Items filtered by date: Thursday, 07 December 2017

 

የዘንድሮው የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ቀን ነገ ኅዳር 29 ቀን2010.ም በአፋር ክልላዊ መንግሥት ዋና ከተማ ሰመራ ይከበራል፡፡ እንደተለመደው በመላ ኢትዮጵያ ያሉ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች በሞቃታማዋ ሰመራ ከተማ በተዋቡ ባሕላዊ ልብሶቻቸው ደምቀው አፋርን ያሸበርቋታል፡፡ እስከዛሬ በተለያዩ ክልሎች በተከበረው በዓል በየፈረቃ በመዘዋወር ሲሸጋገር ቆይቶ ተረኛዋ የሰመራ ከተማ ዘንድሮ «ኢትዮጵያውያን ወንድሞቼና እህቶቼ እንኳን ደህና መጣችሁ» በማለት ሁለት እጆችዋን ዘርግታ በመቀበል ላይ ትገኛለች፡፡

ከመላው ኢትዮጵያ ማለትም ከሰሜን፣ ደቡብ፣ ምስራቅና ምዕራብ ወደ አፋር ክልል ሰመራ በማቅናትም በሚያከብሩት በዓል ቃላቸውንም ያድሳሉ፡፡ «የተጀመረውን ሀገራዊ ልማትና እድገት እናስቀጥላለን፤ በጽናት ቆመን ሀገራዊ ሰላማችንን እናስጠብቃለን፤ የኢትዮጵያን ሰላምና አንድነት ከጸረ ሰላም ኃይሎች ነቅተን እንጠብቃለን፤ ጎሳ ከጎሳ ዘር ከዘር እየለዩ ሊያባሉን ሊያናክሱን የሚክለፈለፉትን የኢትዮጵያን ሰላምና አንድነት ለማናጋት የሚራወጡትን በውጭ ኃይሎች የሚረዱ ቡድኖችን በጽናት ታግለን እናሸንፋለን» የሚሉት ሕዝባዊ ድምጾችም በሰመራ አየር ላይ ይናኛሉ፡፡

በአፋርዋ የሰመራ ከተማ ድል ለኢትዮጵያ የሚለው ሕዝባዊ አስገምጋሚ ድምጽ ደግሞ ደጋግሞ ከፍ ብሎ ይደመጣል፡፡ ከአፋሩ የነአሊሚራህ ምድር የሚወነጨፈው ምትሀታዊ ድምጽ እስከ ቀይ ባሕር ድረስ ዘልቆ ይሰማል፡፡ «እንኳን እኛ ግመሎቻችን የኢትዮጵያን ባንዲራ ያውቁታል» የሚሉት አፋሮች በኢትዮጵያ ዊነታቸው የሚኮሩ በምንም መልኩ የማይደራደሩ መኩሪያ ወገኖቻችን ናቸው፡፡

«የታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ለኢትዮጵያ ሀገራችን የሞትና የሽረት ጉዳይ የሕልውናም መሰረት ስለሆነ ብሔራዊ ጥቅማችንን አሳልፈን አንሰጥም፤ የታላቁ ሕዳሴ ግድብ ባለቤቶች፣ ሰሪዎችም ሆንን አሰሪዎች የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ስለሆንን በሕዳሴው ግድብ ዙሪያ ለሚነሳ ማንኛውም ጥያቄ ወሳኝ ባለቤት እኛ ነን» የሚሉ እጅግ ወሳኝ ሀገራዊ ድምጾች በሰመራው የብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ቀን በዓል ላይ ያስገመግሙበታል፡፡ ይሄን ሕዝባዊ ኃያል ድምጽ ለኢትዮጵያ መቼም የማይተኙት ጠላቶቻችንም በቅርብም በርቀትም የሚገኙት በሚገባ ይሰሙታል ብለን እናምናለን፡፡

አዎን ጥንትም ኢትዮጵያን ከውጭ ጠላት የጠበቋት የተከላከሏት፣ በአንድነት ቆመው፣ በአንድነት መስዋዕትነት ከፍለው እንዲሁም በአንድ ጉድጓድ ወድቀው ያስከበሯት ልጆችዋ ብሔር ብሔረሰቦችዋ ናቸው፡፡ የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች አንድነትና ሕብረት በሰፊና በማይናወጥ መሰረት ላይ የተገነባ በመሆኑ አይናድም፤ ጊዜ አይሽረውም፡፡ሊከፋፍሏቸውና እርስ በእርስ ሊያጋጯቸው ለሚሞክሩትም የመግቢያ ቀዳዳ የላቸውም፡፡

ይልቁንም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች በዛሬው ተጨባጭ ሁኔታ ይበልጥ አንድነታቸውን አጽንተው፣ ወገባቸውን አጥብቀው ሀገራቸውን ከድሕነት ለማውጣትና በልማት ለማሳደግ የሚተጉበት ወቅት ነው፡፡ ሀገራዊ ሰላማቸውን በሁሉም አቅጣጫ ዘብ ቆመው በጽናት ይጠብቃሉ፡፡

ኢትዮጵያ የብዙ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች እናት ነች፡፡ የተለያዩ ቋንቋዎች፣ ባሕሎችና ኃይማኖቶች ያሉባት፣ በተፈጥሮ ውበት የታደለች አቻም የሌላት የብዙ ወንዞችና ኃይቆች፣ የብርቅዬ ዱር አራዊቶችና የቤት እንስሳት መገኛ፣ የተፈጥሮ አየር ንብረትዋ ለሁሉም ተስማሚ የሆነች ታላቅ ሀገር ነች፡፡

በኃይማኖቶች መካከል ሰፊ መቻቻልና መከባበር ያለባት፣ ልዩነቶችን አቻችላ የያዘች፣ ከ80 በላይ ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችንና ህዝቦችን አቅፋ ለዘመናት የዘለቀች፣ ዛሬም እኩልነታቸውን አረጋግጣ የጋራ እናት ሀገራቸውን በጸና አንድነት ተሳስበውና ተከባብረው የሚጠብቁባት እንዲሁም በፍቅር የሚኖሩባት ሀገር ነች ኢትዮጵያ፡፡ የፌደራሊዝሙ ስርዓት በፈጠረው እድል ሀገራችን እመርታዊ የኢኮኖሚ እድገት በሁሉም መስክ አስመዝግባለች፡፡ ትናንት ያልነበሩ ዛሬ ግን በከፍተኛ ትግል የሀገራችንን ስምና ታሪክ የለወጡ ታላላቅ የኢኮኖሚ እድገት ስኬቶችን መጨበጥ ተችሏል፡፡

በመሰረተ ልማት፣ በትምህርት፣ በጤና፣ በከተሞችና መንገድ መስፋፋት፣ በግድብ ግንባታ፣ በኮሌጆችና ዩኒቨርሲቲዎች መስፋፋትና በሌሎችም በኩል ታላላቅ የተባሉ እድገቶችና ለውጦች ተመዝግበዋል፡፡ የዛሬዋ ኢትዮጵያ ከድሕነት ለመውጣት ባደረገችው ከባድ ትግል የሚታዩና የሚጨበጡ ለውጦችን አስመዝግባለች፡፡

ይህ ድልና ውጤት የብሔር፣ ብሔረሰቦቿና ህዝቦቿ ትግል ድልና ውጤት ነው፡፡ በመሰረቱ ሀገር የምትለማው በስሯ የሚገኙ ክልሎች ሲለሙና ሲያድጉ ነው፡፡ በግብርናውና በኢንዱስትሪው ዘርፍ የተመዘገበው ስኬት የበለጠ ተጠናክሮ እንዲቀጥል የኢትዮጵያ ብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ትግላቸውን በሥራ በመለወጥ አዲስ ሀገራዊ ታሪክ ለማስመዝገብ ተግተው ይሰራሉ፡፡

በየዓመቱ የብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ቀን ሲከበር ሕዝቦች የጋራ የሆነችውን ሀገራቸውን የሚጠብቁበት፣ የሚያለሙበት፣ የበለጠም አንድነታቸውን የሚያጠናክሩበት እንዲሁም ሀገራዊ ሰላማቸውንም ለማጎልበት ጸንተው መቆማቸውን ቃል በመግባት የሚያረጋግጡበት ነው የሚሆነው፡፡

በውጭው ዓለም ከእኛም በላይ በብዙ መቶዎች የሚቆጠሩ ብሔር ብሔረሰቦች ያሏቸው ሀገራት አሉ፡፡ ሰላማቸውን፣ ሀገራቸውን፣ ልማታቸውን እንዲሁም እድገታቸውን ያለልዩነትና ያለግጭት ጠብቀው ሀገራቸው ታላቅ እንድትሆን ይሰራሉ፡፡ ከድሕነት ለመውጣት ያደረጉት ትግልም ተሳክቶላቸው ታላቅ ሀገርና ታላቅ ሕዝብ ለመሆን በቅተዋል፡፡ እኛም ልንከተለው የሚገባን መንገድ ይሄንኑ አይነት ነው መሆን ይኖርበታል፡፡

የእርስ በእርስ ብጥብጥና ግጭት ሀገራትን ሲያፈራርስ እንጂ ሲያለማና ሲያሳድግ አላየንም፡፡ ይሄንን አላማ የሚያራምዱትን እኩይ ኃይሎች መንጥሮ በማውጣት ለሀገራዊ ሰላም መቆም እና የሀገርን ልማትና እድገት መጠበቅ የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች ቀዳሚ አጀንዳ ነው፡፡ብዝሐነት ውበት ከመሆኑም በተጨሪ መከበር የሚገባውና የበለጠ መተሳሰርና መደማመጥን የሚፈጥር ጉልበትም ውበትም ነው፡፡

በአንድ ሀገር ላይ የተለያዩ ብሔር፣ ብሔረ ሰቦችና ህዝቦች መኖራቸው የብዝሐነት መገለጫ ሲሆን፣ የእኩልነት መብታቸውን፣ ፍትሀዊ የሀብት ተጠቃሚነታቸውን በእኩልነት ማረጋገጥና ነጻነታቸውን ማክበር የበለጠ ሀገራቸውን በጋራ ቆመው እንዲያገለግሉ፣ በፍቅርም እንዲሰሩ ያደርጋቸዋል፡፡ እየተሰራ ያለውም በዚህ መልኩ ነው፡፡

የብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች መብት በእኩልነት ካልተከበረ በሀገራት ውስጥ ለሚከሰቱት መሰረታዊ ችግሮች ሁሉ ዋነኛው መነሻ ጉዳይ ይሆናል፡፡ የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት የብሔር፣ ብሔረሰቦችንና ህዝቦችን መብት ያረጋገጠ በመሆኑ በብዙ መልኩ ተጠቃሚ መሆን ችለዋል፡፡ የብሔር፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች ቀን አብሮነትን፣ መቀራረብን፣ መተዋወቅን አሳድጓል፡፡ በዓሉ ሲከበር በአንድ አካባቢ ከተለያዩ የሀገሪቱ ክልሎች የሚኖሩ ዜጎች መጥተው በጋራ ስለሚያሳልፉ የበለጠ መቀራረብ፣ መግባባት እንዲሁም መተዋወቅ እንዲፈጠር አድርጓል፡፡ የበለጠም በጋራና በእኩልነት መንፈስ እንዲቆሙ ያስቻለም ነው፡፡

ተዘንግተው የነበሩ ብሔረሰቦች ከስልጣኔውም ከሀገራዊ እድገቱም ተካፋይ የሆኑበት ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ በትምህርት፣ በጤና እንዲሁም ልጆቻቸውን በቋንቋቸው ከማስተማር ባለፈ በቋንቋቸው መዳኘት እስከ መቻል ተችሏል። በክልሎች አስተዳደር ውስጥ በየራሳቸው ውክልና መሰረት ድምጻቸው የሚሰማበት፣ ለመብታቸው የሚከራከሩበት መድረክም ተጎናጽፈዋል፡፡ ይኸው መብታቸው በጊዜ ሂደት ውስጥ እየጎለበተና እየጠነከረ በመሄድ ላይ ይገኛል፡፡

በሩቅ አካባቢ በሚኖሩት ብሔረሰቦች ዘንድ መሰረተ ልማትን የማስፋፋት፣ በትምህርት፣ በጤና፣ በልማት ተጠቃሚ እንዲሆኑ ሰፊ ሥራዎችን አጠናክሮ መስራት ይጠይቃል፡፡

የከብቶቻቸውን ጭራ ተከትለው ውሃና መኖ በሚያገኙበት አካባቢ ኑሯቸውን በመንከራተት ሲገፉ የነበሩትን በሰፈራ ተሰባስበው እንዲኖሩና በዚህም ተጠቃሚ እንዲሆኑ ለማድረግ ተችሏል፡፡

አርብቶ አደሮች እርሻን እንዲለምዱ፣ ለቤተሰባቸው ከሚሆነውም ፍጆታ በላይ ያለውን ለገበያ አቅርበው ተጠቃሚ እንዲሆኑ የማድረግ ሥራዎች ተሰርተዋል፡፡ ልጆቻቸው የትምሕርት እድል በአቅራቢያቸው እንዲያገኙ፣ የንጹህ መጠጥ ውሃ እንዲሁም የጤና አገልግሎት ተጠቃሚ እንዲሆኑ የማድረግ ሥራዎች ዛሬም በመሰራት ላይ ይገኛል፡፡

ይህም የእኩልነት መብታቸውን ከማረጋገጥ፣ የዜግነት መብታቸውን አክብሮ ከማስከበርም የመነጨ ነው፡፡ የብሔር ብሔረሰቦች ቀን የእኩልነት መብት የተከበረበት፣ ብዝሀነት ውበት እንጂ የማይለያይ መሆኑ የሚወደስበት፣ አብሮነት የሚጎለብትበት፣ ሁሉም የጋራ ሀገሩን ሰላምና ደሕንነት እንዲሁም ልማትና ሀገራዊ እድገቱን ለማስቀጠልና ለመጠበቅ የበለጠ ቃል የሚገባበት ቀንም ነው፡፡ ድል ለብሔር ብሔረሰቦች ቀን!

 

መሐመድ አማን

 

Published in አጀንዳ

የሜዳ ቴኒስ በዓለም ዙሪያ ትልቅ ቦታ የሚሰጠውና ትኩረት እየሳበ የመጣ ስፖርት ነው፡፡ ስፖርቱ ከፍተኛ ተወዳጅነትን ከማትረፉም በላፈ ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ የሚዘዋወርበት እንደሆነ ይታወቃል፡፡ በዓለም ከፍተኛ ትኩረት ከሚያገኙ ስፖርቶች መካከል የሆነው የሜዳ ቴኒስ በኢትዮጵያም ይዘወተራል፡፡

የሜዳ ቴኒስ ስፖርት በኢትዮጵያ ሲዘወተር ረጅም ጊዜ ማስቆጠሩን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ በ1972 .ም የቴኒስ ስፖርት ፌዴሬሽን ከመቋቋሙ በፊት ተዘውታሪ የሆነው የሜዳ ቴኒስ ስፖርት በዓለም የሜዳ ቴኒስ ፌዴሬሽን ሳይመዘገብ በፊትም በወዳጅነት ውድድሮች ላይ የሚሳተፉ ስፖርተኞች እንደነበሩት ይነገራል፡፡ ኢትዮጵያ በዓለም አቀፉ የቴኒስ ፌዴሬሽን አባል በመሆን የተመዘገበችው ፌዴሬሽኑ ከተመሰረተ ከስምንት ዓመት በኋላ በ1980.ም ሲሆን፣ ስፖርቱ አሁን የሚገኝበት ሁኔታ ምን እንደሚመስል የስፖርቱ ቤተሰቦችን አነጋግረናል፡፡

ስለሺ ጌታቸው የአስራ አራት ዓመት ታዳጊ ሲሆን፣ የሜዳ ቴኒስ ስፖርተኛ ነው፡፡ ከአሥር ዓመቱ ጀምሮ በበርካታ የአገር ውስጥ ውድድሮች ላይ ተካፍሏል፡፡ በአብዛኞቹም አሸናፊ በመሆን በኢትዮጵያ ሁለተኛ ደረጃ አለው፡፡ ስለሺ የቦሌ 19 ሜዳ ቴኒስ ክለብ ተጫዋች ነው፡፡ ለኢትዮጵያ የሜዳ ቴኒስ ስፖርት ብሔራዊ ቡድን በመመረጥ እ..አ በ2015 ኦልአፍሪካን ጌምስ ላይ ተሳትፏል፡፡ በውድድሩም ሦስተኛ ዙር ድረስ በመድረስ ጥሩ የሚባል ውጤት አስመዝግቧል፡፡

ስለሺ ለውድድር በሄደበት ጊዜ ከተመለከተው የሌሎች አገራት የስፖርት እንቅስቃሴን ከኢትዮጵያ ጋር ለማወዳደርና ልዩነቱንም ለመግለጽ እንደሚከብድ ይገልጻል፡፡ እርሱ እንደሚለው፤ በጣም ብዙ ልዩነት አለው፡፡ እንደ አገር ኢትዮጵያ ቴኒስ ስፖርትን ከሌሎች አፍሪካ አገራት ጋር ለማወዳደር ይከብዳል። በርካታ መስተካከል ያለባቸው ነገሮች አሉ።

‹‹እኔ የብሄራዊ ቡድኑ ቁጥር ሁለት ተጫዋች ነኝ፤ ይህን ችሎታዬን ግን በራሴ ፍላጎት ያመጣሁት ነው፡፡ ትኩረት ሰጥቶ የያዘኝና ድጋፍ ያደረገ ፌዴሬሽን የለም›› የሚለው ስለሺ በተለይ ታዳጊዎችን ወደ ስፖርቱ ለመሳብ፣ ትክክለኛ ስልጠና በመስጠትና ለክለብና ለብሔራዊ ቡድን መመልመል ድረስ በርካታ የአሰራር ጉድለቶች መኖራቸውን ይናገራል፡፡

የአፍሪካ አገራት የቴኒስ ፌዴሬሽኖች ለተጫዋቾቹ የሚያደርጉትን ድጋፍ ስፖርተኞቹ ሲናገሩ ልዩነቱ እጅግ የሰፋ ነው ይላል፡፡ በኢትዮጵያ ግን ውድድር ሲኖር መሳተፍ ስለሚገባ ብቻ ለተሳትፎ እንደሚሰራና የውድድር መረጃዎች እንኳን በአግባቡ ለስፖርተኞቹ እንደማይደርስ ያመለክታል፡፡

ውድድሮች ከበዛ አንድ ወር አብዛኛውን ጊዜ ደግሞ ሁለት ሳምንት ሲቀር ዝግጅት ለማለት የማሳያስደፍር የድንገት ልምምድ በማድረግ ለውድድር እንደሚቀርቡም ነው የሚያስረዳው፡፡ ነገር ግን ቴኒስ ሰፊ ጊዜ የሚፈልግ ስፖርት መሆኑንና ለማንኛውም አይነት ውድድር በአንድ ወር ዝግጅት መወዳደር ከባድ እንደሆነ ይጠቁማል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ሌሎች አገራት ለአንድ ውድድር የሁለት ዓመት ዝግጅት እንደሚያደርጉም አስታውሷል፡፡

‹‹እኔም ሌሎቹም ቴኒስ ተጫዋቾች ስፖርቱን ወደን ስለጀመርነውና የፌዴሬሽኑንም የማንንም ድጋፍ ሳንጠብቅ እናዘወትራለን እንጂ ያለው የስፖርት አመራር ሥራ ለዝግጅት እንኳን የሚመች አይደለም›› ይላል፡፡ የአገር ውስጥ ውድድር በአብዛኛው በክለቦች እንደሚ ዘጋጅና በዓመት ወይም በየሁለት ዓመቱ የሚዘጋጁ አገራዊ ውድድሮች መኖራቸውን የሚናገረው ስለሺ፤ ስፖርቱ ከፍተኛ ወጪ የሚጠይቅ በመሆኑ ውድድር የሚያዘጋጁ ክለቦች ወጪ እንደሚበዛባቸው ይጠቁማል፡፡ የሚያዘጋጁት ውድድር አዘጋጆቹን ትርፋማ ሊያደርግ ቀርቶ ወጪውንም እንደማይመልስም ያመለክታል፡፡ ውድድር ለማዘጋጀት በቂ በጀት ኖሯቸው ሳይሆን የውድድር ቁጥር ለማብዛት አስበው እንደሚያዘጋጁ ነው የሚናገረው፡፡

የአገር ውስጥ ውድድርም ቢሆን ለውድድር ቢያንስ ለሁለት ወር በየቀኑ መዘጋጀት እንደሚያስፈልግ የሚናገረው ስለሺ፤ ስፖርተኞች ለውድድር ሲዘጋጁ ከሚመጣ ወጪ በተጨማሪ የሚያወጡትን ጉልበት እየተኩ እንዳልሆነ ይናገራል፡፡ ‹‹በውድድር ብቻ ሳይሆን ለውድድር ዝግጅት ብቻ የምናወጣው በርካታ ወጪ አለ›› ሲልም ያክላል፡:

በሚዘጋጁ ውድድሮች ላይ ሁሉም ተወዳዳሪዎች እንደማይወዳደሩ ጠቅሶ፤ ምክንያቱ ደግሞ የሚወጣው ወጪ ከፍተኛ በመሆኑ እንደሆነ ይናገራል፡፡ ከፍተኛ ወጪ አውጥተው የሚወዳደሩ ስፖርተኞች በውድድር ተሳትፈው የላብ መተኪያ እንኳን የማያገኙ ከሆነ ለመወዳደር ፍላጎት እንደማይመጣና በተጨማሪም በዚህ መሰረት ክለቦችም ለሚያዘጋጁት ውድድር ገንዘብ ማውጣት እንጂ የሚገኝ ገቢ ባለመኖሩ ተጎጂዎች መሆናቸውን ይጠቁማል፡፡

‹‹አንድ ተጫዋች ለአንድ ውድድር የሚያወጣው 20 ሺ ብር ድረስ ይደርሳል፡፡ ከአገር ውስጥ ውድድሮች ደግሞ ከፍተኛ ክፍያ ይከፈላል የሚባለው ቢጂአይ የሚያዘጋጀው ውድድር ነው፡፡ በውድድሩ ከፍተኛው ክፍያ ስምንት ሺ ብር ነው፡፡ ይህ ደግሞ በማንኛውም ስሌት አዋጭ አይደለም፡፡ ጥቅሙም የውድድር ቁጥር ከመጨመር ባለፈ ተጠቃሚነትና ፋይዳው አነስተኛ ነው፡፡ ውድድርን ከመሳተፍ ያለፈ ፋይዳ የለውም›› ይላል፡፡

