Items filtered by date: Monday, 07 August 2017

ዩሴን ቦልት ፤

ከደቡብ አሜሪካዊቷ ሀገር የተገኘውን ጥቁር አትሌትን ያህል በአጭር ርቀት የአትሌቲክስ ስፖርት ታሪክ የነገሰ የለም። ከፊቱ ፈገግታ የማይለየው ግዙፉ አትሌት እስከ ቤጂንጉ የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና በግሉ 13 ሜዳሊያዎችን በማጥለቅ አቻ የማይገኝለት አትሌት መሆኑን አስመ ስክሯል። ዩሴን ቦልት በግሉ ያገኘው የሜዳሊያ ብዛትም በዓለም የሀገራት የሜዳሊያ ሰንጠረዥ 26ኛ ደረጃ ላይ ከምትገኘው ኖርዌይ ጋር በእኩል እንዲ ቀመጥ ያደርገዋል።

 አትሌቱ እአአ በ2007ቱ የኦሳካ ዓለም ሻምፒዮና በተሳተፈባቸው ርቀቶች 2የብር ነሐሶችን በማግኘት ነበር የውድድር መድረኩን የተቀላቀለው። በወቅቱ የአትሌቱ ብቃት ስለወደፊት እርሱነቱ ያሳየ በመሆኑ ለቀጣዩ ሻምፒዮና ትልቅ ግምት አሰጥቶት ነበር። ከሁለት ዓመት በኋላ በተካሄደው በርሊኑ ሻምፒዮናም ተስፋውን በተግባር አስደግፎ ብቃቱን ያስመሰከረበት ውድድር አካሄደ። በወቅቱ 3የወርቅ ሜዳሊያዎችን ያጠለቀ ሲሆን፤ በ100 እና 200ሜትር ሁለት ክብረወሰኖችን አስመዝግቦም ነበር።

 አትሌቱ በአጭር ርቀት አትሌቲክስ ንግሥናውን ባረጋገጠበትና በለንደን ኦሊምፒክ ዋዜማ በተካሄደው የዴጉ ኦሊምፒክም በተመሳሳይ ሁለት የወርቅ ሜዳሊያዎችን የግሉ አደረገ። በሞስኮና በቤጂንግ ሻምፒዮናዎች ተሳትፎውም 3የወርቅ ሜዳሊያዎችን በማጥለቅ የአጭር ርቀት ብቻም ሳይሆን በዓለም ሻምፒዮና መድረክ በርካታ ሜዳሊያዎችን የግሉ በማድረግ የንግሥናውን ቀጣይነት በወርቅ ቀለም አጻፈ። 

በርካታ ሜዳሊያዎችን በግላቸው በማስመዝገብ ሁለተኛ ደረጃ ላይ የሚገኙት በሀገራት የሜዳሊያ ደረጃ ቀዳሚዋ ሀገር የአሜሪካ አትሌቶች ናቸው። 323 ሜዳሊያዎችን በማስመዝገብ በሀገራት የሜዳሊያ ሰንጠረዥ አናት ላይ የምትገኘው አሜሪካ 42ቱ ሜዳሊያዎቿን ያስመዘገበችው በ4ቱ አትሌቶቿ ብቻ ነው። በወንዶች ላሻውን ሜሪት 11ሜዳሊያዎችን፣ ካርል ሌዊስ 10 እንዲሁም ሚካኤል ጆንሰን 8 ሜዳሊያዎችን በግላቸው በማስመዝገብ ከሁለተኛ እስከ አራተኛ ባለው ደረጃ ተቀምጠዋል። በሴቶች በኩል ደግሞ የአጭር ርቀት ተወዳዳሪዋ አሊሰን ፍሊክስ 9የወርቅ፣ 3የብርና 1የነሐስ በጥቅሉ 13ሜዳሊያዎችን በመውሰድ ቀዳሚዋ አትሌት ናት።

