Items filtered by date: Thursday, 12 October 2017

ተፎካካሪ የሴቶች ብሔራዊ ቡድን እንዲፈጠር ጠንካራ ፕሪምየር ሊግ ያስፈልጋል፤

 

የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ዘንድሮ 16ኛ ዓመት የልደት ሻማውን ያበራል፡፡ ሊጉ ከ1994 .ም ጀምሮ ሲካሄድ ቢቆይም ለውጡ አዝጋሚ ነበር፡፡ ክለቦች ከወንዶች ቡድኖቻቸው ጎን ለጎን የሴቶችን ቡድን መያዝ ግዴታ ከሆነበት ካለፉት ሰባት ዓመት በኋላ ግን በአንፃራዊነት መሻሻሎች እንደታዩ ባለሙያዎች ይገልጻሉ፡፡ በአሁኑ ወቅት 22 ቡድኖች ይሳተፋሉ፡፡ ለመሆኑ የሊጉ የእስካሁን ጉዞና ለብሔራዊ ቡድኑ ያበረከተው አስተዋፅዖ እንዲሁም አሁንም ያልተፈቱ ችግሮቹ ምን ይመስላል? በዚህ ውድድር ዓመት መሻሻል በሚገባቸው ጉዳዮችስ?

የቅዱስ ጊዮርጊስ ክለብ ሴቶች ቡድን እና ከ17 ዓመት በታች የብሄራዊ ቡድን ዋና አሰልጣኝ የሆነችው ሰላም ዘራይ የሴቶች እግር ኳስ ከዚህ ቀደም ይካሄድ የነበረው ውድድር ቡድኖች በብዛት አነስተኛ በመሆናቸው ውድድር ለማካሄድ ብቻ በማሰብ እንደነበር ታስታው ሳለች፡፡ ውድድሩ ለብሄራዊ ቡድኑ ጠቀሜታ ባይኖረውም በትንሹ ስፖርተኞች፣ አሰልጣኞችና ቡድኖችን ከመጥቀም እንደማያልፍም ትገልጻለች፡፡

ካለፉት ሁለት ዓመታት በኋላ ግን የውድድር መርሆቹ እየተቀያየሩ ማሸነፍና ጥሩ አቋም መያዝን የሚጠይቅ ውድድር ላይ መደረሱንም ትናገራለች፡፡ ይህ የፕሪምየር ሊግ ውድድር እየተሻሻለ መምጣቱ ፉክክር እንዲኖር እድል በመፍጠሩ ጥራት ላይ ለማተኮር እንዲቻል እድል ፈጥሯል የሚል እምነት አላት፡፡ ይህ ደግሞ የተሻለ ብሄራዊ ቡድን እንዲኖር አስተዋፅዖ የጎላ ነው ትላለች፡፡

የሴቶች እግር ኳስ ከዚህ በፊት ብሔራዊ ቡድኑ ተጠቃሚ ባይሆንም አሁን ግን መወዳደር ብቻ ሳይሆን መውጣት መውረድ በመኖሩ እንዲሁም በቡድኖች ቁጥር፣ በክፍያና በጥራት እያደገ በመምጣቱ የተሻለ ፉክክር እንዲኖር አስችሎታል፡፡ ሁል ጊዜም የተሻለ ብሔራዊ ቡድን ለመፍጠር በተሻለ ፉክክር ውስጥ ያለፉ ብቁ ስፖርተኞች አስፈላጊ በመሆናቸው የሊጉ ቡድኖች ፉክክር መጠናከር ብሔራዊ ቡድኑም አዳዲስ ተጫዋቾችን እንዲያገኝ አማራጭ ያሰፋል፡፡

አሰልጠኝ ሰላም እንደምትለው ሴቶች በእግር ኳሱ እንደ ‹‹ሁለተኛ ዜጋ›› ነው እየታዩ ያሉት፡፡ ማለትም ማንኛውም የስፖርት አስፈላጊ ድጋፎች እኩል ለሴቶቹም አለመደረጉ፣ የሴቶች ስፖርት ትኩረት አሁንም አናሳ መሆን ምክንያት ናቸው፡፡ ይህ ደግሞ በሂደት በስፖርቱ ውስጥ ባሉ ሴት ስፖርተኞች ጥረት የሚስተካከል መሆኑንም ትጠቁማለች፡፡

‹‹በሴቶች እግር ኳስ ውስጥ ጥሩም ይሁን መጥፎ ውጤት የመጣው ስፖርቱ ውስጥ ባሉት ተጫዋቾች ነው›› አሰልጠኝ ሰላም፤ በስፖርቱ ፍቅርና በራስ ጥረት እዚህ የደረሰ ስፖርት አሁንም እየተሰጠ ያለው ትኩረት በቂ አይደለም፡፡ በእግር ኳስ ስፖርት ለውጥ ለማምጣት ረዥም ጊዜ እንደሚፈጅ ነገር ግን አሁንም በአንድ አካል ጥረት ብቻ የትም አያደርስም፡፡ ‹‹በሴቶች እግር ኳስ የተፈለገው ደረጃ ላይ ለመድረስ ጊዜ ይፈጃል ግን እስካሁን በቂ ትኩረት እንኳን መስጠት ካልተቻለ ጊዜው ሳይሰራበት እየራቀ ይመጣል›› በማለት ጥቃቅን ነገሮችን ከስር እየፈቱ ማለፍ ካልተቻለ ለችግሮቹ ቀጣይነት እድል እንደሚፈጥር ትጠቁማለች፡፡

በሴቶች እግር ኳስ ተተኪ አሳሳቢነት በየአካባቢው የሴት እግር ኳስ ታዳጊ ቡድኖች አለመኖርና የፕሪምየር ሊግ ቡድኖችም ተጨማሪ ተተኪ ሁለተኛ ቡድን አለማዘጋጀታቸው አሁንም ለእግር ኳሱ ፈተና እየሆነ እንደሚቀጥል ትጠቁማለች፡፡ ሁሉም የሴቶች ቡድኖች ፕሪምየር ሊጉ ላይ መወዳደር ስለሚችሉ ከታች ስላለው ውድድር አለማሰብና ታዳጊዎቹም ከትልልቆቹ ጋር በአንድ ሊግ በአንድ ቡድን የመወዳደር እድል ፈጥሯል፡፡ በየአካባቢው የታዳጊ የሴቶች ፕሮጀክቶች እንዳይኖሩ የሚያደርገው ዋና ምክንያት የምትለው ደግሞ ታዳጊ ሴቶችን ወደ እግር ኳስ አምኖ የሚልክ ቤተሰብ አለመኖሩ ነው፡፡

‹‹አሁን የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ተሳታፊ ቡድኖች ቁጥር 22 ደርሷል፡፡ ከወንዶቹ የቡድን ብዛት ላይ በመደረሱ ቁጥርን ከመጨመር ይልቅ እቅድ በማውጣት ጥራትና በተለይ ተተኪዎችን ማፍራቱ ላይ ትኩረት ማድረግ ይገባል፡፡ ጥሩ ተጫዋቾችን ማፍራት የሚቻለው ከወዲሁ መዘጋጀት ሲቻል ነው›› በማለት ትገልጻለች፡፡

ሰላም እንደምትገልፀው የሴቶች ቡድኖች አሁንም በወንድ ቡድኖች ላይ የመንጠላጠል ሁኔታዎች አሉ፡፡ የወንዶች ቡድን ጥሩ ውጤት ላይ አይደለም ማለት የሴቶቹም ተመሳሳይ ነው ብሎ መወሰንን እስኪያመጣ ድረስ የሴቶቹ ቡድኖች በወንዶቹ ላይ መንጠልጠላቸው አሁንም በዓላማ እንዳይሰሩ ችግር ፈጥሯል፡፡ ‹‹በፌዴሬሽን እንዲሁም ቡድኖችም የሚመሩት በወንዶች እንደመሆኑ ከሚሰጣቸው ትኩረት አንፃር ሁሉም ቡድኖች የመፍረስ እድል አላቸው፡፡ ይህ ደግሞ የሴቶች እግር ኳስ ደካማ ጎን ነው›› ትላለች፡፡

በሴቶች እግር ኳስ ላይ ያለው ዋና ችግር የምትለው በቂ ገንዘብ ለቡድኖቹ የሚመድብ አካል ቢገኝም በሙሉ እርግጠኛ ባለመሆኑና አሁንም ድረስ ያለው በሴቶች እግር ኳስ ላይ ያለመተማመን ሁኔታ ለስፖርቱ ስጋት መሆኑን ትናገራለች፡፡ በዚህ ምክንያት በሴቶች እግር ኳስ ላይ ያለው አመለካከትና መተማመን አስተማማኝ አልሆነም፡፡

‹‹የሴቶች እግር ኳስ ቡድኖች በቁጥር ጨምረዋል፤ በጥራትም ቢሆን እየተሻሻለ ነው፡፡ በቂና የመጨረሻ ግብ ባይሆንም ጥሩ የሚባል ውድድር ጊዜ ላይ መድረሳችን መልካም አጋጣሚ ነው›› በማለት አሁንም የበለጠ ትኩረት መስጠት አስፈላጊ እንደሆነ ትናገራለች፡፡ የሴቶች ፕሪምየር ሊግ በአንድ ወይም በሁለት ቡድኖች የበላይነት ብቻ ተወስኖ ይጠናቀቅ ስለነበር በዓመቱ መጀመሪያ ጨዋታዎች አሸናፊውን መለየት የሚቻልበት ጊዜ እደነበር ብዙዎች እንደ ሚስማሙበት ይናገራል፡፡

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ሴቶች ቡድን አሰልጣኝ ብርሃኑ ግዛው፤ እስካሁን የተገኘው ማንኛውም ውጤት በተጫዋቾቹ የግል ጥረት የመጣ መሆኑን ይናገራል፡፡ ከዚህ ቀደም ትኩረት የማይሰጠው የነበረው የሴቶች እግር ኳስ አሁን አሁን ትኩረት መስጠት በትንሹም ቢሆን መጀመሩ ፕሪምየር ሊጉ ለውጥ ማምጣት እዲችል አድርጓል፡፡

በፕሪምየር ሊጉ ጨዋታዎች እየተሻሻሉ የመምጣቱን ውጤት በብሄራዊ ቡድኑ ያሳዩትን እንቅስቃሴና የተመዘገቡ ውጤቶችን ማየት እንደሚበቃ ይናገራል፡፡ ከ17 እና ከ20 ዓመት በታች ቡድኖች መቋቋም ለዋናው ብሄራዊ ቡድንና ለክለቦች ያለው ጠቀሜታ እንደማያጠያይቅም ይናገራል፡፡ አለዚያ ተተኪ ቡድንን መጠበቅ እንደማይቻል ይጠቁማል፡፡

አሰልጣኝ ብርሃኑ ብሄራዊ ቡድኑን ባሰለጠነበት ጊዜ ካስተዋለው በመነሳት፤ ከዚህ በፊት ለአፍሪካ ዋንጫ ማለፍ ቢቻልም ውጤቱ የመጣው ግን አፍሪካ ዋንጫ መሳተፍ እንደ እቅድ ተይዞ ለረጅም ጊዜ ተሰርቶበት ሳይሆን በልጆቹ የስፖርቱ ፍቅርና በራሳቸው ጥረት የተገኘ መሆኑን ነው፡፡ ያለፈውን የአፍሪካ ዋንጫ መሳተፍ እንደ ግብ አድርጎ ቢሰራም መልካም ተሞክሮ እንደሚሆን በመናገር አሁንም ተከታታይ ስራዎችን በማቀድ መስራት ላይ ትልቅ ክፍተት መኖሩን ይጠቁማል፡፡

‹‹እስከ አሁን ድረስ ከቁጥር የሚገባ ድጋፍ ሳይደረግላቸው እዚህ መድረሳቸው ይበቃል›› የሚለው አሰልጣኙ፤ ከዚህ በኋላ ግን ሊታገዙ እንደሚገባ ያብራራል፡፡ ተጫዋቾቹ አቅማቸውን መጠቀም የሚችሉበት የዕድሜ ክልልን በጥንካሬ እንዲሰሩና ሀገርም ከእነሱ መጠቀም እንድትችል ከተፈለገ ጊዜ ሳይወሰድ ድጋፍ ሊደረግ ይገባል፡፡ አሁን ያሉት አብዛኛዎቹ የሴት እግር ኳስ ተጫዋቾች ረዥም ጊዜ የተጫወቱ በመሆናቸው እነርሱን የሚተኩትን ማፍራቱ ላይ አሁንም እየተተኮረ አለመሆኑ ችግሩ እንዲቀጥል ዕድል የሰጠ ነው፡፡

ብርሃኑ እደሚናገረው ከ17 እና ከ20 ዓመት በታች ቡድኖች መቋቋማቸው ጥሩ ሆኖ፤ ነገር ግን እነርሱም ከፕሪምየር ሊጉ ቡድኖች ውስጥ ከሚጫወቱት ውስጥ መምረጡ አሁንም አስተማመኝ አይደለም፡፡ እንዲሁም ከ17 እና ከ20 ዓመት በታች ቡድን መስርቶ ቋሚ የሆነ ውድድሮችን የማያገኙ ከሆነ ትርጉም የለውም፡፡ ጨዋታዎች ሲኖሩ ብቻ ተጫዋቾቹን መሰብሰብ ሳይሆን በእድሜያቸው እኩል እንዲወዳደሩ ውድድሮችን ማዘጋጀት ያስፈልጋል፡፡

ይህ ካልሆነ ግን ከፕሪምየር ሊግ የሚጫወቱ ተጫዋቾችን ከ17 እና 20 ዓመት በታች መርጦ በማጫወት መፍትሄ አይገኝም፡፡ በእድሜያቸው ልክ የስፖርቱን ስርዓት እንዲማሩ ሳይደረግ ፕሪምየር ሊግ ውስጥ መሳተፋቸው ችግሩ ለብሔራዊ ቡድኑም የሚተርፍ ነው፡፡ ‹‹ተጫዋቾቹ ከስር ጀምሮ ራሳቸውን እያስተካከሉ እንዲመጡ ስርዓት ካልተዘረጋ አሁንም ለተሳትፎ ብቻ ተጫዋቾችን አፈላልጎ በማሰባሰብ በአንድ ተጫዋች በመመርኮዝ ሶስት ቡድን ማቋቋሙ ችግሩን ማስቀጠል ነው›› ይላል፡፡

‹‹ለሴቶች እግር ኳስ ትኩረት አልተሰጠም ወይም በቂ አይደለም የምንለው እስካሁን ድረስ በፕሪምር ሊጉና በብሄራዊ ቡድኖቹ ላይ እየታየ ያለው ስራ በተጫዋቾቹ ጥረት የመጣ በመሆኑ ነው፡፡ ተጫዋቾቹ ከሚያደርጉት ጥረትና ከሚሰሩት ስራ አንፃር የተሰጠው ትኩረት በጣም ትንሽ ነው፤ አንድ ቡድን ብቻ ተይዞ ስለ ዘላቂነት ማሰብ ስለማይቻል ተተኪ ስለማፍራት የማይታሰብ ከሆነ ቅብብሎሹ ላይ ስራው የሚቆምበት ጊዜ ይመጣል፤ ባለው ላይ ተተኪ እያፈራን የማንሄድ ከሆነ ሁሌም ከአዲስ እንደገና እየጀመሩ መሄድ ነው የሚሆነው ስራችን›› ይላል፡፡

ተተኪዎች ላይ መስራት ዛሬ ነገ የማያስብል ስራ አይደለም፡፡ ብርሃኑ ጨምሮም ተተኪዎች ላይ የማይሰራ ከሆነና በማቀድ አንድ ተብሎ አሁን ካልተጀመረ ስፖርቱ ባለበት እየረገጠ ጥሩ የሚባል ደረጃ ላይ ለመድረስ 30 እና 40 ዓመት እንደ ቀላል መፍጀቱ እንደማይቀር ያስገነዝባል፡፡ ተተኪዎችን በማፍራት በኩል ትኩረት መስጠት ከቡድኖች ይጀምራል በማለት ስራው የሁሉም አካላት ድርሻ መሆኑን ይጠቁማል፡፡

‹‹ሊስተካከል የሚገባው ኢትዮጵያ ውስጥ እየተለመደ የመጣው በማንኛውም ደረጃ ከሰፈርና ወረዳ አንስቶ እስከ ትልልቅ ውድድሮችን ላይ ሁሌም ውጤት ይጠበቃል ያለ ተከታታይ ስራና ድጋፍ ለትንሹም ለትልቁም ውድድር ሁሌም ውጤት አምጡ ማለት ስለ ውጤት አለመረዳት ነው፤ ውጤት የሚለው ጥያቄና ያለ ድጋፍ ውጤት ከዳር ሆኖ ውጤት የላቸውም መባሉ ነው የሴቶችን እግር ኳስ ተፅዕኖ ያሳደረበት፤ በገንዘብም ድጋፍ ለማግኘት ሲሞከር እንቅፋት የሆነው ሁሉም ለውጥ ለማምጣት መጀመርን ሳይሆን በማንኛውም ሁኔታ ውጤትን መፈለጉ ነው›› ይላል፡፡

ብርሃኑ ለሴቶች እግር ኳስ የሚሰጠው ትኩረት አሁን አሁን በክለቦች በኩል መሻሻል እያሳየ መሆኑን በመጥቀስ ተጫዋቾቹ በትኩረት ስፖርቱ ላይ እንዲያተኩሩ የክፍያ መጠኑ መጨመሩ መልካም ነው በማለት የክለቦቹም ትኩረት በቂ አይደለም፡፡ የዚህ ዓመት ውድድር በሁለት ተከፍሎ በመካሄዱ ጥሩ ፉክክር እንዲኖር ስለሚያስችል በቅድሚያ በቂ ዝግጅት ጊዜ እንደሚያስፈልግና የእግር ኳስ ፌዴሬሽኑ የሴቶች ሊግን በደንብ ሊያስተዋውቅ እንደሚገባ ያስገነዝባል፡፡ ከወንዶቹ ጋር በማወዳደር ሳይሆን የሴቶች እግር ኳስም የራሱን መልካም ነገሮች እንዳሉትና አጉልቶ ለመውጣት በከፍተኛ ሁኔታ ሊተዋወቅ ይገባል፡፡

ብርሃኑ እንደሚጠቁመው የፕሪምየር ሊጉ መጠናከር የብሄራዊ ቡድኑም ጥቅም ነውና በፕሪምየር ሊግ ብቻ ተወስኖ ያለው የሴቶች እግር ኳስ የውድድር መድረኮችን ማብዛት ይገባል፡፡ የሴቶችን እግር ኳስ በማስተዋወቁ በኩል የአዲስ አበባ እግር ኳስ ፌዴሬሽንም የሚያዘጋጃቸውን ውድድሮች እንዲሁም የሲቲ ካፕ ጨዋታዎችን ለሴቶች ሊያዘጋጅ ይገባል፡፡ ፕሪምየር ሊጉን ለማስተዋወቅ የሚያግዙ ማንኛውንም እድሎች በመጠቀም የተሻለ ትኩረት እንዲያገኙ ማድረግ ይቻላል፡፡ ፌዴሬሽኑ የሴቶችን እግር ኳስ በከፍተኛ ደረጃ ቢያስተዋውቅ ገንዘብ አያስገኝም ብለው የሚርቁ አጋሮችን የመመለስ እድል ያገኛል፡፡

የደደቢት የሴቶች እግር ኳስ ቡድን አሰልጣኝ ጌጡ ተሾመ፤ የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ከጊዜ ወደ ጊዜ ፕሪምየር ሊጉ ላይ ጥሩ ሊባል የሚችል መሻሻልና ለውጥ ማየቱን ይገልጻል፡፡ ማሳያ ነው የሚለውም የሴቶች ብሄራዊ ቡድን በየጊዜው የሚያደርጋቸው ጨዋታዎችና ውጤቶች ነው፡፡ ተጫዋቾቹ በአቅማቸው ጥረት በማድረግ የሚፎካከሩ እና በፕሪምየር ሊጉም ጥሩ የሚባል ፉክክር እያደረጉ ነው የሚል እምነት አለው፡፡

