የአካባቢ ብክለት - አሳሳቢው ስጋት Featured

11 Jul 2018
በሀገሪቱ አብዛኞቹ ከተሞች በየስፍራው የሚጣለው ቆሻሻ መድረሻው እንደ መነሻው አይታወቅም፤ በሀገሪቱ አብዛኞቹ ከተሞች በየስፍራው የሚጣለው ቆሻሻ መድረሻው እንደ መነሻው አይታወቅም፤

በአንድ ወቅት በጅማና አካባቢው በሚኖሩና በርከት በሚሉ እናቶች ላይ አንድ ጥናት ማካሄድ አስፈላጊ ሆነ። ይህ ጥናት በእናቶች የጡት ወተት ውስጥ ያለውን ይዘት ማወቅና ውጤቱን በህክምና ማረጋገጥ ላይ ያተኮረ ነበር። የውጤቱ ምላሽ ግን ጥናቱን ለሚያካሂዱት አካላት ከማስገረም አልፎ አስደንጋጭ የሚባል ሆነ። የእናቶቹ የጡት ወተት የሚያስረዳው «ዲዲቲ» በተባለውና ወባን ለማጥፋት በሚታወቀው የጸረ ተባይ መድሀኒት ጥርቅም የተሞላ መሆኑን ነበር።
ይህም ብቻ አይደለም፤ የመድሀኒቱ ይዘት ሰዎች በሚጠጡት ውሃ ውስጥ ለመገኘት ቅርብ መሆኑ ተረጋገጠ። በአካባቢው በሚበቅለው የጫት ተክል ላይም ጸረ ተባይ መድሀኒቱ መኖሩ ታወቀ። በተመሳሳይ በአንዳንድ ሰዎች ጸጉር ላይ በተደረገው ጥናትም በእያንዳንዱ የጸጉር ቅንጣት ውስጥ የዲዲቲን መድሀኒቲ ጥርቅም በቀላሉ ተገኘ።
«ዲዲቲ» የሚል ስያሜ ያለውና ከዓመታት በፊት ለወባ ትንኝ ማጥፊያ ይውል የነበረው መድሀኒት የአገልግሎት ጊዜውን ካጠናቀቀ ዓመታት መቆጠራቸውን መረጃዎች ያመለክታሉ። ይህ የፀረ ተባይ ይዘት ያለው የርጭት መድሀኒት ሀገራችንን ጨምሮ በበርካታ ስፍራዎች ገዳይ ናቸው የሚባሉትን የወባ ትንኞች በማጥፋት ባለውለታ እንደነበረም ብዙዎች ይመሰክሩለታል። ይህ መድሀኒት በሙያው በሰለጠኑና ልምድና ችሎታው ባለቸው አካላት አማካኝነት የወባ ትንኞች ባሉባቸው አካባቢዎች ሁሉ እንዲደርስ ይደረግ እንደነበርም ይታወቃል።
መድሀኒቱ ጥቅም ላይ እንዳይውል ከተከለከለ ዓመታት ተቆጥረዋል። በዚህ የመድሀኒት ይዘትም በየትኛውም ስፍራ ርጭት የማካሄዱ ልማድ ፍጹም የተረሳና የማይሞከር ነው። እውነታው ይህ ይሁን እንጂ ዲዲቲን አሁንም ድረስ የሚፈልጉትና ለዘርፈ ብዙ ግልጋሎት የሚሹት ወገኖች ጥቂቶች አልሆኑም። ዱቄት መሰሉ መድሀኒት ዛሬም ከአርሶ አደሩ ጓዳና ከሰፊው የእርሻ ማሳው መሀል የራቀ አለመሆኑ የብዙዎች ምስጢር አይደለም። በተለይ በጅማና አካባቢው።
በዚህ ስፍራ የሚኖሩ አርሶ አደሮች በጓሯቸው የበቀለው የጫት ተክል ከተለመደው ልምላሜ ጨምሮ ምርታማ እንዲሆንላቸው የመጀመሪያ መፍትሔ ያደረጉት ዲዲቲን መጠቀም ነው። በአካባቢው ያሉ አብዛኞቹ ሰዎች በየትኛውም ጊዜና ቦታ በህገወጥ መንገድ የሚያገኙትን ይህን መድሀኒት በጋዝ በጥብጠው በጫቱ ቅጠል ላይ ሲያሹት ልምላሜው እንደሚጨምርላቸው ያምናሉ። ይህ ልማዳቸውም ለዓመታት አብሯቸው የዘለቀና እስከአሁንም እንደ አማራጭ የሚጠቀሙበት ሆኗል።