በግል የሜዳሊያው ሰንጠረዥ 5ኛ እና 6ኛ ላይ የሚገኙት የተቀናቃኞቹ ምሥራቅ አፍሪካ ሀገራት አትሌቶች ናቸው። ኬንያዊው አትሌት እዝቂኤል ኪምቦይ እና ኢትዮጵያዊው አትሌት ኃይሌ ገብረሥላሴ በአንድ የብርና የነሐስ ሜዳሊያ ልዩነት ብቻም ነው ደረጃቸው ሊለያይ የቻለው። 4የወርቅና 3የብር በጥቅሉ 7ሜዳሊያዎችን በማጥለቅ ከአፍሪካውያን አትሌቶች ቀዳሚውን ስፍራ የሚይዘው ኬንያዊው የ3ሺ ሜትር መሰናክል አትሌቱ እዝቂኤል ኪምቦይ ነው። አትሌቱ እአአ ከ2003ቱ የፓሪስ ዓለም ሻምፒዮና ጀምሮ በተካሄዱት 7ሻምፒዮናዎች በመሳተፍም ነው ሜዳሊያዎቹን ሊሰበስብ የቻለው።

 ከኬንያዊው አትሌት እኩል 4የወርቅ ሜዳሊያዎችን የግሉ ያደረገው ኢትዮጵ ያዊው አትሌት ኃይሌ ገብረሥላሴ 2የብርና 1የነሐስ ሜዳሊያዎችን በማግኘት 6ኛ ደረጃ ላይ ሊቀመጥ ችሏል። በ5ሺ እና 10ሺ ሜትር ጀግናው አትሌት በዓለም ሻምፒዮና ላይ መሳተፍ የጀመረው እአአ 1993 በስቱትጋርት ሲሆን፤ በሁለቱ ርቀት የወርቅና የብር ሜዳሊያ ባለቤት መሆን ችሏል። ከዚያ በኋላ በተካሄዱት የጉተንበርግ፣ አቴንስ እና ሲቪላ ሻምፒዮናዎች የወርቅ ሜዳሊያውን ከእጁ ሲያስገባ፤ እአአ በ2000 የኤድመንተኑ ሻምፒዮና በ10ሺ ሜትር የነሐስ ሜዳሊያ በማግኘት አጠናቋል። በቀጣዩ የፓሪስ ሻምፒዮና ደግሞ የብር ሜዳሊያ ተሸላሚ ነበር።

     ከዩክሬን፣ የእንግሊዝና የአሜሪካ አትሌቶች ቀጥሎ ባስመዘገባቸው ሜዳሊያዎች 10ኛ ደረጃ ላይ የተቀመጠው ሌላኛው ኢትዮጵያዊው አትሌት ቀነኒሳ በቀለ ነው። አትሌቱ 6ሜዳሊያዎችን በማግኘት ሦስተኛው አፍሪካዊ አትሌትም ነው። በ2003ቱ የፓሪስ ሻምፒዮና 10ሺ ሜትር የወርቅ ሜዳሊያ በ5ሺ ሜትር ደግሞ የነሐስ ሜዳሊያ ነበር ያገኘው። ከዚያ በኋላ በተካሄዱት የሄልሲንኪና ኦሳካ ሻምፒዮ ናዎችም አንድ አንድ የወርቅ ሜዳሊያዎችን አስመዝግቧል። ከቤጂንግ ኦሊምፒክ መልስ በርሊን ላይ የተገኘው አትሌቱ በዓለም የአትሌቲክስ ሻምፒዮና ታይቶ በማይታወቅ ብቃት የ5ሺ እና 10ሺ ሜትር አሸናፊና የወርቅ ባለቤት ሆነ። በአጠቃላይ የሻምፒዮናው ተሳት ፎዎቹም 5የወርቅ እና 1የነሐስ ሜዳሊያዎችን ለራሱና ለሀገሩ አስመዝግቧል።