ካለፈው የሴቶች እግር ኳስ ውድድሮች ከዚህ በፊት ከነበሩት ዓመታት መመልከት የሚቻለው ፉክክሩ እየጠበበ በሁለት ቡድኖች መካከል ብቻ የተወሰነ መምጣቱን ነው፡፡ አሁን ግን ሁሉም ቡድኖች እኩል የሚባል ተቀራራቢ አቅምና ፉክክር ላይ እየደረሱ መጥተዋል፡፡

የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ተተኪ ለማፍራት እንዲያግዝ የሴቶች የታዳጊ ፕሮጅክቶች ቁጥር የለም እስከሚባል ደረጃ መገኘቱ ትልቅ ፈተና እንደሆነበት ይናገራል፡፡ ጫናውም ከባድ መሆኑን ከሊጉ ጨዋታዎች ማስተዋል እደሚቻልም ነው የሚጠቁመው፡፡ በሴቶች እግር ኳስ ተተኪ የሚሆኑ ልጆችን የሚይዝ ባለመኖሩ አሁንም የተተኪ እጥረት በሴቶቹም እግር ኳስ ዋነኛ ችግር እየሆነ እዲሄድ ያደርጋል፡፡ በሁሉም ቡድን ከዋናው ቡድን ውጪ ታዳጊዎችን በመያዝ በታዳጊዎችም መካከል ውድድር እንዲኖር ማድረግ ቢለመድ ቢቻል ተተኪ ማግኘቱ ላይ ትልቅ አስተዋፅዖ እንደሚኖረው ይጠቁማል፡፡

የሴቶቹ ቡድን ላይ ያለው ትኩረት ገና አሁን መሻሻል እያሳየ ቢሆንም ከረዥም ጥረት በኋላ የመጣ በመሆኑ በተተኪዎችም በኩል ያለውን ችግር ለመፍታት ታዳጊዎች ማፍራት የረዥም ጊዜ ስራን ስለሚጠይቅ ከወዲሁ ሊታሰብበት እንደሚገባ ይጠቁማል፡፡ ካልሆነ ግን ለችግሮቹ አስቀድሞ መፍትሄ ማምጣት እየተቻለ አሁንም ለእያንዳንዱ ችግር ከፍተኛ ደረጃ ሲደርስ ለመፍትሄ መሯሯጡ እንደማያዋጣና ከአሁኑ ትኩረት ተሰጥቶ ቢሰራ ጊዜን ተጠቅሞ በአግባቡ በማቀድ ስፖርቱን ውጤታማ ለማድረግ ያግዛል፡፡

በአጠቃላይ የስፖርቱ ባለሙያዎቹ የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ለብሔራዊ ቡድን ያለውን አስተዋፅዖ ለመጨመርና ካለፈው ጊዜ ልምድ በመውሰድ መስተካከል የሚችሉትን በማስተካከልና የተሻለ ውድድር እንዲኖር ያግዛል ያሉትን ጠቁመዋል፡፡ የሴቶች እግር ኳስ ትኩረት እንዲያገኝ የመገናኛ ብዙሃን ሚና ከፍተኛ በመሆኑ በሴቶች እግር ኳስ ላይ የሚታዩትን ጥሩ ስራዎች በማጉላት ተከታታይ ስራ ቢሰሩ መልካም ነው፡፡

2010 .ም የሴቶች ፕሪምየር ሊግ በሁለት ምድብ ተከፍሎ ስለሚካሄድ የተሻለ ፉክክሮች እንዲታዩ እድል ስለሚፈጥር እንደ ተፈለገ የሚቀየረው የጨዋታ ሰዓትን ሊስተካከል ይገባል፡፡ እንዲሁም ተተኪዎችን ማፍራት ላይ ትኩረት መስጠት፣ የሴቶችን እግር ኳስ ማስተዋወቅ፣ በስፖርቱ ሴቶች እንደ ‹‹ሁለተኛ ዜጋ›› መቆጠራቸው ቀርቶ እኩል እድል ይሰጥ እና በተጫዋቾቹ ጥረት ላይ ብቻ በመመስረት ውጤት መጠበቅ ይቁም ይላሉ፡፡

 

ሰላማዊት ንጉሤ

Published in ስፖርት
Thursday, 12 October 2017 19:11

በቀበሌ መዝናኛ ውስጥ

 

መዝናኛ ከተባለ መዝናኛ ነው፡፡ መዝናናት ከተባለም መዝናናት ነው፡፡ እንዲያውም እኮ ድንቃድንቅ የመዝናኛ ዜናዎችን የሚያቀርቡ መገናኛ ብዙኃንን ብትሰሙ ሰዎች የሚዝናኑባቸው በርካታ አስገራሚ ነገሮች እንዳሉ ትገነዘባላችሁ፡፡ እናም ምን ለማለት ፈልጌ ነው፤ የእኔ የመዝናኛ ምርጫዬ ቀበሌ ነው፡፡ ይህን ጊዜ ታዋቂ ሰው ብሆን ኖሮ ይህን አመሌን ከልጅ እስከ አዋቂ ያውቁልኝ ነበር፡፡ የመገናኛ ብዙኃንም እንደልማዳቸው «ቀበሌ ብቻ የሚዝናናው ዝነኛ ሰው» እያሉ ያወሩልኝ ነበር፡፡ ቆይ ግዴለም ታዋቂ የምሆንበት ጊዜ ሩቅ አይሆንም!

ወደ ተቀመጥኩበት ሀሳብ ስመለስ (አልተነሳሁም ብዬ ነው) ዛሬ ይዣችሁ የምገባው ቀበሌ መዝናኛ ውስጥ ነው፡፡ ቆይ ግን ስለቀበሌ መዝናኛዎች ብዙ የማይወራው ለምንድነው? ሰው ግን ችግር አለበት፡፡ ቀለል ያለ ዋጋ ያለበት ቦታ ይጠቀምና ስለ ባለ ኮከብ ሆቴሎች ያወራል፡፡ እኔ ግን ውለታዬን አልረሳም፡፡ ቆይ ግን ከዚያ በፊት አንድ ችግሬን ልናገር፡፡ የቀበሌ መዝናኛ ውስጥ የምገባው በአካባቢው ኢንተርናሽናል ሆቴል እንዳለ አረጋግጬ ነው፡፡ ቀበሌ ምግብ እበላና ውጭ ወጥቼ የሚያውቀኝ ሰው በዚያ እስከሚያልፍ እጠብቃለሁ፡፡ ሰውየው ሲመጣ ኮከብ ሆቴሉ በራፍ ላይ እሆንና እጄንና አፌን እጠራርጋለሁ፡፡ አሁን እኔን እዚያ በልቶ ነው ብሎ ማን እንዲገምት ነው?

አሁን ቀበሌው መዝናኛ ውስጥ ገብተናል፡፡ ቀበሌ ውስጥ ልብ ብለህ ካየህ ብዙ የሚያዝናኑ ነገሮች አሉ፡፡ ብዙ ጊዜ የሚገኙት በዕድሜ ገፋ ያሉ ሰዎች ናቸው፡፡ በቀበሌ መዝናኛ ውስጥ ቆነጃጅት አገኛለሁ ማለት የዋህነት ነው፡፡ ሴቶች ግን ሐብታም ናቸው ማለት ነው? ትልልቅ ሆቴሎች እና ካፌዎች ውስጥ እንጂ የቀበሌ መዝናኛ ውስጥ ዘናጭ ሴት አይቼ አላውቅም፡፡ አይ! የምን ያለ አግባብ ማመስገን ነው ከወቀሳውም ጨመር ላድርግ፡፡ ሴቶች ቀበሌ መዝናኛ የማይገቡት ከወንድ በላይ ሐብታም ሆነው ብቻ ሳይሆን እንደተባለውም እነሱ ስለማይከፍሉ ይሆናል፡፡ በዚያ ላይ ወንድ የሚወዳትን ሴት የትም ውሰደኝ ብትለው ይወስዳታል፡፡ ስለዚህ ቀበሌ አልገባም ካለችው ያው እንደፈረደበት ወደ ሆቴል ወይም ወደ ካፌ ነው፡፡

አሁን ወደ ወንዶች ተመልሻለሁ፡፡ እንዳልኳችሁ ከወንዶች እንኳን በዕድሜ ገፋ ያሉት ይበዛሉ፡፡ ዳሩ ግን እዚያ ውስጥ እንደ አዋቂ ሆነው አይደለም የሚታዩት፡፡ ያን ያህል የጎላ ባይሆንም አብዛኞቹ ሞቅ ብሏቸው ነው የሚታዩት፡፡ ደግነቱ ግን ቀበሌ ውስጥ ያለ ሞቅታና ሌላ ቦታ የሚታየው የሚለያይ ይመስለኛል። ሌላ ቦታ ሰዎች ሞቅ ሲላቸው እርስበርስ ሲሰዳደቡና ሌላ ሰው ሲረብሹ ነው የማየው፡፡ ቀበሌ ውስጥ ያለ ሞቅታ ግን ከራስ ጋር ብቻ የሚያስወራ ነው፡፡ አንዳንዱ ድምጹን ከፍ አድርጎ የሆድ የሆዱን ያወራል(ለማን እንደ ሚያወራው ባይታወቅም)፡፡ አንዳንዱ ደግሞ ድምጹ አይሰማም እንጂ አካላዊ እንቅስቃሴው ሌክቸረር የሚሰጥ ነው የሚመስለው፡፡ ሌላው ብቻውን ይነሳና ውዝዋዜውን ያስነካዋል፡፡ ይህኔ እሱ ከሚዝናናው ይልቅ ሌላውን የሚያዝናናው ይበልጣ(እያዝናኑ መዝናናት እንዲህ ነው)፡፡

እስኪ አሁን ደግሞ ወደ መስተንግዶው እንሂድ፡፡ በቀበሌ ውስጥ ለመስተናገድ የገባ ሰው አንዱ ችግር የሚሆንበት ነገር እጁ እስከሚላጥ ማጨብጨቡ ነው፡፡ ሌላ ቦታ ገና ገብተህ ቁጭ ከማለትህ አስተናጋጇ መጥታ «ምን ልታዘዝትልሃለች፡፡ ቀበሌ ውስጥ ግን የቆየ ይሁን አይሁን የመጣ ይሁን፣ ቀኑ አልመሽለት ብሎ የገባ ይሁን ስለማይታወቅ ነው መሰለኝ ካልተጣራህ ማንም ዞር ብሎ አያይህም፡፡ በዚያ ላይ መቀመጫ ማግኘት ራሱ ከባድ ነው፡፡ ጠረጴዛ ካለበት ቦታ ሄደህ ተደርበህ መቀመጥ ነው፡፡ ስለዚህ አሁን የመጣ ይሁን የቆየ አያስታውቅም ማለት ነው፡፡

ቀበሌ ለምን ሰው ይበዛበታል? ዋናው ጥያቄ ያለው እዚህ ላይ ነው፡፡ ለነገሩ መልሱም ግልጽ ነው፤ ያው ክፍያው ቀላል ስለሆነ ነዋ፡፡ ሌላ ምክንያትማ በፍጹም አይኖረውም፡፡ እዚህ ላይ እንግዲህ ምሳሌ የማደርገው ራሴን ነው፡፡ የደመወዝ ሰሞን ለተወሰኑ ቀናት ወደ ካፌዎች ጎራ ካልኩ በኋላ ወደ ቀበሌዬ መለስ ነው፡፡ ያው እንደነገርኳችሁ «ድሃ ነው እንዴ ቀበሌ የሚጠቀመው» እንዳልባል ኢንተርናሽናል ሆቴል አካባቢ መርጬ ነው፤ ሌላኛው ዘዴዬ ደግሞ ጨለማን ተገን አድርጎ መሄድ ነው፡፡ ችግሩ የቀበሌ መዝናኛዎች ከሁለትና ሦስት ሰዓት በኋላ ዝግ ናቸው፡፡ ቆይ ግን እንዲህ ተደብቄ ገብቼ እዚያ የማውቀው ሰው ቢገኝስ? ምን አገባኝ እሱም እንደኔው ሊጠቀም ነው የገባው፡፡

በቀበሌ መዝናኛ ውስጥ የሚመሰገኑ ነገሮችም አሉ(እስካሁንም እኮ እያማረርኩ አይደለም)፡፡ ያዘዝከው ነገር ምንም ሳይዛባ ቶሎ ነው የሚመጣው፡፡ በዚያ ላይ ክፍያው ቅድሚያ ስለሆነ በሒሳብ መጨቃጨቅ አያጋጥምም፡፡ የምትፈልገውን ነገር ቀድመህ ትከፍላለህ፡፡ ከተስማማህ ይሆናል፤ ካልተስማማህ ለመተው ያመቻል፡፡ በተለይም ሞቅ ለሚላቸው ሰዎች ይሄ ነገር ጥሩ ነው፤ ምክንያቱም በኋላ ቢሆን ይምታታባቸው ነበር፡፡ ኧረ ይሄ ነገር አንድ ልብ ያልተባለ ጥቅም አለው፡፡ አንዳንድ ሰዎች ምን ያህል ብር እንዳላቸው እንኳን አያውቁም፡፡ ተጠቅመው ሲያበቁ ኪሳቸውን ዳበስ ዳበስ አርገው «እዚያኛው ሱሪዬ ውስጥ እረስቼው» የሚሉም አሉ፡፡ በእርግጥ መርሳት በትክክል የሚያጋጥምበት ጊዜም ይኖራል፡፡ ለዚህ ለዚህ እንግዲህ ቅድሚያ ከሆነ ግልግል ነው፡፡

ሌላው የማመሰግናቸው ነገር በቀበሌ ውስጥ የሚከፈተው ቴሌቪዥን የአገር ውስጥ ጣቢያ መሆኑ ነው፡፡ ሌላ ቦታ እኮ ማንም አይስማው እንጂ የሚከፈተው የውጭ ነው፡፡ ቀበሌ ውስጥ በዜና ሰዓት ገብተህ ዜና መስማት፣ ፕሮግራም መከታተል መቻሉ መልካም ነው፡፡

በሉ እንግዲህ ሐብታም የሆናችሁ ሰዎች ቀበሌ ምን እንደሆነ አስተዋወቅኳችሁ፡፡ ሐብታም ሳትሆኑም እንዲያው ለመግደርደር «ቀበሌ መዝናኛ አልገባም» ለምትሉ በኋላ «ብር አበድረኝ» ስትሉ እንዳልሰማ፡፡ በያላችሁበት መልካም መዝናኛ!

 

ዋለልኝ አየለ

 

 

Published in መዝናኛ

 

12ኛ ክፍል ትምህርቱን አጠናቆ የዩኒቨርሲቲ ጥሪን በመጠባበቅ ላይ የሚገኝ አንድ አዲስ ተማሪ በውስጡ ከፍተኛ ጉጉት እንደሚታይበት እሙን ነው፡፡ ለዚህ ጉጉቱ በምክንያት ሊጠቀሱ ከሚችሉ ጉዳዮች መካከል አንዱ ከየከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ለእረፍት ወደአካባቢያቸው የሚመጡ ተማሪዎች ስላሉበት ዩኒቨርሲቲዎች የሚሰሙ መረጃዎች ናቸው። በክረምቱ የእረፍት ጊዜ ከዩኒቨርሲቲያቸው የሚመለሱ ተማሪዎች ሁሌም የሚናገሩት በቅጥር ግቢው ውስጥ ስላለው አስደሳችና ምቹ ግንኙነት ነው፡፡ እንደሚታወቀው አብዛኛው የዩኒቨርሲቲ ተማሪ ወጣት ነው፡፡ ወደዚያ የሚያመራ ወጣትም ቶሎ ለመግባባት፣ ብሎም በተለያዩ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ለመነጋገር፣ ለመከራከርና ሐሳብን በነጻነት ለመለዋወጥ እድል ያገኛል። በዚህም በግቢ ውስጥ ቆይታቸው አገራቸውን ማወቅ እንደጀመሩ የሚናገሩ በርካታ ናቸው፡፡

ተማሪ ኤልያስ አወቀ የሁለተኛ ዓመት ተማሪ ነው፡፡ ተማሪው የ12ኛ ክፍል ፈተናን ጨርሶ የተመደበበትን ዩኒቨርሲቲ ካወቀ ቀን ጀምሮ እንቅልፍ ሁሉ አጥቶ እንደነበር ያስታውሳል፡፡ በወቅቱ ስለዩኒቨርሲቲ ይሰማው የነበረው ሁሉ በጣም እንዲጓጓ አድርጎታል፡፡ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ግጭትና ብጥብጥ ስለመኖሩ ሳይሆን የእርስበርስ ፍቅር እንዳለ፣ ክረምት እንኳን ሲለያዩ እንደሚላቀሱ ነበር ለእረፍት ከሚመጡ የአካባቢው ተማሪዎች ይረዳ የነበረው፡፡ እንቅልፍ ነስቶትና አጓጉቶት የነበረው የግቢ ህይወት የጠበቀውን ያህል እውነት ሆኖ አግኝቶታል፡፡ በቅጥር ግቢው ውስጥ ያገኛቸውን የቅርብ ጓደኞቹን ልክ አብረው እንዳደጉ አይነት አብሮነታቸው ጎልብቶ ቆይቷል።

እንደ ተማሪው አባባል፤ «ትንቯ ኢትዮጵያ» እየተባለ የሚጠራውን ዩኒቨርሲቲ እውነት ሆኖ አግኝቶታል፡፡ በግቢ ውስጥ ከሚደረጉ የባህልና የስነ ጽሑፍ መድረኮች እንዲሁም የተለያዩ ውድድሮች የብሔር፣ ብሔረሰቦችን አለባበስና አጨፋፈርና ባህልም ለማወቅ ችሏል፡፡ በማደሪያው ከሚጋራቸው ጓደኞቹም ሆነ ከክፍል ጓደኞቹ የጠበቀ የጓደኝነት ትስስር መፍጠር በመቻሉ በአገሪቱ ውስጥ ብዙ ዓይነት ባህልና ቋንቋ እንዳለ ለማወቅ እድልን ፈጥሮለታል።

ይሁንና በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ከዋናው ትምህርት በተጨማሪ በርካታ መልካም ነገሮችን መገበያየት የመቻሉን ያህል አልፎ አልፎ ደግሞ ረብሻ እንዳለ ነው ተማሪ ኤሊያስ የሚናገረው፡፡ አንዳንድ ተማሪዎች በብሄር እንዲሁም በኃይማኖት ጎራ በመለየት በሚደረግ ተራ ክርክር ነገሩ ተጋግሎ ወደ ትልቅ ግጭት ይደርሳል፡፡ ይህ አይነቱ አካሄድ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ሁሉ አቋም የሚመስላቸው ተማሪዎች እንደማይጠፉም ነው የሚያመለክተው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ግጭት የሚፈጠረው በኃይማኖትና በብሔር ብቻ እንዳልሆነም ይናገራል፡፡ አንዳንድ ጊዜ ተማሪ ከዩኒቨርሲቲው ጋርም አለመግባባት ይፈጠራል፡፡ በአካዳሚክ ጉዳዮች እንዲሁም በካፍቴሪያና መሰል ጉዳዮች ላይም ግጭት ሊከሰት እንደሚችል ይገልጻል። በተማሪና በግቢው አስተዳደር አለመግባባት ተፈጥሮ ተማሪው ወደ ድንጋይ ውርወራ ሊገባ የሚችልበትም አጋጣሚ መኖሩን አልደበቀም፡፡ ይህ አይነቱ ችግር ግን ከዩኒቨርሲቲው በቂ የሆነ ግንዛቤና ሥልጠና ካለመስጠት የሚመጣ ነው ብሎ ያስባል፡፡

ተማሪ አዳነ ጊቻን በበኩሉ እንደሚለው፤ ተማሪ ወደ ግቢ ሲገባ በቂ ሥልጠና መሰጠት አለበት፡፡ በተለይም ገና አዲስ የሚገባ ተማሪ በግቢ ውስጥ ያለ ነገር ሁሉ አዲስ ስለሚሆንበት መሰረታዊ የሆኑ ግንዛቤዎችን ቢያገኝ የተሻለ ነው። በአንዳንድ ዩኒቨርሲቲዎች ግን ይህ አይደረግም፡፡ አንድ ጊዜ ብቻ ተማሪውን ሰብስቦ «እንኳን ደህና መጣችሁ» ብሎ መቀበሉ ብቻ በቂ አይደለም፡፡ ቢቻል እንኳን በግቢው ውስጥ ስለሚደረጉ አንዳንድ ጉዳዮች ቀርቶ ቢቻል የአካባቢውን ማህበረሰብ ማንነት ማሳወቅ ተገቢ ነው፡፡ ተማሪው ዩኒቨርሲቲው ካለበት አካባቢ ማህበረሰብ ባህልና ወግ ጋር መተዋወቅ አለበት፡፡ ነገሮች ከፍተው በግቢ ውስጥ ግጭት እንኳን ቢከሰት ተማሪው በመጀመሪያ ሊያርፍ የሚችለው በአካባቢው ባሉ መንደሮች ነው፡፡ ስለዚህ ማህበረሰቡ ራሱ የዩኒቨርሲቲው አካል ነውና ተማሪዎችን ከአካባቢው ማህበረሰብ ጋር ማስተዋወቅ ያልተለመደ ቢሆንም ቢሰራበት ውጤት ይኖረዋል፡፡