የአፍሪካ አገራት አሰራርን ሲገልጽም እንዳብራራው፤ የኬንያ ኢኮኖሚያዊ አቅም ከአፍሪካ አገሮች የተሻለ ከፍተኛ ሳይሆን ውድ የሆነውንም ስፖርት በቀላሉ ተዘውታሪ ማድረግ ተችሎም ሳይሆን የስፖርቱ ኃላፊዎች የተሻለ ነገር ስለሚሰሩ ነው፡፡ ውድድሮችን ማዘጋጀት ባይችሉም በርካታ ውድድሮችን ስፖንሰር አድራጊዎችን በማነጋገርና በማምጣት ለስፖርተኞቹ ጠንካራ የውድድር መድረክ መፍጠር ችለዋል፡፡ ዓለም አቀፍ ውድድሮችንም አገራቸው ላይ እንዲዘጋጅ ከፍተኛ ጥረት ያደርጋሉ፡፡ ጥረት አድርገው ዓለም አቀፍ ውድድሮችን አንዴ የማዘጋጀት ዕድል ከተገኘ ስፖንሰር ማግኘት ደግሞ ቀላል ነው፡፡

ይህ ዓይነቱ አሰራር ግን ኢትዮጵያ ውስጥ የለም፡፡ ዓለም አቀፍ ውድድሮችን ወደ ኢትዮጵያ ለማምጣት አይሰራም፡፡ እንዲያውም ዓለም አቀፍ ውድድር ማምጣት እንደማይቻል ነው የሚታሰበው፡፡ የአፍሪካ አገራት ትልልቅ የቴኒስ ስፖርት ውድድሮችን የሚያዘጋጁት ከአምስት ባልበለጡ ሜዳዎች ላይ እንደሆነና ኢትዮጵያ ግን ከቴኒስ ሜዳ ቁጥርና ጥራት ፍራቻ ነው እንዳይባል እንኳን በቂ የሆነ ከአንድ በላይ ሜዳ ያላቸው ክለቦች ብቻ በቂ መሆናቸውን ይናገራል፡፡ ስለዚህ የስፖርቱ አመራር ላይ ያሉት ኃላፊዎች ያለውን ዕድል በመጠቀም አለመስራት ከፍተኛ ችግር መፍጠሩን ይጠቁማል፡፡

ጥረት ተደርጎ ውድድሮችን ወደ አገር ማምጣት ካልተቻለ ስፖንሰር ማግኘት እንደማይቻል የሚናገረው ስለሺ፤ ውድድሮችን ለማምጣት ሳይሰራ የስፖንሰር እጦት ለስፖርቱ ችግር ነው ማለት እንደማይገባ ይገልጻል፡፡ ውድድሮችን ወደ አገር ለማምጣት ተግቶ የሚሰራ ጠፍቶ እንጂ የስፖርተኛ እጥረት፣ የብቃት ማነስ፣ የመወዳደሪያ ሜዳ ማጣትም አይደለም፡፡ መሟላት የሚገባቸው ሁሉም ተሟልተውና ስፖርተኛውም ዝግጁ ሆኖ በፌዴሬሽኑ የአሰራር ችግር ምክንያት ውድድሮች ወደ አገር እንዳይመጡ ምክንያት መሆኑን ይናገራል፡፡ ኢትዮጵያ ያላት ሌሎች የአፍሪካ አገራት ካሏቸው ስፖርተኛና የስፖርት ማዘውተሪያ ያነሰ ሳይሆን ለምን ትልቅ ውድድሮችን ማምጣት አልተቻለም የሚለው ፌዴሬሽኑ ሊጠየቅና ሊሰራበት እንደሚገባ ያስገነዝባል፡፡

አቶ አሰግድ ኃይለስላሴ የኢትዮጵያ ቴኒስ ብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝ ነው፡፡ አሰግድ በቴኒስ ስፖርት ተሳትፎው ከተጫዋችነት እስከ አሰልጣኝነት 25 ዓመታትን አስቆጥሯል፡፡ በቴኒስ ስፖርት መሳተፍ የጀመረበት የ80ዎቹ ጊዜ የነበረው የስፖርቱ እንቅስቃሴ በፉክክር የተሞላ እንደነበር ያስታውሳል፡፡ በምስራቅ አፍሪካ በሚደረጉ የዞናል ውድድሮች ላይ ኢትዮጵያን ወክሎ የመሳተፍ እድል አግኝቷል፡፡ በህብረተሰቡም ዘንድ ከፍተኛ ፍቅር የነበረውና ብቃትና ፍላጎት ያላቸው ተጫዋቾች ጠንካራ ፉክክር የሚያደርጉና ከአስር በላይ ክለቦችም እንደነበሩ ያስታውሳል፡፡

በጊዜው የአገር ውስጥ ውድድሩ በአራት የእድሜ ደረጃ በመከፋፈል ከመቶ በላይ ተወዳዳሪዎች የነበሩት ሲሆን፣ በጊዜው ወጣት እና ዋና ብሔራዊ ቡድን በሚል ተከፍሎ ስፖርተኞች ጥሩ ስልጠና ይሰጣቸው እንደነበርም ይገልጻል፡፡ ቀስ በቀስ ግን የቴኒስ ስፖርት መቀዛቀዝ እየታየበት መምጣቱን ይናገራል፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ያሉት ስፖርተኞችን የሚተኩ ከስር ማፍራት ባለመቻሉ፣ የነበሩትም ጠንካራ ስፖርተኞች ለውድድር በሚሄዱበት ጊዜ በዛው መቅረት እንዲሁም በጊዜው ለስፖርቱ መቀዛቀዝ ትኩረት ሰጥቶ ችግሮቹን ለማቃለል የሚሰራ አካል ባለመኖሩ ነው፡፡

አሁን ያለው የሜዳ ቴኒስ ስፖርት ከዚህ ቀደም የነበረበትን ያህል ባይሆንም ከ2000.ም ጀምሮ በሁለት ከተማ መስተዳድሮችና በአምስት ክልሎች ላይ የስፖርት እንቅስቃሴው እየተሻሻለ መምጣቱን ይናገራል፡፡ ነገር ግን በአብዛኛው ተስፋፍቶ የሚገኘው በአዲስ አበባ መሆኑን አልሸሸገም፡፡ ይህ ደግሞ ስፖርቱ ከዚህ ቀደም የነበረውን ተዘውታሪነትና ህዝባዊነት እንዲቀጥል አላስቻለም፡፡ ስፖርቱ አዲስ አበባ ላይ በስፋት መዘውተሩ እንደ አገር ያለው ተዘውታሪነት ላይ ጥያቄ እንደሚያስነሳም ይጠቁማሉ፡፡

ብሔራዊ ፌዴሬሽኑ በዓመት አራት ያህል ውድድሮችን ቢያዘጋጅም በቂ እንዳልሆነ ይጠቁማሉ፡፡ ውድድሮች በአብዛኛው አዲስ አበባ ላይ መካሄዳቸውና በክልል ያሉ ክለቦች ለውድድር ዝግጅትና አዲስ አበባ በመምጣት ለመወዳደር አቅም እንደሚገድባቸው ይናገራል፡፡ ከክልሎች በመምጣት በክለቦች የሚዘጋጀውን ውድድርም በግል ለመሳተፍ አዋጭ አይደለም፡፡

በዓለም አቀፍ ደረጃ የሜዳ ቴኒስ ስፖርቱ ከፍተኛ ወጪ የሚጠይቅ ቢሆንም የሚያስገኘውም ጥቅም የዚያን ያህል ትልቅ መሆኑን በመጠቆም የኢትዮጵያ ሜዳ ቴኒስ ስፖርት ግን በተገላቢጦሽ ከጥቅሙ ይልቅ ወጪው ከፍተኛ መሆኑን ይናገራል፡፡ ስፖርቱን በቀላሉ ለማዘውተር እንደሌላው ስፖርት ቁሳቁስ በቀላል አለመገኘት ደግሞ ዋነኛ ምክንያት ነው፡፡ አንድ የቴኒስ ስፖርተኛ የልምምድ ቁሳቁስን ለማሟላት ብቻ 50ሺ ብር በላይ እንደሚስ ፈልግም ይጠቁማል፡፡

‹‹የአህጉር ውድድሮችን እንድንሳተፍ በየዓመቱ የሚላክ የውድድር የጊዜ ሰሌዳ አለ፡፡ የጊዜ ሰሌዳው በየእድሜ ደረጃው ምን ያህል ተወዳዳሪ ማሳተፍ እንደሚቻልም የሚገልጽ ነው፡፡ ለምሳሌ ከ12 ዓመት በታች አራት ታዳጊዎችን ማሳተፍ እንደሚቻል ገልጿል፡፡ በኢትዮጵያ ግን የተቀመጠውን ያህል ተሳታፊ መላክ ስለማይቻል በግማሽ በመቀነስ ከእያንዳንዱ ዕድሜ ደረጃ በመቀላቀል ይላካል፡፡ ይህ የሆነው ወጪውን መሸፈን ስለማይቻል ነው፡፡ ሌሎች የአፍሪካ አገራት ግን ወጪያቸውን የሚቀንሱበት መንገድ አላቸው፡፡ በባቡርና በመኪና በመጓዝ መወዳደር ስለሚችሉ፡፡ እኛ ግን የአየር ትራንስፖርት ወጪው ብቻ ከፍተኛ አቅም የሚጠይቅ ነው›› በማለት በእንደነዚህ ዓይነት ዕድሎች ሌሎች አገራት በርካታ ውድድሮችን ለመካፈል ሰፊ ዕድል እንዳላቸው ይጠቁማሉ፡፡

በኢትዮጵያ በተጨማሪም የሜዳ ቴኒስ ስፖርት ያለበት ደረጃ እየቀነሰ መምጣቱ ትኩረት መነፈጉን እንደሚያሳይ ይናገራል፡፡ ስፖርቱ የነበረውን ህዝባዊነትና ተዘውታሪነት እንደነበረው ለመጨመር ድጋፍ ሊደረግለት እንደሚገባም ያመለክታል፡፡ ስፖርቱን ለማበረታታትና በቂ ውድድሮችን በአገር ውስጥ ለማዘጋጀት የግለሰቦች ጥረት መጨመር እንደሚገባም ሳይጠቁሙ አላለፈም፡፡ እንዲሁም በዋናነት ዓለም አቀፍ ውድድሮችን ወደ ኢትዮጵያ እንዲመጡ ጥረት ማድረግ ያስፈልጋል ብሏል፡፡

የኢትዮጵያ ቴኒስ ፌዴሬሽን ጽህፈት ቤት ኃላፊ ወይዘሮ አዜብ ወልደስላሴ በበኩላቸው፤ ኢትዮጵያ በቴኒስ ስፖርት አቅም ያላቸው ስፖርተኞች እንዳሏት ይናገራሉ፡፡ ሜዳ ቴኒስ ስፖርት በኢትዮጵያ እውቅናው አሁንም ሰፊ መሆኑንም ይገልጻሉ፡፡ በክልሎች የታዳጊ ፕሮጀክቶች ተጀምረው ጥሩ እንቅስቃሴ እያደረጉ መሆኑንም ነው የገለጹት፡፡

ወይዘሮ አዜብ እንደሚናገሩት፤ የክልሎች የቴኒስ ስፖርት በታዳጊ ፕሮጀክቶች እኩል ቁጥራቸው እያደገ ነው፡፡ በየዓመቱ በሚደረጉ አገር አቀፍ የወጣቶችና የታዳጊ ውድድሮች ላይም የክልሎች ተሳትፎና ውጤትም እየጨመረ መጥቷል፡፡ ካለው የስፖርት እንቅስቃሴ አንጻር በቂ የማዘውተሪያ ስፍራ መኖሩንም ይገልጻሉ፡፡

በየክልሉ የቴኒስ ስፖርት ጽህፈት ቤቶች መኖራቸው ክለቦች በያሉበት ክልል ውድድሮች እንዲያገኙና የተሻለ ስፖርቱን ተዘውታሪነት ለማሳደግ የሚያግዝ መሆኑን ይጠቁማሉ፡፡ በአገር አቀፍ ደረጃ የሚካሄዱ ውድድሮችም ቁጥር መጨመሩን በመጠቆም፤ የደረጃ ውድድር፣ በየሁለት ዓመት የሚካሄድ የክለቦች ቻምፒዮና በየዓመቱ የሚካሄድ፣ አገር አቀፍ የታዳጊ ወጣቶች ፕሮጀክት ውድድር፣ የግልና የመንግሥት ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ውድድር እና በሁለት ዓመት አገር አቀፍ የትምህርት ቤት ውድድሮች እንዳሉ ገልጸዋል፡፡

ውድድሮቹን ለማካሄድና ስፖርቱን ህዝባዊነት ለመጨመር እየሰሩ እንደሆነና በየጊዜው አበረታች ለውጦች መኖራቸውን ወይዘሮ አዜብ ይጠቁማሉ፡፡ የሜዳ ቴኒስ ስፖርት ጽህፈት ቤት ኃላፊዎችና የቴክኒክ ኮሚቴዎች ስፖርቱን የሚያውቁትና ተወዳዳሪ የነበሩ እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ይህ ደግሞ ስፖርቱን በቅርበት ስለሚያውቁ ችግሮቹ ላይ በትኩረት እንዲሰራ እንደሚያግዝ ይናገራሉ፡፡

ስፖርቱን በገንዘብ የሚደግፍ አካል በብዛት እንደሌለና ስፖርተኞቹ በተናጠል ስፖንሰር በመፈለግ እንደሚንቀሳቀሱ ይጠቁማሉ፡፡ የጽህፈት ቤቱ ሥራ አስፈጻሚ አካላት ስፖርተኞቹ የውጭ ውድድሮች ላይ የመሳተፍ ዕድል ሲገጥማቸው የጉዞ ትኬት የማፈላለግ የመሳሰሉ ከገንዘብ ውጪ በተለያዩ ድጋፎችን እንዲያገኙ ዕድሎችን ያመቻቻሉ፡፡

ከዚህ ቀደም የዓለም የቴኒስ ስፖርት ፌዴሬሽን ልምድ ላላቸው ተጫዋቾች የቁሳቁስ ድጋፍ እንደሚያደርግ ይናገራሉ፡፡ አሁን ግን ማንኛውንም እርዳታ እንደማያደ ርጉና ድጋፍ የሚሰጥ ከሆነም ለጀማሪ ታዳጊዎች አነስተኛ ቁሳቁስ ብቻ መሆኑን ይገልጻሉ፡፡ የአሰልጣኝና የዳኝነት ስልጠናም ቢሆን በክፍያ እንደሆነ ነው የገለፁት፡፡ ማንኛውንም የስፖርቱን ዓለም አቀፍ ስብሰባ የሚካፈል ኃላፊ ወጪውን በግል እንዲሸፍን እንደሚደረግ ተናግረዋል፡፡

ለስፖርተኞቹ ስኬት በርካታ ውድድሮች ላይ መሳተፍ አስፈላጊ እንደሆነና ተጫዋቾቹ በርካታ ውድድር ባደረጉ ቁጥር ስፖንሰር የማግኘት ዕድላቸውንም እንደሚያሰፋ ያምናሉ፡፡ ውድድሩ በግል ደረጃ ላይ የተመሰረተ በመሆኑ ዓለም አቀፍ ውድድሮች ላይ በስፋት መወዳደርን የሚጠይቅ መሆኑንም ይጠቁማሉ፡፡

‹‹የዓለም አቀፍ የሜዳ ቴኒስ አሰራርን እኛ አንከተልም፡፡ ለምሳሌ የአምስት ዓመት የውድድር ዕቅድ ይሰጠናል፡፡ ዕቅዱ 100 ውድድር መሳተፍን የሚጠይቅ ነው፡፡ እኛ ግን ያንን ያህል ውድድር አንሳተፍም፡፡ የምንሳተፈው ውድድር ከፍተኛው ሁለት ነው፡፡ ውድድሩም ከዞንና ከአፍሪካ አያልፍም›› በማለት የዓለም አቀፍ ቴኒስ ፌዴሬሽን አሰራርን እንደማይከተሉ ይገልፃሉ፡፡ በምትኩ ግን የአምስት ዓመት እቅድ ማዘጋጀታቸውን ይጠቁማሉ፡፡ የኢትዮጵያ ሜዳ ቴኒስ ፌዴሬሽን ትኩረት ውድድር ሳይሆን ስፖርቱን በአገር ውስጥ ማስፋፋት መሆኑን ተናግረዋል፡፡

‹‹ዋናው ትኩረታችን ስፖርቱን በአገር ውስጥ ማስፋፋት እንጂ ለአንድና ሁለት ልምድ ያለውን ተጫዋች ትልልቅ ውድድር ላይ በማሳተፍ የመንግሥት በጀትን ውድድር ላይ እንዲባክን አናደርግም፡፡ ልምድ ያላቸው ስፖርተኞች ስፖንሰር በማፈላለግ በግላቸው መወዳደር ይችላሉ›› በማለት በዓለም አቀፉ ሥርዓት መሰረት ልምድ ያላቸውን ስፖርተኞች በዓለም አቀፍ ውድድሮች ማሳተፍ አለመሆኑን ወይዘሮ አዜብ ገልጸዋል፡፡

 

ሰላማዊት ንጉሴ

 

 

 

Published in ስፖርት
Thursday, 07 December 2017 19:11

የእኔ ሰኞ እና ዓርብ

እስኪ በምኞት ወደኋላ ተመለሱ (ለምኞትማ ማን ብሏችሁ)፡፡ ተማሪ እያላችሁ ምን ነበር የምትመኙት? ሥራ መያዝ ነበር አይደል? አሁን እያንዳንዱ ሰራተኛ «ከሥራና ከተማሪነትተብሎ ቢጠየቅ «ተማሪነትነው የሚለው፡፡ ተማሪ ሆኖ እኮ «መቼ ይሆን የምገላገለው» ሲል የነበረ ነው፡፡

የሰው ልጅ እንግዲህ እንዲህ ነው፡፡ የሚመኘው አሁን ያለበትን ሳይሆን ያለፈውን ወይም ገና ለወደፊት መሆን አለበት የሚለውን ነው፡፡ ተማሪ ሆኖ የትምህርት ጸጋ አይታየውም፤ ሰራተኛ ሆኖ የሥራ ጸጋ አይታየውም፡፡ ወደኋላ ተመልሶ የተማሪነት ሕይወቱን ይናፍቃል፤ ያመሰግናል፡፡ ያኔ የነበሩ ነገሮች ሁሉ የተለዩ ይመስሉታል፡፡

ወደኋላ ብቻ ሳይሆን ወደፊት ያለ ነገርም አሁን ካለበት በላይ ይናፍቀዋል፤ ለምሳሌ የአንደኛ ደረጃ ተማሪ እያለን የሚናፍቀን የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ መሆን ነው፤ ከዚያም መሰናዶ፡፡ የመሰናዶ ተማሪ እያለን ደግሞ ዩኒቨርሲቲ በጣም ይናፍቀናል፡፡ ከዩኒቨርሲቲ ቀጥሎ ሥራ ስለሆነ ሥራ ለመያዝ እንቸኩላለን፡፡ በተለያዬ አጋጣሚ በመስሪያ ቤት ውስጥ የምናያቸውን የአሰራር ውጣ ውረዶች በጣም መተቸት እንጀምራለን፡፡ በሰራተኞች መሰላቸት በጣም እንፈርዳለን፡፡ «እኔ ሥራ ብይዝ ሰርቼ አልጠግብም ነበር» የሚል አቋም ይኖረናል፡፡

እንዲህ ሲል የነበረን ሰው ሥራ ይዞ ነው ማየት፡፡ ያንን ሲተችና ሲወቅስ የነበረን ነገር ሁሉ ራሱ ይተገብረዋል፡፡ ይሰላቻል፤ ያረፍዳል፤ ከዚያም አልፎ ይቀራል፡፡ ትምህርት ጨርሶ ሥራ ፍለጋ ላይ እያለ በአንድ ነገር በጣም ይናደዳል፤ ሥራ ይዘው ሥራ ለመቀየር አብረው ስለሚወዳደሩ ሰዎች፡፡ እሱም ሥራ ከያዘ በኋላ ግን መስሪያ ቤት ሲቀያይር ይኖራል፡፡ በጋዜጦች ላይ ከሚወጡ አገራዊ ጉዳዮች ይልቅ የሚወጡት ክፍት የሥራ ቦታ ማስታወቂያዎች ቀልቡን ይስቡታል፡፡

ከብዙ መግቢያ በኋላ እንዴት ናችሁ? ታውቃላችሁ አይደል አንዳንዴ ነገር ነገር የሚለው ሰው? ከሰላምታ በፊት ነገር የሚያስቀድም፡፡ የሆነው ሆኖ እንዴት ናችሁ? ያለፈው ሰኞ እንዴት ነበር? የነገው ዓርብ እንዴት ነው?

ሰኞና ዓርብ በተማሪና በሰራተኛ ዘንድ ትልቅ ቦታ ነው ያላቸው፡፡ ምነው ለተማሪና ለሠራተኛ ብቻ? አይ! ለተማሪና ሰራተኛ ነው፡፡ የነጋዴ ልዩ ቀን ቅዳሜና እሁድ ናቸው፡፡ ምክንያቱም የዕረፍት ቀናት ስለሆኑ ሰዎች የሚሸማምቱት ቅዳሜና እሁድ ይሆናል ብዬ ነው፡፡ እዚህ ላይ ግን አንድ ነገር ይገርመኛል(መቼም አንዱን ይዤ አንዱን መልቀቅ ነው)፡፡ አንዳንድ ነጋዴዎች እሁድ እሁድ ሱቃቸውን ይዘጋሉ፡፡ ሰዎች ዕረፍት የሚኖራቸው ቅዳሜና እሁድ ስለሆነ በእነዚህ ቀናት አትዝጉ ለማለት ነው፡፡

ወደ ሰኞና ዓርብ እንመለስ፡፡ ቆይ ቆይ! ከዚያ በፊት የቅዳሜና እሁድ ነገር ይለቅ፡፡ ቅዳሜና እሁድ ለካ ለነጋዴ ብቻ ሳይሆን ለሰካራምም ልዩ ቀናት ናቸው ነው (እነርሱስ ለምን ይቅርባቸው?) ቅዳሜና እሁድ(በተለይ ቅዳሜ) የስካር ቤቶች የሚደምቁበት ነው፡፡

ወደ ሰኞና ዓርብ ልመለስ (ተመላለስኩ እንጂ!)፡፡ ሰኞና ዓርብ በተማሪና በሰራተኛ(በተለይም በመንግሥት ሰራተኛ) ልዩ ቀናት ናቸው፡፡ ሰኞ በጣም በመጠላት ዓርብ በጣም በመወደድ፡፡ እንዲያውም ሰኞን ፈረንጆች እንኳን ሳይቀር «Black Monday» ይሉታል እየተባለ ይታማል፡፡ ቆይ ግን እነርሱ ሥራ ይወዳሉ አልተባለም ነበር እንዴ? ታዲያ ለምን ሰኞን ጥቁር እያሉ ይጠሉታል? ለነገሩ መዝናናትስ የሚወዱ እነርሱ አይደሉ?