ብርሃን ፈይሳ

Published in ስፖርት

አትሌት ታምራት ቶላ፤

ዓላማንና የህዝብ አደራን ተወጥቶ የወከሉትን ሃገር ባንዲራ እንዲውለበለብ ማድረግ የሚያስገኘውን እርካታ ለመግለጽ ምናልባትም አትሌት መሆንን ይጠይቃል። ምክንያቱም አትሌቶች በሚያጠልቋቸው ሜዳሊያዎች ሳይወሰን የሃገር ስምም በውድድር መድረኩ አብሮ ይነሳል።

ከአትሌቲክስ ውድድሮች ሁሉ ፈታኙና ረጅሙን ርቀት የሚሸፍነው ማራቶን ነው። 42 ኪሎ ሜትሮችን አቋርጦ ለድል ለመብቃት ደግሞ ከብቃትም በላይ ጽናት ዋነኛውን ቦታ ይይዛል። ማራቶንን በተደጋጋሚ ድል በማድረግ ታላቅነቱን ያስመሰከረው አትሌት ኃይሌ ገብረሥላሴ «ማራቶንን ስትሮጥ ውድድርህ ከሌሎች አትሌቶች ወይም ከሰዓቱ ጋር ሳይሆን ከርቀቱ ጋር ይሆናል» በሚል ይገልጸዋል። እያንዳንዷ የአትሌቱ እርምጃም የርቀቱን መጠናቀቅ ብቻም ሳይሆን ወደ ድሉ መቃረቡን ያመለክታል። በመሆኑም በማራቶን የሜዳሊያ ሰንጠረዥ ውስጥ መግባት ብቻም ሳይሆን ሮጦ መጨረስም ጀግና የሚለውን ስያሜ ያጎናጽፋል።

ኢትዮጵያ የዘመናት የአትሌቲክስ ስፖርት ተሳትፎዋ በረጅም ርቀት የተቃኘ ሆኖ እስካሁኑ ወቅት ዘልቋል። በእነዚህ ዓመታትም ፈታኙን ማራቶን የሚፈትኑ አትሌቶችን አፍርታ ለዓለም አበርክታለች። በውድድር መድረኮች ላይ የምታሳትፋቸው አትሌቶች የውድድር ድምቀት ብቻም ሳይሆኑ የድል ምልክቶች ናቸው። በዓለም ሻምፒዮና የማራቶን ድል ብቅ ጥልቅ እያለ ቢቆይም በቅርብ በተካሄዱት ሻምፒዮናዎች ላይ ግን የተሻለ ውጤት መታየት ችሏል።

እአአ በ1983 ሄልሲንኪ ባዘጋጀችው የመጀመሪያው የዓለም ሻምፒዮና የተሳተፈችው ኢትዮጵያ፤ ሜዳሊያውን አሀዱ ያለችው በማራቶን ነበር። በወቅቱ ኢትዮጵያዊው አትሌት ከበደ ባልቻ በአውስትራሊያዊው ሮበርት ዴ ካስቴሌ ቢቀደምም ጀርመናዊውን ዋልዴማር ሴርፒኒስኪን በማስከተል የብር ሜዳሊያ ተሸላሚ በመሆን ነበር ውድድሩን ያጠናቀቀው። በወቅቱ ኢትዮጵያ 1ሜዳሊያ ብቻ በማግኘትም ነበር ውድድሯን ያጠናቀቀችው። ነገር ግን ይህ ድል እአአ እስከ 2001 የኤድመንተን ሻምፒዮና ድረስ ለረጅም ጊዜ ተቋርጦ ቆይቷል።