ዩኒቨርሲቲው ተማሪዎችን እውቀት አስጨብጦ ከማስመረቅ ጎን ለጎን ልክ እንደወላጅ ሆኖ መቆጣጠር እንዳለበት የሚናገረው ተማሪ አዳነ፣ ግቢ ውስጥ ያሉ አብዛኞቹ ወጣቶች በመሆናቸው ወዳልተፈለ ድርጊት እንዳይሄዱ ያስችላቸዋል ይላል። ይህ ቁጥጥር ከሌለ ግን ሊነሳ በሚችለው ቀላል ንትርክ እንኳ በቀላል መስታወት ወደ መሰባበር ሊሄዱ ይችላሉ፡፡ ለዚህም በምክንያትነት የሚጠቅሰው አንዳንዴ በኃይማኖት እንዲሁም በብሄር አለመግባባት ሊኖር መቻሉን ነው፡፡ ስለዚህም ለተማሪው ወሳኝ የሆኑ ግንዛቤዎችን ማስጨበጥ መልካም መሆኑን ነው የተናገረው።

በዲላ ዩኒቨርሲቲ የሕዝብና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ዳይሬክተር አቶ ሄኖክ ንጉሤ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ በሰጡት ማብራሪያ እንደጠቀሱት፤ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችን ከአካባቢው ማህበረሰብ ጋር ማስተዋወቅ ላይ ከፍተኛ የሆነ ክፍተት ነው ያለው፡፡ በግቢ ውስጥ ያሉ ተማሪዎች ከዚያ አካባቢ ሕዝብ ጋር መተዋወቅ አለባቸው፤ ባህሉንና የአኗኗር ዘይቤውን ሊረዱም ይገባል፤ ስለዚህም በተማሪዎች የተነሰዘረው አስተያየት ልክ መሆኑ ታምኖበት ትኩረት ተሰጥቶ ሊሰራበት ይገባል፡፡

ስለግቢው ግንዛቤና ሥልጠና በመስጠት በኩል ግን በየዓመቱ የሚደረግ መሆኑን ያመለክታሉ፡፡ ሰላማዊ የመማር ማስተማር ሂደት እንዲኖር በየጊዜው ሥልጠና ይሰጣል፡፡ የተማሪዎችን ጉዳይ በሚመለከት ደግሞ እርስ በእርሳቸው ችግራቸውን እንዲፈቱ እንዲችሉ የተማሪዎች ሕብረት ተቋቁሞ አገልግሎት በመስጠት ላይ እንዳለ ይገልጻሉ፡፡ በዚህም ህብረት ተማሪዎች ችግሮቻቸውን አቅርበው መወያየትና መፍታት ካልተቻለም ወደሚመለከተው አካል መውሰድ የሚችሉበት ስርዓት መዘርጋቱን ያስረዳሉ፡፡ በአካዳሚክ ጉዳዮችም ሆነ በመመገቢያ እንዲሁም በማደሪያ አካባቢዎች ያሉ ችግሮች የሚፈቱት በራሳቸው በተማሪ ተወካዮች ነው፡፡ ዩኒቨርሲቲው አዳዲስ መመሪያዎችና ደንቦችን ሲያወጣ ደግሞ ከተማሪዎች ጋር በመወያየት ነው ይላሉ፡፡

አቶ ሄኖክ እንደሚሉት፤ በተለይም በዚህ ዓመት የዲላ ዩኒቨርሲቲ ሰፋ ያለ ሥልጠና ለማዘጋጀት አስቧል፡፡ ሥልጠናውም በዋናነት የሚያተኩረው በስነ ምግባር ላይ ሲሆን፣ ተማሪዎች ከግቢው አስተዳደርና መምህራን ጋር እንዴት መስራት እንዳለባቸው፣ ምን አይነት ደንብና ሥርዓት መከተል እንደሚጠበቅባቸው የሚያስገነዝብ ነው፡፡ ሥልጠናው ለአንድ ሳምንት ያህል የሚሰጥ ይሆናል፡፡

ኃይማኖትን በተመለከተ አቶ ሄኖክ ሲናገሩ፤ በግቢ ውስጥ ምንም አይነት ኃይማኖታዊ እንቅስቃሴ መደረግ የለበትም ይላሉ፡፡ አገሪቱ የምትመራበት ሕገ መንግሥት ኃይማኖት ከትምህርት ተቋማት ጋር ግንኙነት እንደሌለው የሚያመለክት መሆኑን ያስታውሳሉ፤ ተማሪዎችም መተዳደር ያለባቸው በሕገ መንግስታዊ ሥርዓቱ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡ የኃይማኖት ነጻነት ስላለም የትኛውም ተማሪ የሚፈልግበት የእምነት ተቋም ሄዶ የራሱን ሃይማኖታዊ ሥርዓት መፈጸም ይችላል፡፡ በግቢ ውስጥ ግን የሁሉም እምነት ተከታይ ስላለ አንዱ የአንዱን ማንኳሰስም ሆነ ኃይማኖታዊ ስርዓትን መፈጸም ከአንድ ጨዋ ተማሪ የማይጠበቅ መሆኑን ነው የሚናገሩት፡፡ «ይሁንና በዚህ በኩል ምንም ችግር አጋጥሞን አያውቅም፡፡ አልፎ አልፎ ችግሮች ቢፈጠሩም በሌሎች አለመግባባቶች እንጂ በኃይማኖት የተነሳ ግጭት ተፈጥሮ አያውቅም፤ ተማሪው በዚህ ላይ እርስ በእርሱ የተከባበረ ነው» በማለት ይገልጻሉ፡፡

በባህርዳር ዩኒቨርሲቲ የአካዳሚክ ጉዳዮች ምክትል ፕሬዚዳንት ዶክተር ማተቤ ታፈረ እንደሚሉት፤ ገና ወደ ዩኒቨርሲቲ ለሚገቡ አዳዲስ ተማሪዎች ብቻ ሳይሆን ለነባር ተማሪዎችም ሥልጠና መስጠት ያስፈልጋል፡፡ የባህርዳር ዩኒቨርሲቲ በየዓመቱ ከተማሪዎች ጋር ውይይት ያደርጋል፡፡ ተማሪዎችም ያላቸውን ሀሳብ በማቅረብ ከተማሪዎች ሕብረት ጋር በመሆን ይወያያሉ፡፡

ተማሪዎች የአገራቸውንም ሆነ የአካባቢን ማህበረሰብ ለማወቅ በግቢ ውስጥ የእርስበእርስ መማማሪያ መድረኮች አሏቸው፡፡ የባህል ማዕከልና ሌሎች የስነ ጽሑፍ መድረኮች ላይ ልምድና ተሞክሯቸውን ይለዋወጣሉ፡፡ በኃይማኖትም ሆነ በብሄር በኩል የሚታይ ግጭት በባህርዳር ዩኒቨርሲቲ ውስጥ አጋጥሞ አያውቅም። ተማሪዎች እርስበእርስ የመከባበር ባህሪም አላቸው፡፡ በአካዳሚያዊ ጉዳይም ይሁን በሌሎች አገልግሎቶች ተማሪዎች ቅሬታ ካላቸው ከራሳቸው በተመረጡ ተወካዮች አማካይነት ወደሚመለከተው አካል ደርሶ መፍትሔ ያገኛል፡፡

አብዛኛውን ጊዜ ከተማሪዎች ማስተዋል እንደሚቻለው የእርስበእርስ መከባበርና መፈቃቀር መኖሩን ነው፡፡ ለዚህም ነው የብዙ ሰዎች ትዝታ የዩኒቨርሲቲ ውስጥ ቆይታ የሚሆነው፡፡ ይህ የሚሆን ግን በጥንቃቄ ሲያዝ ነው፡፡ የአገራቸውን ታሪክ፣ ወግና ባህል አውቀው የሚከባበሩና የሚፈቃቀሩ እንዳሉ ሁሉ በብሄርና በኃይማኖት የሚናቆሩም ሊኖሩ ይችላሉ፡፡ ተምሬ አገሬን እጠቅማለሁ ከሚል አንድ ወጣት ግን የሚጠበቀው የአገሩን ዋና ህግ የሆነውን ህገ መንግስት ማወቅና መተግበር ሲችል ሲሆን፣ ለግጭት መነሻ ሆነው የሚነሱ ሐሳቦች ሁሉ በአግባቡ በእኩል ሁኔታ የተመለሰበት ሰነድ ነውና ልብ ሊባል የሚገባው ጉዳይ ነው።

 

ዋለልኝ አየለ

 

 

 

 

Published in ማህበራዊ

 

የኢፌዴሪ ፕሬዚዳንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ መስከረም 29 ቀን 2010 .ም የህዝብ ተወካዮችና የፌዴሬሽን ምክር ቤት አምስተኛውን ዘመን ሦስተኛ ዓመት የስራ ዘመን በይፋ ከፍተዋል። በአመቱ ትኩረት የሚሰጣቸውን ዋና ዋና ጉዳዮችም በንግግራቸው ዳስሰዋል፤ አዲስ ዘመን ጋዜጣም እንዲህ አቅርቦታል።

2009 አፈጻጸም

የልዑላዊ ስልጣን ባለቤትነትን ከማንኛውም ግለሰብና የፖለቲካ ኃይል አምባገነንነት አውጥቶ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦችን የሉዓላዊ ሥልጣን ባለቤት ባደረገው ህገ-መንግስታችን እንዲሁም እያበበ በመሄድ ላይ በሚገኘው የፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓታችን ውስጥ ትልቅ ሚና የሚጫወቱት ሁለቱ ምክር ቤቶቻችን፣ የሥራ ዘመኑን መረሃ-ግብር አሀዱ ብለው በሚጀምሩባት በዚህች ቀን፣ አገራችን የተያያዘችውን የህዳሴ ግስጋሴ በተሻለ ፍጥነት በሚያስቀጥሉ ብሎም ወደ ላቀ ከፍታ በሚያሸጋግሯት አበይት ጉዳዮች ላይ ትኩረታችንን አድርገን መወያየት እንዳለብን እሙን ነው፡፡ ከዚህ አንፃር ባሳለፍነው ዓመት ያገኘናቸውን ጅምር ድሎችና መልካም ተሞክሮዎችን በምናሰፋበት እንዲሁም አጋጥመውን የነበሩትን ሰው ሰራሽና ተፈጥሯዊ ችግሮች በሚቀረፉበትና የህዝባችን የላቀ ተጠቃሚነት በሚረጋገጥባቸው ጉዳዮች ላይ ግልጽና ሰፊ ምክክር ማድረግ ይገባል፡፡

2010 .ም የሁለተኛውን ሚሊኒየም አገባደን አዲሱን የኢትዮጵያ ሚሊኒየም ከተቀበልን የመጀመሪያውን አሥር ዓመት በድል ያጠናቀቅንበት ዓመት በመሆኑ ታሪካዊ ተደርጐ የሚወሰድ ነው፡፡

ሀገራችን በሁለተኛው ሚሊኒየም መጀመሪያዎቹ ዘመናት አካባቢ ከነበረችበት ገናና የሥልጣኔ ማማ እየወረደችና እያሽቆለቆለች ቆይታ በሁለተኛው ሚሊኒየም ማገባደጃ አካባቢ በውድ ልጆቿ መራር መስዋዕትነት በተከፈተው አዲስ ምዕራፍ የህዳሴ ጉዞዋን ከጀመረች እነሆ ሩብ ምዕተ-ዓመት አካባቢ ሆኗታል፡፡ የኢኮኖሚና ማህበራዊ ተሀድሶ ከጀመረችበትና እጅግ ፈጣን፣ ፍትሃዊና ዘላቂነት ያለው ዕድገት ማስመዝገብ ከጀመረችም ወደ አሥራ-አምስት ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ አዲሱን የኢትዮጵያ ሚሊኒየም ከጀመርንም ጊዜ አንስቶ በነበሩት የመጀመሪያዎቹ አሥር ዓመታት በአማካይ የ10.5 በመቶ ዕድገት በማስመዝገብ በዓለም ፈጣን ዕድገት ካስመዘገቡ ሀገሮች ተርታ በግንባር ቀደም ሥፍራ ላይ እንገኛለን፡፡ የአዲሱን ሚሊኒየም ሁለተኛውን አሥር ዓመት በተመሳሳይ የዕድገት ፍጥነት ከቀጠልንም መካከለኛ ገቢ ያላት ሀገር እንደምትኖረን እርግጠኛ መሆን ይቻላል፡፡

2009 .ም የሥራ አፈፃፀማችን የሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመን ሁለተኛው ዓመት የሥራ አፈፃፀም ይሆናል፡፡ የሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመን የመጀመሪያ ዓመት ውጤትም የሚታወቀው በ2009 .ም በመሆኑ የዚህኑም ውጤት አብሮ መመልከቱ የሀገራችንን የዕድገት ግስጋሴ ለመረዳት በእጅጉ ይጠቅማል፡፡

2008 .ም በሀገራችን ከፍተኛ ድርቅ ተከስቶ የነበረም ቢሆን ኢኮኖሚያችን በፈጣን ሁኔታ በማደግ የ8.0 በመቶ አማካይ ዓመታዊ ዕድገት ማስመዝገቡ ይታወሳል፡፡ በተለይም በዚሁ ዓመት የተከሰተው ድርቅ ለኢኮኖሚው ወደ 37 በመቶ ድርሻ የሚያበረክተውን የግብርና ዘርፍ ተጨማሪ እሴት በዕቅድ ከተያዘው የ8.2 በመቶ የዕድገት ምጣኔ በማነስ የ2.3 በመቶ ዕድገት እንዲያስመዘግብ ቢያደርግም የሌሎች ዘርፎች ማለትም የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ዘርፍ ከነባር ኢንዱስትሪዎች የማምረት አቅም መሻሻል እንዲሁም ወደ ማምረት የተሸጋገሩ አዳዲስ የኢንዱስትሪ ኢንቨስትመንቶች በመኖራቸው ምክንያት እጅግ ፈጣን ዕድገት ማለትም የ18.4 በመቶ ዕድገት ማስመዝገብ ችሏል፡፡

ለኢንዱስትሪ ዘርፍ የ20.6 በመቶ ፈጣን ዕድገት ከማኑፋክቸሪንግ ዘርፉ ባሻገር የኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ ዘርፍም የ25 በመቶ ዕድገት በማስመዝገብ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ የአገልግሎት ዘርፉም ፈጣን ዕድገት በመቀጠሉ የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን የመጀመሪያው ዓመትም ኢኮኖሚያችን የሚያጋጥሙትን የተለያዩ ተግዳሮቶችን የመቋቋም አቅሙ ከፍተኛ እየሆነ መምጣቱን በሚያስመሰክር አኳኋን ፈጣንና ፍትሃዊ ዕድገት ማስመዝገብ መቀጠላችንን አስመስክሮ አልፏል፡፡

2009 .ም የኢኮኖሚ ዕድገት መረጃ በቅርቡ የታወቀ በመሆኑ ኢኮኖሚያችን በዓመቱ በአማካይ የ10.9 በመቶ ማደጉን ያመለክታል፡፡ ይህ ውጤትም ኢኮኖሚያችን በጠንካራ ሁኔታ ማገገሙን የሚያመላክትና በዓመቱ ይገኛል ተብሎ ከተተነበየው የ11.1 በመቶ ጋር እጅግ ተቀራራቢ እንደሆነ ማየት ይቻላል፡፡ ለዚሁ ዕድገት ግብርናችን የ6.7 በመቶ እሴት መጨመሩንና ይህም ከተተነበየው የ8.0 በመቶ ዕድገት በመጠኑ አንሶ የተገኘው የበልግ ግብርናችን በአንዳንድ አካባቢዎች ከድርቅ ክስተት አለመላቀቁና የአሜሪካን መጤ ተምች በአንዳንድ አካባቢዎች የበቆሎ ምርትን በመጠኑ በመጉዳቱ ነው፡፡

ሆኖም ግን የኢንዱስትሪና የአገልግሎት ዘርፎች እጅግ ፈጣን ዕድገት ያስመዘገቡ በመሆኑ የዕድገት ምጣኔውን ከትንበያው ጋር ተቀራራቢ እንዲሆን አድርጐታል፡፡ በዚህም መሠረት የኢንዱስትሪ ዘርፍ ባጠቃላይ የ18.7 በመቶ እጅግ ፈጣን ዕድገት ሲያስመዘግብ የትላልቅና መካከለኛ ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎች የ23.2 በመቶ እና የኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ የ21 በመቶ ሁለቱም የኢንዱስትሪ ዘርፎች የላቀ ፍጥነት ያለው ዕድገት አስመዝግበዋል፡፡ የአገልግሎቱ ዘርፍም አምና ከነበረው ዕድገት በተሻለ ደረጃ የ10.3 በመቶ ማስመዝገብ ችሏል፡፡

በዚህ ውጤት መሠረትም በ2009 .ም የኢኮኖሚያችንን ጥንቅርና ድርሻ ስንመለከት ግብርና የ36.3 በመቶ፣ ኢንዱስትሪ የ25.6 በመቶ ከዚህም ውስጥ ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ የ6.4 በመቶ እና የአገልግሎት ዘርፍ የ39.3 በመቶ ድርሻ ነበራቸው፡፡ እነዚህ የድርሻ ሽግሽጐችን በምናይበት ጊዜ ኢኮኖሚያችን ተስፋ በሚሰጥ ደረጃ የመዋቅራዊ ሽግግር ማድረግ መጀመሩን ነው፡፡

ባጠቃላይ በዓመቱ በኢኮኖሚያችን ውስጥ የተካሄደው የኢንቨስትመንት አፈፃፀም ለአጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርትና ምርታማነት ዕድገት፣ የሥራ ስምሪትና የድህነት ቅነሳ ጋር ተያይዘው ለተቀመጡት ግቦች መሳካት አዎንታዊ አስተዋፅኦ እንደነበራቸው በውል መመልከት ይቻላል፡፡

ይህም ሆኖ በያዝነው ዓመት በምንሠራው የግብርና ሥራ በተከታታይ የሚከሰተውን ድርቅ ለመቋቋም የሚያስችል የተፈጥሮ ሃብትና ውሃን ማዕከል ያደረገ የመስኖ ግብርናን ይበልጥ ለማስፋፋት የተሻለ ጥረት ማድረግ ይገባናል፡፡ ከዚሁ በተጓዳኝ በኢንዱስትሪ ዘርፉም ውስጥ እንደ ትላልቅና መካከለኛ ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎች እጅግ በላቀ ፍጥነት ያላደገውን የአነስተኛና ጥቃቅን ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ በፍጥነት እንዲያድግ የላቀ ርብርብ ማድረግም ይገባናል፡፡

2010 የትኩረት አቅጣጫዎች

11 ነጥብ1 በመቶ ዓመታዊ አማካይ ዕድገት

ይህንን በማድረግም በ2010 .ም መጨረሻ ላይ የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ከአጠቃላይ ሀገራዊ ምርት (GDP) ያለውን ድርሻ ወደ 7 በመቶ ለማሳደግ መረባረብ ይገባናል፡፡ በአጠቃላይ የአምራች ዘርፎች ወደ ከፍተኛ ዋጋ የሚያወጡ ምርቶች ላይ በማተኮር የእሴት ጭማሪውን ይበልጥ እንዲያጐለብቱ መሥራት የዓመቱ ዋነኛ የትኩረት አቅጣጫ ይሆናል፡፡ በአነስተኛ ማሳ የቤተሰብ ግብርና ልማትን ማዘመኑ እንደተጠበቀ ሆኖ የተማሩ ወጣቶችና የግሉ ባለሃብት በግብርና ሥራ ላይ ይበልጥ እንዲሠማሩ የሚሠራ ይሆናል፡፡