የጥናት ውጤቱ እንደሚጠቁመው አሁንም ድረስ በገጠሩ አካባቢ ዲዲቲን እንደ ጸረ ሰብል መድሀኒት በመቀበል ጥቅም ላይ ማዋሉ የተለመደ ነው። በእነዚህ ስፍራዎች ማንኛውም የእህል ዘር እንደነቀዝ መሰል ተባዮች እንዳይጎዳ በሚልም በዲዲቲ አሽቶና ለውሶ የማስቀመጡ እውነታ አዲስ የሚባል አይደለም። ይህ ለዓመታት እንደባህል የዘለቀው ጉዞ ግን በህብረተሰቡ ጤና ላይ ከፍተኛ ስጋት እንዲያንዣብብ አድርጓል።
በጅማ ዩኒቨርሲቲ በአካባቢ ጤና አጠባበቅ ትምህርት ክፍል የአካባቢ ብክለት ተማራማሪው ተባባሪ ፕሮፌሰር አርጋው አምበሉ እንደሚሉት፤ ደግሞ በዚህ ዓይነቱ የአጠቃቀም ልማድ የሚመጣው ችግር የሰዎችን ጤንንት በእጅጉ የሚጎዳ ሆኖ ተገኝቷል። ዲዲቲ መሰሉን የተባይ ማጥፊያ ለሰው ልጆች ምግብነት ከሚውሉ ግብአቶች ጋር የማዛመዱ ልማድ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ሰዎች ጤንነታቸው እንዲታወክና በርካቶች ለብክለት እንዲጋለጡ የሚያደርግ ነው።
‹‹የዲዲቲ ንጥረ ነገር በባህርይው ለረጅም ጊዜ የማይጠፋ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ እየቆየ የሚያስከትለው ጉዳትም ከፍተኛ ነው›› የሚሉት ፕሮፌሰር አርጋው በተለይ በጅማ ዞን አንዳንድ አካባቢዎች ይህን መርዛማ ኬሚካል በህገወጥ መንገድ በማስገባት በሚሸጡ ሰዎች ላይ ጥብቅ ቁጥጥር ማድረግ ግድ እንደሚል ይናገራሉ።
ፕሮፌሰሩ ከጥናት ውጤቱ በመነሳት በተለይ በእናት ጡት ውተት ውስጥ የተገኘውን የዲዲቲ ክምችትን አደገኝነት እንደምሳሌ ያነሱታል። ‹‹እናት ለልጇ በየጊዜው የምታጠባው የጡት ወተት ከዚህ መርዛማ የኬሚካል ክምችት የጸዳ አለመሆኑ፣ የትውልዱን ጤንነት ከብክለት የሚያርቀው አይሆንም ሲሉም ስጋታቸውን ያስቀምጣሉ›› የጊዜው ህብረተሰቡ የሚጠቀመው የመጠጥ ውሃና በነቀዝ የማይጠቃው የጤፍ ሰብልም እንዲሁ።
እንደ ፕሮፌሰሩ ዕምነት በአሁኑ ጊዜ በሀገራችን እየታየ ካለው ተጨባጭ ለውጥ ጋር ተዳምሮ የሚስተዋለው አካባቢያዊ ብክለት አሳሳቢ የሚባል ነው። አብዛኛው የህብረተሰባችን ተለምዶ አካባቢውን ከበከለ በኋላ መልሶ የማፅዳት ዕርምጃው የፈጠነ አለመሆኑ ችግሩ እንዲስፋፋና በርካቶችም ለበርካታ የጤና እክሎች እንዲዳረጉ እያስገደደ ነው።