ኤድመንተን ላይ የ23 ዓመቱ ወጣት አትሌት ገዛኸኝ አበራ ባልተጠበቀ መልኩ ሌሎቹን አስከትሎ በመግባቱ የወርቅ ሜዳሊያውን ለሃገሩ አስገኘ። እስካሁን በተካሄዱት የዓለም ሻምፒዮናዎች ላይም ከገዛኸኝ ባነሰ እድሜ ማራቶንን ያሸነፈ አትሌት አልታየም። በወቅቱም የገዛኸኝ የማራቶን እንዲሁም የደራርቱ ቱሉ የ10ሺ ሜትር የወርቅ ሜዳሊያዎች ከሌሎቹ ጋር ተደምረው ኢትዮጵያን ከአፍሪካ 2ኛ ከዓለም ደግሞ 6ኛ ደረጃ ላይ እንድትገኝ አድርጓት ነበር። 

 በ2009ኙ የበርሊን ሻምፒዮና የበላይነቱ በኬንያዊያን አትሌቶች ቢያዝም ጸጋዬ ከበደ ግን የነሐስ ሜዳሊያውን በማጥለቅ የራሱን አስተዋጽኦ ማበርከት ችሏል። በዴጉ ሻምፒዮናም ሌላኛው አትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ሌላኛውን ነሐስ ሲያጠልቅ፤ በቀጣዩ የሞስኮ ሻምፒዮና ሌሊሳ ዴሲሳና ታደሰ ቶላ ዩጋንዳዊውን አትሌት ተከትለው የብርና የነሐስ ሜዳሊያዎችን አስመዝግበዋል። ከሁለት ዓመት በፊት ቤጂንግ ባዘጋጀችው ሻምፒዮና ደግሞ አትሌት የማነ ጸጋዬ ሁለተኛውን ደረጃ በመያዝ የብር ሜዳሊያውን አግኝቷል።

   በሻምፒዮናው ተሳትፎ ሴቶች የሜዳሊያ ሰንጠረዡን የተቀላቀሉት እአአ በ2009 በርሊን ባዘጋጀችው የዓለም ሻምፒዮና ላይ ነበር። በወቅቱ የቻይናና የጃፓን አትሌቶችን ተከትላ በመግባት የነሐስ ሜዳሊያውን ያጠለቀችው አትሌት አሰለፈች መርጊያ ናት። በቤጂንጉ ሻምፒዮና ደግሞ አትሌት ማሬ ዲባባ በርቀቱ የመጀመሪያውን ሜዳሊያ በሴቶች ልታገኝ ችላለች። ኢትዮጵያ በማራቶን ካስመዘገበቻቸው 9ሜዳሊያዎች መካከልም 1የወርቅ፣ 3የብርና ሦስት ነሐስ በጥቅሉ 7ቱ ሜዳሊያዎች በወንዶች የተመዘገቡ ናቸው። በዓለም አቀፍ ደረጃም ባስመዘገቧቸው ሜዳሊያዎች 4ኛ ደረጃ ላይ ሊቀመጡ ችለዋል። በሴቶች ደግሞ 2ሜዳሊያዎች ሊመዘገቡ ችለዋል።  

ያሳለፍነው ሳምንት መጨረሻ በእንግሊዟ የለንደን ከተማ መካሄድ በጀመረው 16ኛው የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮናም ኢትዮጵያዊያን የማራቶን አትሌቶች ተሳታፊ ሆነዋል። በወንዶች አትሌት ታምራት ቶላ፣ ጸጋዬ መኮንን እና የማነ ጸጋዬ፤ በሴቶች ደግሞ ሻምፒዮናዋ ማሬ ዲባባ፣ ብርሃኔ ዲባባ፣ ሹሬ ደምሴ እንዲሁም አሰለፈች መርጊያ በርቀቱ ሃገራቸውን ወክለዋል።