የእነርሱን ሀሜት እንተወውና በተጨባጭ ስለሚታየው የአገራችንን ነገር እናውራ፡፡ ሰኞ በተማሪም በሰራተኛም በጣም ይጠላል፤ ዓርብ ደግሞ በተማሪም በሰራተኛም በጣም ይወደዳል፡፡ ይህ ሁኔታ በተማሪም በሰራተኛም የስንፍና ምልክት ነው (እሺ! የግል አስተያየቴ ይሁን)፡፡ እንደኔ ይህ የለየለት ስንፍና ነው፡፡ ሰነፍ ተማሪ ሰኞ ሲመጣ በጣም ይጨንቀዋል፡፡ ምክንያቱም ዓርብ የተሰጠው የቤት ሥራ ይታያል፤ በዋናነት ደግሞ ሰኞ የሳምንቱ የትምህርት መጀመሪያ ነው፡፡ የቤት ሥራ፣ የክፍል ሥራ፣ ክፍል ውስጥ የመምህሩ ጥያቄ ይኖራል፡፡

በተቃራኒው ዓርብ ደግሞ ቅዳሜና እሁድን አስከትሎ ስለሚመጣ በጣም ይወደዳል፡፡ ሰነፍ ተማሪ ለሁለት ቀናትም ቢሆን ከትምህርት ይገላገላል(ያው ሲራገጥ ለመዋል ነው)፡፡

ወደ ሰራተኞች እንሂድ! በተመሳሳይ ሰራተኞችም ሰኞን ይጠሉታል፤ ዓርብን ይወዱታል፡፡ ይሄም የስንፍና ምልክት ነው፡፡ ሰኞ የሳምንቱ የሥራ መጀመሪያ ቀን ነው፡፡ ለተከታታይ አምስት ቀን በሥራ ላይ ይቆያል ማለት ነው፡፡ ስለዚህ ብዙ ሰራተኞች ሰኞ ሲመጣ በጣም ይጨነቃሉ፡፡ አንዳንዱ ሥራ አጥቶ «ምነው 24 ሰዓት በሰራሁ» ይላል፤ አንዳንዱ ደግሞ ሥራ እየሰለቸው ያማርራል፡፡ ሰኞ ጠዋት እኮ የብዙ ሰው ፊት የጨፈገገ ነው፡፡

በተቃራኒው ደግሞ ዓርብ ደስታ ይሆናል፡፡ ምክንያቱም መጪው ቅዳሜና እሁድ የእረፍት ቀናት ስለሆነ ነው፡፡ በነገራችን ላይ በአንዳድ መስሪያ ቤቶች ውስጥ ቅዳሜ እስከ ምሳ ሰዓት የሥራ ቀን መሆኑ የተለመደ ነው፡፡ በተለይ ባንኮችማ ሙሉ ቀን መደበኛ የሥራ ቀናቸው አድርገውታል፡፡ ነገሩ ምን ያድርጉ? እነርሱማ መሥራት ያለባቸው ቅዳሜ እኮ ነው፡፡ ያ ዓርብን በጉጉት ሲጠብቅ የነበረ ሁሉ ሲያጠራቅም የከረመውን ወጣ አድርጎ ፈታ ለማለት ይመቸዋል፡፡

ነገሩ ዓርብ ከሰዓት ነው የሚጀምረው፡፡ እስኪ አንዳንድ መስሪያ ቤቶችን ልብ ብላችኋል? «ዓርብ ከዚህ ሰዓት በኋላ አገልግሎት አንሰጥም» የሚል ማስታወቂያ ለጥፈዋል፡፡ ዓርብ ከሰዓት አገልግሎት ለማግኘት ከሄዳችሁ፤ አቤት ያለ ግልምጫ (በእርግጥ ሌላ ቀንም የሚገላምጡ አሉ)፡፡ በተለይ ከዘጠኝ ሰዓት በኋላ ለመውጣት ያለ መተራመስ፤ ጦርነት ለመሸሽ እንጂ ሥራን ለመሸሽ ሰው እንዴት ይሮጣል?

ለመሆኑ የኔ ሰኞና ዓርብ እንዴት ነው? በእውነት የኔ ሰኞና ዓርብ ይለያል፡፡ በቃ ከላይ ካልኳቸው ነገሮች በተቃራኒው ነው፡፡ ሰኞን በጣም እወደዋለሁ፤ ዓርብን በጣም እጠላዋለሁ(እስኪ «ጉረኛ» ለማለት አትቸኩሉ)፡፡ ይህ የሆነው ጎበዝ ተማሪና ታታሪ ሰራተኛ ሆኜ አይደለም፡፡ የራሱ ምክንያት አለው፡፡

ተማሪ እያለሁ ገነትን(ገጸ ባህሪ ናት ብያለሁ) በጣም እወዳት ነበር፡፡ እሷን የማየት ዕድል ያለኝ ትምህርት ቤት ብቻ ነው፡፡ እንግዲህ አስቡት! በጣም የምትወዱትን ሰው አለማየት ምን ያህል እንደሚከብድ፡፡ ስለዚህ ዓርብ ሲመጣ በጣም ነበር የምጠላው፡፡ ለሁለት ቀን ያህል ገነትን አላያትም ማለት ነው፡፡ በአንጻሩ የሰኞ ደስታ ደግሞ እሁድ ከሰዓት ይጀምረኛል፡፡ ሰኞን በደስታ ወደ ትምህርት ቤት እሄዳለሁ፡፡

ትንሽ ጉራ ስጨምርበት ደግሞ ጎበዝ ተማሪም ነበርኩ፡፡ ዓርብ የተሰጠውን የቤት ሥራ በደንብ አድርጌ ከሰራሁ ሰኞ ክፍል ውስጥ የሚጨበጨብልኝ ይናፍቀኛል፡፡ ሁሉም ተማሪ ያቃተውን ጥያቄ ከሰራሁ የበላይነት ይሰማኛል፡፡ ክፍል ውስጥ ባለኝ ተሳትፎ ቲቸር ዘሪሁን(ይሄም ገጸ ባህሪ ነው) ስሜን እየጠራ ሲያደንቅ ገነት መስማቷ ደስ ይለኛል፡፡

በሌላ በኩል ደግሞ ሰኞ አዳዲስ ምዕራፍ ስለሚጀመር ደስ ይለኛል፡፡ አንድ ምዕራፍ ጨርሰን ወደ አዲስ ልንገባ ስንል «ሰኞ ከዚህ ምዕራፍ እንጀምራለን» ይላል ቲቸር ዘሪሁን፡፡ የመማሪያ መጻሕፍቴን አንዳንድ ጊዜ ወደፊት ያሉ ምዕራፎችንም አየው ነበር፡፡ እናም ወደፊት የምንጀምረው ምዕራፍ በጣም ያጓጓኛል፡፡

ለመሆኑ አሁንስ በሥራ ላይ እያለሁስ ሰኞን ለምን ወደድኩት? ዓርብን ለምን ጠላሁት? ይሄም የራሱ ምክንያት አለው? ከመስሪያ ቤት ፍቅር ይዞኝ ይሆን? ቆይ በመሃል ሌላ ነገር እናውራ(ሃሃሃሃ ቀልብ አንጠልጣይ ፊልም አሉ)፡፡

ሥራ ላይ ሆኜ ሰኞን የወደድኩት ዓርብን የጠላሁት በሥራ ፍቅር አይደለም(በገነት ፍቅርም አይደለም)፡፡ ዓርብን በጣም የምጠላው ቤት ላለመቀመጥ ነው፡፡ ቆይ ግን ቤቴ ለምን አስጠላኝ? ለነገሩ ቤቴ ሳይሆን ያው የአከራዬ ቤት ማለት ነው፡፡ እናም ከቤት ስቀመጥ አከራዬ አንድ ነገር ማለቷ አይቀርም፡፡ «ቢያንስ ቢያንስ መብራት ለምን ታበራለህማለቷ አይቀርም፡፡ በዚያ ላይ እኔን «ድምጽ ከፍ ማድረግ ክልክል ነው» ቢሉኝም ከነሱ ቤት ግን ገደብ የሌለው ድምጽ ይለቀቃል፡፡ የሰዎችም፣ የሙዚቃውም፣ የቴሌቪዥኑም ድምጽ ሲረብሸኝ ይውላል፡፡ ታዲያ ቤቴ እንዲህ ካስጠላኝ ሌላ የት ልሄድ ነው? ስካር ቤቶችን ስለማልወዳቸው(የምር ይህን እንኳን ኮራ ብየ ነው የምናገር) ቅዳሜና እሁድ በጣም ይሰለቸኛል፡፡ ለዚህ ነው ዓርብን የምጠላው፤ ሰኞንም የምወደው!

እንግዲህ በዚህ አጋጣሚ በሥራ ገበታዬ ላይ ሁሌም ስለምገኝ በተዘዋዋሪ እመሰገንበታለሁ ማለት ነው፡፡

 

ዋለልኝ አየለ

 

 

 

Published in መዝናኛ

 

ዩኒቨርሲቲ ‹‹ትንሿ ኢትዮጵያ›› እየተባለ የሚጠራበት ዋነኛ ምክንያት ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች የመጡ የለተያየ ቋንቋ፣ ሃይማኖትና ባህል ያላቸው ወጣቶች በአንድ ቦታ ላይ ስለሚገናኙበት ነው፡፡ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች በተለያየ ጊዜ እንዳሉትም ኢትዮጵያን ማየት የሚጀምሩት ዩኒቨርሲቲ ውስጥ ነው፡፡ የአገራቸውን ታሪክ፣ ባህልና ወግ ማወቅ የሚጀምሩት ዩኒቨርሲቲ እዚያ ነው፡፡

በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ያላቸው ቆይታ በሙሉ ከተለያዩ ብሄርብሄረሰቦች ጋር ቢሆንም ከዚህ በበለጠ ደግሞ ህዳር 29 ሲመጣ አንድ ልዩ ትዕይንት ይፈጥራል፡፡ በግቢው ውስጥ የብሄርብሄረሰቦች ቀን ይከበራል፡፡ ይህን የብሄርብሄረሰቦች ቀን የሚያከብሩት ራሳቸው ወጣቶች ናቸው፡፡ የየራሳቸውን ባህና ወግ የሚያሳይ አልባሳት የለበሱ ወጣቶች የተለያየ ትርዒት ያሳያሉ፡፡ ይህ ነው ወጣቶችን አገራቸውን እንዲያውቁ የሚያ ደርጋቸው፡፡

ወጣት ተመስገን አሰፋ ይባላል፡፡ ከሃዋሳ ዩኒቨርሲቲ ተመርቆ አሁን በሥራ ላይ ነው፡፡ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ በነበረው የሦስት ዓመት ቆይታ ይከበር የነበረው የብሄርብሄረሰቦች ቀን ብዙ ነገር እንዲያውቅ አድርጎታል፡፡ ወደ ዩኒቨርሲቲ ከመግባቱ በፊት የተለያዩ የአጨፋፈርና የአለባበስ ባህሎችን በተለያየ አጋጣሚ ቢያይም የትኛው የየትኛው እንደሆነ አያውቅም ነበር፡፡ የብሄርብሄረሰቦች ቀን በሚከበርበት ጊዜ ግን ከነማብራሪያው የትኛው የየትኛው ብሄር እንደሆነ ማወቅ አስችሎታል፡፡

ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ጭራሽ እስከመኖ ራቸውም የማያውቃቸው ባህሎችን ማወቅ ችሏል፡፡ በታሪክ መጻሕፍት ላይ ብቻ ስማቸውን ተጽፎ የሚያውቃቸውን ብሄር ብሄረሰቦች በአካል ማየት አስችሎታል፡፡ የክፍልና የማደሪያ ክፍል ጓደኞቹም ከተለያየ ብሄር የመጡ ስለሆነ በግቢው ውስጥ የማያውቀው ነገር ሲመለከት እነርሱን ይጠይቅ ነበር፡፡

ቋንቋን በተመለከተም ተመስገን አንድ ነገር ያስታውሳል፡፡ ከአንድ ቋንቋ ውስጥ እንኳን የተለያየ ዘዬ አለ፡፡ የአማርኛ ቋንቋ ተናጋሪ ሆነው ግን የተለያየ ዘዬ ያላቸው አሉ፡፡ ይህ የዚህ አካባቢ ነው ይህኛው የዚህ ነው የሚለውንም ለማወቅ አስችሎታል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ሌሎች ቋንቋዎችን ማወቅ ችሏል፡፡ ቋንቋውን መናገር ባይችል እንኳን ቢያንስ ያ ቋንቋ የማን እንደሆነ ማወቅ ይችላል፡፡

ከግቢ ተመርቆ ከወጣ በኋላ የብሄር ብሄረሰቦች ቀን ሲከበር ሲያይ ዩኒቨርሲቲን ነው የሚያስ ታውሰው፡፡ ምክንያቱም ለመጀመሪያ ጊዜ ማየት የቻለው ግቢ ውስጥ ስለሆነ፡፡ አሁን ባለበት ሁኔታ በመገናኛ ብዙኃን እንጂ እንደያኔው የተለያዩ ብሄርብሄረሰቦችን በአንድ ጊዜ አንድ ቦታ ማግኘት አይችልም፡፡ መሪ ቃሉንና ህብረ ዝማሬውን በሰማ ቁጥር ግቢ ውስጥ የነበረው ትዝ ይለዋል፡፡ አሁን ላይ የትኛው አለባበስ፣ አጨፋፈርና ቋንቋ የየትኛው እንደሆነ ማወቅ የቻለው ዩኒቨርሲቲ ውስጥ በነበረው ቆይታ ነው፡፡

ሌላኛዋ ወጣት መድኅን አብርሃለይ ትባላለች፡፡ በ2005 .7ኛው የብሄር ብሄረሰቦች ቀን በባህርዳር ሲከበር የባህርዳር ዩኒቨርሲቲ የአንደኛ ዓመት ተማሪ ነበረች፡፡ በግቢው ውስጥ ባለው የባህል ማዕከልም ተሳታፊ ነበረች፡፡ እንዲህ የብሄርብሄረሰቦች ቀን በሚከበርበት ጊዜ ደግሞ ልዩ ዝግጅት በማድረግ የተለያየ ትርዒት ያሳያሉ፡፡

የብሄር ብሄረሰቦች ቀን ሲከበር ለመጀመሪያ ጊዜ እዚያ ነበር የተመለከተችው፡፡ የያኔው አከባበር ለመድኅን በብዙ ምክንያት ልዩ ትውስታ ነበረው፡፡ የብሄርብሄረሰቦች ቀን ሲከበር ያየችው ለመጀመሪያ ጊዜ ነው፤ ቀኑ የተከበረውም እሷ በምትማርበት ባህርዳር ነው፡፡ የበዓሉ ታዳሚ ሳይሆን ተሳታፊ ነበረች፡፡ በምትሳተፍበት የባህል ማዕከል ውስጥ የብሄርብሄረሰቦች ቀን ሲደርስ አባላቱ የየራሳቸውን ብሄር ወክለው እንዲያሳዩ ሲደረግ እሷ የትግራይን ወክላ ተሳትፋ ነበር፡፡

እሷ የትግራይን ባህል ወክላ ስትሳተፍ ጓደኞቿም የየራሳቸውን ወክለው ሲሳተፉ፤ በዚህ ውስጥ በሚደረገው የረጅም ጊዜ ዝግጅት ውስጥ ብዙ ነገር እንድታውቅ አስችሏታል፡፡ ወደግቢ ከመግባቷ በፊት እንኳን የሌሎችን ብሄሮች የራሷ የሆነውን የትግራይን እንኳን ብዙ የማታውቀው ነገር ነበረው፡፡ በሚደረገው ዝግጅት ውስጥ ግን ብዙውን ነገር አጠናች፡፡ በዚህም ብዙ ነገሮችን ማወቅ ቻለች፡፡

በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ተማሪዎች እንዲያከብሩት መደረጉ አገሪቱ ‹‹የበርካታ ብሄርብሄረሰቦች አገር ናት›› የሚለውን በተግባር እንድታይ አድርጓታል፡፡ በግቢ ውስጥ የምታያቸው ተማሪዎች በበዓሉ ላይ ሲሳተፉ የትኛው ብሄር እንደሆኑ ለማወቅ አስችሏታል፡፡ የባህል ልብስ ለብሰውና ተውበው ይታያሉ፡፡ በተለይም በዩኒቨርሲቲ ውስጥ የብሄርብሄረሰቦች ቀን መከበሩ አንድ ሌላ አስተዋፅዖ እንዳለውም ታምናለች፡፡ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ የሚገኘው አብዛኛው ወጣት ነው፡፡ ለተለያየ ዘመናዊ ባህል ተጋላጭ ነው፡፡ ለምሳሌ በአለባበስ ብዙ ከአገር ወግና ባህል ጋር የማይሄዱ የአለባበስ አይነቶች ይታያሉ፡፡ ይህ የሆነው ወጣቶች ብዙም የአገራቸውን አኩሪ ባህሎች ስለማያዩና ስለማያውቋቸው ነው፡፡

እንዲህ የብሄርብሄረሰቦች ቀን ሲከበር ግን ምን ያህል አስደሳች እንደሆነ ማየት ይችላሉ፡፡ ከውጭ ተኮርጆ ከሚለበሰው በላይ ውበት እንዳለው ያምናሉ፡፡ በተለያዩ የአገሪቱ ክፍል ውስጥ ያሉ የአለባበስ፣ የአጨፋፈርም ሆነ የቋንቋ ውበቶችን ሲያዩ አገራቸው ምን ያህል የታደለች እንደሆነች ማየት ያስችላል፡፡

በሌላ በኩል የብሄርብሄረሰቦች ቀን ህገመንግ ስታዊ ስርዓቱንም እንድታውቅ አድርጓታል፡፡ በራስ ቋንቋ መናገር፣ የራስን ሃይማኖት መከተል፣ የራስን ባህል ማዳበር የሚያስችል ሥርዓት እንደሆነ ያሳያል፡፡ በርካታ ብሄርብሄረሰቦች ተፋቅረውና ተቻችለው ሲኖሩ ያሳያል፤ ህብረብሄራዊ አንድነት ምን እንደሆነ በተግባር ያመላክታል፡፡ ወጣቶች በንድፈ ሀሳብ የሚማሩትን የታሪክ እና የስነ ዜጋና ስነ ምግባር ትምህርት በተጨባጭ የሚያዩበት ሆኖ አግኝታዋለች፡፡

ወጣት መድኅን ከዚያን ጊዜ ጀምሮ የብሄርብሄረሰቦች ቀን ልዩ ትውስታ ይፈጥርባታል፡፡ በ2005 .ም ባህርዳር ላይ በተከበረው ተሳታፊ ስለነበረች ቀጥሎ ባሉት ዓመታትም በግቢው ውስጥ ሲከበር የድርሻዋን ታበረክት ነበር፡፡ በተለይም በሚደረገው ዝግጅት ውስጥ የአካባቢውን ባህል እንዲያውቁ ያደርጋል፡፡ በአካባቢው ካሉ ሰዎች የአልባሳትና የተለያዩ ቁሳቁስ መዋዋስ ነበር፡፡ ማህበረሰቡም የተለያዩ አልባሳት ለብሰው ሲያይ ‹‹ይህ የማነው›› እያለ ይጠይቃል፡፡ በዚህ ውስጥ ማወቅ ብቻ ሳይሆን ማሳወቅም ይኖራል፡፡

መድኅን ከግቢ ውስጥ ከወጣች በኋላ ህዳር 29 በመጣ ቁጥር ብዙ ነገር ያስታውሳታል፡፡ በየዓመቱ ሲከበር የሚኖረውን መሪ ቃል፣ በዓሉ ሲከበር የታዩ ነገሮችን፤ ለምሳሌ በመቀሌ ሲከበር እንደነበረው ጀበና እና በባህርዳር ሲከበር እንደነበረው መሶብ አይነት ነገሮችን በጉጉት ትጠባበቃለች፡፡ በሚከበርበት ከተማ ውስጥ የሚደረገው ቅድመ ዝግጅት ያችን ከተማ እንድታውቃት ያደርጋታል፡፡ ከተማዋን ከዚህ በፊት በስም ብታውቃትም እንዲህ የብሄርብሄረሰቦች ቀን የሚከበርባት ሲሆን ደግሞ ብዙ ነገር ስለሚባልላት ስለከተማዋ ብዙ ታሪካዊ ዳራ ይወራል፡፡

ተማሪ ደምሰው አበራ ባለፈው ዓመት ወደ ዩኒቨርሲቲ የገባ ሲሆን ዘንድሮ ሁለተኛ ዓመት ነው፡፡ ባለፈው ዓመት በሚማርበት ደብረማርቆስ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ ተማሪዎች ያከበሩትን የብሄርብሄረሰቦች ቀን ያስታውሳል፡፡ እንደሌሎች ወጣቶች ሁሉ እሱም በተለያዩ የአገሪቱ ክፍል ውስጥ ያሉ ብሄርብሄረሰቦችን ታሪክ፣ ባህልና ወግ ማወቅ ያስቻለው እንዲህ አይነቱ አጋጣሚ ነው፡፡

ተማሪ ደምሰው በዚህ ዓመት የሚከበረውን የብሄር በሄረሰቦች ቀንም ለማየት እየጠበቀ ነው፡፡ የባህል ማዕከል ተማሪዎች ከሚያደርጉት ዝግጅት ጀምሮ በህዳር 29 ሰሞን ባሉት ቀናት ሁሉ የአገሩን ባህልና ወግ የሚያሳዩ ነገሮችን ያስተውላል፡፡

እንዲህ አይነቱ አከባበር በዩኒቨርሲቲዎች ብቻ ሳይሆን በሌሎች ትምህርት ቤቶችም መከበር እንዳለበትና ተማሪዎች የየአካባቢያቸውን ባህል ማወቅ እንዳለባቸው ያሳስባል፡፡ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ሲሆን ከተለያዩ አካባቢዎች የሚመጡት ስለሚበዙ ልዩ ትኩረት ቢስብም በአንደኛ ደረጃና ሁለተኛ ደረጃ ያሉ ተማሪዎችም የየአካባቢያቸውን ማወቅ አለባቸው፡፡