በዚህም መሠረት በ2010 .ም ፈጣንና ፍትሃዊ የኢኮኖሚ ዕድገት እንዲኖረው የ11.1 በመቶ ዓመታዊ አማካይ ዕድገት እንዲሆን ይደረጋል፡፡ የኢኮኖሚው ፍትሃዊነት እንዲረጋገጥም ግብርና አሁንም በርካታ የህብረተሰብ ክፍል የሚሳተፍበትና የዕድገታችን ምንጭ በመሆኑ ቢያንስ የ8.0 በመቶ እንዲያስመዘግብ ይጠበቃል፡፡ ፈጣን ዕድገት ማረጋገጣችን እዚያው ሳለ የኢኮኖሚ መዋቅራዊ ትራንስፎርሜሽን እንዲያቀላጥፍ የኢንዱስትሪ ዘርፍ በተለይም የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ዘርፍ እጅግ ፈጣንና የላቀ ዕድገት ማስመዝገቡን እንዲቀጥል ይደረጋል፡፡ ከጥቃቅን አነስተኛና መካከለኛ ኢንዱስትሪዎች 22.6 በመቶ አካባቢና ከትላልቅ ኢንዱስትሪዎች የ21.8 በመቶ እና ከኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ የ23 በመቶ ዕድገት ይጠበቃል፡፡ የአገልግሎት ዘርፉም የ11 በመቶ ዕድገት እንዲያስመዘግብ ይጠበቃል፡፡

2009 .ም የተረጋጋ የማክሮ-ኢኮኖሚን የመፍጠር ጉዳይ ልዩ ትኩረት ተሰጥቶት ሲተገበር ቆይቷል፡፡ በሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዘመን የዋጋ ንረት በነጠላ አሀዝ እንዲገደብ አቅጣጫ መቀመጡም ይታወቃል፡፡ ይህንኑም ለማሳካት በ2009 .ም የግብርና ምርትና ምርታማነት የማሳደግ፣ የዋጋ ማረጋጊያ የእህል ክምችት መያዝ፣ ከዝቅተኛና የተረጋጋ የዋጋ ምጣኔ ጋር የሚጣጣም የገንዘብ፣ የፊሲካልና የውጭ ምንዛሬ ተመን ፖሊሲዎችን መከተልን እንደ ዋና ዋና የማስፈፀሚያ ስትራቴጂዎች ተወስደው ተሰርቷል፡፡

በዚህም መሠረት የ2009 .ም የአሥራ ሁለት ወራት ተንከባላይ አማካይ የዋጋ ግሽበት በተያዘው ዕቅድ መሠረት በነጠላ አሃዝ መገደብ የተቻለ ሲሆን ይህም አጠቃላይ የዋጋ ግሽበት 7.2 በመቶ ሆና ተመዝግቧል፡፡ በተጨማሪም ጠቅላላ የምግብና ምግብ ነክ ያልሆኑ የዋጋ ግሽበት እንደቅደም ተከተላቸው የ7.4 በመቶእና የ7.1 በመቶ ሆኗል፡፡ ይህም በበኩሉ የተረጋጋ የማክሮ ኢኮኖሚ ሆኔታ እንዲኖር ተግባራዊ የተደረጉ የፊሲካልና የገንዘብ ፖሊሲዎች እንዲሁም የተወሰዱ አስተዳደራዊ ርምጃዎች የተፈለገውን ውጤት ያስገኙ መሆናቸውን ያመለክታል፡፡

ታክስና ሌሎች ገቢዎችን ማጠናከር

ከፊሲካል ፖሊሲ አኳያ የአገር ውስጥ የፋይናንስ አቅምን በማጠናከር ከታክስና ሌሎች ምንጮች የሚገኙ ገቢዎችን በአግባቡ መሰብሰብ፣ የመንግሥትን ወጪዎች ፍትሃዊ የሃብት ድልድልንና ፈጣን ዕድገትን በሚያረጋግጥ መልኩ መፈፀም፣ የታክስና የጉምሩክ ፖሊሲዎች ገቢ ከማስገኘት ባለፈ የኢንዱስትሪ ልማትንና የኤክስፖርት ግኝትን በሚያበረታታ መልኩ ለመቃኘት ጥረት ተደርጓል፡፡ ከዚሁ በተጨማሪም መንግሥት የሚወስዳቸውን ብድሮች በአግባቡ ማስተዳደር የሚያስችል የፊሲካል ዲስፒሊን ማስፈንን እንደዋነኛ ስልት በመውሰድም ሲሠራ ነበር፡፡ በተመሳሳይ የመንግሥት የበጀት ጉድለት ከአጠቃላይ አገራዊ ምርት ድርሻ ወደ 3 በመቶ አካባቢ እንዲሆን ታቅዶ የተሻለ አፈፃፀም በመመዝገቡ የ2.5 በመቶ እንዲሆን ከመደረጉም ባሻገር አሸፋፈኑም የሀገር ውስጥ ምንጮችን አሟጦ በመጠቀምና የተሻለ ድርሻ እንዲኖራቸው በማድረግ የተፈፀመ ነበር፡፡

በዚህም መሠረት በ2009 .ም ከታክስና ታክስ ካልሆኑ ገቢዎች ለመሰብሰብ ከታቀደው የ94.3 በመቶ ለማሳካት ተችሏል፡፡ የታክስ ገቢ ለብቻው በሚታይበት ጊዜ አፈፃፀማችን የ92 በመቶ አካባቢ ሆኗል፡፡ ካለፈው ዓመት ጋር ሲነፃፀር የ17 በመቶ አካባቢ ዕድገት የተመዘገበ ቢሆንም ይህ አፈፃፀም ወትሮ ከተለመደው በትንሹ የ98 በመቶ አፈፃፀም ጋር ሲነፃፀርም ሆነ ኢኮኖሚያችን ከሚያመነጨው ገቢ ሊሰበሰብ ከሚገባው ጋር ሲነፃፀር አንሶ የሚታይ ነው፡፡

በመሆኑም በ2010 .ም ይህንን ሁኔታ ለመቀየር በአዲስ መልክ ተጠናክሮ የተጀመረውን የታክስ ሪፎርም ሥራ በተለይም በትልልቆቹ የታክስ ከፋዮች ላይ በማተኮር መሥራት እንዳለብን የሚያመላክት ነው፡፡ የታክስ ትራንስፎርሜሽን ፕሮግራሙ የሚያተኩርባቸውን የውዝፍ ዕዳ አሟጦ የመሰብሰብ፣ የታክስ ኦዲት ሥርዓቱን ዓለም አቀፍ ተሞክሮን መሠረት በማድረግ የማዘመንና የስጋት የሥራ አመራርን መሠረት ያደረገ እንዲሆን የማድረግ፣ የታክስ መረጃ ሥርዓት ላይ ያለውን ችግር ለመቅረፍ የመረጃ ቴክኖሎጂን ሥርዓት ባለው መንገድ የመጠቀም፣ እንዲሁም የታክስ አስተዳደር መሥሪያ ቤቱን የውስጥ ድርጅታዊ ጤንነት የመጠበቅና የታክስ ሰብሳቢ ሙያተኞችን በመሥሪያ ቤቱ የማቆየት ሥራ እንዲሁም ውጤት ተኮር የሥራ አመራርን የማጐልበት ሥራ የሚሠራ ይሆናል፡፡

ይህንንም በማድረግ በዘርፉ የሚታየውን ያለአግባብ የመጠቀም ዝንባሌና ተግባር እንዲሁም ሙስና የታክስ ከፋዩን ህብረተሰብ በስፋት በማሳተፍ መታገልና የአስተዳደር ሥርዓቱን ማጐልበት የሚኖርብን ይሆናል፡፡ በትልልቅ ታክስ ከፋዮች ትኩረት ማድረጋችን እንደተጠበቀ ሆኖ በተለይም በኮንስትራክሽን ዘርፉ እንዲሁም በማኑፋክቸሪንግና ሌሎች የታክስ እፎይታ ጊዜ ከተጠቀሙ በኋላ በህጉ መሠረት የማይከፍሉ ታክስ ከፋዮች ላይ ትኩረት ሰጥተን የህግ ማስከበሩን ሥራ አጠናክረን እንቀጥላለን፡፡ በሀገሪቱ ባሉ ዋና ዋና ከተሞች ለንግድና አገልግሎት ተብሎ የተገነቡ ህንፃዎች አካባቢ ከኪራይ ጋር በተያያዘ የሚካሄደውን ማጭበርበርና ታክስ ሥወራም እንደዚሁ ትኩረት ሰጥተን ህጋዊ መስመር ለማስያዝ የምንሠራ ይሆናል፡፡ መንግሥት የተጀመረውን የልማት ሥራ ለማስቀጥልና ብቁ አገልግሎት ለመስጠት የሚያስችለው አቅም ከሀገር ውስጥ ሃብት ለማሟላት የተያዘው ውጥን እንዲሳካ የሀገር ውስጥ የታክስ ገቢ መሰብሰብ ጉዳይ ከፍተኛ ትኩረት የተሰጠው ነው፡፡

በዘንድሮ ዓመት የ"" የግብር ከፋዮች የታክስ ግመታ በተመለከተ የተከሰተው የግምት መዛባትና በአንዳንድ ታክስ ከፋዮች አካባቢ የተከሰተ የዕቃ መሰወር ዓይነት ችግር እንዳይከሰትና የታክስ አከፋፈሉ ተገማች እንዲሆን በጥናት ላይ የተመሠረተና የታክስ ከፋዮች ራሳቸው የተሳተፉበት የመፍትሄ አቅጣጫ ለመቀየስ የሚሠራ ይሆናል፡፡ ይህንን በማድረግም መዝገብ የማይዙ የታክስ ከፋዮች ጋር የሚገጥመውን ውዝግብ ለማስቀረት ጥረት ይደረጋል፡፡

የውጭ ምንዛሬ ተመን ማሻሻያ

2009 .ም የተጠቀምነው የገንዘብ ፖሊሲና የፋይናንስ ኢንዱስትሪው ልማት ትኩረት ያደረጉት የገንዘብ አቅርቦትና ዝውውር ሚዛናዊ እንዲሆን፣ የተረጋጋና በነጠላ አሃዝ የተገደበ የዋጋ ግሽበት እንዲኖር ማድረግና የተረጋጋና የውጭ ንግድን የሚያበረታታ የውጭ ምንዛሬ ፖሊሲን መከተል እንዲሁም የፋይናንስ ተቋማት የታቀደውን መዋቅራዊ ሽግግር እንዲያግዙ ማስቻል ላይ ነበር፡፡

የተረጋጋ የውጭ ንግድን የሚያበረታታ የውጭ ምንዛሬ ፖሊሲን ከማስፈን አኳያ በ2009 .ም ከሞላ ጐደል የተረጋጋ ተመን የነበረ ቢሆንም ቀጥለን እንደምናየው ለባለፉት ሦስት ተከታታይ ዓመታት ኤክስፖርታችን ባለበት በመቆሙ ምክንያት የውጭ ምንዛሪ አቅርቦቱንና ፍላጐትን ለማሟላት ከፍተኛ እጥረት አጋጥሞን ነበር፡፡ ስለሆነም የተረጋጋ የማክሮ ኢኮኖሚ እንዲኖር ከማድረግ አኳያ ሀገራችንን የገጠማት ዋነኛ ፈተና የኤክስፖርት ገቢያችንን በፍጥነት በማሳደግ የሚፈለገውን የውጭ ምንዛሬ በከፊልም ቢሆን በማግኘት እየሰፋ የመጣውን የውጭ ንግድ ሚዛን ማጥበብ ነው፡፡ በመሆኑም የ2010 .ም ዕቅድ ዋነኛ ትኩረትም የኤክስፖርት ምርትና ግብይት ጉዳይ የሞት የሽረት ጉዳይ ተደርጐ መወሰድና ለኤክስፖርት ገቢያችን 80 በመቶ አስተዋጽኦ የሚያበረክቱትን ቡና፣ ሰሊጥ፣ ጥራጥሬ፣ ቅመማቅመም፣ አበባና የቁም እንስሳት በመጠንና በጥራት በማሳደግ ከፍተኛ ለውጥ በማምጣት ላይ ሊሆን ይገባል፡፡ ከዚህ በተጓዳኝ በማዕድን ዘርፍ ወርቅና ሌሎች ጌጣጌጥ ማዕድናት እንዲሁም እየተስፋፉ የመጡትን ኢንዱስትሪ ፓርኮች ማዕከል በማድረግ የማኑፋክቸሪንግ ምርቶች ኤክስፖርት በፍጥነት እንዲያድግ በማድረግ ላይ ይሆናል፡፡ ይህንንም ለማበረታታት የውጭ ምንዛሬ ተመን ላይ በጥናት ላይ የተመሠረተ ማሻሻያዎች የሚደረጉ ይሆናል፡፡

የሀገራችን የፋይናንስ ኢንዱስትሪ የኢኮኖሚ መዋቅራዊ ትራንስፎርሜሽን የሚያግዝበት አንድና ዋናው መንገድ ቁጠባን በማበረታታትና የፋይናንስ አቅርቦትን በማሳደግ ነው፡፡ ባንኮቻችን ለግሉ ዘርፍም ሆነ ለመንግሥት የልማት ድርጅቶች የኢንቨስትመንት ፋይናንስና የሥራ ማስኬጃ በማቅረብ ትልቅ ሚና እየተጫወቱ ይገኛል፡፡ የባንኮች ተቀማጭ በዓመቱ ውስጥ በ23 በመቶ ያደገ ሲሆን ለዚህ ውጤት መገኘት ባንኮች በርካታ ቅርንጫፎችን በመክፈት ለህዝቡ ተደራሽ መሆን በመቻላቸው ነው፡፡ የፋይናንስ ተቋማት አትራፊነትም ወትሮ ከሚታወቀው ምጣኔ በላይ መሆኑ የተረጋገጠ በመሆኑ የሀገራችን ባንኮች እጅግ አትራፊ ሆነው ቀጥለዋል፡፡ ይህም ጤናማ የፋይናንስ ተቋማት ሥርዓት እየተዘረጋ መሆኑን ያመለክታል፡፡ በሁለተኛው ዕድገትና ትራንስ ፎርሜሽን ዘመን መጨረሻ ቁጠባ ከሀገር ውስጥ አጠቃላይ ምርት ያለው ድርሻ ወደ 29 በመቶ እንዲያድግ የፋይናንስ ተቋማት የድርሻቸውን እንዲወጡ ለማድረግ የፖሊሲ ድጋፎች ተጠናክረው የሚቀጥሉ ይሆናል፡፡

ምርትና ምርታማነት

የሀገራችንን አምራች ዘርፎችን በማጐልበት በጥራት፣ በምርታማነትና በተወዳዳሪነት የላቀ ዕድገት እንዲመጣ በትኩረት ሲሠራ ነበር፡፡ በዚህም መሠረት የስትራቴጂያዊ የምግብ ሰብሎች ምርትና ምርታማነት በማደጉ ምክንያት ከአምናው ጋር ሲነፃፀር ወደ 9.0 በመቶ የሚጠጋ ዕድገት ለማስመዝገብ ተችሏል፡፡ የምርታማነት ዕድገትን በተመለከተም በአማካይ ወደ 8.4 በመቶ ማሳደግ ተችሏል፡፡ ሆኖም ለምርታማነት ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ የሚያበረክተው የምርጥ ዘር አቅርቦት በታሰበው ልክ ባለመሆኑ ምንም እንኳ የአፈር ማዳበሪያ አቅርቦት ከዕቅዱ ጋር የተመጣጠነም ቢሆን የምርታማነት ዕድገቱ የታሰበውን 12 በመቶ ያህል ዕድገት ሳያስመዘግብ ቀርቷል፡፡ በመሆኑም በ2010 .ም ሥራችን ለአርሶ አደሩና ከፊል አርሶ አደሩ የምንሠጠው የኤክስቴንሽን አገልግሎት ከተሟላ የምርጥ ዘር አቅርቦትና እንደዚሁም የተሟላ የቴክኖሎጂ ምክረ-ሃሣብ መሠረት እንዲሆን ከፍተኛ ጥረት መደረግ ያለበት ይሆናል፡፡

የዋና ዋና ሰብሎች ምርታማነትና የምርት ዕድገት እንዲጨምር የራሱን የማይተካ ሚና የሚጫወተው የግብርና ሜካናይዜሽን መሆኑ ይታወቃል፡፡ በ2009 .ም ከግብርና ሜካናይዜሽን አኳያ የአነስተኛ እርሻ መሣሪያዎች አቅርቦትና የሰውና የእንስሳት ጉልበትን ምርታማ የሚያደርጉ ቴክኖሎጂዎች አርሶ አደሩ እንዲጠቀም ለማድረግ በተሠራው ሥራ መልካም ውጤቶች መገኘት ጀምረዋል፡፡ ስለሆነም በ2010 .ም የአጨዳና መውቂያ፣ የዘር መዝሪያና ተከላ እንዲሁም የማሳ ማዘጋጃ መሣሪያዎች በነፍስ ወከፍና በቡድን ለማቅረብ የሀገር በቀል ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎችና ከቴክኒክና ሙያ የተመረቁ ወጣቶች ተሳትፎ እንዲጐለብትና መልካም ተሞክሮዎቹ እንዲሠፉ ለማድረግ የሚሠራ ይሆናል፡፡

ግብርናችንን ይበልጥ ለማዘመን ከተያዙ ሥራዎች መካከል አርሶአደሩና አርብቶ አደሩ የላቀ ዋጋ የሚያስገኙ ሰብሎችና የእንስሳትና ዓሣ ሀብት ልማት ላይ እንዲሠማሩ የማድረግ ሥራ እንደሚገኝ ይታወቃል፡፡ በዚህም መሠረት በአርሶ አደሩም ሆነ በግል ባለሃብቱ ዓመቱን በሙሉ የመስኖን ውሃ በመጠቀም የሚመረተው የሆርቲካልቸር ምርት በመጠኑ በከፍተኛ ደረጃ ጨምሯል፡፡ የ2009 .ም አፈፃፀም የሚያሳየውም የአትክልት፣ ፍራፍሬና ሥራሥር ሰብሎች የምርት ጭማሪ ወደ 38% መድረሱን ነው፡፡ ይህ መልካም ውጤት መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ በዚህ ዘርፍ አሁንም እንቅፋት ሆኖ የሚገኘው የጥራት አመራረት ሥርዓት የማስፈንና ከፊሉን ኤክስፖርት ለማድረግ የሚያስችል የሎጅስቲክስ አቅርቦት የማሻሻል እንዲሁም የአርሶ አደሩንና የግል ባለሃብቱን የማምረት ቅንጅት ወይም አውትግሮወር (Outgrower) ሥርዓት ማጐልበት ይሆናል፡፡ በ2010 .ም እነዚህን ማነቆዎች መፍታት መጀመር ያለብን እና ከዘርፉ በ2009 .ም የተገኘውን 220 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ኤክስፖርት ወደ 400 ሚሊዮን ዶላር ለማሳደግ እንሠራለን፡፡

ከሆርቲካልቸር ሰብሎች በተጨማሪ የላቀ ዋጋ የሚያስገኙት ቡናና ሻይ፣ የቅባት እህሎች፣ ጥራጥሬና ቅመማቅመም ሰብሎች ናቸው፡፡ እነዚህ ሰብሎች የላቀ ዋጋ ማስገኘታቸው ብቻ ሳይሆን እዚያ ሳሉ የኤክስፖርት እንዲሁም የኢንዱስትሪ ግብአት ሰብሎችም ጭምር ናቸው፡፡ በሰብሎቹ በአማካይ ከ15% እስከ 20% የሚሆን የምርታማነት ዕድገት እንዲመጣ የሚሠራ ይሆናል፡፡ ይህንን በማድረግም የቁም እንስሳትን ኤከስፖርት ጨምሮ በአጠቃላይ ከግብርና ዘርፍ ወደ 4.0 ቢሊዮን ዶላር ኤክስፖርት ገቢ እንዲኖረን በትጋት የሚሠራ ይሆናል፡፡