ትናንት ቀትር ላይ በጀመረው የወንዶች ውድድርም ኢትዮጵያ ሁለተኛውን የብር ሜዳሊያ በማግኘት የሜዳሊያዎቿን ቁጥር 3አድርሳለች። በውድድሩ ላይ ኬንያዊው ጆፈሪ ኪሩይ ቀዳሚ በመሆን የወርቅ ሜዳሊያውን አጥልቋል። በዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና የማራቶን ውድድሮች ብልጫ ያላት ኬንያ፤ ጆፈሪ ኪሩይ አምስተኛው ሻምፒዮና የሆነ አትሌት ነው። አትሌቱ አሸናፊ ለመሆንም 2፡08፡27 የሆነ ሰዓትም ፈጅቶበታል። በወንዶች የዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና የማራቶን ውድድር በወንዶች ክብረወሰኑን የያዘው እአአ በ2009ኙ የበርሊን ማራቶን በሃገሩ ልጅ አቤል ኪሩይ የተያዘው 2:06:54 ነው።

አትሌቱ ከውድድሩ በኋላ ለአይ ደብል ኤ ኤፍ በሰጠው አስተያየትም፤ በተለይ እስከ 35ኛው ኪሎ ሜትር ድረስ ተፎካካሪው የነበረው የኢትዮጵያዊው አትሌት እንቅስቃሴ ደከም ማለት አሸናፊ የመሆን ተስፋ ስለሰጠው ወደፊት መውጣቱን ገልጿል። ሻምፒዮና በመሆኑም ደስተኛነቱንና ህልሙን እውን ማድረጉን ነው ጨምሮ የገለጸው።  

እስከ 30ኛው ኪሎ ሜትር ድረስ የአሸናፊነት ግምቱ በተለይ ወደ ኢትዮጵያዊው አትሌት ታምራት ቶላ ያዘነበለ ነበር። በተለይ አትሌቱ በዚህ ዓመት በተካሄደው የዱባይ ማራቶን 2፡04፡11 የሆነ ሰዓት ማስመዝገቡ ለሻምፒዮናው ከፍተኛ የአሸናፊነት ቅድመ ግምት እንዲሰጠው አድርጓል። ሆኖም ታምራት ሻምፒዮን ለመሆን ብርቱ ፉክክር ቢያደርግም ኬንያዊውን አትሌት ተከትሎ 2፡09፡49 የሆነ ሰዓት በማስመዝገብ የብር ሜዳሊያውን የግሉ እድርጓል። ታንዛኒያዊው አልፎንስ ሲምቡ ደግሞ ከታምራት በ2ሰከንዶች ዘግይቶ  ሦስተኛ ሆኖ ውድድሩን ሊያጠናቅቅ ችሏል። 

በጎዳና ላይ ሩጫዎችና ሃገር አቋራጭ ውድድሮች ታዋቂው ታምራት ቶላ፤ በ2015 የጉያንግ የዓለም ሃገር አቋራጭ ሻምፒዮና የወርቅ ሜዳሊያ ባለቤት ሲሆን፤ ያለፈው ዓመት በካርዲፍ የዓለም ግማሽ ማራቶን 2ኛ በመሆን የብር ተሸላሚ ነበር። በሪዮ ዴ ጄኔሮ በተካሄደው ኦሊምፒክ ላይም በ10ሺ ሜትር ተሳትፎ የነሐስ ሜዳሊያ ባለቤት መሆኑም የሚታወስ ነው።

ከውድድሩ በኋላ አትሌቱ በሰጠው አስተያየትም፤ እስከ 30ኛው ኪሎ ሜትር ድረስ ለአሸናፊነት የሚያበቃው ፉክክር ቢያደርግም፤ ከዚያ በኋላ የህመም ስሜት እንደተሰማው ገልጿል። ህመሙን ተቋቁሞ ለመሮጥ ጥረት ቢያደርግም በኬንያዊው አትሌት መበለጡንና ከህመሙ ጋር እየታገለ ውድድሩን ሊያጠናቅቅ መቻሉን ገልጿል። ከህመሙ ጋር ተዳምሮ የከርቮቹ መብዛትም ውድድሩን ፈታኝ አድርጎበት እንደነበረም ነው የገለጸው። አትሌቱ ከዚህ ቀደምም በጉዳት ላይ መቆየቱን አስታውሷል።