የአገራቸውን ታሪክ ወግና ባህል ማወቅ የጀመሩት በዩኒቨርሲቲ ውስጥ እንደሆነ ብዙ ወጣቶች ሲናገሩ ይሰማል፡፡ ይህ አይነት አከባበር ተጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል፡፡ ዩኒቨርሲቲዎችም ለዚህ የሚያግዙ አስፈላጊ ነገሮችን መሟላት አለባቸው፡፡ ለምሳሌ የተለያዩ የባህል አልባሳትና የባህል የሙዚቃ መሳሪያዎች እጥረት እንዳያጋጥም መስተካከል አለበት፡፡ ወጣቶች ከዩኒቨርሲቲ ሲወጡ አገራቸውን አውቀው መውጣት አለባቸው፡፡

 

ዋለልኝ አየለ

 

 

 

Published in ማህበራዊ

ነጻነቷን ሳታስደፍር ጠብቃ ለመኖር የቻለችና የሰው ዘር መገኛም የሆነች ታላቅ አገር ኢትዮጵያ በአፋር ብሄራዊ ክልላዊ መንግሥት በሰመራ ከተማ የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ቀን በዓልን ልታከብር ዝግጅቷን አጠናቃ የነገውን እለት በጉጉት በመጠባበቅ ላይ ትገኛለች። የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) 1983 .ም መንበሩን ከተረከበ በኋላ አገሪቱ ከ1999 .ም ጀምሮ ለተከታታይ 11 ዓመታት ይህን በዓል ስታከብር መቆየቷ ይታወሳል። ዘጠኙ ክልሎችና ሁለቱ የከተማ አስተዳደሮችም በዓሉን በየተራ በማስተናገድ ወደ እነርሱ የሚመጣውን ህዝብ በአክብሮት በመቀበል መሸኘታቸውም አይዘነጋም።

የበዓሉ ባለቤት የሆነው ህዝብ፣ በዓሉ ወደሚከ በርበት ክልል አሊያም ከተማ አስተዳደር ጉዞውን ሲያደርግ እግረ መንገድ የሚገኙ ከተሞችም ሆኑ የገጠር ቀበሌዎች እንግዶቹን ጎራ እንዲሉ በመጋበዝ ቤት ያፈራውን በማቅረብ እንዲሁም ባህሉንም በማሳየት ደማቅ አቀባበል እያደረገ ሲሸኛቸው ላለፉት ዓመታት ተስተውሏል። በነገው እለትም ይህንኑ አይነት መስተንግዶ በማለፍ ብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች በአንድ ላይ ታድመው ቀናቸውን ለማክበር የሰው ዘር መገኛ ወደሆነችው አፋር ክልል በማቅናት ላይ ሲሆኑ፣ ቀደም ብለው የገቡም አይታጡም።

በዓሉ በየዓመቱ በድምቀት የመከበሩ ምስጢር የብሄር ብሄረሰብ መብትን ያስከበረ፣ ለህዝቦች አንድነትና ተቻችሎ መኖር ዋስትና የሰጠ ህገ መንግሥት የጸደቀበት ቀን በመሆኑ ነው። በዚህ ህገ መንግሥት መሰረት ብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ማንነታቸው ታውቋል። ቋንቋቸውንና ባህላቸውንም ያለምንም ገደብ የማሳደግ መብት ተጎናጽፈዋል። እንዲሁም የኃይማኖት እኩልነትም ተጠብቆላቸዋል። ይህን መብት ያጎናጸፈው የህጎች ሁሉ የበላይ ህግ በሆነው ህገ መንግሥት ሲሆን፣ በአንጻሩ ደግሞ ይህን ህገ መንግሥት ወደጎን በመግፋትና እውቅና ካለመስጠት እየታየ ያለ ግጭትም በአገሪቱ አንዳንድ ቦታ ሲስተዋል ቆይቷልና ለሰላም መስፈን የበዓሉ መከበር ምን ፋይዳ አለው? በሚለው ሐሳብ ላይ የተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲዎችን እንዲሁም የበዓሉ አስተባባሪ የሆነውን የፌዴሬሽን ምክር ቤት አነጋግረናል።

የመላው ኢትዮጵያውያን ብሄራዊ ንቅናቄ ፕሬዚዳንት ልጅ መስፍን ሽፈራሁ እንደሚሉት፤ በመጀመሪያ ደረጃ አብሮነት የሚጀመረው ከቤተሰብ ነው። የቤተሰቡ በአንድ ጣራ ስር መሆንና በተለያዩ የቤተሰብ ጉዳዮች ላይ መወያየት መቻል በርካታ ችግርን መፍታት ያስችላል፤ እርስ በእርስም የመተጋገዝ እሴትን ያዳብራል። ይህን ሰፋ አድርገን ስንወስድ እንደ አገር የተለያየ ባህል፣ ኃይማኖትና ቋንቋ ያለው ሰው በአንድ ስፍራ ሲሰባሰብ ድምቀቱ ሳቢ ከመሆኑም ባሻገር ተሞክሮውን የመለዋወጡ ጉዳይ ጠቃሚ ነው የሚሆነው።

ይህ በአንድ ላይ ተሰባስቦ ባህልን፣ እሴትንና ተሞክሮውን የመለዋወጡ ጉዳይ ኢትዮጵያ ለምትገነባው አንድ የኢኮኖሚ ማህበረሰብ የራሱ የሆነ አስተዋጽኦ አለው። ብሄር ብሄረሰቦችና ህዝቦች በአንድ መድረክ መገናኘታቸው ችግር እንኳ ቢኖር ለመነጋገርና አብሮነትን ለማጠናከር ትልቅ ፋይዳ አለው። አዲሲቷን ኢትዮጵያ ለመፍጠር በሚደረገው ትግል ውስጥ የበዓሉ መከበር በጣም ወሳኝና አስፈላጊ ነው። «የኢኮኖሚ ችግራችን ዋነኛ ማነቆ ሆኖብን እንጂ ግንኙነቱን የሚያጠናክሩ መድረኮች በየጊዜው ቢካሄዱ መልካምነቱ ነው ጎልቶ የሚታየው» ይላሉ።

እስካሁን በተደረገው የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ቀን በዓል ሁሉም ክልሎችና ከተማ አስተዳደሮች በየተራ የማስተናገድ እድል አግኝተዋል የሚሉት ልጅ መስፍን፣ በዚህም የአገሪቱ ህዝብ እርስ በእርስ በመተዋወቅ ላይ እንደሚገኝ ነው የተናገሩት። ይህ መሰባሰብ ህዝቡ በአገሪቱ ላይ የእኔነት ስሜት እንዲሰማውም በማድረጉ በኩል ትልቅ ፋይዳ አለው። ቀደም ሲል የነበረው መገለል ጠፍቶ አብሮነት እያበበ ይገኛል። ይህ ደግሞ በዓመት ለመገናኘት እንኳ ናፍቀው እንዲመጡ ሁሉ እያደረጋቸው ነው። «እኔም አንዱ የበዓሉ ታዳሚ ነኝና እጅግ በርካታ ብሄር ብሄረሰብ በአንድ ቦታ ተገኝተን እርስ በእርስ እንድንተዋወቅ መደረግ መቻሉ መንግሥትን በራሴና በፓርቲዬ ስም ላመሰግን እወዳለሁ» ሲሉም ይገልጻሉ።

«የአገሪቱን ኢኮኖሚ ለማሳደግም ሆነ ለሰላሟ መከበር የብሄር ብሄረሰቦች መቀራረብ አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው። ባለመተዋወቅ ውስጥ መጠላላት ሊፈጠር ይችላል። ምክንያቱም አንዱ የሌላውን ሐሳብ እና አመለካከት በአግባቡ ካልተረዳ መተሳሰቡና አብሮነቱ ሊፈጠር አይችልም። ቀደም ሲልም እንቅፋት ሲፈጥር የነበረው አለመግባባቱ ነው። ባለፉት ጊዜያት በጠላትነት እንድንፈራረጅ ያደረገን የእርስ በእርስ ግንኙነት ባለመኖሩ ነው። ሰላም ላለመፍጠር አንዱ ምክንያት አለመገናኘቱ ነው» የሚል አመለካከት እንዳላቸው ልጅ መስፍን ይናገራሉ።

«ያለን አንድ አገር ነው፤ በውስጥ ያለው የአስተዳደር መዋሰን ሊለያየን አይገባም» ሲሉም ያክላሉ። በአገሪቱ ከርሰ ምድርም ሆነ ገጸ ምድር ገና ያልተነካ ሀብት አለ። ይህ ደግሞ በውስጧ ያሉትን ብሄር ብሄረሰብ ሁሉ ተጠቃሚ ሊያደርግ የሚችል ነው። ከህዝቡ የሚጠበቀው ዋናው ጉዳይ እርስ በእርስ በመግባባት ሰላምን ማስጠበቅ እንደሆነ ያመለክታሉ። በበርካታ መመዘኛ ኢትዮጵያ ታላቅ ስለመሆኗ ብዙ ማሳያዎችን ማንሳት እንደሚቻል የጠቀሱት ልጅ መስፍን፣ ለአብነት ያህል የአፍሪካ ህብረት መቀመጫ፣ የሰው ዘር መገኛ፣ እንዲሁም የታላላቅ ቅርሶች ባለቤት መሆኗን ነው የገለጹት። ይህን እሴት ጠብቆ ለመዝለቅም የህዝቧ አብሮነት የግድ እንደሚል ጠቅሰዋል።

«በዚህ በዓል ላይ የእርስ በእርስ ግንኙነት ላይ በደንብ ተጠናክሮ ቢሰራበት ኖሮ የራሳቸውን ጥቅም ለማስከበር የሚሮጡ ግለሰቦች የሚፈጥሩት ችግር እምብዛም አይፈጠርም ብዬ አስባለሁ። ህዝቡንም መሳሪያ ማድረግ አይችሉም ነበር። ህዝብን ከህዝብ ጋር በማጋጨት የራስን ፍላጎት ማግኘት የሚቻለው የህዝብ አብሮነት ሳይኖር ሲቀር ነው» በማለት ይናገራሉ።

እንደ እርሳቸው አባባል፤ የህዝቡን ጥያቄ አቅጣጫ ለማስቀየርና ህዝብን በህዝብ ላይ ለማነሳሳት የሚፈልጉ አካላት እንዳሉ ይታወቃል። ይህ ግን የሚሆነው ህዝብ እርስ በእርሱ መግባባትና አብሮነትን መፍጠር ሳይችል ሲቀር ነው። ይህ በዓል ደግሞ አብሮነትን የሚያጎለብት፣ አንዱ ሌላውን የሚያውቅበት እንደመሆኑ መተሳሰቡም የሚከተል ነውና እጅግ ጠቃሚ ነው።

እነዚህ ጸረ ሰላም ኃይሎች አሁን ላይ እንኳ ሲተኙ አይስተዋሉም። ህዝብ በተፈጠረለት መልካም ሁኔታ ህይወቱን በመምራት ላይ እንኳ እያለ «ቀደም ሲል ስትጨቆን ብትቆይም አሁን ባገኘኸው መብት መሰረት ጊዜው የአንተ ነውና ያንን እንዲህ በለው ያኛውን ደግሞ አጥፋው» በማለት እርስ በእርስ ህዝብ እንዲባላ ሰላምን በማወክ ላይ ይገኛሉ። ይሁንና እንዲህ አይነቱ ገንጣይ አመለካከት የህዝብ አብሮነት እየተጠናከረ ሲመጣ ሊጠፋ ይችላል። ስለዚህ ለሰላሙም ሆነ ለመልካም አስተዳደሩ የህዝቦች አብሮነትና አንድነት ትልቅ ስፍራ ያለው ጉዳይ በመሆኑ ለዚህ አብሮነትና አንድነት ደግሞ የበዓሉ መከበር ቸል ሊባል እንደማይገባው ያስረዳሉ።

«ስለዚህ እሴቶቻችንን ጠብቀን የብሄር ብሄረሰቦች አንድነት የበለጠ የሚጠናከርበትን መንገድ መፈለጉ ለአገራዊ አንድነት ለልማት እና ለሰላም ትልቅ ፋይዳ ያለው በመሆኑ የነበረንን ታላቅነትም የምናሳይበት መድረክ ሊሆን ይችላል። በታሪክ ታላቅ ነበርን ተብሎ ሲነገር የነበረውን ተረት እውን ማድረግ ይቻላል። በዓሉ ህዝብ ከህዝብ ጋር እንዳይጋጭ የበኩሉን አስተዋጽኦ ያበረክታል። የመገናኛ ድልድይም ነውና ተጠናክሮ መቀጠል አለበት ብዬ አስባለሁ» በማለት አስተያ የታቸውን አጋርተዋል።

የኢትዮጵያ ራዕይ ፓርቲ ፕሬዚዳንት አቶ ተሻለ ሰብሮ በበኩላቸው እንደሚናገሩት፤ በዓሉ የተነሳበትን ዓላማ አሳክቷል ማለት ይከብዳል። በእርግጥ ሰላም ለአካባቢ፣ ለዜጎች፣ ለአገር፣ ለአህጉር ብሎም ለዓለም ሁሉ መሰረት ነው። ነገር ግን ዋናው መሰረታዊ ችግር ሳይመረመርና ሰንኮፉ ሙሉ ለሙሉ ሳይወጣ ሰላም ሊመጣ አይችልም። አምና እና ካቻምና የተከበረው ከዛ በፊትም የነበረው በዓል ለሰላም መኖር ምን ፋይዳ አመጣ የሚለው ሲፈተሽ እንደ እርሳቸው አመለካከት ችግሩ በዛ እንጂ ምንም የተቀየረ ነገር የለም።

«በተለይ አምና በዓሉ ከተከበረ በኋላ እንዲያውም የብሄር ብሄረሰቦች ግጭት ባሰ እንጂ ለውጥ አላመጣም። የኦሮሞና የሱማሌን ግጭት ብንወስድ አስደንጋጭ ነበር። ሁለተኛው ደግሞ በአማራ እና በትግራይ መካከል ያለው ችግር ሌላው ተጠቃሽ ጉዳይ ነው። በደቡብም ቢሆን እንዲሁ ችግር ተከስቷል። ለምሳሌ አማራን ውጣ በማለት የተፈጠረ ችግር መኖሩ ይታወሳል። ስለሆነም በፖለቲካው ዙሪያ ሰላምና መረጋጋት አይታይም። የበዓሉ መከበር እለቱን ከማድመቅ ባሻገር መሰረታዊ ችግር ፈቷል ወይ ቢባል ገና ውሃው እንኳ አልሞቀም የሚል ምላሽ ነው ያለኝ» ሲሉ ይናገራሉ ።

በዓሉ ብሄር ብሄረሰቦችን የሚያቀራርብ ነው ተብሎ ከታመነ ውጤቱን ይዞ መገኘት ነው የሚያስፈልገው። ግን ፋይዳው ምንድን ነው ሲባል ምንም የሚል ነገር ነው መልስ ሊሆን የሚችለው። ብሄር ብሄረሰቦች በድንበር እንዳይጋጩ፣ ሰው እንዳይሞት፣ የአካል ጉዳት እንዳይከሰት፣ ንብረት እንዳይጠፋ እንዲሁም ልማት እንዳይስተጓጎል አጥጋቢ ሥራ አልተሰራበትም ይላሉ።

ግጭት የተፈጠረው በህዝብና በህዝብ መካከል ሳይሆን አንዳንድ ጸረ ሰላም ኃይሎችና አመራርም በፈጠሩት ራስ ወዳድነት እንደሆነ መንግሥት ሲናገር ነበርና እርስዎ ህዝብና ህዝብ ተጋጭቷል ብለው ይደመድማሉ? ተብሎ ለተነሳላቸው ጥያቄ የሰጡት ምላሽ፤ አመራር ማለት ያው ህዝብ ነው፤ ስለዚህም የክልል አመራርንና ህዝብን ለይቶ ማየት የዋህነት እንደሆነ ነው የተናገሩት።

እንደ አቶ ተሻለ አገላለጽ፤ ችግር ለመፈጠሩ ዋናው ምክንያት የፌዴራሊዝም ስርዓቱ ነው። በቋንቋና በጎሳ የተመሰረተ ፌዴራሊዝም ለኢትዮጵያ አይጠቅምም። ምክንያቱም ስርዓቱ ከዓመት ወደ ዓመት ይሂድ እንጂ ችግር ሲፈታ አይስተዋልም። ግጭት ከተከሰተ በኋላ የሚሰጡ ምክንያቶች ፋይዳ የሌላቸው ናቸው።

«አንድ ነገር ግን አምናለሁ፤ በዓሉ የተወሰኑ ቀናትን ሊያደምቅ ይችላል። ግን ደግሞ ወዲያው ወደ ግጭት ሲገባ ይስተዋላል። ስለዚህ ወደ መፍትሄ ሲመጣ አንደኛ ነገር ግጭቱ ለምን ይፈጠራል በማለት ምክንያቱን ማወቅ ይገባናል። ከዛም ዘላቂና ዴሞክራሲያዊ የሆነ መፍትሄ ያስፈልጋል» ይላሉ።

«አመራር የህዝብ አይደለም ከተባለ በበኩሌ ስርዓቱ ፈርሷል ወደሚለው ይወስደኛል። አመራሩ ለህገ መንግሥቱ የማይገዛና የማይሰራ ነውም ለማለት ያስደፍራል። ምክንያቱም አመራሩ ራሱ ህዝብን ማገልገል ይጠበቅበታል እንጂ ለህዝብ ጠንቅ መሆን የለበትም። ስለዚህ ችግር ሲመጣ አመራሩን ከህዝብ ለይቶ እነሱ ናቸው ችግር የፈጠሩት ማለት እምብዛም የሚያስኬድ ጉዳይ አይደለም። ችግሩ ዞሮ ዞሮ የፌዴራሊዝም ስርዓቱ ቋንቋ ላይ መንጠልጠሉ ያመጣው ነው። ሁሉም በራሱ ክልል አበጅቷል። ጠለቅ ብለን ጉዳዩን ስንመለከተው ህገ መንግሥቱ በራሱ መሻሻል አለበት ወደሚለውም ይወስደናል» በማለት ይናገራሉ። ይሁንና የበዓሉ መከበር በብዙ መልኩ ፋይዳ አለው የሚለውን ይስማማሉ።

አቶ ተሻለ በሌላ በኩል ደግሞ «ብሄር ብሄረሰቦች በመጀመሪያ ደረጃ የሚሰበሰቡት ለምንድን ነውሲሉ ይጠይቃሉ። በሚሰበሰቡበትም ወቅት ገንዘብ ያለአግባብ እንደሚባክን ነው የሚያስረዱት። መቼም ይህ በዓል ሲዘጋጅ የራሱ የሆነ ዓላማ ይዞ ነው የሚሉት አቶ ተሻለ፣ አንዱና ዋናው ህዝቡን ለማቀራረብ እንደሆነ ይናገራሉ። ይህም መቀራረብ ግን ጸንቶ መቆየት ሲገባው ወደየመጡበት በተመለሱበት ቅጽበት ግጭት መከሰቱ አጠያያቂ ነው በማለት ይጠቅሳሉ።

«በየዓመቱ ወጪ ወጥቶ በዙር እየተከበረ ያለው በዓል ግቡና ዓላማው እስከሚገባኝ ድረስ ለብሄር ብሄረሰቦች አንድነትና መቀራረብ እንዲሁም እሴት ለመለዋወጥ እንደሆነ ነው የምረዳው። ይሁንና እየታየ ያለው ነገር በበዓሉ ማግስት ችግር እየተፈጠረ መሆኑን ነው» በማለት ይገልጻሉ። መፍትሄ መሆን የሚችለው ህገ መንግሥትን ማክበርና ማስከበር እንደሆነም ይጠቁማሉ። የህዝብም ጥያቄ በአግባቡ ምላሽ ማግኘት ይኖርበታል ሲሉም ይናገራሉ። በልዩነት አንድነትን እንደ አገር ማስቀጠል ዓላማ ከሆነ የብሄር ብሄረሰቦችን ጥቅም ማስከበር ይበጃል። ለዚህ ደግሞ መንግሥት ብቻ ሳይሆን ሌሎችም ባለድርሻ አካላት ሊሰሩ ይገባል የሚል እምነት አላቸው።

በዓሉን እርሳቸውም እንደሚካፈሉት የሚናገሩት ደግሞ የአንድነት ለዴሞክራሲና ለፍትህ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ ትዕግስቱ አወሉ በበኩላቸው፤ በዓሉን በየዓመቱ እንደሚመጣ ፌስቲቫል አድርገው ከመውሰዳቸውም በተጨማሪ የአንዱ ብሄር ባህል ከሌላው ብሄር ባህል ጋር ያለውን ልዩነትና አንድነት ማወቅ የሚቻልበት መድረክ እንደሆነ አድርገውም ይቆጥሩታል። ሌላው ቀርቶ ወደ በዓሉ ቦታ ለመድረስ በሚደረገው ጉዞም የተለያዩ ክልሎችንና ከተሞችንም በማወቅ ደረጃ አስተዋጽኦ ሊያበረክት ይችላል። ህዝብም ከህዝብ ጋር እንዲተዋወቁ ይረዳል ይላሉ።

ይሁንና ይላሉ አቶ ትዕግስቱ፣ ለሰላም ያለው ፋይዳ የተባለው ሲስተዋል ሱማሌና ኦሮሞ የተጋጩት 11 ጊዜ የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች በዓል ተከብሮ ባለበት ጊዜ በመሆኑ ለውጡ እምብዛም ነው ያስኛል። እንዲያው11ኛው በዓል ሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ሲከበር ከቦታው ቅርበት አኳያ በዋናነት በብዛት በበዓሉ ታድመዋል ተብለው የሚታወቁት ሁለቱ ብሄረሰቦች ሆነው ሳለ ነው ግጭቱ የተፈጠረው። ችግሩ ሊመጣ የቻለውም ስርዓቱ ልዩነትን ሲሰብክ የቆየ በመሆኑ ነው። ሲሰበክ የነበረው ስርዓት አንድነት እንዲጠናከር የሚያደርገው እድል አልነበረም በማለት ከአቶ ተሻለ ጋር የሚያስማማቸውን ሐሳብ ያጋራሉ።