የእንስሳትና ዓሣ ሃብት ልማት የላቀ ዋጋ የሚያስገኙ የግብርና ልማት ሥርዓት ውስጥ የሚመደብ ነው፡፡ ይህ ሊሆን የሚችለው ግን የአመራረት ሥርዓቱ ከኋላቀር ባህላዊ የአመራረት ሥርዓት ደረጃ በደረጃ ወደ ዘመናዊ የአረባብና የዝርያ ማሻሻል፣ የእንስሳቱን ጤና መጠበቅና ጥራትና ቁጥጥር ማሳደግ እንዲሁም ዘመናዊ የእንስሳት መኖ አመራረት ሥርዓት ውስጥ ሲገባ ነው፡፡ በዚህ ዙሪያ በአርሶ አደሩም ሆነ በአርብቶ አደሩ አካባቢ ሊሠፉ የሚችሉ ምርጥ ተሞክሮዎች የተገኙ በመሆኑ የ2010 .ም ዕቅድ እነዚህን ምርጥ ውጤቶች በማስፋት ላይ ያተኮረ ይሆናል፡፡

የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ

የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ ፈጣንና የላቀ ዕድገት እንዲያረጋግጥ ማድረግ የኢኮኖሚያችንን መዋቅራዊ ትራንስፎርሜሽን ለማረጋገጥ ቀዳሚ ሥራ ነው፡፡ በዚህም መሠረት ትኩረታችንን የሰው ጉልበትን በስፋት የሚጠቀሙና ኤክስፖርት መር የሆኑ ቀላል የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎች ላይ በማድረጋችን የሀገር በቀል ኩባንያዎችና የተመረጡ ስመ-ጥር የሆኑ የውጭ ኩባንያዎች በዘርፉ በስፋት መሠማራት ጀምረዋል፡፡ ይህንኑ ጅምር ይበልጥ ለማስፋፋትና ለማጠናከር የሀገር በቀል ኩባንያዎች ከኮንስትራክሽንና ሪልእስቴት፣ ከንግድና አገልግሎት ዘርፎች ወደ ማኑፋክቸሪንግ ዘርፍ እንዲገቡ አስፈላጊውን ድጋፍ በተከታታይና በጥራት መስጠት የሚገባን ይሆናል፡፡ ከዚሁ በተጨማሪም የክልል መንግሥታት ትኩረት ሰጥተው እየሠሩበት ካለው ከአነስተኛ ወደ መካከለኛ እንዲሁም ከመካከለኛ ወደ ትላልቅ ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎች ሽግግር እንዲከናወን መትጋት ያለብን ይሆናል፡፡ በዚህም መሠረት ቅድሚያ ትኩረት በተሰጣቸው የጨርቃጨርቅና አልባሳት፣ የቆዳና ቆዳ ውጤቶች፣ የምግብና መጠጥ እንዲሁም ሌሎች አግሮፕሮ ሰሲንግ ፋብሪካዎች ኢንቨስትመንት እንዲስፋፋና የነባር ፋበሪካዎች የአቅም አጠቃቀም እንዲሻሻል የሚሠራ ይሆናል፡፡ ሌሎች ማለትም የፋርማ ሲቲካል፣ የኬሚካልና የኮንስትራክሽን ግብአቶች ማምረቻ ኢንዱስትሪዎች እንዲሁም የብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ እና የኤሌክትሪካልና ኤሌክትሮኒክስ ኢንዱስትሪዎች በዓለም ገበያ ተወዳዳሪ የሆነ ምርት ነገር ግን የኢምፖርት ዕቃዎች በመተካት ላይ በማተኮር እንዲሠሩ እየተሠጣቸው ያለ ድጋፍ ተጠናክሮ ይቀጥላል፡፡

መንግሥት የኢንዱስትሪ ፓርኮችን ልማት እንደ አንድ የኢንዱስትሪ ፖሊሲ ማስፈፀሚያ መሳሪያ አድርጐ እየተጠቀመ ያለ በመሆኑ የማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪዎችን የመሬት፣ የመሠረተ ልማት፣ የአንድ መስኮት አገልግሎት አሰጣጥና ለሀገር በቀል ኩባንያዎች ደግሞ የፋይናንስ፣ የክህሎትና የኢንዱስትሪ አመራር ችሎታ እንዲሁም የገበያ ትስስር ችግራቸውን በሚፈታ መንገድ በመቃኘቱ ውጤታማ መሆን ጀምሯል፡፡ ይህንኑ ጅምር ይበልጥ በጥራት የማስፋፋት ሥራ ተጠናክሮ ይቀጥላል፡፡

መሰረተ ልማት

የመሠረተ ልማት ክፍተቶችን መሙላትና የአገልግሎት አቅርቦት ጥራትን ማሳደግ የኢኮኖሚያችንን ተወዳዳሪነት ከሚወስኑ ጉዳዮች አንዱ ነው፡፡ ይህንኑ በመገንዘብ መንግሥት የመሠረተ ልማት ክፍተቶችን ለመሙላት ከፍተኛ ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል፡፡ በ2009 .ም በገጠር ትራንስፎርሜሽን ትልቁን ሚና የሚጫወተውን የገጠር መንገድ ተደራሽነትን ለማረጋገጥ በተሠራው ሥራ ወደ 75 በመቶ የሚሆኑ የገጠር ቀበሌዎች እርስበርስና ከዋና ዋና መንገዶች እንዲገናኙ የሚያደርግ የገጠር መንገድ ተገንብቷል፡፡ የመንገዶቹን እንክብካቤ በቀጣይነት ከሠራን የአርሶአደሩንና አርብቶአደሩን ምርቶች ወደ ገበያ ለማውጣትና ወደ አርሶአደሩና አርብቶ አደሩ የሚቀርቡ ግብአቶችንና አገልግሎቶችን ለማድረስ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረክታል፡፡ በ2010 .ም የተጀመረውን የገጠር ተደራሽነት መንገድ ሥራ ወደ 85 በመቶ ለማድረስና በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት ሁሉንም ቀበሌዎች ለማዳረስ የሚሠራ ይሆናል፡፡

2009 .ም ዋና ዋና መንገዶችን ማጠናከርና ደረጃ ማሻሻል፣ አገናኛ መንገዶችን ግንባታና ደረጃ ማሻሻል ሥራ ከዕቅዱ 97 በመቶ ማሳካት ተችሏል፡፡ ወደ 8 በመቶ የሚሆኑ መንገዶች አነስተኛ አፈፃፀም የታየባቸው በመሆኑ ኮንትራቱን አቋርጦ ለሌላ ኮንትራክተር ለመስጠት እየተሠራ ይገኛል፡፡ ባጠቃላይ ግን የመንገዶች ፕሮጀክቶች አፈፃፀም በሚታይበት ጊዜ በአብዛኛው በታቀደው መሠረት የፕሮጀክት አፈፃፀሙ እየተከናወነ ይገኛል፡፡ የ2010 .ም ትኩረት የሚሆነው የተጀመሩ ፕሮጀክቶችን የማስጨረስና አዳዲሶቹን የመጀመር ሥራ እንደተጠበቀ ሆኖ የመንገዶች ልማት አካሄዳችንን በህገ-መንግሥቱ በተቀመጠው የፌዴራልና የክልል መንገዶች ክፍፍል መሠረት የፌዴራል ሥርዓት የሚከተሉ ሀገሮች ልምድ በመውሰድ የፌዴራልና የክልል መንገዶች ለመለየት የተጀመረውን ጥናት በማጠናቀቅ ወደ ትግበራ የሚገባ ይሆናል፡፡ በዚህም መሠረት የፌዴራልና የክልል ያልተምታታ የሥራ ድርሻ የሚኖር ይሆናል፡፡

የባቡር መሠረተ-ልማት ግንባታ እጅግ ግዙፍ ፋይናንስ የሚጠይቅ በመሆኑ በቅርቡ የተጠናቀቀውን የአዲስ አበባ ጂቡቲ መሥመር ወደ ተሟላ ሥራ እንዲገባ የማድረግና በግንባታ ሂደት ላይ ያሉትን የማስቀጠል ሥራ የ2010 ዋና ዕቅድ ይሆናል፡፡ አዳዲስ ግንባታዎችን ለማስጀመር የሚያስችል ፋይናንስ ማግኘት ያልተቻለ በመሆኑ ይኽው እስከሚስተካከል ድረስ በዘንድሮ ዓመት አዳዲስ ግንባታዎች የሚጀመሩበት ሁኔታ አይኖርም፡፡

በኢኮኖሚ መዋቅራዊ ሽግግር እጅግ ተፈላጊና ወሳኝ መሠረተ-ልማቶች ውስጥ የኤሌክትሪክ ሃይል አቅርቦት ዋናውና ወሳኙ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ በዚህም መሠረት በቅርቡ የተጠናቀቀውን የጊቤ-3 ሃይል ማመንጫ በሙሉ አቅሙ እንዲሠራ ማድረግ፣ ስልሳ በመቶ የደረሰውን የታላቁን የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ማፋጠን፣ የገናሌ-3ን ግድብ አጠናቅቆ ሃይል ማመንጨት መጀመር እንዲሁም የኮይሻ ግድብ፣ የመልካ ሰዲ ተርማል ማመንጫ፣ የአሉቶ ጂኦተርማል ማመንጫ፣ የረጲ ባዮማስ ማመንጫ፣ የአይሻ የንፋስ ሃይል ማመንጫ ሥራዎች በዕቅዳቸው መሠረት ሥራቸው እንዲፋጠን በዘንድሮ ዓመት ትኩረት የተሰጣቸው ፕሮጀክቶች ናቸው፡፡

መንግሥት ከሚያከናውነው የሃይል ማመንጫ ሥራ በተጨማሪ በቅርቡ የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ያፀድቀዋል ተብሎ በሚጠበቀው የመንግሥትና የግሉ ዘርፍ አጋርነት Private -Public-Partnership(ppp) ህግ መሠረት ለመጪው ጊዜ ኢኮኖሚያችን የሚፈልገውን ሃይል ከወዲሁ ለማዘጋጀት የግሉ ዘርፍ በሃይል ማመንጨቱ ሥራ እንዲሳተፍ የመጋበዝና የማሳተፍ እንዲሁም በጅምር ላይ ያሉትን ወደ ሥራ እንዲገቡ በትኩረት የሚሠራ ይሆናል፡፡

የሃይል ማስተላለፊያና ሳብስቴሽን ሥራዎች እንዲሁም የሳብስቴሽኖች አቅም የማጐልበት ሥራ የኢንዱስትሪ ፓርኮችን፣ ክላስተሮችንና ሌሎች የልማት ማዕከላትን መሠረት አድርጐ የሚሠራ ይሆናል፡፡

የኤሌክትሪክ ማከፋፋልና አገልግሎት አቅርቦት ላይ የሚታየውን ችግር ለመቅረፍ እንዲያስችል ያልተማከለ የኤሌክትሪክ አገልግሎት አቅራቢ ድርጅቶችን ክልሎች እንዲያቋቁሙ በማድረግና አቅማቸውን በማሳደግ ወደ ሥራ እንዲገቡ ይደርጋል፡፡ ይህንንም መሠረት አድርጐ የገጠር ኤሌክትሪክ ተደራሽነት ሥራ ከግሪድ ውጭ ባልተማከለ ሁኔታ ከታዳሽ ሃይሎች የማቅረብ ፕሮጀክቶች በዘንድሮ ዓመት ወደ ሥራ እንዲገቡ ይደረጋል፡፡

የዲጂታል መሠረተ ልማት አቅርቦትን በተመለከተ የማምረቻና የንግድ ሥራዎች፣ የመማር ማስተማር አገልግሎት፣ የመንግሥት የአገልግሎት አሰጣጥ በኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ የተደገፈ እንዲሆን የተጀመረው ሥራ ተጠናክሮ ይቀጥላል፡፡ የግል ባለሃብቶች በአይ..ቲ ሶፍትዌር ግንባታ እንዲሁም የአይ..ቲ ማኑፋክቸሪንግ ኢንዱስትሪ እንዲሳተፉ ለማድረግ የተጀመረው ሥራ ፍሬ እያፈራ ያለ በመሆኑ ይህንንም ማጠናከርና ስፋቱም እንዲጨምር ተደርጐ ይሠራል፡፡ ከዚህ በተጓዳኝ በገጠር ማዕከላት የኢንተርኔትና የመረጃ ፍላጐትን ለማርካት በእያንዳንዱ ቀበሌ የህዝብ ኮሙኒኬሽን ማዕከል ለማደራጀት የተጀመረው ሥራ እስካሁን ወደ 12% የሚሆኑ ቀበሌዎችን ያዳረሰ ሲሆን በ2010 .ም ይህንን ሽፋን ወደ 40% ለማድረስ የሚሠራ ይሆናል፡፡

የሰው ሀብት ልማት

የሰው ሃብታችን የተማረ፣ ክህሎት ያለውና ከቴክኖሎጂ ጋር የተዋወቀ እና የሚጠቅም እንዲሆን የትምህርትና ሥልጠና ፕሮግራሞቻችን በሁሉም እርከኖች የትምህርት ተሳትፎ በማሳደግ ረገድ መልካም ውጤቶች ተገኝተዋል፡፡ በዚህ ዙሪያ እንደ እጥረት ወስደን በፍጥነት ማሻሻል የሚገባን የሙአለ-ህፃናት ትምህርትና የገጠሩን ትራንስፎርሜሽን በማቀላጠፍ ዙሪያ ከፍተኛ አስተዋጽኦ የሚያበረክተው የተቀናጀ ተግባር ተኮር የጐልማሶች ትምህርት አካባቢ ነው፡፡

የአጠቃላይ ትምህርት፣ የቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠናም ሆነ የከፍተኛ ትምህርት ላይ ልዩ ትኩረት መስጠት የሚገባን በትምህርት ጥራት ዙሪያ መሆን እንዳለበት ተወስኖ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ተጀምሯል፡፡ ከዘንድሮ ዓመት ጀምሮ ዩኒቨርሲቲዎችን የማስፋፋት እና የህንፃዎችን ግንባታ ሥራ ገታ አድርገን የቴክኒክና ሙያ ትምህርትና ሥልጠና በእያንዳንዱ ወረዳ እንዲስፋፋ እንዲሁም የዩኒቨርሲቲዎች የላቦራቶሪ፣ የወርክሾፖች፣ የላይብረሪዎችንና ሌሎች ግብአቶች የማሟላት ሥራ ላይ ትኩረት ይሰጣል፡፡ ከሁሉም በላይ ለትምህርት ጥራት ወሳኙን ሚና የሚጫወቱት መምህራን በመሆናቸው በመምህራን የኑሮ ሁኔታ፣ ክህሎትና የሥራ ዲስፕሊን እንዲሁም የሥራ አካባቢ ማሻሻል ላይ ትኩረት ሰጥተን መሥራት የሚገባን ይሆናል፡፡ ከዚሁ ባልተናነሰ ሁኔታ መልካም ዜጋ በማነጽ ትልቁን ድርሻ በሚወስደው የሥነ-ዜጋና የሥነ-ምግባር ትምህርት ዙሪያ በጥናት የተለዩትን ጉድለቶች በማስተካከል ትምህርቱ በጥራት እንዲሠጥ የሚሠራ ይሆናል፡፡ በትምህርት ሴክተሩ ከላይ እስከታች የውጤታማነት ስኬት ወይም ዴሊቨሮሎጂ (Deliverology) ፅንሰ-ሃሳብ ተግባራዊ ለማድረግ የተጀመረውን ሥራ በጥራት እንዲፈፀምም የሚደረግ ይሆናል፡፡

2009 .ም በጤና ኤክስቴንሽን ፕሮግራም በመታገዝ ፍትሃዊ፣ ተደራሽ፣ እንዲሁም ጥራቱን የጠበቀ መሠረታዊ ጤና አገልግሎት ለመስጠት የሠራነው ሥራ ውጤታማ ነበር፡፡ የእናቶችንና የህፃናትን ጤና አገልግሎት እንዲሁም ተላለፊ በሽታዎችን የመከላከልና ቁጥጥር ሥራ የበለጠ ጥራቱ የተጠበቀ እንዲሆን ከምናደርገው እንቅስቃሴ ባሻገር ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች የሚሞተው ሰው ቁጥር እጅግ እየጨመረ የመጣ በመሆኑ በ2010 .ም ተላለፊ ያልሆኑ በሽታዎችን የመከላከል ሥራ ህብረተሰባዊ ንቅናቄ እንዲፈጠር የምንሠራ ይሆናል፡፡ ከዚሁ በተጓዳኝ ደግሞ ጥራቱ የተጠበቀ የሆስፒታል አገልግሎት መሠጠቱን የማረጋገጥ፣ እንዲሁም ከመድሃኒት አቅርቦት ጋር የተያያዘ አገልግሎት አሰጣጡን ለማሻሻል ትኩረት ይደረጋል፡፡ በተጨማሪም የግሉ ዘርፍ በተለይም በከተሞች አካባቢ በጤና መስክ አገልግሎት በመስጠት የሚኖራቸውን ሚና ይበልጥ ለማጠናከርና ለማስፋት እንዲሁም የሚሠጡት የጤና አገልግሎቶች ጥራታቸውን የጠበቁ እና ሁሉንም ወገኖች የሚያረኩ እንዲሆኑ ተገቢው ድጋፍ፣ የክትትልና ቁጥጥር ሥርዓት እንዲዘረጋ ይደረጋል፡፡

ዴሞክራሲና መልካም አስተዳደር

2010 .ም የመንግሥት የማስፈፀም አቅም በመገንባትና የህዝቡን ተሳትፎና ባለቤትነት በማጐልበት እንዲሁም ዴሞክራሲያዊ ልማታዊነትንና መልካም አስተዳደርን ለማስፈን ከፍተኛ ጥረት የሚደረግበት ዓመት ነው፡፡ ይህንን ሁኔታ ለመፍጠር በ2009 .ም የተሀድሶ እንቅስቃሴያችን ይበልጥ ጥልቀት እንዲኖረውና የሥርዓቱ አደጋ የሆነውን ያለውድድርና አለአግባብ የመጠቀም እንዲሁም የሙስና ዝንባሌና ተግባር ለመቆጣጠር በጥልቀት የመታደስ ንቅናቄ ታውጆ መጠነ ሰፊ እንቅስቃሴ የተደረገበት ዓመት ነበር፡፡ ህዝባችን በየህብረተሰብ ክፍሉ በስፋት እንዲወያይና የትግሉ ባለቤት እንዲሆን በተሠራው ሥራ መልካም ውጤቶች ማየት ጀምረናል፡፡ እነዚህ ጅምር ውጤቶች እንዲሠፉና ጥራት ያላቸው እንዲሆኑ ማድረግም የ2010 .ም ዋናው ሥራችን ይሆናል፡፡

መላው የፖለቲካ አመራሮች እና የመንግሥት ሠራተኞች በህዝብ የተሰጣቸውን ኃላፊነት እና በሙያቸው ለማገልገል በተሰለፉበት ሁሉ በቅንነት፣ በትጋትና በታማኝነት እንዲያገለግሉ ለማድረግ፣ ስለሚሠሩበት ሥራ በቂ ግንዛቤ እንዲኖራቸውም ለማድረግ ሰፋፊ ሥልጠናዎች ተሰጥተዋል፡፡ ለሥራ መነሻ የሚያገለግል መግባባትም ተፈጥሯል፡፡ ይህንኑ መነሻ ተይዞ በተግባር ሂደት ይበልጥ አቅማቸው እየጐለበተ እንዲሄድ የሚሠራ ይሆናል፡፡

አላግባብ የመጠቀምና ሙስና ጐልቶ በሚታይባቸው የታክስ ሥርዓት፣ የመንግሥት ወጪ አስተዳደር፣ ግዥና የኮንስትራክሽን ኮንትራት አስተዳደር፣ የመሬት ልማትና አቅርቦት እንዲሁም የመሬት አስተዳደርና ግንባታ ፈቃድ አሰጣጥ፣ በውድድር ላይ የተመሠረተ የንግድ ሥርዓትና ፀረ- ኮንትሮባንድ ንግድ እንቅስቃሴ፣ ቀልጣፋና ውጤታማ የፍርድ ሥርዓትና የፖሊስ አገልግሎት እንዲሁም የማዘጋጃ ቤታዊ አገልግሎቶች ዙሪያ የተጀመሩት የሪፎርም ሥርዓቶችም በአንዳንድ ቦታዎች ውጤታማ መሆን የጀመሩ ሲሆን ባብዛኛው ቦታዎች ላይ ግን በዝግጅት ላይ ያሉ እና መጓተት የሚታይባቸው በመሆኑ በ2010 .ም ፍጥነታቸውንና ጥራታቸውን በመጨመር የተሟላ ትግበራ ውስጥ የሚገባበት ዓመት ይሆናል፡፡

