አተገባበሩ ይፈተሽ!

ኢትዮጵያ የፌዴራሊዝም ሥርዓትን መከተል ከጀመረች 27 ዓመታት ተቆጥሯል። በዚህም ጊዜ ውስጥ አገራችን በርካታ መልካም ነገሮችን ያስተናገደች ሲሆን አልፎ አልፎ ደግሞ ችግሮች መታየታቸው አልቀረም። በተለይም ከወሰን አስተዳደር ጋር ተያይዞ ግጭቶችና መፈናቀሎች ነበሩ። ከማንነት ጋር የተያያዙ ጥያቄዎች በተለያዩ ክልሎች ተነስተዋል። እነዚህንና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮችን በማንሳትም የፌዴራል ሥርዓቱን የችግር ምንጭ አድርገው የሚቆጥሩ ወገኖች አሉ።
ነገር ግን መታየት ያለበት ችግሩ ያለው ኢትዮጵያ ከተገበረችው የፌዴራል ሥርዓት አደረጃጀት ነው ወይስ ከአተገባበሩ የሚለው ነው። የኢትዮጵያ ፌዴራሊዝም አደረጃጀት እንደሚባለው ሙሉ በሙሉ በቋንቋ ላይ የተመሰረተ አይደለም፡፡ በሕገ መንግሥቱ በግልፅ እንደተቀመጠው በአሰፋፈር፣ በቋንቋ፣ በስነ ልቦና እና የህዝበ ውሳኔን ግምት ውስጥ ባስገባ መልኩ ነው።
ቋንቋን ብቻ መሰረት ባደረገ መልኩ የተቃኘ ቢሆን ኖሮ ከ76 በላይ ቋንቋ ተናጋሪ ባላት አገር ስንት ክልሎችና የክልል የሥራ ቋንቋ ይኖሩ ነበር ብሎ ማሰብ ያስፈልጋል። ለምሳሌ ያህል 56 ብሔር፣ ብሔረሰብ ባለበት ደቡብ ክልል የሥራ ቋንቋቸው አማርኛ ነው፡፡ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ከአምስት በላይ ብሔር፣ ብሔረሰቦች አሏቸው፡፡ የእነሱም የሥራ ቋንቋቸው አማርኛ ነው፡፡ በተመሳሳይ የጋምቤላ ክልል የሥራ ቋንቋቸው አማርኛ ነው። የፌዴራሊዝሙ ብቸኛ መሰረት ቋንቋ ብቻ ቢሆን ኖሮ እነዚህ ክልሎች የሥራ ቋንቋቸው አማርኛ አያደርጉም ነበር። በሌላ መልኩ ደግሞ እያንዳንዱ ክልል በራሱ ቋንቋ የመማር፣ የመዳኘት፣ ባህልና ታሪኩን የማሳወቅ መብት አለው። ይሔንና ሌሎች ጉዳዮችን በማየት የፌደራል ሥርዓቱ በቋንቋ ላይ ብቻ የተመሰረተ አይደለም ለማለት ያስደፍራል።
ሌላው ግን በአገሪቱ የፌዴራሊዝም ሥርዓት ከመተግበሩ ጎን ለጎን ዴሞክራሲ ተያይዞ መጥቷል። ይሄም በአንድ ጊዜ ወደ ተግባር ገብቷል፡፡ ምክንያቱም የጋራ አመራርና የራስ አስተዳደርን ተግባራዊ ለማድረግ የፌዴራሊዝም ሥርዓት ያለዴሞክራሲ ሥራ ላይ ሊውል አይችልም፡፡ እነዚህን ለመተግበር ምርጫ ያስፈልጋል፡፡ ሕዝቦች ራሳቸውን የሚመራቸው አካል መምረጥ አለባቸው፡፡ በጋራ አገሪቱን ለመምራትም ወኪላቸውን ያቀርባሉ፡፡ ምርጫ ደግሞ በባህሪያቸው ዴሞክራሲያዊነትን ታሳቢ ያደርጋል፡፡ እነዚህ ሁሉ ግምት ውስጥ ገብተው ሲታይ የፌዴራል ሥርዓቱ ለኢትዮጵያ አስፈላጊነቱ አጠያያቂ አይደለም፡፡ ነገር ግን አተገባበሩ ላይ አሁንም ችግሮች አሉ፡፡ ዕኩል ተሳታፊና ተጠቃሚ መሆን ላይ፣ የሥራ ዕድል በመፍጠር፣ የትምህርት ዕድሎችን ባግባቡ ከመጠቀም ከማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች መነሻነት እዚያም ከዚያም ቅሬታዎች ይነሳሉ።
በፌዴራል ሥርዓት በክልል እና በፌዴራል የሥልጣን ክፍፍል አለ። ከዛም አልፎ በአንድ መዋቅር ላይ የሥልጣን ክፍፍል ይኖራል፡፡ የጎንዮሽ፣ የላይና የታች፡፡ ሆኖም ግን በሁሉም ክልሎች የአስተዳደር እርከን የተሟላና ፍትሃዊ የሥልጣን ክፍፍል አይስተዋልም፡፡ ስለዚህ የሥልጣን ክፍፍሉ ሙሉ ለሙሉ ፍትሃዊ፣ ዴሞክራሲያዊም እና ሕገ መንግሥታዊም አይደለም ማለት ነው፡፡ በመሆኑም ግጭት ይቀሰቀሳል። ፌዴራል ሥርዓቱ ግን ይህን መፍታት የሚያስችል ነው፡፡ በአፈፃፀም ረገድ ግን ክፍተት አለ፡፡
ከፌዴራሊዝም ጋር ተያይዞ የሚነሳውና በተግባር ያለው እውነታ ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይጣረሳል፡፡ ይህንን በደንብ ማረም ያለበት የፌዴራል መንግሥት ነው፡፡ ምክንያቱም ሕገ መንግሥት የአገሪቱ የበላይ ሕግ ነውና ይህንን የማስከበር ጉዳይ የፌዴራል መንግሥት ትልቅ ኃላፊነት ነው፡፡ በዚህ ረገድ የፌዴራል መንግሥቱ ባለመስራቱ ብዙ ችግሮች ተከስተዋል፡፡ ዜጎች ወደ ፈለጉት አካባቢ ሄደው መስራት፣ ሀብት ማፍራትና መኖር ሥጋት ሆኖባቸዋል። ከቦታ ቦታ መንቀሳቀስና ሀብት ማፍራት የዜጎች ምርጫ እንጂ የመንግሥት ወይንም የክልሎች ኃላፊነት ወይም ስልጣን ባለመሆኑ፤ በዚህ ረገድ እየተፈጠሩ ያሉ ችግሮች መሰረታቸው ሕገ መንግሥታዊም ህጋዊም ባለመሆኑ መታረም አለበት።
በአጠቃላይ ባለፉት ዓመታት በአገሪቱ የታዩ ችግሮች አንድ ሁለት ተብለው ሲቆጠሩና ሲመዘኑ መነሻቸው ኢትዮጵያ የፌዴራል ሥርዓት በመተግበር የተፈጠሩ ሳይሆን አተገባበሩ ላይ የነበረ ችግር መሆኑ ቁልጭ ብሎ ይታያል። ስለዚህ ሁሉም ወገን ሊረዳና ሊወስድ የሚገባውም እውነታ ይሄው ነው። አሁንም ችግሩ ያለው በሥርዓቱ ላይ ሳይሆን በአተገባበሩ ላይ በመሆኑ ይሄ በደንብ ሊፈተሽ ይገባል።

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።