እርሳቸው እንደሚሉት፤ ፌስቲቫሉ በራሱ ብቻ የሚያመጣው ነገር የለም። ነገር ግን መደረግ ያለበት ዓመት ተጠብቆ ፌስቲቫል ማከናወን ብቻ ሳይሆን በመጀመሪያ ደረጃ፣ በሁለተኛ ደረጃና በመሰናዶ እና በዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ላይ ሥራዎች መሰራት አለባቸው። ለምሳሌ የተማሪዎች የእርስ በእርስ ግንኙነትን ማጠናከር አንዱ የሌላውን ባህል ለማወቅና ለማክበርም የራሱ ድርሻ ይኖረዋል። ከዚህ ሌላ ደግሞ በስፖርቱ በኩል አገር አቀፍ ውድድር ሲኖር በዓመት አንዴ የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች በዓል ላይ ብቻ የሚዘጋጀውን ሲምፖዚየም በዚህ በስፖርቱም ማድረግ ተገቢ ነው።

በተለይ ትንሿ ኢትዮጵያ ተብሎ በቅጽል ስም እስከ መጠራት በደረሰው በእያንዳንዱ ዩኒቨርሲቲ ላይ ጠንካራ ሥራ መስራት ግድ ይላል። በዚህ ጊዜ አብሮነት ይጠናከራል። ስለዚህ በዓመት አንድ ጊዜ ብቻ መደረግ የለበትም። በየጊዜው ግንዛቤ ማስጨበጥ ይቻላል። በሁሉም የህብረተሰብ ክፍል ዘንድ ህገ መንግሥቱን የማስረጽ ሥራ መስራት ውጤቱን ያማረ ያደርገዋል በማለት ይናገራሉ።

ሁሉም የተለያየ ብሄር፣ ኃይማኖትና ማንነት ሊኖረው ይችላል የሚሉት አቶ ትዕግስቱ፣ አንዱ የሌላውን ማደግ እንደ ራሱ አድርጎ መቀበል ይኖርበታል ሲሉ ያመለክታሉ። ለዚህ ደግሞ አብሮነትን ማጠናከር ትልቅ ሚናን እንደሚጫወት ነው የሚገልጹት። የጋራ የኢኮኖሚ ማህበረሰብ ለመፍጠር ይህ ደግሞ ምቹ ሁኔታን የሚፈጥር ይሆናል ሲሉም ተናግረዋል።

በዓሉ የሚከበረው በዙር እንደመሆኑ በሚከበርበት ከተማ የሚፈጠረው የኢኮኖሚ መነቃቃት ይበል የሚያሰኝ ነው። አዳዲስ መንደር ከመሰራት እስከ አዲስ ስታዲየም መገንባት ድረስ ከመዝለቁም በተጨማሪ መንገዶች ይሰራሉ፤ ሌሎች ልማቶችም ሲከናወኑ ይታያሉና መልካም ነው። እንዲሁም በክልሉ የሚገኙ የተለያዩ የቱሪዝም መስህቦችም ለተመልካች እይታ ስለሚበቁ የተሻለ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል። ከዚህም በተጨማሪ ክልሎቹ ከፌዴራል መንግሥት ጋር ተባብረው የመስራት ባህልን ያዳብራል። ምክንያቱም የፌዴራል መንግሥቱም በጀት አለ። በመሆኑም ልማቱን በአግባቡ ያንቀሳቅሳል የሚል እምነት እንዳላቸው ተናግረዋል።

አበው «ዝናብ ከሌለ ሁሉ ቤት እንግዳ ከሌለ ሁሉ ሴት» እንደሚሉት እንግዳ ይመጣል ስለሚባል ብቻ መስራት አይሁን እንጂ የበዓሉ መከበር ለአስተናጋጁ ክልል እያበረከተ ያለው አስተዋጽኦ ቀላል የሚባል እንዳልሆነ አቶ ትዕግስቱ ይገልፃሉ። ልማቱ በአዘቦቱም ጊዜ በደንብ ሊሰራ ይገባል ይላሉ። በእርግጥ ይላሉ በልማቱ ላይ ያለው ተነሳሽነት ምንም አይወጣለትም። ለእርሳቸው ግን ትልቁ ልማት ብለው የሚያስቡት በአመለካከት ላይ የሚሰራውን እንደሆነም ያስረዳሉ።

በኢፌዴሪ ፌዴሬሽን ምክር ቤት የህገ መንግሥት ትርጉምና የማንነት ጉዳዮች ዳይሬክተር ሙልዬ ወለላው በበኩላቸው፤ በአፋር ብሄራዊ ክልላዊ መንግሥት በሰመራ ከተማ የሚከበረው በዓል ለኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦችና ህዝቦች ከፍተኛ የሆነ ድልና ታላቅ በዓላቸው መሆኑን ይናገራሉ። በዓሉ በፌዴሬሽን ምክር ቤት አስተባባሪነትና በአፋር ብሄራዊ ክልላዊ መንግሥት አስተናጋጅነት የሚከበር መሆኑንም ይገልጻሉ።

እርሳቸው እንደሚሉት፤ ይህን በዓል ልዩ የሚያደርገው የአፋር ክልላዊ መንግሥት ሰመራ ከተማ የመጀመሪያውን ዙር የመጨረሻውን በዓል የምታስተናግድ በመሆኗ ነው። ስምንቱ ክልሎችና ሁለቱ ከተማ አስተዳደሮች በየተራ ማስተናገዳቸው ይታወሳል። በየዓመቱ በመከበር ላይ ያለው በዓል የእርስ በእርስ ግንኙነትን፣ የባህል ልውውጥን እንዲሁም የህዝብ ለህዝብ አብሮነትን ከፍታ ላይ እያወጣ ነው።

የኢትዮጵያ ህዝብ ለዘመናት ተገልሎና ተገፍቶ በማንነቱ እንዳይኮራ ሲደረግ እንደነበር የሚታወስ ሲሆን፣ በአሁኑ ወቅት ግን ይህ ጭቆና ቀርቶ ሁሉም በራሱ ቋንቋና ማንነት እንዲጠቀም ህገ መንግሥቱ ደንግጓል። ከዚህም በተጨማሪ በነጻነትም ከአንዱ ስፍራ ወደ ሌላው መዘዋወር እንዲቻል ምቹ ሁኔታ በመፈጠሩ የበዓሉ ዋና ባለቤት የሆነው ህዝብ ደጋግሞ እየገለጸ መሆኑ ታውቃል።

አቶ ሙልዬ እንደሚሉት፤ ቀደም ሲል ፊውዳሎች ይፈጥሩት የነበረው የእርስ በእርስ ትርምስ ኢትዮጵያን ሰላም ያሳጣ ነበር። ወታደራዊ መንግሥት በመባል የሚታወቀውም ደርግ በብልጠት የህዝቡን ድል በመንጠቁ ሰላም በአገሪቱ ሳይሰፍን ቆይቷል። በ1983 .ም ኢህአዴግ አገሪቱን ሲቆጣጠር በመጀመሪያ ያደረገው ሰላምና መረጋጋት እንዲኖር ነው። ህገ መንግሥቱ እንዲረቀቅና ሁሉም ህዝብ ተወያይቶበት የራሱ እንዲያደርግም ሥራዎች መሰራታቸው እውን ነው። በዚህም ሁሉም ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች በክልልም ሆነ በፌዴራል መንግሥት እውቅና ያገኙበትና በአንጻራዊ ሰላማቸው ተጠብቆ አገሪቱ ከማሽቆልቆል ወደ ከፍታ መውጣት መጀመሯም በዚህ ጊዜ እውን ሆኗል። በዓለም አቀፍ ደረጃም ቢሆን የነበራትንም ገጽታ እያሻሻለች መምጣቷ ከማንም የተሰወረ አለመሆኑ ይታወቃል። ነገር ግን አልፎ አልፎ የሚነሱ ጥያቄዎችና የመልካም አስተዳደር ጉድለቶች የሚታዩት ከአፈጻጸም ጉድለት እንደሆነ ደግሞ የሚሸሸግ ጉዳይ አይደለም። ይሁን እንጂ በጥቅሉ ሲታይ ዛሬ አገሪቱ በኢኮኖሚ፣ በፖለቲካና በማህበራዊ ጉዳዮች ከፍተኛ የሆነ እድገት እያሳየች ያለች ስለመሆኗም አይካድም።

ለዚህ እድገቷ ደግሞ በዋናነት ተጠቃሽ የሚሆነው አገሪቱ እየተከተለች ያለው የፌዴራል ስርዓት መሆኑ ሊዘነጋ የተገባው ጉዳይ አይደለም። ሌላው ቀርቶ የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች «ይህ ልክ አይደለም፤ ያኛው ደግሞ ልክ ነው» ብለው መቃወም የቻሉትም ይኸው ስርዓት ባመጣው፣ ህገ መንግሥቱ በሰጣቸው መብት ተጠቅመው ነው። እንዲያም ሆኖ ግን መሰረታዊ የሆነን እውነት መቃወም ተገቢ እንደማይመስላቸው ነው አቶ ሙልዬ የሚናገሩት።

እውነታ ነው ብለው የጠቀሷቸው ጉዳዮችም ለአብነት ያህል ሲዘረዝሯቸው እንዳመለከቱት፤ አስተናጋጅ ክልሎች በልማቱ ተሻሽለዋል። በተለይ በመሰረተ ልማቱ እንደ መብራት፣ ውሃ ሆነ ሌላው መሰረተ ልማት በመዘርጋት ላይ ይገኛል። እውነታውን ለማመን በየአዘጋጁ ክልል የተካሄደውን ልማት ማየት በቂ ነው። ይህ ሁሉ ልማት ሲሰራ ደግሞ መቶ በመቶ ችግር የለም ማለት አያስደፍርም። መንግሥትም ቢሆን ይህን አልካደም። በአገሪቱ አንዳንድ ቦታዎች ሰላም መታጣት የሚስተዋል ሲሆን፣ ግጭት ደግሞ ተፈጥሯዊ ስለመሆኑ መዘንጋት የለበትም። ነገር ግን ግጭቱን ያመጣው የፌዴራሊዝም ስርዓት ነው ብሎ መደምደም አይቻልም። የፌዴራሊዝም ስርዓት ለኢትዮጵያ ማስፈለጉ ሳይታለም የተፈታ ጉዳይ ነው። በስርዓቱ አስፈላጊነት ላይ ስምምነት አለ።

በሱማሌም ሆነ በኦሮሚያ ክልል መካከል የተነሳው ጉዳይ ይታወቃል። ተቃዋሚ ፓርቲዎችም ሆኑ ሌሎች እንደሚሉት ግን ኢትዮጵያ የምትከተለው ስርዓት ፌዴራሊዝም በመሆኑ የተፈጠረ ችግር አይደለም። የአፈጻጸምና የአመራር ችግር ሊኖር ይችላል። በእርግጥ ለችግሩ መቀሰቅስ የመልካም አስተዳደር ችግር ጥያቄዎች ያለመመለሳቸው ምክንያት ወይም ሌላም ሊሆን ይችላል እንጂ ስርዓቱ በራሱ ችግር የሚፈጥር እንዳልሆነ የሚታወቅ ጉዳይ ነው ይላሉ።

ኢትዮጵያ ኃይል የሚኖራት ተከብራና ሳትደፈር እስከመጨረሻ ታላቅ አገር ሆና እንድትቀጥል ሲደረግና ብሄር ብሄረሰቦችና ህዝቦች በማንነታቸቸው ኮርተው አገራዊ ግንባታቸውን አጠናክረው መቀጠል ሲችሉ ነው የሚሉት አቶ ሙልዬ ይህ ደግሞ ለአገሪቱ ሰላም፣ መግባባት፣ አብሮ መቀጠልን ማምጣት እንደሚችል ነው የሚያስረዱት።

የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) ምክር ቤት ጽህፈት ቤት የህዝብ ግንኙነት መምሪያ ኃላፊ አቶ ለጥይበሉ ሞቱማ እንደሚናገሩት፤ ኅዳር 29 ቀን በየዓመቱ የብሄር ብሄረሰቦች ቀን ሆኖ እንደሚከበር ይታወቃል። በዓሉ የሚከበርበት ዋናው ምክንያት የብሄር ብሄረሰብ መብትን ያስከበረ በመሆኑ፣ ለህዝቦች አንድነትና እኩልነት እንዲሁም ዋስትና የሰጠ ህገ መንግሥት የጸደቀበት ቀን በመሆኑ ነው። ስለዚህ በዚህ ህገ መንግሥት መሰረት ብሄር ብሄረሰቦች እና ህዝቦች ማንነታቸው ታውቆ፣ ቋንቋቸውና ባህላቸውን ያለምንም ገደብ የሚያሳድጉበት መብት የተጎናጸፉ በመሆኑ ነው የሚከበረው።

ስርዓቱ ለአገሪቱ ምሰሶ ነው ብሎ መውሰድ ይቻላል። ለዚህም ምክንያቱ ደግሞ ፌዴራሊዝም ለሰላም፣ ለዴሞክራሲና ለልማት አመቺ ሁኔታን የፈጠረ ከመሆኑም ባሻገር ለህዝቦች አንድነት፣ ለማንነታቸው መከበር እና ተቻችለው ለመኖር ወሳኙን ድርሻ የሚወስድ መሆኑ ነው። ይህ ስርዓት ምቹ ሁኔታን የሚፈጥር በመሆኑ ደግሞ ህዝቦች በጋራ ሆነው አገሪቱ የተያያዘችውን የህዳሴ ጉዞ ለማሳካት እድል ይፈጥርላቸዋል። የዴራሊዝም ስርዓቱ በዚህ አይነት ኢትዮጵያ ወደ በለጸጉ አገራት የምታደርገውን የልማት ጉዞ ለማፋጠን ሚናው ከፍተኛ ነው በማለት አቶ ለጥይበሉ ይናገራሉ።

እንደ እርሳቸው ገለጻ፤ አንዳንዶች የብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ቀን በዓል ከድግስ ያለፈ ፋይዳ የለውም እንደሚሉት ሳይሆን፣ በየዓመቱ ከጊዜ ወደ ጊዜ አብሮነቱም ሆነ መተሳሰቡ እየጎለበተ መምጣቱን ነው የሚያሳየው። ከዚህ ቀደም የማይተዋወቁ ብሄር ብሄረሰቦች እርስ በእርስ እንዲተዋወቁ፣ ባህላቸውና ማንነታቸውም እንዲታወቅ ያደረገ ነው። ለሰላማቸውም ሆነ ለዴሞክራሲ ስርዓት ግንባታው አመቺ ሁኔታ እየፈጠረ ነው የሄደው።

«ስለዚህ እንደ ዋና ቁልፍ ነገር የሚታየው ሶስት ነገር ሰላም፣ ዴሞክራሲና ልማት እንዲመጣ አመቺ ሁኔታ ፈጥሯል ማለት ይቻላል። ስለዚህ የፌዴራል ስርዓቱ አሁን ለታየው ችግር ነው ተብሎ መፈረጅ የለበትም። ዋናው ነገር የአፈጻጸም ችግር ነው። ችግሩ ከስርዓቱ ሳይሆን አንዳንድ አመራር ከሚፈጽሙት የአሰራር እክል መሆኑና የህዝብን ጥያቄ ደግሞ ለራሳቸው ርካሽ የፖለቲካ ፍጆታ በሚጠቀሙ አካላት ምክንያት መሆኑ ከዚህ በፊት በጥልቅ ተሃድሶ ተፈትሿል። በዚህ ውስጥ የመልካም አስተዳደር ችግር፣ በሚፈለገው ደረጃ የሥራ አጥነት ሁኔታን መቀነስ አለመቻልና የተለያዩ ውስጣዊ ችግሮች እዚህም እዚያም የሚታዩት ችግሮች እንዲከሰቱ ካደረጋቸው ውጪ የፌዴራል ስርዓቱ ለዚህ ለሰላም መደፍረስ አስተዋጽኦ አበርክቷል ተብሎ የሚነዛው ነገር ከእውነት የራቀ ነው» ሲሉ ተናግረዋል።

እርሳቸው እንደሚሉት፤ ዋናው ነገር ህገ መንግሥታዊ ስርዓቱን በትክክል መተግበር ላይ የሚታይን ጉድለት ማስተካከል ነው እንጂ ዋናው ምሰሶ ለዚህ አገርና ለህዝቡ አብሮ መኖር ዋስትና የሰጠውን ስርዓት ማውገዙ እምብዛም ተቀባይነት የሚኖረው አይሆንም። ዴሞክራሲ በአንድ ጀምበር ተገንብቶ የሚያበቃ ጉዳይ አለመሆኑም ልብ ሊባል ይገባል። ግጭቶች ደግሞ በየትኛውም ስርዓት ሊፈጠሩ ይችላሉ። መነሻቸው ምንድን ብሎ ማሰብ ግን ወደ መፍትሄ ያደርሳል እንጂ ምኞትን ብቻ መናገሩ ከእውነታ የራቀ በመሆኑ ብዙ የሚያስኬድ አለመሆኑ መታወቅ ይኖርበታል። ስለዚህ ሌላ የተሻለ አማራጭ ያለ ይመስል በእጅ ላይ ያለውን ማጣጣል ተገቢ አይሆንም።

 

አስቴር ኤልያስ

 

 

Published in ፖለቲካ

   

ኢትዮጵያ የህዝቧን ባህል፣ ኃይማኖት እና አኗኗር የሚያሳዩ በርካታ የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ ቅርሶች ባለቤት ነች፡፡ በርካታ ቅርሶቿንም በዓለም አቀፍ ቅርስነት ማስመዝገብ ችላለች፡፡ እነዚህን ቅርሶች በመጠበቅና በመንከባከብ ለትውልድ እንዲተላ ለፉና ኢኮኖሚያዊ ገቢ እንዲያስገኙ ጥቅም ላይ ማዋል ዋነኛው የቱሪዝም ዓላማ ነው፡፡

ይሁንና በርከት ያሉ የኢትዮጵያ ቅርሶች ከአደጋ ውጪ ናቸው ለማለት አያስደፍርም፡፡ ቅርሶቹ በዕድሜም መጫን ይሁን ተገቢውን እድሳት ባለማግኘት በውል ባይታወቅም በየጊዜው አንድ በአንድ ለአደጋ እየተጋለጡ ይገኛሉ፡፡ የቅርስ ጥበቃ ሥራውም ቅርሶቹ ከፍተኛ ጉዳት ሲደርስባቸው ነው የሚከናወነው የሚል ቅሬታ እየተነሳባቸው ይገኛል። የብራና መጻህፍት የመዘረፍና የመውደም አደጋ፣ የብርቅዬ እንስሳት አለመጠበቅ፣ የአክሱምና ላሊበላ የመፍረስ አደጋ መጋረጥ በስጋትነት ይነሳል፡፡

«የኢትዮጵያን ቅርሶች ለመንከባከብና ለመጠበቅ የተቋቋመ ባለስልጣን እያለ ቅርሶቹ ለምን ለአደጋ ይጋለጣሉ? በኢትዮጵያ ቅርሶች ላይ የሚሰሩ ተቋማት የቅርሶች ደህንነት አሳሳቢነት ከህብረተሰቡ ጎልቶና ቀድሞ የማይታየው ለምንድን ነው? ቅርሶችን ከጉዳት የመጠበቅ ሥራ ለምን ቅድሚያ አልተሰጠውምሲሉ በርካታ ሰዎች ጥያቄ ያነሳሉ። አዲስ ዘመንም ይህንኑ ጥያቄ የሚመለከተውን አካል ጠይቋል።

የኢትዮጵያ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር የህዝብና ዓለም አቀፍ ግንኙነት ዳይሬክተር አቶ ገዛኸኝ አባተ ለሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከተሰጠው ኃላፊነት መካከል ትልቁን ድርሻ የሚይዘው የህዝቦችን ባህል፣ ቋንቋ፣ ቅርስ እንዲሁም ስነጽሁፍ የመጠበቅና ለትውልድ ማስተላለፍ አንዱ ተግባር መሆኑን ይናገራሉ። በመሆኑም የቅርሶች መጠበቅና ቅርሶችን በሚመለከት ጉዳይ ቀዳሚ ባለቤት እንደሆነም ነው የሚያመለክቱት፡፡ ሚኒስቴሩ የህዝብን ቅርስ ለመጠበቅ የሚሰራውን ሥራ በየዘርፉ በመከፋፈል በአዋጅ ከተቀመጡ ሰባት ተቋማት ጋር እየሰራ እንደሚገኝ ያስረዳሉ፡፡

አቶ ገዛኸኝ፤ «የኢትዮጵያ ቅርሶች በአግባቡ እየተጠበቁ ነው ወይ» ለሚለው ጥያቄ «ቅርሶች ያሉበት ቦታዎች ተጠብቀው ለሌላ አገልግሎት እንዳይውሉ ተደርጓል፡፡ ነገር ግን ቅርሶቹ ባሉበት ሁኔታ በበቂ ሁኔታ እየተጠበቁ አይደለም፡፡ ለቅርሶቹ በቂ በጀትና ባለሙያ ተመድቦ በሚያስፈልጋቸው ልክ አለመጠበቃቸውም አይካድም፡፡ የቅርስ ጥበቃ ሥራ ሲፈተሽ በርካታ ክፍተቶች አሉት፡፡ ቅርሶቹን መዝግቦ እውቅና ከመስጠት ባለፈ ቅርሶቹ በሚገባቸው ደረጃ እየተጠበቁ ከስጋትና ከአደጋ ነጻ ሆነው በተገቢው መንገድ እየተያዙ አይደለም» ብለዋል፡፡

ቅርሶቹን ከመመዝገብ ባለፈ ጥበቃ እንዳይደረግላቸው የቅርስ ጥበቃ እክብካቤና ጥገና እውቀትና ልምድ ያለው ባለሙያ አለመኖር እና የበጀት እጥረት ዋና ዋና ምክንያቶች መሆናቸውን ይገልጻሉ፡፡ በዚህም ምክንያት ለኢትዮጵያ ቅርሶች እንክብካቤ ሳይሆን ለጥገና ባለሙያ ለመፈለግ የሚማተረው ወደ ውጭ መሆኑም ሌላ ችግር መሆኑን ያመለክታሉ። ባለው አነስተኛ በጀት ቅርሶቹን ለመጠበቅና ለመጠገን የሚወጣው ወጪ ደግሞ ለውጭ ባለሙያ መክፈል ያለውን ውስን በጀት በአግባቡ ለመጠቀም ፈታኝ አድርጎታል፡፡ ካለው የቅርስ ብዛት ቅርሶቹን በአግባቡ ሊጠግን የሚችል ሀብት አለመኖር አንዱ ተጠቃሽ ችግር ሲሆን፣ ይህን ማድረጉም ዘላቂ መፍትሄ ሊያስገኝ አልቻለም፡፡