በእነዚህ ዘርፎች በሙስና ተግባር ላይ የተሠማሩ የመንግሥት የሥራ ኃላፊዎችና ተባባሪዎቻቸውን በህግ እንዲጠየቁ ለማድረግ የተጀመረው ሥራም በ2010 .ም በጥናት ላይ ተመሥርቶ ተጠናክሮ የሚቀጥል ይሆናል፡፡

የሪፎርም ሥራዎቹ ልማታዊነትን ለማጐልበት፣ በአሠራር ሥርዓቶች ውስጥ ግልጽነት እንዲፈጠር፣ ኃላፊዎችም ሆኑ የመንግሥት ሠራተኞች ሥራቸውን በግልጽ አውቀው ባስገኙት ውጤትና ለሕዝቡ በፈጠሩት እርካታ ልክ የሚመዘኑበት ሥርዓት እንዲተገበር የተቀረፁ በመሆናቸውና በሙከራ ደረጃ ውጤታማ መሆናቸው የተረጋገጠ ስለሆነ እነዚህን አጠናክረን ለመተግበር የምንረባረብበት ዓመት ነው፡፡ ውጤታማነትና ስኬት ወይም ዴሊቨሪ ፅንሰ ሃሣብን ተግባራዊ ለማድረግ በተጀመረባቸው ዘርፎች በሙሉ ከወዲሁ መልካም ውጤት ማየት የተጀመረ በመሆኑ አጠናክረንም እቀጥላለን፡፡

ህዝቡ ዴሞክራሲያዊ ተሳትፎውን ለማሳደግ በተደራጀ ሁኔታ በለውጥና በልማት ቡድኖች፣ በፎረሞች፣ በብዙሃን ማህበራትና በሙያ ማህበራት ባጠቃላይ በሲቪል ማህበራት አማካይነት በቀጥታ ከሚያደርገው ተሳትፎ ባሻገር በተወካዮቹ አማካይነት በህዝብ ምክት ቤቶች የሚያደርገውን ዴሞክራሲያዊ ተሳትፎውም እየጐለበተ መጥቷል፡፡ ይህ ተሳትፎው ወደታችኛው እርከን በሚወርድበት ጊዜ ይበልጥ መጠናከር ሲገባው ላልቶ የሚገኝባቸው ቦታዎች በርካታ በመሆናቸው በ2010 .ም የህዝብ ምክት ቤቶች ህዝቡን ወክለው አስፈፃሚውን አካል የሚቆጣጠሩበት ሁኔታ ተጠናክሮ መሠራት ያለበት ይሆናል፡፡ ከዚሁም ባሻገር የተከበረው ምክር ቤትም ፈጣንና ፍትሃዊ ልማታችንን የሚደግፉ፣ መልካም አስተዳደርና ዴሞክራሲያዊ የህዝብ ተሳትፎ ይበልጥ እንዲጐለብት የሚያደርጉና የፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓታችን በተጠናከረ መሠረት ላይ እንዲገነባ የሚያስችሉ አዋጆችንና ፖሊሲዎችን ያፀድቃል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ከነዚህ ውስጥም ባለፈው ዓመት የምርጫ ሥርዓታችንን በተመለከተ ሊደረግ የታሰበው ማሻሻያም ውይይት ሲካሄድበት የቆየ ሲሆን በዘንድሮ ዓመት ለተከበረው ምክር ቤት ቀርቦ በ2012 .ም ለሚደረገው አጠቃላይ ምርጫ እንዲደርስ የሚደረግ ይሆናል፡፡

2010 .ም በመላው ሀገሪቱ የሚካሄደው የአካባቢ እና ማሟያ ምርጫ ዴሞክራሲያዊነቱን ጠብቆ ነፃ፣ ፍትሃዊና በህዝቡ ዘንድ ተአማኒነትን ያተረፈ ሆኖ እንዲጠናቀቅ መንግሥት አስፈላጊውን ሁሉ የሚያደርግ ይሆናል፡፡

ከዴሞክራሲ ተቋማት መካከል በፓርላሜንታዊ ሥርዓት ከፍተኛ ሚና የሚጫወቱት የፖለቲካ ፖርቲዎች መሆናቸው ይታወቃል፡፡ በሀገራችን የፖለቲካ ፓርቲዎች እንቅስቃሴ እንዲጐለብት የፖለቲካ ምህዳሩም ይበልጥ እንዲሰፋ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ እና ተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች የጀመሩት ውይይትና ድርድር በተስማሙበት መርህ እና መርሃ ግብር መሠረት እየተጓዘ ይገኛል፡፡ መንግሥት ሁሉም ያገባኛል የሚሉ በህጋዊ መንገድ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ፓርቲዎች እንዲሳተፉ ሁሌም በሩን ክፍት አድርጐ ለሂደቱ ስኬታማነት የሚሠራ ይሆናል፡፡

የሚዲያ ተቋማትም በሀገራችን የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ የበኩላቸውን በጐ አስተዋጽኦ እንዲያበረክቱ ተከታታይ ውይይቶችና ሴሚናሮች የተካሄዱ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ የተጀመረውን የሚዲያ ሪፎርም ሥራ ሁሉም ተሳትፈውበት የተሳካ እንዲሆን በ2010 .ም ተጠናክሮ የሚሰራ ይሆናል፡፡

2009 .ም መጀመሪያ ጀምሮ የተለያዩ ጥገኛ አስተሳሰቦች የወለዷቸው የፀረ-ሰላም ሃይሎችም የተጠቀሙበት አለመረጋጋት በሀገራችን ተፈጥሮ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መታወጁ ይታወሳል፡፡ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት ከህዝባችን ጋር ባደረግናቸው መጠነ ሰፊ ውይይቶችና በተደረሰው መግባባት መሠረት የሀገራችን ሰላምና ፀጥታ ወደ ተረጋጋ ሁኔታ በመመለሱም የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እንዲነሳ ተደርጓል፡፡ ይህንን ሰላማችንን አሁንም አጠናክረን ማስቀጠል ይገባናል፡፡ ለግጭቶች ምክንያት የሆኑ ያልተፈቱ የድንበር ማካለል ጉዳዮችን ከሞላ ጐደል በሁሉም አካባቢ ለመፍታት የተቻለም ቢሆን አሁንም በኦሮሚያና በኢትዮ-ሱማሌ አካባቢ ቅሪት ያልተስተካከሉ አፍራሽ አመለካከቶች የወለዷቸው ግጭቶች ተከስተው የሰው ህይወት በአሰቃቂ ሁኔታ ያለፈበትና ንብረቶች የወደሙበት ሁኔታ መኖሩ ይታወቃል፡፡ ይህ ሁኔታ በፍፁም መወገዝ ያለበትና መንግሥት ፀጥታውን ከማስከበር ባሻገር አጥፊዎችን ወደ ህግ ለማቅረብ ሳይታክት እየሠራ ይገኛል፡፡ በ2010 .ም እንደዚህ አይነት በህዝቦች መካከል ለዘመናት የቆየውን አንድነት የሚያፈርስ አካሄድ በጭራሽ ሊፈቀድ የማይገባው በመሆኑ የሁለቱም ክልል የሀገር ሽማግሌዎች፣ ባህላዊ መሪዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ ወጣቶችና ሴቶች እንዲሁም መላው የሁለቱ ክልል ህዝቦች ሁኔታው ወደ ነበረበት እንዲመለስና የተፈናቀሉ ወገኖቻችንም መልሶ እንዲቋቋሙ ለማድረግ ከመንግሥት ጐን እንዲቆሙ በዚህ አጋጣሚ ጥሪዬን ለማቅረብ እፈልጋለሁ፡፡ በሂደቱ የተጐዱ ዜጐች ቤተሰቦችም መጽናናት እንዲሆንላቸው እመኛለሁ፡፡

ወጣቶችና ሴቶች

በሀገራችን የህዳሴ ጉዞ ውስጥ ልዩ ትኩረት የሚሰጣቸውና የማይተካ ሚና የሚጫወቱ የህብረተሰብ ክፍሎች መካከል ወጣቶችና ሴቶች ግንባር ቀደሞች ናቸው፡፡

ባለፈው ዓመት የወጣቶችን እኩል ተሳታፊነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት በይበልጥ የማረጋገጥ ጉዳይ ከሥራዎች ሁሉ አውራ ሥራ ተደርጐ እንቅስቃሴ እንዲደረግበት ተወስኖ ነበር፡፡ በዚህም መሠረት በሀገራችን የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ጉዞ የማይተካ ሚናቸውን እንዲጫወቱና በሂደቱም ተጠቃሚ እንዲሆኑ የሚያስችል የወጣቶች የዕድገትና የለውጥ ስትራቴጂና ማስፈፀሚያ ፓኬጅ ተከልሶ እንዲዘጋጅ ተደርጓል፡፡ በዝግጅቱ ሂደትም የወጣቶች የነቃ ተሳትፎ እንዲኖር ተደርጓል፡፡ ይህንኑ ፓኬጅ ወደ ሥራ ለማስገባት የሚረዱ የተለያዩ ማኑዋሎችና መመሪያዎች ተዘጋጅተው የሥራ መመሪያ እንዲሆኑም ተደርጓል፡፡ ሥልጠናም ተሰጥቶባቸዋል፡፡

ይህንን የለውጥና ዕድገት ፓኬጅ ወደ ሥራ ለማስገባት የፌዴራል መንግሥት ከመደበው 10 ቢሊዮን ብር የወጣቶች ፈንድ በተጨማሪም ክልሎችም በተመሳሳይ መልኩ በድምሩ ወደ 10 ቢሊዮን ብር መድበዋል፡፡ በድምሩ በፈንዱ ከሚንቀሳቀሰው 20 ቢሊዮን ብር ውስጥ ወደ ሥራ የማስገባቱ ሂደት በዝግጅት ምዕራፍ መጓተት ምክንያት የዘገየ በመሆኑ ወደ ግማሽ ያህሉ በዓመቱ መጨረሻ ወደ ሥራ በመግባቱ ለሁለት ሚሊዮን አካባቢ ወጣቶች ሥራ ለመፍጠር ተችሏል፡፡ ካሉን የወጣት ሥራ-አጦች ቁጥር አኳያ ብዙ መሥራት ያለብን በመሆኑ በ2010 .ም መልካም ውጤቶቹንና በሂደቱ ያጋጠሙንን ተግዳሮቶችና እንቅፋቶች ገምግመን ከምናገኘው ልምድ በመነሳት የተሻለ አፈፃፀም እንዲኖረን የሚጠበቅበት ዓመት ይሆናል፡፡ ከሥራ ዕድል ፈጠራው ባሻገር ከወጣቶች የሰብዕና ግንባታ ጋር የተያያዙ ሥራዎች በራሳቸው በወጣቶቹ ተሳትፎና ባለቤትነት ውጤታማ እንዲሆኑ የምንሠራበትም ዓመት ይሆናል፡፡

ሴቶች በሀገራችን በሚካሄዱ በተለያዩ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች በባለቤትነት በመሳተፍ በፀረ-ድህነት ትግላችን የማይተካ ሚናቸውን መጫወት ጀምረዋል፡፡ የገጠር ሴቶች ከመሬት ባለቤትነት የጋራ መብት መጐናፀፍ ባሻገር ወደ 2.5 ሚሊዮን የሚጠጉ ሴቶች በግብርናው ሥራ ውስጥ በጓሮ አትክልት፣ በዶሮ እርባታ፣ በንብ ማነብ፣ በማድለብና በማሞከት እንዲሁም በመስኖ እርሻ በመሳተፍ ተጠቃሚ መሆን ጀምረዋል፡፡ ይህ ጅምር ሥራ ከኢኮኖሚ ተጠቃሚነት ባሻገር በቤተሰብ የአመጋገብ ሥርዓት በተለይም በህፃናት የተመጣጠነ ምግብ አቅርቦት ላይ ለውጦች እንዲታዩ የራሱን በጐ ሚና ተጫውቷል፡፡

የጤና ኤክስቴንሽን ሥርዓታችን የጀርባ አጥንት የሆኑት ሴቶች በመሆናቸውም ሀገራችን በእናቶችና ህፃናት ሞት መቀነስ በዓለም የተመሠከረለት ውጤት እንድታገኝ አስችሏታል፡፡ በጡትና ማህፀን ካንሠርን ጨምሮ በቤተሰብ ምጣኔ፣ በአመጋገብ ሥርዓትና በተላለፊ በሽታዎች ዙሪያ የተሰጡ ሥልጠናዎችም ውጤታማ መሆን ጀምረዋል፡፡

በሴቶች የትምህርት ተሳትፎ አኳያም በአንደኛ ደረጃ የተመጣጠነ ደረጃ የተደረሰም ቢሆን በ2ኛ ደረጃና ዩኒቨርሲቲዎች አካባቢ መሻሻሎች ቢኖሩም ወደተፈለገው ደረጃ ለማድረስ በብርቱ መሥራት የሚገባን ይሆናል፡፡ ሴቶች በተግባራዊ የተቀናጀ የጐልማሶች ትምህርት አኳያ ለራሳቸው ካገኙት ዕውቀትና ክህሎት ባሻገር በልጆቻቸው ትምህርት ተሳትፎና ጥራት ላይ የበኩላቸውን ሚና መጫወት ጀምረዋል፡፡ የጐልማሶች ትምህርት ተሳትፎ ገና ከግማሽ ያልዘለለ በመሆኑና የተሟላ ተፅእኖ መፍጠር ባለመቻሉ ይህንን ለማሳደግ መሥራት የሚገባን ይሆናል፡፡

የአየር ንብረት ለውጥ

በመጨረሻም ሀገራችን የመረጠችውና ለዓለም ህብረተሰብም ኃላፊነት በተሞላበት ሁኔታ የዓለም ዜግነታችንን የገለፅንበት ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር የአረንጓዴ ልማት ስትራቴጂያችንን በየክፍላተ-ኢኮኖሚው ዕቅድ ውስጥ ገብቶ እንዲተገበር እያደረገች ትገኛለች፡፡ በስትራቴጂያችን እንደተቀመጠውም ከቤት እንስሳት፣ ከአፈር መከላትና ከደን መጨፍጨፍ፣ ከሃይል ምንጭ ቴክኖሎጂ፣ ከትራንስፖርት፣ ከኢንዱስትሪና ከከተሞች የሚለቀቀውን የሙቀት አማቂ ጋዝ ለመቀነስ ከፍተኛ ጥረት ስናደርግ ቆይተናል፡፡ ውጤቶችንም አግኝተንባቸዋል፡፡

የአገራችንን ስትራቴጂ ከማንም ቀድመን በይፋ ለዓለም ህብረተሰብ ያስተዋወቅንበትም ዋናው ምክንያት ምንም እንኳን ሀገራችን ለዓለም የአየር ንብረት ለውጥ የምታበረክተው አስተዋጽኦ እዚህ ግባ የሚባል ባይሆንም ተጎጂነታችንን ለመቀነስ ኃላፊነት የሚሠማቸው የበለፀጉና በፍጥነት እያደጉ ያሉ ሀገሮች የስትራቴጂያችንን ማስፈፀሚያ ሃብት እንዲለግሱን ለማድረግ ነበር፡፡ በዚህ መሠረትም በ2009 .ም ወደ 110 ሚሊዮን ዶላር ተገኝቶ ወደ ሥራ እንዲገባ ተደርጓል፡፡ ይህም ሂደት ተጠናክሮ እንዲቀጥል የአየር ንብረት ዲፕሎማሲ ሥራችንን አጠናክረን እንቀጥላለን፡፡ ሀገራችን በዓለም አቀፍ መድረክ ያላት ተሰሚነት ጐልብቶ በመቀጠሉ በአሁኑ ወቅት ሁለት ታላላቅ የአለም አቀፍ የአየር ንብረት ዲፕሎማሲ መድረኮችን በሊቀመንበርነት እየመራች ትገኛለች፡፡ በ2010 .ም የሀገራችንና የሌሎች ታዳጊ ሀገሮችን መብትና ጥቅም የሚያረጋግጡ ሥራዎችን መተግበርን አጠናክረን እንቀጥላለን፡፡

 

በጋዜጣው ሪፖርተር

 

Published in ፖለቲካ

ባህል የማንነት መለያ ብቻ ሳይሆን የገቢ ምንጭም እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ብዙ አገራት ከቱሪዝሙ ዘርፍ ዳጎስ ያለ ገቢ ያገኛል፡፡ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ የበርካታ ብሔር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ባለቤት የሆኑ አገራት ደግሞ ባህል ከዚህም በላይ ከፍተኛ የገቢ ማግኛ ዘዴ መሆን ይችላል፡፡ ይሁን እንጂ በአገሪቱ ውስጥ ተደጋግሞ የሚነሳ ክፍተት አለ፤ ይኸውም ባህልን በሚጠበቀው ደረጃ የገቢ ምንጭ ማድረግ ያለመቻሉ፡፡ የድንቃድንቅ ቦታዎችና ተፈጥሮዎች፣ የውብ ባህሎች ባለቤት በማለት ደጋግሞ አገሪቱ ያላትን ሀብት በአንደበት ከመግለጽ ውጪ የቱሪዝም ምንጭ በማድረግ ከዘርፉ ስለሚገኘው ገቢ እምብዛም አልተሰራበትም፡፡

የኢትዮጵያ ብሔራዊ የባህል ማዕከል አዲስ ሕንጻ አስገንብቶ በርካታ የሥልጠናና የምርምር ክፍሎችን፣ የዕደ ጥበብ ማምረቻ ክፍሎችን እንዲሁም የገበያና ሽያጭ ማዕከላትን በማካተት በአገሪቱ ውስጥ ያሉ ባህሎችን የገቢ ምንጭ ለማድረግ አስቧል፡፡ ሕንጻው ከመገንባቱ በፊት ግን በማዕከሉ ውስጥ የሚካተቱ ነገሮች ሁሉ የገቢ ምንጭ መሆን እንዲችሉና በአገሪቱ ውስጥም ያሉ ባህሎች በዓለም ይታወቁ ዘንድ ምን ይደረግ በሚል ከባለድርሻ አካላትና ከግንባታ ባለሙያዎች ጋር በዚህ ሳምንት የምክክር መድረክ አዘጋጅቶ ነበር፡፡

በምክክር መድረኩ ላይ አርክቴክት ብሩክ በቀለ ለመነሻ ሀሳብ የሚሆን ዲዛይን አሳይተዋል፡፡ አርክቴክቱ እንደሚሉትም፤ ዲዛይኑ ለውይይት መነሻነት የቀረበ በመሆኑ በሚነሱ ሀሳቦች ብዙ ማሻሻያ ስለሚደረግበት ሊለዋወጥ ይችላል። መሰራት ያለበት ሕንጻ በመድረኩ ላይ የቀረበውን አይነትም ላይሆን ይችላል፡፡ ለመነሻ በቀረበው ዲዛይን መሰረት የሚሰራው ሕንጻ በ34 ሺ ስኩዌር ካሬ ሜትር መሬት ላይ የሚያርፍ ሲሆን፣ ስድስት ፎቆች ይኖሩታል፡፡ የማዕከሉ አዳራሽ ሦስት ሺ 500 ሰዎችን እንዲይዝ ታስቧል፡፡ በውስጡም የምርምር፣ የቤተ መጻሕፍት፣ የሰነድ እና ሌሎች ክፍሎች ይኖሩታል፡፡

የመነሻውን ዲዛይን ካዩ በኋላም ብዙ ሰዎች የየራሳቸውን አስተያየት ሰጥተዋል፡፡ የጉራጌ ዞን ልማትና ባህል ማህበር ዋና ዳይሬክተር አቶ ተስፋዬ ጎይተ እንደሚናገሩት፤ የባህል ማዕከሉ የውጭ አገራትን አሰራር መያዝ የለበትም፡፡ የባህል ማዕከል የተባለው የአገሪቱን ማንነት ለማሳየት ነው፡፡ በዘመናዊው አሰራር የሚሰራ ከሆነ ግን ባህሉን የሚያሳጣ ነው የሚሆነው፡፡ ይህ እንዳይሆን ጥንቃቄ ሊደረግበት ይገባል፡፡