ይህን አሳሳቢችግር መፍትሔ ለማሰጠት ህብረተሰቡን ጨምሮ ኢንቨስተሩ፣ የኢንዱስትሪው ዘርፍና የፖሊሲ አውጪ አካላት ጉዞ የሚናበብ ሊሆን ይገባል። የአካባቢን ብክለት በአግባቡ ለመቆጣጠር በአንድ ወገን ትከሻ ላይ ብቻ የሚተው ኃላፊነት ያለመሆኑን የሚናገሩት ፕሮፌሰር አርጋው እያንዳንዱ ዜጋ ሊያስብበትና እንደግዴታ ሊወጣው የሚገባ ማህበራዊ ድርሻ ስለመሆኑም አጽንኦት ይሰጡታል።
አካባቢን በብክለት ከሚያውኩ ይዘቶች መሀል ከኢንዱስትሪው አካባቢ በስፋት የሚለቀቁ ውጋጆች ዋንኞቹ ናቸው። እንደ ፕላስቲክና መሰል የኢንዱስትሪ ውጤቶችም በቆሻሻ መልክ ሲወገዱ የሚኖራቸው የኬሚካል ውህድ በጤንነት ላይ የሚያስከትለው ጉዳት የከፋ ነው። እነዚህን ጎጂ የሚባሉ ንጥረ ነገሮች ሳይንሳዊ በሆነ መልኩ ማስወገድ ካልተቻለም ህብረተሰቡን ለብክለትና ጉዳት የመዳረጉ ሂደት በስፋት የሚቀጥል ይሆናል። በሀገራችን ከሚገኙ በርካታ ፋብሪካዎች ተሞክሮ ለማወቅ እንደሚቻለው ድርጅቶቹ ሥራ ከመጀመራቸው አስቀድሞ ስለፍሳሽ ማስወገጃዎች ትኩረት ያለመስጠታቸው ልማድ ነው።
ፋብሪካዎቹ ወደሥራ ከተሰማሩ በኋላ ውጋጅን ለማስወገድ የሚከተሉት ተገቢ ያልሆነ አካሄድም የአካባቢው ነዋሪ የብክለት ሰለባ እንዲሆንና ስለጤንነቱ አፋጣኝ መፍትሔ እንዳያገኝ ያደርጉታል። የአብዛኞቹ ቆሻሻ ማስወገጃዎች ከቆሻሻው ባህርይ ጋር የማይዛመዱ መሆናቸውም የችግሩን ስፋት የሚያጎሉት ይሆናል። በከተማ ማዘጋጃ ቤቶች አካባቢ የሚስተ ዋለው ቆሻሻን በአግባቡ ያለማስወገድና ተገቢውን ግንዛቤ ያለመስጠት ቸልተኝነትም ለብዙሀኑ ነዋሪ የብክለት ችግር መነሻ እየሆነ ነው።
በአሁኑ ጊዜ በታላላቅ ሀይቆች አካባቢ የዚሁ ስጋት ምልክቶች እየተስተዋሉ ነው። በእነዚህ ስፍራዎች ለምግብነት የሚፈለጉ ዓሳዎች ሳይቀሩ ሞተው የሚገኙበት ልማድ ተበራክቷል። ይሁን እንጂ ለዚህ አሳሳቢ ጉዳይ በወቅቱ ትኩረት ሰጥተን ችግሩን መታደግ ከሞከርን እያንዣበበ ካለው ስጋት በአግባቡ መከላከል እንደሚቻል ፕሮፌሰሩ ይናገራሉ።
ከቱሪዝም ዕድገትና መስፋፋት ጋር ተያይዞ በአሁኑ ጊዜ በሀይቅ ዳርቻዎች ዙሪያ የሚገነቡ ሆቴሎች ቁጥር ቀላል የሚባል አይደለም። ከግንባታዎቹ ጎን ለጎንም አካባቢዎቹ ዘላቂ በሚባሉ ውጋጆች እየተበከሉ ስለመሆናቸው ማረጋገጥ ይቻላል። ከውስጥ የሚለቀቀውን ቆሻሻ በአግባቡ ተቀብሎ የሚያጣራ ቴክኖሎጂ ያለመኖሩም ውሃው ከተለመደው ቀለም ተቀይሮ ተፈጥሯዊ ያልሆነ አረንጓዴነትን እንዲላበስ ስለማድረጉ ማስተዋል ይቻላል።