ከወንዶቹ ውድድር በኋላ የተጀመረው የሴቶች ውድድር እጅግ ከፍተኛ ፉክክር የታየበትም ነበር። በተለይ እስከ መጨረሻዎቹ ኪሎ ሜትሮች ድረስ የምሥራቅ አፍሪካዊያኑ አትሌቶች ከፍተኛ ፉክክር ያደረጉ ሲሆን፤ አሸናፊ የምትሆነውን አትሌት ሊለይ በማይቻል ሁኔታም የከረረ ፉክክር ታይቷል። በዚህ ውድድር ላይ የተሳተፉት ኢትዮጵያዊያኑ አትሌቶች ማሬ ዲባባ፣ ብርሃኔ ዲባባ፣ ሹሬ ደምሴ እንዲሁም አሰለፈች መርጊያ ነበሩ።

በተለይ የቤጂንግ ሻምፒዮና አሸናፊዋ አትሌት ማሬ ዲባባ ለዚህ ውድድር በቀጥታ ተሳታፊ እንደመሆኗ ከፍተኛ የአሸናፊነት ግምት ተሰጥቷት ነበር። የሁለት ጊዜ የማራቶን ሻምፒዮናዋ ኬንያዊቷ አትሌት ኤድና ኪፕላጋትም ፈተና ትሆናለች የሚል ቅድመ ግምት አግኝታ ነበር ማሬ። እአአ 2009 የበርሊን ሻምፒዮና ሦስተኛ በመሆን የነሐስ ሜዳሊያ ባለቤት የሆነችው አሰለፈች መርጊያም፤ በውድድር መድረኩ ያላትን ልምድ ተጠቅማ የሜዳሊያ ሰንረዥ ውስጥ ትገባለች የሚል ተስፋ ተጥሎባት ነበር። ሹሬ ደምሴና ብርሃኔ ዲባባም በተመሳሳይ ከዚህ ቀደም በማራቶን ውድድሮች ያሳዩት ብቃት ለአሸናፊነት እንደሚያበቃቸው ተጠብቆ ነበር።

ሆኖም  በትውልድ ኬንያዊቷና ለባህሬን የምትሮጠዋ አትሌት ሮዝ ቼሊሞ እና ኬንያዊቷ ኤድና ኪፕላጋት ቀድመው በመውጣት ከፍተኛ ፉክክር በማድረግ፤ በባህሬናዊቷ አትሌት 2:27:11በሆነ ሰዓት በመግባት አሸናፊ በመሆን ውድድሩ ሊጠናቀቅ ችሏል። ኬንያዊቷ አትሌት በ7ሰከንዶች ዘግይታ ሁለተኛ በመሆን የብር ሜዳሊያውን የግሏ ስታደርግ አሜሪካዊቷ አትሌት አሚ ክራግ ደግሞ የነሐስ ሜዳሊያ ባለቤት ሆናለች።

ኢትዮጵያዊቷ ሹሬ ደምሴ 5ኛ ስትሆን፤ ማሬ ዲባባ8ኛ፣ ብርሃኔ ዲባባ 10ኛ እንዲሁም  አሰለፈች መርጊያ 12ኛ በመሆን ውድድራቸውን አጠናቀዋል። እስከ ትናንት በነበረው ውጤት መሰረት ኢትዮጵያ በ1ወርቅና በሁለት ብር በአጠቃላይ ሦስት ሜዳሊያዎችን በመውሰድ ከአሜሪካ ቀጥሎ ሁለተኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች።