አቶ ተስፋዬ «በከተማዋ ውስጥ እንደሚታዩት ፎቆች አይነት ከሆነ የባህል ማዕከል መሆኑ በምን ያስታውቃልሲሉም ይጠይቃሉ፡፡ እንኳን የሕንጻው ቅርጽ ቀርቶ በግቢው ውስጥ የሚገኙ ተክሎችም የአገር ውስጥ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡ በግቢው ውስጥ ያሉ መንገዶች ከአስፓልት ይልቅ የድንጋይ ንጣፍ ቢሆኑ ይመረጣል፡፡ በእንዲህ አይነት ሁኔታ የሚሰራ ከሆነ በዓለምአቀፍ ደረጃ የራሱን አሻራ ማሳረፍ እንደሚችል ይናገራሉ። ስለዚህም በውስጥ የሚታዩ ነገሮች በሙሉ ኢትዮጵያዊነትን የሚሰብኩ ሆነው በዓለም እንዲታወቁ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡

ከኦሮሞ ባህል ማዕከል የመጡት ዶክተር ዳኛቸው ገረመው በበኩላቸው፤ ከስያሜው ጀምሮ አይስማሙም፡፡ ስያሜው የኢትዮጵያ ብሔራዊ የባህል ማዕከል ከመባል ይልቅ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ የባህል ማዕከል መባል እንዳለበት ነው የሚናገሩት፡፡ ለዚህ ምክንያታቸውን ሲያስቀምጡ ብሔራዊ የሚባለው ለክልል መንግሥታት በመሆኑ ነው ይላሉ፡፡

ዶክተሩ እንደሚሉት፤ በማዕከሉ ውስጥ የሚካተቱ ነገሮችን በተመለከተ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በቂ ምክክር መደረግ አለበት፡፡ የሚገነባው የባህል ማዕከል የፌዴራል ስለሆነ በክልሎች ከሚኖረው የተለየ መሆን አለበት፡፡ ክልሎች የየራሳቸው የባህል ማዕከላት አሏቸው፡፡ በዚህኛው ማዕከል እነዚያን መድገም ከሆነ አዲስ ነገር አይኖረውም፡፡ የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ባህልና ወግ ወደ ፌዴራል ማዕከልነት ሲመጣ እንዴት መሆን አለበት የሚለው መጠናት ይኖርበታል፡፡ ኦሮሚያ ውስጥ ያለው ባህል ሲመጣ በክልሉ ያለውን ማዕከል መድገም ሳይሆን ወደ ፌዴራል ሲመጣ እንዴት መሆን እንዳለበት ተጠንቶ ነው መሆን የሚገባው፡፡

በሌላ በኩል ሕንጻው አገራዊ መልክ መያዝ እንዳለበት ነው አቶ ዳኛቸው የሚናገሩት፡፡ ኢትዮጵያ ከጥንት ጀምሮ የምትታወቅበት የራሷ የሕንጻ አሰራር ጥበብ ያላት አገር ናት፡፡ ይህ ደግሞ የባህል ማዕከል ነው፡፡ አንድ ከውጭ የመጣ ጎብኚ አገሩ ላይ የሚያየውን አሰራር ከሆነ እዚህም የሚያገኘው ምንም የተለየ ነገር አይመለከተምና ጎበኘሁ፤ ተረዳሁ ሊል አይችልም። ይህም ከንቱ ድካም ይሆንበታል፡፡ ወደሌላ አገር የሚሄደው የተለየ ነገር ለማየት እንጂ አገሩ ያለውን ለመድገም አይደለም፡፡ ይህ ደግሞ ሌሎች ጎብኚዎች ደግመው እንዳይመጡ እንቅፋት ይሆናል። የባህል ምግብ ሥልጠናም መሰጠት እንዳለበት የሚጠቁሙት ዶክተሩ፤ አንድ የውጭ አገር ዜጋ ሲመጣ አገሩ የሰለቸው ምግብ የሚቀርብለት ከሆነ ራሱን እንደ ጎብኚ ሊያይ አይችልም፡፡ ኢትዮጵያን ለማየት ከመጣ ማሳየት የሚገባው የኢትዮጵያን ምግብ ነው ይላሉ፡፡

ከአማራ ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ በመድረኩ የተገኙት አቶ ደርበው መኮንን «ባህል ማዕከሉ ከክልሎች የተለየ መሆን አለበት» በሚለው በዶክተር ዳኛቸው ሀሳብ አይስማሙም፡፡ ክልሎች የየራሳቸው ባህል ማዕከል ቢኖራቸውም በዋናነት ደግሞ በፌዴራል ደረጃ አንድ ቦታ መገኘት አለበት፡፡ አማራ ክልል ውስጥ ያለውን ባህል ማዕከል የሚያየው በዚያው አካባቢ ያለ ብቻ ነው፡፡ በማዕከል ከሆነ ግን ከአንድ ቦታ የሁሉንም ለማየት ያስችላል፡፡

የሙዚቃ ባለሙያው ዳዊት ይፍሩ ባነሳው አስተያየት፤ አሁን ዲዛይኑን በአኒሜሽን ማሳየት ቀላል ነው፡፡ መድረክ ላይ የተወሩ ነገሮችን ወደተግባር መቀየር ግን ከባድ ነውና ትልቅ ትኩረት ይፈልጋል፡፡ የታሰበው ሁሉ ወደተግባር የሚገባ ከሆነ የባህል የሙዚቃ መሳሪያዎች፣ ባህላዊ የእንጨት ሥራዎችና ብዙ የዕደ ጥበብ ሥራዎች የገቢ ምንጭ መሆን ይችላሉ፡፡ የዕደ ጥበብ ሙያ ያላቸው ሰዎች የሥራ ዕድል ይፈጠርላቸዋል፡፡ በተለይም በማዕከሉ ውስጥ የገበያና የሽያጭ ክፍል መኖራቸው ማዕከሉ የአገሪቱን ባህሎች ማስተዋወቅ ብቻ ሳይሆን የገቢ ምንጭ ለማድረግ ያስችላል፡፡

አርክቴክት ንዋይ ሰሙንጉሥ በሰጡት ማብራሪያ እንደገለጹት፤ አንድ ሕንጻ ሲሰራ በአገሪቱ ውስጥ ያሉ ብሔር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦችን የአሰራር ባህል ሁሉ ሊይዝ አይችልም፡፡ ሁሉም የአገሪቱ አካባቢዎች የየራሳቸው የአሰራር ጥበብ አላቸው፡፡ ያንን ሁሉ በአንድ ሕንጻ ላይ ማሳየት አይቻልም፡፡ የአገሪቱ ብሔር፣ ብሄረሰቦች የአሰራር ጥበብና ባህል የሚታየው በውስጡ በሚኖሩ የተለያዩ ክፍሎች ውስጥ ነው። በውስጡ ብዙ የንግድ ማዕከላት፣ ሱቆች በተጨማሪም የአውደ ርዕይ ማቅረቢያዎች ስለሚኖሩ በእነዚህ ውስጥ የብሄር ብሄረሰቦችን የአሰራር ጥበብ ማሳየት ይቻላል፡፡

የኢትዮጵያ ብሔራዊ የባህል ማዕከል ዋና ዳይሬክተር ዶክተር እልፍነሽ ኃይሌ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደተናገሩት፤ ይህን አዲሱን የባህል ማዕከል ለመገንባት ያስፈለገበት ምክንያት አገሪቱ የብዝሀ ባህል ባለቤት እንደመሆኗ እነዚህን ባህሎች አንድ ቦታ የሚገኙበት ማዕከል በማዘጋጀት የቱሪስት መዳረሻ ለማድረግ ነው፡፡ አገሪቱ እስካሁን ከባህል በሚገኘው ገቢ ተጠቃሚ ባለመሆኗ ይህን እውን ለማድረግም ያግዛል፡፡ ከባለድርሻ አካላት ጋር ውይይት ማድረግ ያስፈለገበት ምክንያትም የባህል ሀብቱ የአገሪቱ በመሆኑ ሁሉም ባለድርሻ ሐሳባቸውን እንዲያካፍሉና የየራሳቸውን ጠቃሚ ሐሳብ እንዲሰነዝረ ታስቦ ነው፡፡ ከውይይቱ የሚገኙ ገንቢ አስተያየቶችን ለማካተት ይሞከራል፡፡

ሕንጻው የሚሰራው አሁን ባለበት ግቢ ውስጥ ሲሆን፣ በውስጡ ያሉ ተክሎች እንደማይነኩ ነው ዋና ዳይሬክተሯ የተናገሩት፡፡ ሌሎች አዳዲስ አገር በቀል ዛፎችና አበቦችም ይተከላሉ፡፡ በውስጡ ብዙ ክፍሎች ስለሚኖሩ ሥራው ትልቅ ትኩረት የሚፈልግ መሆኑን ይጠቅሳሉ፡፡

ለግንባታው የሚያስፈልገውን የበጀት መጠን አሁን እርግጠኛ መሆን ባይቻልም ሰባት ሚሊዮን ሊሆን እንደሚችል ጠቅሰዋል፡፡ በጀቱ በመንግስት እየተጠና ያለ መሆኑንም ነው የሚያስረዱት፡፡ ከዚህ በተጨማሪም በድጋፍ የሚገኝ ገንዘብም ሊኖር ይችላል የሚል እምነት አላቸው፤ በተለይም የዕደ ጥበብ ማሰልጠኛ ማዕከል ከስፔን በተገኘ ድጋፍ የሚሰራ ነው ሲሉ ተናግረዋል፡፡ ማዕከሉ ተጠናቆ አገልግሎት ሲጀምር ብዙ የሥራ ዕድል እንደሚፈጥርም ገልጸዋል፡፡

 

ዋለልኝ አየለ

Published in ኢኮኖሚ
Thursday, 12 October 2017 17:50

ሰንደቅ አላማህን ጠብቅ

 

ጥቅምት 06 ቀን 2010 .ም በብሔራዊ ደረጃ የሰንደቅ አላማን ቀን እናከብራለን፡፡ ኢትዮጵያውያን ለሰንደቅ አላማቸው ያላቸው ክብርና ፍቅር ልዩ ነው፡፡ ሰንደቅ አላማ የሀገር ክብር መለያ፤ የሀገር ታላቅነት መገለጫ፤የሕዝቦች የጋራና የአብሮነት ሰላም ፍቅር መቻቻል መከባበር ሕብርነት አንድነት መገለጫ ነው፡፡ሀገርንና ሰንደቅ አላማን ከሁሉም በፊት መጠበቅ በዘመናት የሚፈራረቁት ትውልዶች ሁሉ ቀዳሚ ኃላፊነት ሆኖ ኖሯል፡፡ ወደፊትም በዚሁ ይቀጥላል፡፡

የብሔራዊ ፍቅር የብሔራዊ ማንነት መገለጫ አርማም ነው ሰንደቅ አላማ፡፡ ለኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ ክብር ታላቅ መስዋእትነት በየትውልዱ ፈረቃ ተከፍሏል፡፡ ሰንደቅ አላማ የመጨረሻው የብሔራዊ መለያና መታወቂያ የሀገር ማንነት ማሳያና መገለጫ፤ ከሁሉም በላይ ከፍ ብሎ በክብር በታላቅ ወታደራዊ ስነስርአት የሚውለበለብ መለያ ነው፡፡

ድሮ በትምህርት ቤት ተማሪዎች ጠዋት ትምህርት ከመጀመራቸው በፊት ተሰልፈው ባንዲራው ሲሰቀል ብሔራዊ መዝሙር መዘመር ግዴታቸው የነበረ ሲሆን ማታም ከተሰቀለበት ሲወርድ በአካባቢው የሚገኝ ሰው አይንቀሳቀስም ነበር፡፡ ሰንደቅ አላማ ክብሩ ከፍ ያለና የላቀ ነው፡፡

ሰንደቅ አላማ ከሁሉም በላይ ክብር ያለው መላውን ሀገርና ሕዝብ የሚወክል በመሆኑ የሚሰጠውም ስፍራ የተለየ ነው፡፡ ኢትዮጵያውን ለሰንደቅ አላማቸው ልዩ ክብርና ፍቅር አላቸው፡፡ በኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ ካለው ልዩ ክብር የተነሳ በሰርግ ወቅት ጥቅም ላይ ይውላል። በጥልቅ የሀዘን ወቅት ታዋቂ ሰው ለሀገሩ ብዙ የለፋ ያገለገለ ጀግና ወይንም መሪ ሲሞት አስከሬኑ በባንዲራ ተሸፍኖ ነው ስነስርአቱ የሚካሄደው፡፡ ይሄ ጥንትም በተለይ በገጠሪቱ ኢትዮጵያ ይደረግ የነበረ ባሕል ሆኖ ለዘመናት የዘለቀ ነው፤ ዛሬም አለ፡፡ ጠብቀን ልናሳድገውም ይገባል፡፡

ሰንደቅ አላማ የሀገር መለያ የሀገር ክብር መገለጫ ነው፡፡ አትሌቶቻችን በአለም አቀፋ መድረክ ለውድድር ተሰልፈው ሲያሸንፉ በመጀመሪያ የሚያውለበልቡት የሀገራቸውን የኢትዮጵያ ባንዲራ ነው፡፡ ኢትዮጵያዊ ነኝ የሀገሬ የኢትዮጵያ ባንዲራ ነው፤ ሀገሬ ክብሬ ፍቅሬ ነች ነው መልእክታቸው፡፡ ሰንደቅ አላማ ልዩ ስሜትን በዜጎች ላይ የሚፈጥር በልዩ ስሜት አንሰቅስቆ የሚያስለቅስም ነው፡፡

በተለይ ይህ ስሜት ጎልቶ የሚንጸባረቀው ከሀገራቸው በስደት ወጥተው በብዙ ሺ ማይልስ ርቀት በሚኖሩት የሀገርና የወገን ፍቅር በበረታባቸው ናፍቆቱ ከአቅማቸው በላይ በሆነባቸው የዳያስፖራ ዜጎቻችን ውስጥ ነው፡፡ የሀገር ፍቅር ልዩ ስሜት በዜጎቻችን ውስጥ የገዘፈ ነው፡፡ የኢትዮጵያን ነጻነትና አንድነት ለማስጠበቅ በተደረጉት ትግሎች ሁሉ ሰንደቅ አላማችን ከፊት ቀድማ ስትሰለፍ ኖራለች፡፡ ዛሬም ይኸው ነው፡፡

ዜጎች ለሀገራቸውና ለሰንደቅ አላማቸወ ክብር ታላቅ መስዋእትነትን ለመክፈል በጋለ የሀገር ፍቅር ስሜት ቃልኪዳን ይገባሉ፡፡ ቃለመሀላ ይፈጽማሉ፡፡ ለሀገር መስዋእት መሆን ከክብሮች ሁሉ የላቀው ታላቅ ክብር ነው፡፡ በየዘመኑ ሆኗል፡፡ ዛሬም ወደፊትም ይቀጥላል፡፡ በአገራችን ዘንድሮ ለአስረኛ ጊዜ ብሔራዊ የሰንደቅ ዓላማ ቀን ይከበራል፡፡ መሪ መልዕክቱ «ራዕይ ሰንቀናል ለላቀ ድል ተነስተናል» የሚል ነው፡፡ በመሪ መልዕክቱ መሰረት በሀገራችን ሁሉም ክልሎች በደመቀ ሁኔታ እለቱን ለማክበር ከፍተኛ ዝግጅት በመደረግ ላይ ይገኛል፡፡

ሰንደቅ ዓላማችን የአንድነታችን፣ የሕብርነታችን፣ የብዙህነታችን፣ የአብሮነታችን፣ ተቻችሎና ተከባብሮ የመኖር፣፣ የማንነታችን የተከበረውና በደምና አጥንት መስዋእትነት ጸንቶ የኖረው ነጻነታችን የክብርና የኩራታችን መለያ አርማችን ነው፡፡ የኢትዮጵያዊነታችን ታላቅ ክብር ደምቆ የሚገለጽበት በአንድ ሰንደቅ አላማ በመቶ ሚሊዮን የሚቆጠር ሕዝብ የሚወከልበት ነው፡፡

በአለም በየትኛውም ማእዘን የምንወከለው በሰንደቅ አላማችን ነው፡፡ በሀገራችን ላይ ከጥንት ጀምሮ የተለያዩ የባእዳን ወረራዎች ማጥቃት በሰነዘሩበት ጊዜ ሁሉ ኢትዮጵያውያን ጠላቶቻ ቸውን ለመዋጋት የሚዘምቱት ባንዲራውን ከፊት ለፊት አስቀድመው ነው፡፡ ይሄ በተለያዩ ዘመናት ተደርጎአል፡፡

አትሌቶቻችን መታወቂያቸውና መለያቸው የእነሱ ብቻ የሆነውን የኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ በአለም አቀፍ ውድድር ባሸነፉ ቁጥር ለብሰውት ሲዞሩ እኛም በቴሌቪዥን መስኮት ስናይ ሳናስበው ውስጣችን ሲደፈርስ አንዳች አይነት መግለጽ የማንችለው ልዩ ስሜት ሲወረን ሲያቁነጠንጠን እናገኘዋለን፡፡ የሀገር የባንዲራችን ጉዳይ ስለሆነ ብቻ ነው፡፡

ያ ነው ሳናውቀው በደማችን ውስጥ ተሰራጭቶ ነፍስ ዘርቶ ያለውና የሚኖረው የሀገር ፍቅር ስሜት የምንለው፡፡ ብዙዎችም ስሜታቸው ደፍርሶ ያለቅሳሉ፡፡ ሀገር ማለት ሰው ነው፡፡ ሕዝብ ነው፡፡ ያደግንበት ሕብረተሰብ ባህሉ ወጉ ልምዱ እምነቱ ቋንቋው አመት በዓሉ አብሮ መብላቱ መጠጣቱ ክፉውን ደጉን በጋራና በአብሮነት ማሳለፉ የተወለድንበት ያደግንበት የልጅነት ትዝታችን ያለፈበት የቧረቅንበት ሜዳ የተራጨንበት ምንጭ ወንዙ ሜዳውና ሸንተረሩ ዘመዱ ጎረቤቱ መንደርና ቀዬው በአንድነታችን ውስጥ ያለው ፍቅር አብሮነት መከባበሩ ጋሼ እትዬ አክስቴ አጎቴ አብሮ አደጌ ወንድሜ እህቴ ጓደኛዬ የምንለው በአብሮነት ተሳስሮና ተጋምዶ የኖረውና ያለው ሁሉ በሀገር ውስጥ ይገለጻል፡፡በሰንደቅ አላማችንም ውስጥ ይጎላል፡፡

ሀገር ደግሞ በሰንደቅ አላማችን ትወከላለች፡፡ ለዚህም ነው የተለየ ክብር ያለው፡፡ ልዩ ስሜትም የሚፈጥረው፡፡ በየትኛውም ቦታ ሰንደቅ አላማችን ከፍ ብላ ስትውለበለብ የተለየ የደስታ ስሜት የሚሰማን ከእኛነታችን ጋር በጽኑ የተቆራኘ ከደም ከአጥንትና ከስጋችን ጋር አብሮ የተፈጠረና የተለሰነ የሰንደቅ አላማችን ፍቅር የሀገራችን ፍቅር የወገናችን የተንቀለቀለ በስሜታችን ውስጥ የሚነድ ፍቅር ስላለን ነው፡፡

አያቶቻችን አባቶቻችን ታላቅ የሕይወት መስዋእትነት ከፍለው በደም ዋጋ ጠላትን ሁሉ ድል አድርገው ያስረከቡንን የኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ በላቀ ክብር ጠብቀን ለተከታዩ ትውልድ በክብር ማስከበር ይገባናል፡፡

ዛሬ ሀገራችን ከድህነት ለመውጣት ታላቅ ትግል በማድረግ ብዙ ስርነቀል ለውጦችን አስመዝ ግባለች፡፡ በመሰረተ ልማት ዝርጋታ፣ በግብርናው፣ በከተሞች ልማትና መስፋፋት፣ በቤቶች ግንባታ፣ በኮንስትራክሽን፣ በመንገድ ግንባታ፣ በድልድዮችና ከፍተኛ ኃይል ማመንጨት የሚችሉ ግድቦችን በመገንባት በቅርቡም ኢትዮጵያን የአፍሪካ የኢንዱስትሪ ሀብ(ማእከል) ያደርጋታል የተባለለትን የኢንዱስትሪ ፓርኮችን ግንባታ በተለያዩ ክልሎች በስፋት እየሰራች ትገኛለች፡፡ግብርናችን ዘመናዊ እንዲሆን በሂደትም ወደ ሜካናይዝድ እርሻ እንዲለወጥ በሂደት ሰፊ ስራዎች እየተሰሩ ነው፡፡

ለኢንዱስትሪው ግብአት የሚያቀርቡ የአግሮ ኢንዱስትሪዎችን ክልሎች የመገንባትና የማስፋፋት ስራ በማከናወን ላይ ናቸው፡፡ በዚህ ዘመን የሰንደቅ አላማችንን ክብር ከፍ አድርገን የምናውለበልበው ድህነትን ታግለን በማሸነፍ፤ ሀገራችንን በማልማትና በማሳደግ በቴክኖሎጂ እውቀት በማበልጸግ ነው፡፡

ወጣቶቻችን በሁሉም መስክ የእውቀት ጌታ ሁነው ሀገራቸውን የበለጠ እንዲያለሙ ሰንደቅ አላማቸውን የበለጠ እንዲያከብሩ እንዲያስከብሩ በማድረግ ነው፡፡ ክብር ለሰንደቅ አላማችን!