አቶ ገዛኸኝ እንደሚገልጹት፤ ቅርሶች ላይ እየተሰራ ያለው ሥራ የመዳረሻ ልማት ነው፡፡ የመዳረሻ ልማት ማለት ቅርሶቹ ባሉበት አካባቢ ሆቴል፣ መንገድና ትራንስፖርት የመሳሰሉ አቅርቦቶች በማሟላት ቅርሶችን እንዲጎበኙ ምቹ ሁኔታ መፍጠር ነው፡፡ በመዳረሻ ልማት ሥራ ቅድሚያ ሊሰጣቸው የሚገባቸው ሥራዎች በአቅም ውስንነት ምክንያት ቅድሚያ እየተሰጣቸው አይደለም፡፡ በቅርሶች አካባቢ የመሰረተ ልማት መሟላት ጎብኚዎችን ወደ ቅርሱ የመሳቢያ መንገድ ቢሆንም ቅድሚያ ለመሰረተ ልማቱ ሥራ ወይስ ለተጎዱት ቅርሶች ጥበቃ የሚለውን መወሰን ላይ ችግር አለ፡፡ ቅርሶች ከሚያስገቡት ገቢ ለመጠቀም ባይተዋር መሆናቸው ከሚያስገቡት ገቢ የራሳቸውን ደህንነት መጠበቅ አላስቻለም፡፡ በቅርሶች መገኛ ቦታዎች ላይ ያለው ማህበረሰብ ከቅርሶቹ ተጠቃሚ መሆን አልቻለም፡፡

አቶ ቸርነት ጥላሁን በቅርስና በቱሪዝም ሥራ ውስጥ ረዥም ጊዜ አስቆጥረዋል፡፡ አሁንም በኢትዮጵያ የቱሪዝም ድርጅት የመዳረሻ ቦታዎች ልማት ዳይሬክተርነት እየሰሩ ይገኛሉ፡፡ ኢትዮጵያ በኢኮኖሚ በኩል በተፈለገው መጠን እንድታድግና ዝቅ ብላ እንዳትታይ የማድረግ ከፍተኛ አቅም ያላቸው ቅርሶቿ ናቸው የሚሉት አቶ ቸርነት፤ ኢትዮጵያ ያላት የቅርስ ሀብት አገሪቱ ካላት የኢኮኖሚ አቅም በላይ የገዘፈ መሆኑን ይጠቁማሉ፡፡ እንዲሁም ለቱሪዝም ሥራ የጀርባ አጥንት የሆኑትን ረዥም ጊዜ ያስቆጠሩ ቅርሶች በመሆናቸው እንደ ቀላል ሊታዩና ጥበቃና እንክብካቤ ሊጎድላቸው እንደማይገባ ነው የሚናገሩት፡፡

ሁሉም የኢትዮጵያ ቅርሶች በየጊዜው ለአደጋ መጋለጥ ምክንያት ነው የሚሉትንም ያስረዳሉ፡፡ የቅርሶቹን ደህንነት አደጋ ላይ እስኪወድቅ ድረስ መጠበቁ የቅርስ ጥበቃ ስትራቴጂ አለመኖር ነው፡፡ «ቅርስ ጥበቃ ማለት መጠገን አይደለም፡፡ የቅርስ ጥበቃ ሥራ ግብ ካልተለየ አንዱን አንስቶ አንዱን መጣል፣ አንዱን ይዞ አንዱን መተው ነው የሚሆነው፡፡ በኢትዮጵያ ቅርስ ጥበቃ ሥራ ያልተጠና ነው፡፡ ቅርስ ጥበቃ እውቀትና ጥበብን የሚጠይቅ በመሆኑ የቅርሶቹን አሰራር ማጥናትና በባለቤትነት መከታተል ያስፈልጋል» በማለት ያስረዳሉ። ቅርሶች ላይ የሚሰራው ሥራ ከየት ተጀምሮ የት ያበቃል የሚለውንና ቅርሶችን የተመለከተው ሥራ ከየት ተነስቶ የት መድረስ አለበት የሚለውን የሚመልስ ቅርስ ጥበቃ ስትራቴጂ ሊኖር እንደሚገባም ያስገነዝባሉ፡፡

ቅርሶችን የመጠበቅ ሥራ ላይ ለየትኛው ቅድሚያ መስጠት እንደሚገባ ቅደም ተከተል ማስቀመጥ ይገባል፡፡ በአጠቃላይ የተጀመረው ሥራ ሰፊ ይሆንና ከቅድመ ጥበቃ ሥራው ይልቅ ሩጫው ለችግር ከተጋለጡ በኋላ ለማዳን መጣደፍ ይሆናል ይላሉ፡፡

አቶ ቸርነት፣ ለቅርሶቹ ጥበቃ ለማድረግ ቅርሶቹ ያሉበትን አካባቢ ማህበረሰብ ባህል፣ እውቀትና ጥበብን መጠቀም ያስፈልጋል ባይ ናቸው፡፡ ሲያስረዱም «አንድ የገጠር የሳር ቤት ቤተክርስቲያንን የውጭ አገር ባለሙያዎች እንዲጠግኑ ማድረግና የአገሬው ሰው እንዲጠግን ማድረግ ልዩነት አለው፡፡ የኢትዮጵያን ቅርስ አሰራርና የቆየበትን ዘመን፣ ምስጢር፣ የአካባቢውን ሁኔታ ስለሚያስረዳ ከማንኛውም ከውጭ ባለሙያ የአካባቢው ህዝብ እውቀት ይበልጣል» በማለት ነበር፡፡ የቅርስ ጥበቃ ስትራቴጂ ቢኖር ጠቀሜታው የአካባቢውን እውቀት መጠቀም ለማስቻል መሆኑንም ተናግረዋል፡፡

«በጥናትም በትምህርትም የማይገኙ የማህበረሰብ እውቀቶች አሉ» የሚሉት አቶ ቸርነት፣ «ቅርስ ጥበቃ ሥራውን መስራት ያለበት ቅርሱን የሰራውና የቅርሱ ባለቤት ቅርሶቹንም እየጠበቀ እስካሁን ያቆየው የአካባቢው ማህበረሰብ እንጂ የውጭ ድርጅት አይደለም» ይላሉ፡፡ የቅርስ ጥበቃ እውቀት የህብረተሰቡን ተሞክሮ ማካተት ካልታቻለ ምንም አይነት የውጭ አማካሪ ቢመጣና ምንም አይነት ሳይንሳዊ እውቀት ቢደረደር ቸግሩን ማቃለል እንደማያስችል ይናገራሉ፡፡

የኢትዮጵያ ቅርሶች በአግባቡ እየተጠበቁ እንዳልሆነ ዋነኛ ማሳያ የሆነው ብራና መሆኑን የሚናገሩት አቶ ቸርነት፣ ብራና በህግ ከአገርም ሆነ ከሚጠበቅበት ስፍራ አይወጣ ተብሎ ሲከለከል ለትውልዱ መተላለፍ የተገባውን እውቀትንም ክህሎትን እየገደበ መሆኑን መገንዘብ እንደሚገባ ይናራሉ፡፡ ነገር ግን ያሉት የብራና ጽሁፎች እንደገና እንዲባዙና በቁጥር በርክተው እንዲገኙ ማስቻል የብራና ሀብት መመናመንን ከአደጋ መጠበቅና የብራና ጽሁፍ እውቀት እንዲሸጋገር ማድረግ ይቻል ነበር፡፡

«ቅርሶችን ለመጠበቅ እየተሰራ አይደለም ማለት አይቻልም፤ ነገር ግን አሰራሩን ማስተካከል ያስፈልጋል፡፡ ቀይ ቀበሮን ለመጠበቅ መስራትና ቀይ ቀበሮ የሚኖርበትን አካባቢ ለመጠበቅ መስራት ይለያያል፡፡ የፋሲል ግንብን መጠበቅና ጎንደር አጠቃላይ አካባቢውን መጠበቅ ልዩነት አለው፡፡ እንደዚህ አይነት ልዩነቶችን የሚያሳዩ ተከታታይ የሆነ እቅድና ሥራ የግድ ያስፈልጋል» በማለት የተቀናጀ የጥበቃ ሥራ ሰፊ የተከፋፈለ ሥራን ስለሚጠይቅ ሥራው ብዙ ሆኖ የተሰራውን ያሳንሳል እንጂ ሥራዎች እየተሰሩ መሆኑን ይናገራሉ፡፡ እየተሰራ ነው ቢባልም የሚሰራው ሥራ ከቅርሶቹ ዋጋ ግዝፈት አንጻር ሲታይ ግን ‹አባይን በጭልፋ› እንደሆነና የቅርስ ጥበቃ ሥራው ቋሚ ስርዓት ቢዘረጋለት አሁን በቅርሶች ላይ እየተጋረጡ ያሉትን ችግሮች ሊፈታ እንደሚችል ይጠቁማሉ፡፡

«በኢትዮጵያ ቅርስ አጠባበቅ ላይ ገንዘብ ችግር የሚሆን አይመስለኝም። ቅርሶቹ የሚያመጡትን ገቢ ያህል እየተጠቀሙ ነው? ቅርሶቹ እያስገኙ ያሉት የሚገባቸውን ያህል ነው ወይ? የሚለውን የሚመልስ አሰራር የለም፡፡ ቅርሶቹ ያላቸው ዋጋ ከአገሪቱ ኢኮኖሚም የገዘፈ ቢሆንም በየጊዜው ቅድሚያ ተሰጥቶ ችግሮቹ ሊቃለሉና ሊስተካከሉ አልቻሉም፡፡ የአንድ የብራና መጽሐፍ መጥፋት፣ መሰረቅና መውደም ነገ በሌላው ቅርስ ላይም እንዳይደገም ግንዛቤ መጨበጡ ተገቢ ነው፡፡ ነገር ግን እያንዳንዱ ለአደጋ እስኪጋለጡ እየተጠበቀ ነው» ይላሉ፡፡

የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለስልጣን የቅርስ ጥበቃና እንክብካቤ ዳይሬክተር አቶ ኃይሉ ዘለቀ፣ ባለሥልጣኑ በዋናነት የተሰጠው ኃላፊነት የአገሪቱን ቅርሶች አጥንቶ በመጠበቅ ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ እንዲያስገኙና ለትውልድ እንዲተላለፉ ማድረግ ቢሆንም፤ የኢትዮጵያ ቅርሶች በዓይነትም በቁጥርም በርካታና ተፈጥሯቸውም ውስብስብ በመሆኑ በቂ ጥበቃና እንክብካቤ ለማድረግ ከባድ እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ እንዲሁም ባለስልጣኑ ቅርሶች መጠበቃቸውን መቆጣጠር፣ እንክብካቤና ጥገና የሚያስፈልጋቸውን እንዲያገኙ ቅርሶቹን በባለቤትነት ለሚጠበቁ የግለሰብ፣ የመንግሥትና መንግሥታዊ ያልሆኑ ተቋማት ቅርሶቹ መጠበቃቸውን እንደሚረጋገጥ ይገልጻሉ፡፡

የሚመደበው በጀት አብዛኛው ጊዜ በዓለም አቀፍ ለተመዘገቡት ቅርሶች መሆኑ ለሌሎቹ ቅርሶች ተገቢውን ጥበቃ ላለማድረግ ጋሬጣ ሆኗል ማለት ያስደፍራል። በዚህ ዓይነት መልኩ አንዳንድ አካባቢ ያሉ ቅርሶች አደጋ ላይ ሲሆኑ፣ የሚመደብ ተጨማሪ የድጎማ በጀት እንዳለ ይጠቁማሉ፡፡ የድጎማ በጀቱም ቢሆን አነስተኛ እንደሆነ ግን አልሸሸጉም፡፡

በኢትዮጵያ ቅርሶች ጥበቃ ሲባል ሁሌም ቅርስ ጥገና መሆኑ እንደሚታሰብ የሚናገሩት አቶ ኃይሉ፣ የቅርስ ጥገና የቅርስ ጥበቃ የመጨረሻ አማራጭ መሆኑን ይናገራሉ፡፡ «የቅርስ ጥበቃ ሥራ በዋናነት የዘላቂ የጥበቃና የእንክብካቤ ሥራ ነው፡፡ ዘላቂ የቅርሶችን ህልውና ማስጠበቅ የሚችል የጥበቃና እንክብካቤ ያካተተ ሥራ ነው፡፡ ዘላቂ የቅርስ ጥበቃ ሥራ ቅርሶች ባሉበት ሁኔታ እንዳሉ የመጠበቅና የመንባከብ ሥራ ነው፡፡ አብዛኛው ቅርሶች እያረጁ ዘመናትን የሚሻገሩ በመሆናቸው ቅርሶቹ ባሉበት ሁኔታ ተጠብቀው እንዲቆዩ ማድረግ ነው» ይላሉ፡፡

አቶ ኃይሉ፣ «የኢትዮጵያ ቅርሶች ጥበቃ አይደረግላቸውም» በሚለው አይስማሙም፡፡ «ቅርሶች በአግባቡ እየተጠበቁ ነው» ሲሉ ይናገራሉ፡፡ ቅርሶቹ እስካሁን ድረስ ለትውልድ መተላለፋቸው ስለተጠበቁና እስካሁን መቆየታ ቸውም ባሉበት አካባቢ ማህበረሰብ በባህልና በታሪክ መጠበቃቸውን ማሳያ መሆኑን ይገልጻሉ፡፡ ነገር ግን ቅርሶችን እውቅና ከመስጠት ባለፈ በአግባቡ የመጠበቅና የመንከባከብ ሥራው በአግባቡ እየተሰራ ነው ለማለት እንደማያስደፍር አልሸሸጉም፡፡

የኢትዮጵያ ቅርሶች አጠባበቅ ላይ ያለው ዋናው ክፍተት የቅርስ አስተዳደር አለመኖር ነው በማለት የቅርስ ጥበቃ ሥራው ቅርሱን በትክክል ከማስተዳደር ጋር እንደሚያያዝ ያስረዳሉ፡፡ የኢትዮጵያ ቅርሶች አለመጠበቅ ዋነኛ ችግር እያንዳንዱ ቅርስ የራሱ አስተዳደር አለመኖሩ ከአካባቢው ማህበረሰብ ባለፈ ቅርሶቹን በባለቤትነት የሚያስተዳድር አካል ባለመኖሩ የሚሰራው የቅርስ ጥበቃ ትርጉም እንዳይኖረው ማድረጉ ነው፡፡ ስለዚህ የቅርሶችን የየዕለት ሁኔታ በመደበኛነት የሚከታተል የቅርስ አስተዳደር ስርዓት ሊኖር ይገባል፡፡ ነገር ግን የቅርሶችን ሁኔታ በኃላፊነት በየዕለቱ የሚከታተልና የሚጠብቅ የለም፡፡ ቅርሶች በየጊዜው በሚደረግ ክትትል እንክብካቤና ጥበቃ ባለመኖሩ አብዛኛውን ጊዜ የመጨረሻ አማራጭ የሆነው ጥገና ላይ እንዲደርሱ አድርጓል፡፡ ቅርሶችን አስቀድሞ ከጉዳት መጠበቅና መንከባከብ ስለሚቻል እድሳት እንደማይመከርም ይናገራሉ፡፡ ጥገና ደረጃ ላይ ከደረሰም የቅርሱን ይዘት ሊለውጥ የማይችል መሆን እንዳለበት ያመለክታሉ፡፡ የቅሶቹን ሁኔታ በየቀኑ የሚከታተል ባለመኖሩ ቅርሶቹ አደጋ ላይ ሲደርሱ የሁሉም ትኩረት አንድ ጊዜ ብራና፣ አንድ ጊዜ ጣና፣ አሁን ደግሞ ላሊበላ ላይ እንዲሆን አድርጓል በማለትም ያስረዳሉ፡፡

የቅርሶቹን ሁኔታ የሚመለከት የክልሎች የባህልና ቱሪዝም ቢሮዎች በቅርብ ጊዜ ቢቋቋሙም ሁሉም ጽህፈት ቤቶች ከመቋቋም ባለፈ የቅርስ ጥበቃ ክፍልና ሥራ ያልተጠናከረበትና ባለሙያ የሌለው መሆን፣ የቅርስ ጥበቃና እንክብካቤ በዩኒቨርሲቲዎች በትምህርት ደረጃ የሚሰጡት በመቀሌና በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በሁለተኛ ዲግሪ መሆኑና ተምረው የጨረሱት ባለሙያዎች በጣት የሚቆጠሩ መሆን የቅርስ ጥበቃ ሥራው ችግር ነው፡፡ ቅርሶቹ በዕድሜ ብዙ ዘመን ያስቆጠሩ በመሆናቸው በየዕለቱ የሚያስፈል ጋቸውን ክትትል ባለማግኘታቸው ነው ለአደጋ እየተጋለጡ ያሉት፡፡

ሁሉንም የቅርስ ጥበቃ ሥራ ባለስልጣን መስሪያ ቤቱ ለረዥም ዓመት ከዋና መስሪያ ቤት ባለሙያዎችን በመላክ እየሰራ መሆኑን ጠቅሰው፤ ይህ አሰራር ግን ለቅርሶቹም ደህንነት ለአሰራርም አዋጭ እንዳልሆነ ይጠቁማሉ፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ማንኛውም ቅርስ ለአደጋ ከተጋለጠ ትኩረት ስለሚሰጠው አሰራሩን ቅርሶች ለአደጋ ሲጋለጡ ማተኮር እንዲሆን ማድረጉ ነው፡፡ ይህ አሰራር ደግሞ በዓለም አቀፍ የቅርስ አጠባበቅ ስምምነት የማይተገበር ነው፡፡ ከስምምነቱ አንዱ መስፈርት የሆነው ቅርሶች ሲመዘገቡና ከተመመዘገቡ በኋላ የሚተዳደሩበት ስርዓት እንዲኖር የሚጠይቅ ነው፡፡ ነገር ግን የኢትዮጵያ ቅርሶች ለዓለም አቀፍ ቅርስነት ሲመዘገቡ እስካሁንም የራሳቸው የቅርስ አስተዳደር ስርዓት የላቸውም፡፡ የኢትዮጵያ ቅርሶች የቅርስ አስተዳደር ስርዓት እንደሚያስፈ ልጋቸውና ወደ አሰራሩ መግባት ግዴታ ሆኗል፡፡ የአስተዳደር ሥራው የቅርሶችን ይዞታና ሁኔታ በየዕለቱ መከታተል የሚያስችል ነው፡፡ ቅርሶቹ በየወቅቱ ምን ዓይነት ሁኔታ ላይ እንደሚገኙና ምን ቅድሚያ ተሰጥቶ መሰራት እንዳለበት የሥራ ቅደም ተከተል ማስቀመጥ የሚያስችል ነው፡፡ ቅርሶች አደጋ ላይ ሲደርሱ ብቻ ከመረባረብ ያሉበትን ደረጃ በየጊዜው በመከታተል እንክብካቤ ለማድረግ የሚያስችል ነው፡፡

በቅርስ ጥበቃ በኩል በቀጣይ ሊሰራበት የሚገባው የጥበቃና የእንክብካቤ ሥራ መሆኑን አቶ ኃይሉ ይስማማሉ፡፡ የቅርሶቹን የየዕለት ሁኔታ የሚከታተል ባለሙያ ቢኖር አሁን ያለውን የቅርስ ጥበቃ ሥራ በማሻሻል ከአደጋ ጊዜ ርብርብ ወደ እንክብካቤ ትኩረት መለወጥ ይችላል፡፡ በኢትዮጵያ ቅርሶች ላይ በየጊዜው የሚጋረጠውን አደጋ በመቀነስ ቅርሶች አደጋ ውስጥ ሲሆኑ የሚሰራው የጥድፊያ ሥራን ያስቀራል፡፡

የኢትዮጵያ ቅርሶች አሰራር ከዓለም የቅርስ ጥበቃ እውቀት የተለዩና የተወሳሰቡ መሆናቸው በጥገና ጊዜ የሚያጋጥም ፈተና እንደሆነ የሚናገሩት አቶ ኃይሉ፣ ለአብነትም «የኢትዮጵያ ቅርሶች አሰራር ውስብስብነትን ሊያሳይ የሚችለው አንዱ ላሊበላ ነው፡፡ በቅርሱ ላይ የሚደርሰውን ጉዳት ለመጠገን በቂ እውቀት ያለው ባለሙያ በአገር የማግኘቱ ጉዳይ አሳሳቢ ነው ይላሉ። ከውጭ ደግሞ በቴክኖሎጂም ጭምር አልተገኘም፡፡ ላሊበላ መጠገን እያለበት መጠለያ ብቻ እንዲሰራለት ያስገደደው የጥገና እውቀቱ ባለመገኘቱ ነው፡፡ እውቀትና ክህሎት አለን የሚሉ በርካታ ዓለም አቀፍ ባለሙያዎች መጥተዋል፡፡ ነገር ግን ከላሊበላ ተፈጥሮ ጋር ሲስተዋል ሥራቸው መፍትሄ ለመሆን አይችልም» ብለዋል፡፡

«የቅርስ ጥበቃ ዳይሬክቶሬት ውስጥ እስከ 50 የሚደርስ ባለሙያ ሊኖር ቢገባም ነገር ግን ያሉት ባለሙያዎች ከ20 የሚያንሱ ናቸው» በማለት የባለሙያ እጥረት ተጨማሪ የዘርፉ ፈተና መሆኑን ይናራሉ፡፡ ባለሙያ አልተገኘም ሲባል ሙሉ ለሙሉ ባለሙያ የለም ማለት ሳይሆን የቅርስ ጥበቃ ክህሎት ልምድ ያለው ባለሙያ እጥረት ለማለት ነው፡፡ እንዲሁም የቅርስ ጥገና ባለሙያ መሰረቱ ምህንድስና፣ አርኪኦሎጂ የመሳሰሉ ተያያዥ ዘርፎችን የሚጠይቅ በመሆኑ የቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን ባለሙያዎችን ከሌሎች የሥራ ዘርፎች ጋር ነው እየተሻማን ያለነው፡፡ በተጨማሪም ባለስልጣኑ የሚጠይቀው ማሟያ ከፍተኛ መሆኑና ሌሎች ተቋማት የሚያቀርቡት ክፍያ ከፍተኛ በመሆኑ የቅርስ ጥበቃ ባለሙያዎች እንዳይበረክቱና ከቅርስ ጥበቃ ይልቅ በሌላ ዘርፍ እንዲሰማሩ አስገድዷል፡፡