ይህም እውነታ በርካታ ሀይቆችን ጨምሮ የሃዋሳ፣ ባህርዳርና ቢሸፍቱ ሀይቆቻችንን እንዳናጣ ስጋት ላይ የሚጥለን ይሆናል። በእንዲህ ዓይነቱ ተሞክሮም ቀደም ሲል በኬንያ ይታወቁ የነበሩ በርካታ ሀይቆች በአያያዝ ጉድለት የተነሳ ሙሉ ለሙሉ ስለመድረቃቸው ፕሮፌሰር አርጋው በምሳሌነት ያነሳሉ።
በሀገሪቱ አብዛኞቹ ከተሞች በየስፍራው የሚጣለው ቆሻሻ መድረሻው እንደ መነሻው አይታወቅም፡፡ በዘፈቀደ በየስፍራው የመወገዱ ልማድም በከፍተኛ ደረጃ አካባቢን ለብክለት እየዳረገ ይገኛል። ለዚሁ ተብሎ የተዘጋጀ የቆሻሻ ማስወገጃ ያለመኖሩም የመንግሥትን ከፍተኛ ኃላፊነት የሚጠይቅ ይሆናል።
የአካባቢ መበከል ውጤት በአሁኑ ጊዜ የዓለማችን ከፍተኛ የጤና ስጋት እየሆነ ለሚገኘው የካንሰር ህመም ጭምር ምክንያት ስለመሆኑ መረጃዎች ያመላክታሉ። ሰዎች ከሚተነፍሱት አየር፣ ከሚመገቡትና ከሚጠጡት ውሃ ጋር ወደሰውነታቸው የሚያስገቡት በካይ ንጥረ ነገር ጤንነታቸውን እያወከው እንደሚገኝም ተረጋግ ጧል። የኩላሊት መድከምና የጉበት መጎዳትን ጨምሮ ከልጅ እስከ አዋቂ የሚጠቁበት የተለያዩ የካንሰር ህመሞች ከዚሁ የአካባቢ ብክለት ጋር የተያያዘ ውጤት እንዳላቸው በጥናት መረጋገጡን ፕሮፌሰር አርጋው ይናገራሉ።
በሀገራችን በአካባቢ ብክለት ላይ ተመስርቶ የተቀረጹ ህጎች ስለ መኖራቸው አይካድም። ይሁን እንጂ እነዚህ ህጎች በተግባር ካልተተረጎሙ አሉ መባላቸው ብቻውን መፍትሔ ሊሆን አይችልም። እንደ ፕሮፌሰር አርጋው ዕምነትም የህግ አስገዳጅነቱ ደካማ የመሆኑ እውነታ በኢንዱስትሪው ዓለም የሚገኙ አንዳንድ ባለሀብቶች በዘፈቀደ እንዲጓዙ ጭምር በር ከፍቷል።
ፕሮፌሰር አምበሉ ደጋግመው አጽንኦት የሚሰጡት ሌላው ጉዳይ የህብረተሰቡን ግንዛቤ ማነስ ነው። ህብረተሰቡ ቆሻሻን ከቤቱ ማስወገዱ ብቻ ራሱን መልሶ የሚጎዳው አይመስለውም። ይህ ውጋጅ ግን በተለያዩ ምክንያቶች ወደውስጣዊ አካል የመድረስ አጋጣሚው ሰፊ የሚባል ነው። ማንኛውም ሰው ቆሻሻ በአግባቡ ያለመወገዱ አጋጣሚ ለመላው ቤተሰቡ ጠንቅ ሊሆን እንደሚችል ሊረዳው ይገባል።
እንደሳቸው እሳቤም ንጹህ የሆነ አካባቢ ምንጊዜም ቢሆን አትራፊ የሚባል ነው። ለቱሪስቶች መስህብ ቢሆንም ምርታማነትን ቢያስፋፋና ለንጹህ መጠጥ ውሃ ማደሪያ መሆን ቢቸል ጠቀሜታው ለሁሉም ይሆናል። ከብክለት የጸዳ አካባቢ መጪውን ትውልድ ጭምር ከአደገኛ የጤና ስጋት ጠብቆ ለማሸጋገር የሚኖረው ፋይዳ ቀላል አይሆንም። ይህን እውን ለማድረግ ግን የሁሉም ዜጋ ኃላፊነትና ድርሻን በአግባቡ የመወጣት ግዴታ ሊኖር ይገባል።

መልካምስራ አፈወርቅ

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።