 

መሐመድ አማን

Published in አጀንዳ

 

ለደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ደኢህዴን) ምስረታ ጥንስስ የሆነው የታሪክ አጋጣሚ የተፈጠረው ከ27 ዓመታት በፊት ነበር። የታሪክ መዛግብት እንደሚያመላክቱት ለመጀመሪያ ጊዜ ደቡብን ሊወክል የሚችል አብዮታዊና ዴሞክራሲያዊ አደረጃጀት ያለው የስምጥ ሸለቆ ታጋዮች መሸጋገሪያ ማህበር ታህሳስ 1983 .ም በትግራይ ክልል ከሽሬ እንዳስላሴ ከተማ በስተደቡብ ምዕራብ አስር ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምትገኘው ማዕበራ በምትባል ስፍራ ተመስርቷል። ከ25 ዓመት በፊት በወርሃ መስከረም የደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ግንባር (ደኢህዴን) የተመሰረተ ሲሆን፤ የግንባሩ አባል ድርጅቶች የሚመሩበትና የሚያራምዱት ዓላማ አንድ እስከሆነ ድረስ መከፋፈል እንደማይጠቅም ታምኖበት ስያሜውን በ1996 .ም ወደ ንቅናቄ (ደኢህዴን) ቀይሯል።

እነሆ ያለፉትን ዓመታት በስኬት ያሳለፈው ቀጣዩንም ጉዞ ከመላው የክልሉ ህዝብና ከሌሎች አጋሮች ጋር በመሆን ብሩህ ለማድረግ እየተጋ ያለው ደኢህዴን «በስኬት የታጀበው ጉዟችን፣ ወደ ህዳሴው ማማ በሚል መሪ መልዕክት የምስረታውን 25ኛ ዓመት ሰሞኑን እያከበረ ይገኛል። ድርጅቱ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል ተጠቃሽ ማህበራዊና ፖለቲካ ድሎች እንዲመዘገቡ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አበርክቷል። የክልሉ ህዝቦች የልማት፣ የዴሞክራሲና የሰላም ጥያቄ መልስ እንዲያገኝ በማድረግ ረገድ ስኬትን ማጣጣሙን በተጨባጭ ማስረጃዎች አስደግፎ መናገር ይቻላል።

የደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል 56 ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች የሚገኙበት ነው። የክልሉ መሪ ድርጅት ደኢህዴን እነዚህም የተለያዩ ግን የሚያቀራርባቸው የጋራ እሴት ያላቸውን ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች አቀናጅቶ በመምራት ረገድ ተጠቃሽ ውጤት አስመዝግቧል። የክልሉ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች የዴሞክራሲያዊ ሥርዓቱ ተቋዳሽ ይሆኑ ዘንድ በተሠራው ሥራ እራሳቸውን በራሳቸው እንዲያስተዳድሩ አስችሏል። በአገር አቀፍ ደረጃም ተገቢውን ውክልና እንዲያገኙ በማድረግ ህብረተሰቡ የስልጣን ባለቤት እንዲሆን አስተዋጽኦ አበርክቷል። ዴሞክራሲያዊ ብሔርተኝነት እንዲጎለብት የበኩሉን ሚና ተጫውቷል።

ድርጅቱ የተመዘገበውን ፖለቲካዊ ስኬት ዘላቂነት ለማረጋገጥ ቀሪ ተግባራት እንዳሉ ሳይዘነጋ አቅሙን ማጠናከር፣ የአባላቱን እንዲሁም የደጋፊውን ብዛት ማሳደግና ጥራታቸውን ማረጋገጥ አለበት። የህዝቡ ተሳትፎ በይበልጥ የሚረጋገጥበትን ሁኔታ መፍጠር ይጠበቅበታል። በክልሉ ብልጭ ድርግም እያለ የሚታየውን የጠባብነት አመለካከት እንዲሁም ተግባራት ከሥራቸው ለመንቀልም የማያሰልስ ጥረት ማድረግ አቢይ ሥራ መሆኑ መዘንጋት የለበትም። በተለይ ከእነዚህ ዝንባሌዎች ጋር ተያይዞ የሚከሰቱ ግጭቶች ምንጫቸውን በመፈተሽ ድጋሚ እንዳይከሰቱ ማድረግ የስኬቱ ቀጣይ እጣ ፈንታ ላይ ጉልህ ሚና ስለሚኖረው ጉዳዩ ለነገ ይደር የማይባል መሆኑ ሊወሰድ ይገባል። የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከት እና ተግባር የድርጅቱ ቀጣይ ስኬት ላይ ጥላውን እንዳያጠላም ብርቱ ትግል ይደረግ።

ደኢህዴን በክልሉ ለተመዘገበውና እየተመዘገበ ለሚገኘው ማህበራዊ ለውጥ ቁልፍ ሚና ተጫውቷል። በክልሉ የትምህርትና የጤና ተደራሽነት እንዲያድግ እና በቋንቋ የመማር መብት እንዲከበር ጉልህ ሚና ተጯውቷል። በእዚህም በክልሉ በሚገኙ ሁሉም ወረዳዎች የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤትና የቴክኒክና ሙያ ተቋማት እንዲሁም በሁሉም ቀበሌ ደግሞ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤት መገንባት ተችሏል። በክልሉ ከሚነገሩ ቋንቋዎች 29 የሚሆኑት በመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ለመማሪያነት ውለዋል። አምስት ቋንቋዎች ደግሞ በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት በመጀመሪያ ዲግሪ ደረጃ እየተሰጡ ይገኛሉ። በአሁኑ ወቅት 716 ጤና ጣቢያዎችና ስልሳ አምስት ሆስፒታሎች አገልግሎት እየሰጡ ሲሆን፤ ለውጦቹም ለስኬቱ አቢይ ማስረጃ ናቸው።

ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ በማህበራዊ አገልግሎት ዘንድ የሚጠበቀውን ጥራት የማስጠበቅ ጉዳይ በተደራሽነት ከተገኘው ስኬት እኩል እንዲሆን ጠንክሮ የመሥራት ኃላፊነት በድርጅቱ ላይ ተጥሏል። መላውን ባለድርሻ አካላት በማስተባበር «ጥራት የህልውና ጉዳይ ነው» በሚል መንፈስ ወደ ህዳሴው የሚደረገው ጉዞ በስኬት እንዲዘልቅ መትጋት ይገባል።

በክልሉ በግብርና ዘርፍ የተገኘው ለውጥ ሌላው የስኬት አብነት ነው። በ1985 .15 ሚሊዮን ኩንታል ብቻ የነበረው ምርታማነት ወደ 160 ሚሊዮን ኩንታል አድጓል። በሌላም በኩል የወጣቶችንና የሴቶችን ተሳትፎና ተጠቃሚነት በማረጋገጥ፣ ቱሪዝምን የገቢ ምንጭ በማድረግ እና በሌሎችም መስኮች በክልሉ ዘርፈ ብዙ ለውጥ መጥቷል።

የተጠቀሱት ስኬቶች የተመዘገቡት በመሪ ድርጅቱ ደኢህዴን ያላሰለሰ ትግል ነው። በቀጣይም መላውን ሰላም ወዳድ ህዝብ ከጎኑ በማድረግ፣ በአመለካከትና በተግባር ግንባር ቀደም የሆኑ አባላቱንና መላውን ህዝብ በማስተባበር ግስጋሴውን ማጠናከር ለዘላቂነቱ መሥራቱን አጠናክሮ መቀጠል ይጠበቅበታል።

 

 

Published in ርዕሰ አንቀፅ

 

በግብርናው ዘርፍ ለወጣቱ የተፈጠረው የሥራ ዕድል አነስተኛ በመሆኑ ትኩረት ሰጥቶ መሰራት እንደሚገባ የእርሻና ተፈጥሮ ሃብት ሚኒስቴር ገለጸ፡፡ በ2009/10 የምርት ዘመን የአምስት ሚሊዮን ኩንታል ተጨማሪ ማዳበሪያ ሥርጭት ማድረጉ ለመኸር ምርቱ ውጤታማነት እንደሚረዳም ተጠቁሟል፡፡

ሚኒስቴሩ የ2009/10 ምርት ዘመን ሥራዎች አፈጻጸም አስመልክቶ ትናንት ከባለድርሻ አካላት ጋር በተወያየበት ወቅት የእርሻና ተፈጥሮ ሃብት ሚኒስቴር ሚኒስትር ዶክተር እያሱ አብርሃ እንዳሉት፤ ግብርናው እስካሁን ባለው ሁኔታ በሜካናይዜሽን፣ በችግኝ ማፍላት፣ በዘር ማባዛት፣ አንዳንድ ክልሎች ባለሃብቶች ያልተጠ ቀሙባቸውን መሬቶች ለወጣቱ በማስተላለፍ ተጠቃሚ እንዲሆን መደረጉ አበረታች ቢሆንም፤ ዘርፉ ለወጣቱ መፍጠር ከሚገባው የሥራ ዕድል አንጻር ዝቅተኛ አፈጻጸም በማሳየቱ ትኩረት ተሰጥቶ ሊሰራ ይገባል፡፡

ሚኒስቴሩ አክለው በቀጣይ የተሻለ የግንዛቤ ፈጠራ ሥራዎችን በመስራት፣ አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን በማስተዋወቅ ረገድ ዝግጅቶች እየተደረጉ ሲሆን፤ ወጣቱን አደራጅቶ ወደ ውጭ የሚላኩ ምርቶችን በመስኖ እንዲያለማና ተጠቃሚ እንዲሆን የሚያደርጉ አሰራሮችን ማጎልበት ያስፈልጋል ብለዋል፡፡

እንደ ሚኒስቴሩ ገለጻ፤ በ2009/10 ምርት ዘመን የአምስት ሚሊዮን ኩንታል ማዳበሪያ ስርጭት ተደርጓል። የማዳበሪያ ዋጋው ከአምናው ከ300 እስከ 350 ብር በኩንታል የቀነሰ ሲሆን፤ ለመኸር ምርቱ ውጤታማነት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ይኖረዋል፡፡ ከማዳበሪያው ባሻገር አርሶ አደሩ በግብዓት አጠቃቀም ላይ ስልጠናዎችን መውሰዱ፣ ሰብሎችን በክላስተር በማደራጀት መዝራት መቻሉና የተሻለ ቴክኖሎጂ እንዲጠቀም መደረጉ 50 ሚሊዮን ኩንታል ተጨማሪ ምርት እንዲገኝ ይረዳል፡፡

 

ዑመር እንድሪስ

 

 

Published in የሀገር ውስጥ

ወደውጭ ከሚላኩት ምርቶች መካከል የሞባይል ስልኮች ይጠቀሳሉ

 

2009 .ም በብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ንኡስ ዘርፍ ወደ ውጭ ከተላኩ ምርቶች 47 ነጥብ 9 ሚሊዮን ዶላር መገኘቱ ተገለጸ።

የብረታ ብረት ኢንዱስትሪ ልማት ኢንስቲትዩት የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ዳይሬክተር አቶ ፊጤ በቀለ በተለይ ለአዲስ ዘመን እንደገለጹት፤ በ2009 በጀት ዓመት በዘርፉ 75 ሚሊዮን ዶላር የሚያወጡ ምርቶች ወደ ውጭ ለመላክ ታቅዶ 47 ነጥብ 9 ዶላር ተገኝቷል። ከተገኘው ገቢ 90 በመቶ ድርሻ ያላቸው የኤሌክትሪካልና ኤሌክትሮኒክስ ምርት ውጤቶች ናቸው።

«በበጀት ዓመቱ በታቀደው መሰረት ምርቶችን ወደ ውጭ መላክ አልተቻለም። ግብዓቶች ከውጭ ስለሚመጡ በሚፈለገው ፍጥነትና መጠን ጥሬ እቃ ለማግኘት የውጭ ምንዛሪ እጥረት ነበረብን» ያሉት ዳይሬክተሩ፤ የዘርፉን ምርቶች ከአገር ውስጥ ፍጆታ አልፎ ወደ ውጭ የመላክ ልምድና ተሞክሮ አለመኖሩን ገልፀዋል። እንዲሁም ገበያ አፈላልጎ መግባት ላይም ክፍተት በመታየቱ አፈጻጸሙ ዝቅ ማለቱን ጠቅሰዋል። ኢንዱስትሪዎች ምርቶቹን ወደ ውጭ ከመላክ ይልቅ በአገር ውስጥ ገበያ ብቻ የመወሰን ፍላጎት ማሳየታቸውም ሌላው ችግር እንደነበር አመልክተዋል።

በዘርፉ በእቅዱ መሰረት ገቢ ባይገኝም በየዓመቱ ዕድገት መኖሩን ዳይሬክተሩ ገልጸዋል። በ2010 በጀት ዓመት ምርቶችን ለውጭ ገበያ በማቅረብ 126 ሚሊዮን ዶላር ለማግኘት መታቀዱን ጠቅሰዋል። በበጀት ዓመቱ የመጀመሪያ ሁለት ወራት ውስጥም በኤሌክትሪካልና ኤሌክትሮኒክስ ሁለት ነጥብ ዘጠኝ ሚሊዮን ዶላር እና በብረታብረትና ኢንጂነሪግ ምርቶች 287 ሺ ዶላር ለማግኘት እቅድ ተይዞ በሁለቱም ዘርፍ አራት ነጥብ ስድስት ሚሊዮን ዶላር ዋጋ ያለው ምርት ወደ ውጭ መላኩን አስረድተዋል። ይህ ከ2008 .ም ተመሳሳይ ወቅት ጋር ሲተያይ የ 17 በመቶ ብልጫ የሚያሳይ ነው ብለዋል።

እንደ አቶ ፊጤ ማብራሪያ፤ ኢትዮጵያ በብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ዘርፍ ሞባይል ስልኮች፣ የኤሌክትሪክና የቴሌኮሙኒኬሽን ኬብሎች እንዲሁም የብረታብረትና ኢንጂነሪንግ ምርቶችን ትልካለች። የምርቶቹ መዳረሻ አገራት ኬንያ፣ ቶጎ፣ ናይጄሪያ፣ ቡርኪናፋሶ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያ፣ አሜሪካ፣ ፈረንሳይ፣ ዴንማርክ፣ ጀርመንና ስዊድን ናቸው፡፡

ከኢንስቲትዩቱ የተገኘው መረጃ እንደሚያመለክተው፤ በዘርፉ በ2006 .ም በዋናነት ገቢ ምርቶችን ለመተካት አላማ ተይዞ እንቅስቃሴ ተጀምሯል። በወቅቱም ሦስት ሚሊዮን 189 ሺ ዶላር ወደ ውጭ ከተላኩ ምርቶች ተገኝቷል፡፡ በሂደት የገቢ ምርቶችን በአገር ውስጥ ምርቶች ከመተካት ባለፈ ወደ ውጭ በመላክ የውጭ ምንዛሪ ለማስገኘት እየተሰራ ይገኛል፡፡

 

ዳንኤል በቀለ

 

Published in የሀገር ውስጥ

 

የሰራተኛና ማሕበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር የኮንስትራክሽን ዘርፍ የሙያ ደህንነትና ጤንነት አጠባበቅና የአካል ጉዳተኞች የህንፃ ተደራሽነት ለማጠናከር የሚስያችል የሁለትዮሽ መግባቢያ ሰነድ ከኮንስትራክሽን ሚኒስቴር ጋር ሊፈራረም መሆኑን አስታወቀ፡፡

የሰራተኛና ማሕበራዊ ጉዳይ ሚኒስትሩ አቶ አብዱልፈታህ አብዱላሂ በተለይ ለጋዜጣው ሪፖርተር እንዳስታወቁት፤ የመግባቢያ ሰነዱ አገሪቱ በ2007 .ም ያወጣችውን ብሔራዊ የሙያ ደህንነትና ጤንነት ፖሊሲ በአግባቡ ወደመሬት አውርዶ ለማስፈጸም የሚያስችል ይሆናል፡፡

የሙያ ደህንነትና ጤንነት መጠበቅ የሁሉም አካላት ኃላፊነት መሆኑን ያስታወቁት ሚኒስትሩ፤ በቀጣይ በየዘርፉ ፖሊሲዎችን አውጥቶ ተግባራዊ ማድረግ እስኪቻል ድረስ የሚፈረመው መግባቢያ ሰነድ በኮንስትራክሽን ዘርፍ እየተሰማራ የሚገኘውን የሰው ኃይል ለመታደግ የሚያስችል እንደሚሆን ተናግረዋል፡፡ በቀጣይም ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመሆን ዘርፉ ላይ ጥብቅ ክትትልና ድጋፍ የማድረግ ስራ እንደሚከናወንም አመልክተዋል፡፡

ከግንባታ ዘርፍ ባሻገር ከመንግስት ትኩረት ጋር በተያያዘ በአምራች ዘርፉ በተለይም በኢንዱስትሪ መንደሮች አካባቢ የሰራተኞች መብት ጥበቃ ላይ ትኩረት ተደርጎ እንደሚሰራ የገለጹት ሚኒስትሩ፤ ለዚህም ብሔራዊ የሙያ ደህንነትና ጤንነት ፖሊሲ በ2007 .ም መውጣቱን አስታውሰዋል፡፡ ነገር ግን ፖሊሲውን ተፈፃሚ ለማድረግ ደንብና መመሪያዎች ቢዘጋጁለትም ከሰራተኞች የግንዛቤ ማነስና ከአሰሪዎች ቸልተኝነት ጋር በተያያዘ ችግሮች በተደጋጋሚ ሲያጋጥሙ መስተዋላቸውን ተናግረዋል፡፡

ባለፈው ዓመት በግንባታ ቦታዎች ከማስተዋል የጥንቃቄ ጉድለት ጋር በተያያዘ ለሰው ሕይወት ማለፍ ምክንያት እስከመሆን የደረሱ የተለያዩ አደጋዎች መድረሳቸው ይታወሳል፡፡ በተያዘውም ዓመት ከቀናት በፊት በጎንደር ዩኒቨርሲቲ የህንፃ መወጣጫ መናድ ምክንያት በ12 የግንባታ ሠራተኞች ላይ ጉዳት ተከስቷል፡፡ በሌላም በኩል በየአካባቢው የሚገነቡ ሕንፃዎች ለአካል ጉዳተኛ የሕብረተሰብ ክፍሎች ተደራሽ አለመሆናቸው የሕብረተሰብ ክፍሎቹን ለተለያዩ ችግሮች ሲዳርጓቸው ይስተዋላል፡፡

 

ብሩክ በርሄ

Published in የሀገር ውስጥ
Page 1 of 2

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

የጎብኝዎች ብዛት

0003912728
TodayToday6353
YesterdayYesterday36183
This_WeekThis_Week49731
This_MonthThis_Month100001
All_DaysAll_Days3912728

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።