«ከቅርስ ጥበቃ ሥራ ይልቅ የጥገና ሥራ ከፍተኛ ወጪ አለው፡፡ የቅርስ ጥበቃ ሥራ ጥገና ላይ ከደረሰ ለቅርሱም አይመከርም፤ ወጪውም ከፍተኛ ነው፡፡ በባለሥልጣኑ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ የሚመደበው በጣም አነስተኛ በጀት ነው፡፡ በጀቱ አብዛኛው የሚውለው ለእንክብካቤ አይደለም፡፡ ካሉት የቅርሶች ብዛትና ውስብስብነት አንጻር ሚመደበው በጀት በጣም አነስተኛ ነው» በማለት ያብራራሉ። የቅርስ ጥበቃ ሥራ ዋነኛ ችግሮች መካከል በጀት አንዱና ዋነኛው መሆኑን ያስረዳሉ፡፡ ካለፈው ዓመት ጀምሮ ለቅርስ ጥበቃ የተመደበው በጀት 30 ሚሊዮን እንደሆነና ይህንን ገንዘብ ለእያንዳንዱ ቅርስ ሲከፋፈል ትልቁ ድርሻ 2ሚሊዮን እንደማይደርስ ይጠቁማሉ፡፡ ይህ ደግሞ ጥገናው ቀርቶ አነስተኛ የጥበቃ ሥራዎችን ለመስራት እንኳን በቂ አይደለም፡፡

አቶ ኃይሉ፣ ቅርሶቹ በያሉበት አካባቢ የአስተዳደርና የእንክብካቤ ሥራን ለመጀመር የባለሙያ ቅጥር ለማካሄድ ማስታወቂያ ቢወጣም ሁለት ጊዜ ሳይሳካ መቅረቱን ይናገራሉ፡፡ ለባለሙያዎቹ የተቀመጠው መስፈርት የዓለም አቀፍ የቅርስ ጥበቃ ደረጃ ያለው ቢሆንም መስፈርቱን ሊያሟላ የሚችል ባለሙያ አልተገኘም፡፡ አሁን በድጋሜ ለሶስተኛ ጊዜ ማስታወቂያ ማውጣቱንና በቀጣይ የቅርስ ጥበቃ ሥራውን ከቅርስ አስተዳደር ለመጀመር እየሰሩ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡

አስተያየታቸውን የሰጡት የዘርፉ ባለሙያዎች አሁን ያለው አሰራር ቅርሶቹን በሚገባ ለመጠበቅና ለመንከባከብ ባለማስቻሉና ለቅርስ ጥበቃ ሥራው መሻሻልና ቅርሶች ላይ ከተጋረጠው እንክብካቤ እጦት ይታደጋል ያሉትን ሀሳብ ሰንዝረዋል፡፡ ከበጀት በተጨማሪ ቅርሶቹ ከሚያስገቡት ገቢ ለእንክብካቤያቸው መመደብ ይገባል፡፡ የአካባቢው ህብረተሰብ ቅርሱን የራሴ ነው ብሎ እየጠበቀ ቢሆንም ከቅርሶቹ ጥቅም የሚያገኝበት መንገድ ማበጀት እና የቅርስ አስተዳደር ስርዓት መዘርጋት ያስፈልጋል፡፡

 

ሰላማዊት ንጉሴ

 

 

Published in ኢኮኖሚ
Thursday, 07 December 2017 18:28

የትራምፕ ስኬትና ፈተናዎች

በአሜሪካን ታሪክ የሪፐብሊካኑ ፓርቲ ተመራጭ ዶናልድ ትራምፕ ፕሬዚዳንትነት አወዛጋቢ ከሆነ ውሎ አድሯል፡፡ አብዛኛው የድጋፋቸው መሰረት የሆነውን ነጩን የሕብረተሰብ ክፍል ጨምሮ ሌላውም ሕብረተሰብ በፕሬዚዳንቱ ያልተለመደ ቁጡ ባሕርይ በሚሰጡት አወዛጋቢ ውሳኔና በትዊተር ገጻቸው በሚለቁት አጭርና ቆንጣጭ አነጋጋሪ መልዕክታቸው በውሳኔያቸው ሽንፈትን ካለመቀበላቸው ጋር ተደማምሮ ዶናልድ ትራምፕን በአሜሪካን የፕሬዚዳንትነት መንበር ያልተለመዱ ያልተጠበቁ አስደማሚና አነጋጋሪ ሰው አድርጓቸዋል፡፡

ዶናልድ ትራምፕ ማንም ምን አለ ያሰቡትን ከማድረግና ከመፈጸም ወደኋላ የሚሉ ሰው አይደሉም፡፡ ገና ሀ ብለው ቃለመሀላ ፈጽመው ነጩ ቤተመንግሥት ገብተው በፕሬዚዳንትነት ወንበሩ ሲቀመጡ የተወሰኑ የሙስሊም ሀገሮች ዜጎች ወደ አሜሪካ እንዳይገቡ እገዳ አስተላልፈው በፊርማቸው አጽድቀው ነበር፡፡ በዚህን ጊዜ ውሳኔያቸው በመላው አሜሪካና በዓለም አረብ ሀገራት ጭምር ከፍተኛ ተቃውሞ ቀሰቀሰ፡፡ ውሳኔያቸው በፍርድ ቤት እንዲታይ በአቤቱታ ቀርቦ የአሜሪካ ጠቅላይ ፍርድቤት የፕሬዚዳንቱን ውሳኔ ሽሮታል፡፡

ከዚያን ጊዜ በኋላ ልክ ትራምፕ አስቀድመው እንደሰጉት አሜሪካንን ጨምሮ ሌሎችም የአውሮፓ አገራት በአክራሪ ሙስሊሞች አደጋ ደርሶባቸዋል፡፡ ሰሞኑን ቀደም ሲል ትራምፕ የተወሰኑ የሙስሊም ሀገራት ዜጎች አሜሪካን እንዳይገቡ ሲሉ ያሳለፉትን ውሳኔ ሴኔቱ ተቀብሎ አጽድቆታል፡፡ በወቅቱ በትራምፕ ላይ የተሰነዘረው ከባድ ነቀፌታና የስድብ ውርጅብኝ ከአሜሪካ ሴኔት አባላት ሪፐብሊካንና ዴሞክራቶች ጀምሮ እስከ ሙስሊም ሀገራትና ሕብረተሰብ ድረስ እጅግ የከፋ ነበር፡፡ ሰውየው ግን ፍንክች አላሉም፡፡

ለዚህ ነው ይሄንንና ሌሎችንም አወዛጋቢ ጉዳዮችን የተመለከተው የዋሽንግተን የሲኤንኤን ዘገባ ፕሬዚዳንቱ የግርፊያ ናዳ ቢወርድባቸው አያስገርምም ያለው፡፡ ትራምፕ አሜሪካንን በፕሬዚዳንትነት ለመምራት ከተመረጡበት ቀን ጀምሮ ያሳለፉትን ምርጥና አስከፊ ቀናት በተመለከተ ሲኤንኤን ሰፊ ዘገባ አቅርቧል፡፡

ዶናልድ ትራምፕ በመጀመሪያው የካፒቶልሂል ቆይታቸው የአመራር ጊዜያቸው ያስመዘገቡትን ውጤት ከፍ ለማድረግ ራሳቸውን ነጻ ለማውጣት አሸናፊነታቸውን ለማረጋገጥ 10 ረጅም ወራትን ጠብቀዋል፡፡ ሴኔቱ በታክስ ማሻሻያ ላይ ያሳለፈውን ውሳኔ ጨምሮ ያስመዘገቡዋቸው ድሎች ለእሳቸው መጥፎ በሆነው ጊዜ የአሜሪካን ፕሬዚዳንት ሆነው በመምራታቸው ጠልሽተዋል፡፡ የጠቡ መንደርደሪያ የተነሳው ትራምፕ የብሔራዊ ደህንነት አማካሪያቸው የነበሩትን ሚካኤል ፍሊንን አጥምደው ማባረራቸው የልዩ ምክር ቤቱ (ስፔሻል ካውንስል) ሮበርት ሙለር ወደ ኦቫል ኦፊስ የሚያደርጉትን ጉዞ አሳጥሮታል፡፡

በቅርብ ቀናት ይህንን ጥርጣሬ የተመላበትን ሁከትና አመጽ የነገሰበትን የፖለቲካ ዘመን ያስተሳሰረው ክር ምንነት የታክስ ማሻሻያ አዋጁ፤የሩሲያ በአሜሪካ ምርጫ ጣልቃገብነት ምርመራ፤ከሰሜን ኮርያ ጋር እየተጋጋመ የመጣው የጦርነት አደጋ ተዳምረው የመካከለኛው ጊዜ (ሚድ ተርም) ምርጫ በመጪው ሕዳር ከመካሄዱ በፊት ሁኔታውን መልክ ሊያሲዙ የሚችሉ አጋጣሚዎችን ሊፈጥር ስለሚችል በጣም አስደሳች ነው፤በታሪክ ውስጥ 45ስተኛው ፕሬዚዳንት የሚኖራቸውንም ቦታ ይወስናል የሚሉ አስተያየቶች ይደመጣሉ፡፡

ሪፐብሊካን የታክስ አዋጁን በዓመቱ መጨረሻ በትራምፕ ጠረጴዛ ላይ ለፊርማ ማስቀመጣቸው ከሙለር የምርመራ ግኝት ጋር ተገጣጥሞአል፡፡ ሚካኤል ፍሊን አራተኛው የትራምፕ አጋር የነበረና የተከሰሰ ሲሆን፣ በፕሬዚዳንቱ፤በአማቻቸው ጃሬድ ኩሽነር፤ በልጃቸው ዶናልድ ትራምፕ ጄአር ላይ ሊመሰክር ይችላል የሚል ከፍተኛ ግምት አለ፡፡ አንዱና ዋነኛው ቁልፍ ጥያቄ ዓርብ እለት ሙለር ፍሊንን በመቃወም የሰነዘረውን ከፍተኛ ምት በተመለከተ ትራምፕ እንዴት ዓይነት ምላሽ ይሰጣሉ የሚለው ነው፡፡

እንደተጠበቀው ፕሬዚዳንቱ በትዊተር ገጻቸው በዚህ ጉዳይ ቁጣቸውን በመግለጽ ምንም የተሰራ ስህተት የለም ሲሉ ክደዋል፡፡ የራሳቸውን ኤፍቢአይ በመደብደብ በሙለር ምርመራ ፍትህ ይገኛል ብለው እንደማያምኑ የጥርጣሬ ወሳኝ ድምጻቸውን አሰምተዋል፡፡ ከሰጡት አስተያየት በመነሳት ሁሉም ተመልሶ ወደራሳቸው አንባርቋል፡፡ ትራምፕ የራሳቸው አስከፊ የፖለቲካ ጠላት መሆናቸውን የሚገልጽ ስሜት የተፈጠረ ሲሆን፣ አስተያየቶች ሙለር በኋይት ሀውስ ላይ ፍርሀት በመዝራቱ እንዲሁም ሊሆን የማይችል እንግዳ ሀሳብ የሚለውን በማንሳት ፕሬዚዳንቱ ያለማቋረጥ በትዊተር ገጻቸው መጠቀማቸው የስኬታቸው ቁልፍ ምስጢር መሆኑን ይገልጻሉ፡፡

ትራምፕ የፍሊንን ግጭት በተመለከተ ቅዳሜ እለት በራሳቸው የትዊተር አካውንት የቀድሞውን ቅርብ ረዳታቸውን በዚህ ዓመት መጀመሪያ ያሰናበቱት ለምክትል ፕሬዚዳንት ማይክ ፔንስና ለኤፍቢአይ ከሩሲያ ባለስልጣናት ጋር ስለተደረገው ንግግር ላይ በመዋሸቱ ነው ብለዋል፡፡

ትራምፕ የሰጡት አስተያየት ከፍተኛ የፖለቲካ ትኩሳትና ግለት ፈጥሮአል፡፡ ሆን ብለው ወይም ባለማወቅ ሕግን ማደናቀፉን ተቀብለውታልን የሚል ጥያቄም አስነስቷል፡፡ የቀድሞው የኤፍቢአይ ዳይሬክተር ጀምስ ኮሚ በገለጹት መሰረት ትራምፕ ፍሊን ለኤፍቢአይ መዋሸቱን ቢያውቁ ኖሮ ከብሔራዊ የደህንነት አማካሪነቱ መባረሩ ቀላል ይሆን ነበር፡፡ ወንጀልን እንደሸፈነና እንደተከራከረ ይታይ ነበር ብለዋል፡፡

የትራምፕ የሕግ አማካሪ ጆን ዶውድ ትራምፕ ሳይሆኑ እኔ ነኝ ትዊቱን የጻፍኩት ብለዋል፡፡ የሲኤንኤን የሕግ ተንታኝ ሚካኤል ዜልዲን በመጀመሪያ ደረጃ ዶውድ ትዊት ሊያደርግ የሚችለው ትራምፕ እንዲያደርግ ከጠየቁት ብቻ ነው ወይንም እሱ ራሱ ከባድ ስህተት ፈጽሟል ሲል ገልጿል፡፡ በዚህም ምክንያት ለፕሬዚዳንቱ ግዙፍ ጥፋት ፈጥሮአል ብሏል ዜልዲን፡፡

ዜልዲን ትራምፕ ፍሊንን ሲያባርሩ ኤፍቢአይን መዋሸቱን ያውቃሉ ብሎ በፍጹም እንደማያምን ገልጿል፡፡ ሩሲያ በአሜሪካ ምርጫ ጣልቃ ገብታለች በሚል የተጀመረውን ምርመራና የደረሱበትን ውጤት በተመለከተ ተከታታይ የሂደቱ ምእራፍ የሚሰጠው ፍንጭ ሙለር በሚወስዱት እያንዳንዱ እርምጃ ከፍተኛ ግፊትና በምእራቡ ክንፍ ፍርሀት መፈጠሩን የሚያሣይ ሲሆን፣ ይህም በሳምንቱ መጨረሻ ትራምፕ በሰጡት የተለመደ ያልተገራ ትዊታቸው ላይ መንጸባረቁን ይገልጻሉ፡፡ ሌላም ትራምፕን የበለጠ ጥልቅ የፖለቲካ አረንቋ ውስጥ የሚከት ትዊትም ታይቷል፡፡

ትራምፕ በእሁድ እለት ትዊታቸው በፍጹም ኮሚ ፍሊንን መመርመር እንዲያቆም አልጠየኩትም፤ሌላውን የኮሚ ውሸት የሚያሣይ የሀሰት የፈጠራ ዜና ነው ብለውታል፡፡ በራሱ በትዊተር ገጻቸው የተጻፈው ጽሁፍ ትራምፕ እውነቱን አወጡ ጥፋተኛነታቸውን አመኑ አያሰኝም፡፡ነገር ግን ቀለል አድርጎ በሕግ ደረጃ ያሉበትን አደገኛ ሁኔታ ያሳያል፡፡ ምክንያቱም ኮሚ ለሙለር ቡድን ይህንን ቃል በቃለ መሀላ ከደገሙ በሕዝብ ፊት ለመመስከር ከፈጸሙት ቃለ መሀላ ጋር ይጋጫል፡፡

ይህም በዘመኑ ሰዎች ማስታወሻ ኮሚ እንደገለጹት ትራምፕ በተግባር በፍሊን ላይ የሚካሄደው ምርመራ እንዲያበቃ ጠይቀውኛል የሚል ነው፡፡ፕሬዚዳንቱ የራሳቸውን አቋም ከተቃወሙ በፌዴራል ምርመራው ላይ ጣልቃ ለመግባት መሞከራቸውን መቀበል ይሆንባቸዋል፡፡

ሁለቱም የድርጊት አማራጮች ለትራምፕና ለፕሬዚዳንትነታቸው ከባድ የሕግና የፖለቲካ አደጋ ያስከትላል፡፡ ሁለቱም የትራምፕን የወደፊት ዕድላቸውን የሚወስኑ ጥያቄዎች ያስነሳሉ፡፡ ለምንድነው ፕሬዚዳንቱ የፍሊንን ምርመራ ለማስቆም እንዲህ ጉጉት ያደረባቸው፤ የቀድሞውስ የብሔራዊ ደህንነት አማካሪ በአሜሪካን ምርጫ ላይ በሩሲያ ተፈጸመ ስለተባለውና አሁን ለሙለር ለመግለጽ ስለተገደዱት የማታለል ምስጢር ምን ያህል ያውቃሉ የሚሉት ጥያቄዎች ይነሳሉ፡፡

ኮሚ እሁድ ምሽት ራሳቸው ለትራምፕ የአጸፋ ምላሽ ለመስጠት ትዊተር ውስጥ በመግባት ሰኔ ላይ በኮንግሬስ የሰጡትን ምስክርነት ወደኋላ ተመልሰው ጠቅሰዋል፡፡ የአሜሪካን ሕዝብ እውነቱን እንዲያውቅ እፈልጋለሁ፡፡ ኤፍቢአይ ሀቀኛ ነው፡፡ ኤፍቢአይ ጠንካራ ነው፡፡ ኤፍቢአይ ዛሬም ሁልጊዜም ነጻ ነው ሲሉ ኮሚ ትዊት አድርገዋል፡፡

የካሊፎርኒያው ሴኔተር ዲያኔ ፌይንስቴይን በኋይት ሀውስ አካባቢ ያንዣበበውን የጨለመ አውሎ ንፋስ በኤንቢሲ ቴሌቪዥን ሚት ዘ ፕሬስ ፕሮግራም ላይ በመገኘት አርአያነት ባለው መልኩ ቀለል አድርገውታል፡፡ ፌይንስቴይን አሁን መመልከት የጀመርነው ፍትሕን ለማሰናከል ሁሉም ዓይነት ጉዳዮች በአንድ ላይ መቀመጣቸውን ነው ብለዋል፡፡ በሴኔቱ የጁዲሸሪ ኮሚቴ የራሳቸውን የሩሲያ ምርመራ እያካሄዱ ያሉ ከፍተኛ ዴሞክራት ናቸው ፌይንስቴይን፡፡

የታክስ ማሻሻያውን አሸናፊነት በተመለከተ የሳምንቱ መጨረሻ ጥልቅ በሆነ ሴራ የተሞላ ነበር፡፡ የሙለር ምርመራ ፕሬዚዳንቱ በታክስ ማሻሻያው በሴኔቱ ሙሉ ፖለቲካዊ ዋጋ እንዳያገኙ አድርጓቸዋል፡፡ ቅዳሜ እለት ጠዋት ፕሬዚዳንቱ በፕሬዚዳንትነታቸው ዘመን በሕግ አውጪነት የተለየና በጣም አስፈላጊ ስለሆነው ወቅት ምርጥ በሆነ ሁኔታ ሲገልጹ በመላው አሜሪካ ሠራተኛ ለሆኑት ቤተሰቦች ግዙፍ የታክስ ቅናሽ ለማድረግ አንድ እርምጃ ወደፊት ቀርበናል ሲሉ ተናግረዋል፡፡

የታክስ ማሻሻያ እርምጃው በከፍተኛ ደረጃ አነጋጋሪ ቢሆንም የገንዘብ አያያዝ ወግአጥባቂዎች ያለፈውን በኪሳራ በመቁጠር አንቀበልም በሚል ተቃውመውታል፡፡ ዴሞክራቶች ደግሞ በመካከለኛው መደብ መስዋእትነት ለከበርቴው የተደረገ ግዙፍ ስጦታ አድርገው ፈርጀውታል፡፡ ለሪፐብሊካኖች ደግሞ ትርጉም ያለው ታላቅ ድል ነው፡፡ ምክር ቤቱና ሴኔቱ የየራሳቸውን ትርጉም ሰጥተው በማቀናጀት ለትራምፕ ፊርማ ልከውታል፡፡ አዋጁ ከሬገን ዘመን ጀምሮ በጣም በርቀት ተደራሽ የሚሆን የታክስ ሕግ ማሻሻያ ነው፡፡

ትራምፕ በሚወሰደው የታክስ ማሻሻያ እርምጃ ላይ ሲፈርሙ አሁን እንደሚታየው ተቺዎቻቸው በፕሬዚዳንትነታቸው የመጀመሪያ ዓመት የቢሮ ቆይታቸው የፕሬዚዳንቱ ስልጣን ጣሪያ በነካበት ሰዓት አንድ ነጠላ የሆነ ግዙፍ ሕግ በአሸናፊነት በማሳለፋቸው ማፌዝና መቀለድ አይችሉም፡፡ ቢሆንም የታክስ አዋጁ የሚያስከትለውን ፖለቲካዊ እንደምታ ለመገምገም ገና ጊዜ ይወስዳል፡፡

ሪፐብሊካኖች በኮርፖሬት ታክስ ተመኑ ላይ 15 በመቶ ቅናሽ ማድረግ ወርቃማ የኢኮኖሚ ዘመን እንዲቀጣጠል ያደርጋል ብለው ያምናሉ፡፡ መሳጭ በሆነ ደረጃ በሦስተኛው ሩብ ዓመት በአጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት የተገኘውን 3.3 በመቶ ዕድገት በትራምፕ ፕሬዚዳንትነት ዘመን የተገኘውን ውጤት የሚወክል ነው ብለው ያምናሉ፡፡

የደቡብ ካሮሊና ሪፐብሊካን ሴኔተር ቲም ስኮት ስቴት ኦፍ ዘ ዩኒየን በተባለው ፕሮግራም ቀርበው ለሲኤንኤኑ ጄክ ታፐር ሲናገሩ በዓለም አቀፍ ውድድር ላይ ነን፤ያንን ውድድር ማሸነፍ አለብን፤ይህ ማለት የታክስ ሕጋችን ከቀሪው ዓለም ጋር ተወዳዳሪ መሆን አለበት ብለዋል፡፡ ይህ መሆን ሲችል የአሜሪካ ካምፓኒዎች የበለጠ ትርፍ ፤መንግሥትም የበለጠ ገቢ ያገኛል፤ብሔራዊ እዳችንንም ማቃለል እንችላለን በማለት ገልጸዋል፡፡

ቲም ስኮት ትክክል ከሆኑ የስቶክ ገበያው ይስፋፋል፤ብዙ የአሜሪካን ዜጎች ሥራ ያገኛሉ፤ ካምፓኒዎች አዳዲስ ፋብሪካዎችን ይከፍታሉ፡፡ ይህም ሪፐብሊካኖች ለመካከለኛው ምርጫ ሲያመሩ የተመቻቸ የኢኮኖሚ ሁኔታ ይፈጥራል፡፡ በትራምፕ ግልፍተኛ ባሕሪ የመረራቸው የሪፐብሊካን ድምጽ ሰጪዎች ትራምፕ ከፍተኛ ለውጥና ሀገራዊ የሀብት እድገት ካስመዘገቡ ዳግም ለመመረጥ ለሚያደርጉት ውድድር እንዲያልፉ ምናልባት ሊፈቅዱላቸው ይችላሉ፡፡ግን ደግሞ ወቅቱ ለዴሞክራቶችም ቁልፍ ነው፡፡.

 

ወንድወሰን መኮንን

 

Published in ዓለም አቀፍ

 

ነገ የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በዓል በአፋር ክልል በሰመራ ከተማ ለ12 ኛ ጊዜ በድምቀት ይከበራል፡፡ ዕለቱ አገሪቱ ለዘመናት ብዝሃነትን መቀበል ተስኗት ዜጎች ተፈጥሮ ካፈራው እንዲሁም በጉልበታቸው ካበረከቱት አስተዋጽኦ በእኩልነት እንዳይጠቀሙ ጋሬጣ የሆነው ስርዓት ተወግዶ ለፌዴራላዊ መንግሥት አወቃቀር እና ለዴሞክራሲያዊ ስርዓት ምስረታ እውቅና ያጎናጸፈው ህገ መንግሥት የፀደቀበት በመሆኑ ልዩ ክብር ይሰጠዋል፡፡

ቀኑ የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የራሳቸውን ቋንቋ፣ ባህል እና ማንነት የማጎልበት እንዲሁም እራሳቸውን በራሳቸው የማስተዳደር ስልጣናቸው ሕገ መንግሥታዊ እውቅና ያገኘበት ስለሆነ ዜጎች በናፍቆት ይጠብቁታል፡፡ የሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ጥቅም ያማከለ እድገት እንዲመዘገብ መሰረት የተጣለበት እንዲሁም በሰላም ወጥቶ በሰላም የመግባት ዋስትና የተረጋገጠበት ዕለት በመሆኑም ዜጎች የእኛ ቀን ይሉታል፡፡

የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በዓል መከበር ከጀመረበት ዓመት ወዲህ ማዶ ለማዶ ተራርቀው የነበሩ የአንድ አገር ልጆች ተቀራርበው አክራሞታቸውን ያወጋሉ፡፡ በወደፊት ተስፋቸውና ራዕያቸው ላይ ይመክራሉ፤ ይዘክራሉ፡፡ ይህ በርካታ በጎ እሴቶችን አንግቦ መከበር የጀመረው በዓል አስራ ሁለት ዓመታት ቢያስቆጥርም፣ ትሩፋቶቹም አንድ ሁለት ተብለው ሊጠቀሱ ቢችሉም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በአገሪቱ አንዳንድ አካባቢዎች የሚስተዋሉት ሁኔታዎች ዕለቱን ስናከብር ሰከን ብለን ልንመዝናቸው የሚገቡ ጉዳዮች እንዳሉ የሚያመላክት ነው፡፡

ከሰሞኑም በስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎች እንዲሁም በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት የሚታየው ሁኔታ በየዓመቱ የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በዓልን ከመዘከር ባለፈ ሊሰሩ የሚገባቸው የነበሩ የቤት ሥራዎች እንደነበሩ አሁንም እንዳሉ ይጠቁማል፡፡ በተለይ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ቀደም ሲል የአገሪቱ ብዝሃነት መገለጫ አብይ ማሳያዎች ተደርገው ይወሰዱ ነበር፡፡ በዩኒቨርሲቲዎች ከተለያየ ስፍራ የመጡ የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በየዕለቱ አብረው መብላታቸው፣ መጠጣታቸው ባህሎቻቸውን መለዋወጣቸው በዚያ ዘወትር ኅዳር 29 ነው እስከማለት አስደርሶ ነበር፡፡ የስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎችም ቢሆኑ ዜጎች ማንነትን መሰረት ያደረገ ጠብ ሳያስነሱ ተከባብረው የሚለያዩባቸው መድረኮች ነበሩ፡፡

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ግን በስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎችም ሆነ በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ብሔርን መሰረት ያደረጉ የጥላቻ አመለካከቶች መታየታቸው፣ የማጥቃት ዝንባሌዎች መከሰታቸው በተቋማቱ ደረጃም ሆነ እንደ አገር ሲገነባ የከረመው የመከባበርና የመቻቻል በጎ እሴት ምን ነካው? የሚያስብለው ነው፡፡

በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት አካባቢ እያቆጠቆጠ ለመጣው ችግር ምክንያቱ የወጣቶች ስብዕና የሚገነባባቸው መሰረቶች አካባቢ ያለው የተዛባ አመለካከት አንድ ምክንያት ሊሆን ስለሚችል በቅጡ ሊፈተሽ ይገባል፡፡ ለእክሎቹም መፍትሄ መሻት ብልህነት ነው፡፡ ለዚህም በቅድሚያ የሚጠቀሰው ቤተሰብ ነው፡፡ የሰው ልጅ በብሔሩ፣ በሃይማኖቱ በሌሎቹም ልዩነቱ የተነሳ ምንም ዓይነት ተጽእኖ ሊደርስበት እንደማይገባና ሁሉም እኩል መሆኑን የመጀመሪያውን አስተምህሮ በማስረጽ ረገድ ጉልህ ሚና ያበረክታል፡፡ ስለዚህ መልካሙን የመቻቻል እሴት ለማጎልበት ድርሻውን ሊወጣ ይገባል፡፡

ወጣቶች ወደ ዩኒቨርሲቲ ከመግባታቸው በፊት በሚያልፉባቸው የተለያዩ የትምህርት ደረጃዎች የሚሸምቷቸው መረጃዎች የሚያከማቿቸው ዕውቀቶች በዛሬ ማንነታቸው ላይ ጉልህ አሻራ ያሳርፋሉ፡፡ አሁን በየቦታው የሚታየው የተዛባ አመለካከት በትልቁ የሚጠነሰሰው እዚያ ነው፡፡ ስለዚህ አንድ ዛፍ ተጣሞ ከአደገ በኋላ ለማቃናት የሚደረገው ጥረት አዳጋች መሆኑ ግልጽ ነውና ከታችኛው ጀምሮ በየደረጃው በሚገኘው ትምህርት ቤት የመከባበር፣ የመቻቻል እና የአብሮነት እሴት የሚያጎለብቱ ሃሳቦች በስርዓተ ትምህርቱ ሊካተቱ ግድ ይላል፡፡

መገናኛ ብዙሃን የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በዓል ዓመት እየጠበቁ የመርሃ ግብር ማድመቂያ ከማድረግ የዘለለ ዓላማ ሊኖራቸው ይገባል፡፡ ብዝሃነትን መለያዋ ባደረገችው አገር የጋራ እሴቶችን ለማጎልበት የሚረዱ የታቀዱ ሥራዎችን በየወቅቱ በመስራት በጎዎቹን እሴቶች የማስረጽ ሚናቸውን የመወጣት አገራዊ ግዴታ አለባቸው፡፡ ዳጎስ ያለ የማስታወቂያ ገቢ ያስገኛሉ ተብለው ከሚታሰቡ የወጣቶችን ስስ ስሜት ከሚያማልሉ ፕሮግራሞች የአየር ሰዓት ከፍለው ዜጎችን ለሚያንጹም ይዘቶች ተገቢውን ሽፋን መስጠት አገራዊም ሞራላዊም ግዴታቸው መሆኑን መገንዘብ አለባቸው፡፡ ተግባራዊነቱም ትኩረት ተችሮት ዛሬ ነገ ሳይባል ለዜጎች ዓይንና ጆሮ የሚመጥንና የሚስብ በጎ አመለካከት የሚቀረጽበት ይዘት ማቅረብ ይጠበቅባቸዋል፡፡

የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ህዝቦች በዓል በየዓመቱ መከበሩ በቦታ ርቀት በመገናኛ እጥረት ተራርቀው የኖሩ ሕዝቦችን በማቀራረብ የጋራ አገራቸውን እንዲገነቡ የመቻቻል እሴታቸውን እንዲያጎለብቱ የማገዝ ቁልፍ ሚና ተጫውቷል፡፡ ወደፊትም ይህ ይቀጥላል፡፡ የዘንድሮው በዓሉ መከበር ከጀመረበት ወቅት አንስቶ ሁሉንም ክልል እና የከተማ አስተዳደር በማዳረስ የመጀመሪያ ምዕራፍ ማጠናቀቂያ ተደርጎ የሚወሰድ በመሆኑ ዕለቱን ስንዘክር ቀሪ የቤት ሥራዎቻችንን በጥልቀት በመፈተሽ ለዘላቂ መፍትሄ አቅጣጫ በማስቀመጥ መሆን አለበት፡፡ በተለይ የብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ያቀራረበውን ዕለት ስናከብር ዜጎች በየትኛውም ስፍራ በማንነታቸው ኮርተው ተከባብረው የሚኖሩበትን እሴት ጠብቀው እንዲኖሩ መልዕክት በማስተላለፍ ይሁን፡፡

 

 

Published in ርዕሰ አንቀፅ

 

የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ተማሪዎች የፈጠራ ሥራ ክህሎታቸውን ማዳበር እንዳለባቸው የአዲስ አባባ ዩኒቨርሲቲ የቢዝነስና ኢኮኖሚክስ ኮሌጅ አስታወቀ፡፡ የመጀመሪያው ዓለም አቀፍ የቢዝነስና ኢኮኖሚክስ ኮንፍረንስ ዛሬ ተጀምሯል፡፡

የዓለም ኢንተርፕሪነርሺፕ ቀንን ምክንያት በማድረግ ትናንት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እሸቱ ጮሌ አዳራሽ በተዘጋጀ የፓናል ውይይት ላይ የማኔጅመንት ትምህርት ክፍል ዲን ዶክተር ወርቅነህ ካሳ እንደገለፁት፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የማኔጅመንት ትምህርት ክፍል የአገሪቱ ኢንተርፕሪነርሺፕ ማዕከል እንደመሆኑ የተማሪዎችን የሥራ ፈጠራ ክህሎትን ያበረታታል፡፡ ይህም የፓናል ውይይት የተዘጋጀው በተለይም የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ተማሪዎች ከሚማሩት የንድፈ ሃሳብ ትምህርት ባሻግር በተግባር የተለያዩ ሃሳቦችን በማንሳት ፈጠራዎችን እንዲያካሂዱና ብቃቱን እንዲላበሱ ለማድረግ ነው፡፡

ለተማሪዎች የሥራ ፈጠራ ክህሎት ከማስጨበጥ ባሻግር በፓናል ውይይቱ ላይ የተገኙት ዓለም አቅፍና የአገር ውስጥ የሥራ ፈጠራ ባለቤቶች የሚያቀርቧቸው ተሞክሮዎችና ልምዶችም ተማሪዎቹ የሥራ ፈጠራ ክህሎቶችን ለመቅሰም ዕድል የሚሰጣቸው መሆኑንም የትምህርት ክፍሉ ዲን ገልፀዋል፡፡

በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የአስተዳደርና የተማሪዎች አገልግሎት ምክትል ፕሬዚዳንት ዶክትር ማቲዎስ እንሰርሙ በበኩላቸው የፓናል ውይይቱ በኢትዮጵያ ኢንትርፕሪነር ሺፕ ያለበትን ደረጃ የማያሳይና ለማሳደግ የሚረዳ ነው፡፡ በኢትዮጵያ የመማማር ማስተማርና ምርምር ተልዕኮ ውስጥ ኢንተርፕሪነርሺፕ አንዱ መሆኑንም ጠቅሰው በዚህ ረገድ ከተለያዩ አገራት የሚመጡ ሳይንቲስቶችና የአገር ውስጥ የሥራ ፈጠራ ባለሙያዎች የምርምር ውጤታቸውን ለህዝብ በማሳወቅ ለአገር ጠቃሚ የሆኑ ችግር ፈቺ የጥናት ምርምር ውጤቶችን ለማግኘት ያስችላል፡፡

 

አስናቀ ፀጋዬ

Published in የሀገር ውስጥ

ከህዳር 30 ጀምሮ በየወሩ የመጨረሻ ቅዳሜ የፅዳት ዘመቻ ይካሄዳል፤

 

ዜና ሐተታ

ሰዎች ንጹህ አየር ለማግኘት ወይም ለመዝናናት ከቤት ወጣ ብለው በአረንጓዴ ተክሎች ወደ ተዋቡ ወንዞች ወደሚገኙበት አካባቢ ይሄዳሉ፡፡ ዳሩ ግን ይህ በአዲስ አበባ የማይታሰብ ሆኗል፡፡ ወንዞቻችን እንኳን ከአጠገባቸው ቁጭ ብሎ ንጹህ አየር ሊሳብባቸው ቀርቶ አልፎ ለመሄድ እንኳን እየከለከሉ ነው፡፡ ወንዞች ብቻ አይደሉም፤ ከተማዋ በሁሉም ቦታዎች መጥፎ ሽታ እየወረራት ነው፡፡ ለመሆኑ ይህ የማን ችግር ነው? ለማንም ግልጽ ነው፤ ችግሩን እያንዳንዱ ነዋሪ መጋራት አለበት፡፡ ቆሻሻን በየሜዳው መጣል የተለመደ ሆኗል፡፡ ማንም ቆሻሻ ሲጥል እንጂ ሲያጸዳ አይታይም፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ ሥራ አስኪያጅ ጽሕፈት ቤት ‹‹ለነገሩ አንድ ዘዴ አስቤያለሁ›› እያለ ነው፡፡ እንደ ጽሕፈት ቤቱ ዓላማ ከፊታችን ቅዳሜ ኅዳር 30 ጀምሮ የእያንዳንዱ ወር የመጨረሻ ቅዳሜ የጽዳት ቀን ይሆናል፡፡ ይህ የአንድ ወይም ሁለት ጊዜ ዘመቻ አይደለም፡፡ ዓመቱን ሙሉ ይቀጥላል፤ የተያዘው ዓመት ሲያልቅ በሚቀጥለውም ዓመት በየወሩ መጨረሻ የዋለው ቅዳሜ ሁሉ እያንዳንዱ ነዋሪ አካባቢውን የሚያጸዳበት ነው፡፡

ይህን ዘመቻ ለማስጀመርም ከትናንት በስቲያ ማክሰኞ ህዳር 26 የአዲስ አበባ ከተማ ሥራ አስኪያጅ ጽሕፈት ቤት ከከተማዋ ነዋሪዎች ጋር ውይይት አድርጓል፡፡ በውይይቱ ላይ ተሳታፊ የነበሩት አቶ ፍቃደ ከበደ እንደሚሉት ይህ የጽዳት ጉዳይ ለባለድርሻ አካላት ብቻ የሚተው አይደለም፤ ከእያንዳንዱ ነዋሪ የሚጠበቅ ነው፡፡ ለዚህም የከተማ ሥራ አስኪያጁ ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር በመሆን የተለያዩ ዘዴዎችን መጠቀም አለበት፡፡ ይህ የጤና ጉዳይ ነው፡፡ ስለዚህ ለጽዳት ጉዳይ ከእያንዳንዱ ሰራተኛ ትንሽ ትንሽ ገንዘብ ቢቆረጥ ብዙ ሚሊዮን ነው የሚሆነው፡፡

በየትኛውም ዘርፍ የተሰማራ ሁሉ ትኩረት እንዲሰጠው ከተደረገ ከተማዋ በአጭር ጊዜ ጽዱ እንደምትሆን ነው የሚናገሩት፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የበጎ አድራጎት አካላትን ማሰማራት፣ ከባለሀብቶችና ታዋቂ ሰዎች ጋር መሥራት የበለጠ አዋጭ ይሆናል፡፡

በሌላ በኩል ቆሻሻን ያለአግባብ የሚጥሉ ሰዎች ላይ ጥብቅ ቁጥጥር መደረግ እንዳለበት ነው አቶ ፍቃደ የሚያሳስቡት፡፡ የከተማዋ የጽዳት ነገር እጅግ አሳሳቢ እየሆነ ስለመጣ የቱንም ያህል ወጪና የሰው ኃይል ቢፈልግ ትልቅ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል፡፡ የተለያዩ የዓለም አገራት እንግዶች የሚያዩት ስለሆነ የልማትና ዲፕሎማሲ ሥራዎችም እንቅፋት ነው፡፡ በየቦታው የሚታዩ ቆሻሻዎችን ይዞ በዓለም ተወዳዳሪ መሆን አይቻልም፡፡ ለዚህም ራሱን የቻለ የቁጥጥር ሥርዓት በየሰፈሩ ሊኖር ይገባል፡፡ የትኛው አካባቢ የበለጠ እንደሠራ ማበረታታትና የትኛው አካል እያቆሸሸ እንደሆነ በመለየት ተገቢውን ቅጣት ሊደረግበት ይገባል፡፡ ይህን ለመሥራት የሚያስችል አሰራር መኖር አለበት፡፡

ሌላኛው አስተያየት ሰጪ አቶ ደረጀ ሙላቱ እንደሚሉት፤ በተቋማት አካባቢ ውስጥ እንኳን የቆሻሻ አያያዝ ልምድ በጣም አናሳ ነው፡፡ ለእዚህም በትምህርት ቤቶች፣ በመሥሪያ ቤቶችም ሆነ በመኖሪያ አካባቢዎች ውስጥ ክትትል ሊደረግ ይገባል፡፡ መቀጣት ያለበት ከሆነ ትምህርት ቤትም ይሁን፣ መኖሪያ ቤትም ይሁን መሥሪያ ቤት ሊቀጣ ይገባል፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ጽሕፈት ቤት ሥራ አስኪያጅ አቶ ኃይሌ ፍሰሃ እንደሚሉት የከተማ አስተዳደሩ ከተለያዩ የግል ድርጅቶችና ማህበራት ጋር በመተባበር የከተማዋን ጽዳት ለመጠበቅ ለመሥራት አቅዷል፡፡ ለእዚህም የሚያስፈልገውን የሰው ኃይልና ገንዘብ መድቦ ይሠራል፡፡ ባለድርሻ አካላት የየራሳቸውን ኃላፊነት እንዲወጡ አብረው ይሠራሉ፡፡ ይህ የአሁን የጋራ መድረክ የመጀመሪያ ቢሆንም በቀጣይ በሚደረጉት ውይይቶችም ከህብረተሰቡ ጋር በመሆን ለውጥ ማምጣት ይቻላል፡፡ እያንዳንዱ ተቋማት ድረስ በመሄድም በጋራ ይሠራል፡፡

የከተማዋ ነዋሪዎችን በየአካባቢያቸው ተደራጅተው ቁጥጥር እንዲያደርጉ ይሠራል፡፡ ከተለያዩ ባለድርሻ አካላት ጋር ቢሠራም የታሰበውን ለውጥ ማምጣት የሚቻለው ግን በህብረተሰቡ ንቁ ተሳትፎ ብቻ ነው፡፡ ለእዚህም በተለያዩ ተቋማትና መኖሪያ ቤቶች ድረስ በመሄድ የግንዛቤ ማስጨበጫ ትምህርት ይሰጣል፡፡ ከከተማ አስተዳደሩ ጀምሮ እስከ ክፍለ ከተማና ወረዳ ድረስ በተቀናጀ መልኩ እንዲሠራ ታስቧል፡፡ ለእዚህም በየደረጃው ውይይትና ክትትል ይደረጋል፡፡ ለእዚህ ጽዳት ዋነኛው የግንዛቤ ጉዳይ ስለሆነ መገናኛ ብዙኃንም የጉዳዩ ግንባር ቀደም ተሳታፊዎች ናቸው፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከንቲባ አቶ ድሪባ ኩማ በዕለቱ እንደተናገሩት፤ የከተማዋ ቆሻሻ አሳሳቢ ደረጃ ላይ የደረሰው የከተማ ነዋሪ ላይ የተከናወነው የግንዛቤ ማስጨበጫ ሥራ ውስን በመሆኑ ነው፡፡ በተለይም ደረቅ ቆሻሻ ሀብት ሆኖ ሳለ ግንዛቤ ባለመኖሩ ግን ቆሻሻ ብቻ ሆኖ ቀርቷል፡፡ ከተማዋ ውስጥ ያለው ቆሻሻ ስሟንና ዕድገቷን የማይመጥን ሆኗል፡፡

ይህን ችግር ለመቅረፍ የከተማ አስተዳደሩ እስከ ወረዳ ድረስ በአዲስ አደረጃጀት ለመሥራት አስቧል፤ ለእዚህም የሚያስፈልገውን የሰው ኃይል ያደራጃል፡፡ ዘመናዊ ማሽነሪ ለመግዛትም እቅድ ይዟል፡፡ የመንገድ ዳርቻዎችን፣ ፓርኮችንና ወንዞችን አረንጓዴ ለማድረግ አስፈላጊው በጀት ተመድቧል፡፡

ምንም እንኳን እስካሁንም ጅምር ሥራዎች ቢኖሩም የተፈለገውን ውጤት ማምጣት ስላልቻሉ ከዚህ በኋላ በየወሩ መጨረሻ የጽዳት ቀን እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ከከተማ አስተዳደሩ እስከ ወረዳም አደረጃጀቶች እንደተዘረጉ ነው ከንቲባው የተናገሩት፡፡

በአዲስ አበባ ከተማ ውስጥ ባለፉት ስድስት ዓመታት የከተማዋ ነዋሪዎች፣ ባለሀብቶችና መንግሥታዊ ያልሆኑ ተቋማትን ጨምሮ ከ402 ሚሊዮን ብር በላይ ለጽዳት ሥራ፤ በተመሳሳይ ለአረንጓዴ ልማትና ውበት ደግሞ ከ139 ሚሊዮን ብር በላይ ድጋፍ ተደርጓል፡፡ የጽዳት ዘመቻው ህዳር 30 ቀን የተለያዩ የፌዴራል የመንግሥት ባለሥልጣናት በሚገኙበት በይፋ ይጀመራል፤ ከዚያ በየወሩ መጨረሻ ቅዳሜ የፅዳት ቀን ይሆናል፡፡

 

ዋለልኝ አየለ

Published in የሀገር ውስጥ
Page 1 of 2

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

የጎብኝዎች ብዛት

0004455990
TodayToday3449
YesterdayYesterday10488
This_WeekThis_Week5612
This_MonthThis_Month100001
All_DaysAll_Days4455990

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።