ብርሃን ፈይሳ

Published in ስፖርት

በ2007ዓ.ም የተቋቋመው አርሲ ዩኒቨርሲቲ እንደማንኛውም ዩኒቨርሲቲ የትምህርት ሚኒስቴር የሰጠውን ተልኮ በመያዝ  ነው ወደ ሥራ የገባው። ዩኒቨርሲቲው በ2025ዓ.ም  ከምሥራቅ አፍሪካ ቀዳሚዎቹ እና በዓለም ታዊቂ ለመሆን ግብ አስቀምጦ እየሰራ ነው። የዩኒቨርሲቲውን አጠቃላይ የሥራ እንቅስቃሴ በሚመለከት ከዩኒቨርሲቲው ተጠባባቂ ፕሬዚዳንትና የትምህርት ጉዳዮች  ምክትል ፕሬዚዳንት ዶክተር ሄርጶ ጤኖ ተሸቴ  ጋር አጭር ቆይታ አድርገናል።

አርሲ ዩኒቨርሲቲ መንግሥት የሰጠውን ተልዕኮ ከማስፈፅም አንፃር  ምን ያህል ተጨባጭ ሥራዎችን እያከናወነ ነው?

ዶክተር ሄርጶጤኖ፦ ዩኒቨርሲቲያችን በሚኒስትሮች ምክርቤት በ2007ዓ.ም ከተቋቋመ ጀምሮ  እንደማንኛውም የትምህርት ተቋማት ትምህርት ሚኒስቴር የተሰጠውን ተዕልኮ ይዞ በመማር ማስተማር፣ በምርምርና በማህበረሰብ አገልግሎት ላይ ጥኩረት ሰጥቶ እየሰራ ይገኛል። በዚህም በመማር ማስተማር «እንደከዋከብት አትሌቶቻችን ሊቅ ባለሙያዎችን እናፈራለን» በሚል መሪ ቃል ነው ሥራውን የጀመረው፡፡ ይህንንም ሥራ በአምስት ኮሌጆችና በአንድ የሕግ ትምህርትቤቶች እያከናወነ ይገኛል፡፡

 ዩኒቨርሲቲያችንን በምሥራቅ አፍሪካ ከቀዳሚዎቹ ተርታ ለማሰለፍ እና በዓለም ታዋቂ ለመሆን በ2025ዓ.ም ራዕይ ይዘናል፡፡ ለራዕያችን መሳካት መሠረት ከአሁኑ ማሳያ የሚሆኑ ውጤቶች ተገኝተዋል ብዬ አምናለሁ። ይህም በህክምና  ተመርቀው አገር አቀፍ ፈተና ከወሰዱት ተማሪዎች ውስጥ 90ነጥብ2 በመቶ የሚሆኑት አልፈዋል። በሕግ ትምህርት ክፍል ደግሞ በ2008ዓ.ም ወደ99በመቶ እና በ2009ዓ.ም ከተፈተኑት የሕግ ተማሪዎች ውስጥ መቶ በመቶ አልፈዋል። እንዲሁም በሚድዋይፈሪ አገር አቀፍ የጥራት ፈተና ከተፈተኑት ውስጥ 88 ነጥብ 5አልፈዋል፡፡ በዚህም ከአንጋፋው አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በመቀጠል በሁለተኛ ደረጃ ላይ እንገኛለን፡፡ ስለዚህ ሊቅ ባለሙያዎችን እናፈራለን ስንል በአመለካከት፣ በእውቀትና በክህሎቱ የታነፀ ዜጋን ለማፍራት  ለታቀደው አላማ  ጅምሩ ማሳያ ነው ብለን መውሰድ እንችላለን፡፡ ዩኒቨርሲቲዎች ሦስት መሠረታዊ ተልዕኮዎች አላቸው  የመማር ማስተማር፣ ጥናትና ምርምር፣ ኅብረተሰቡን ተጠቃሚ ማድረግ የሚሉ ናቸው፡፡ በአጠቃላይ ሲታይ የተሰጡትን ተልዕኮዎች  በአጭር ጊዜ ውስጥ ለማሳካት መንገድ የጀመረ ዩኒቨርሲቲ ነው፡፡

አዲስ ዘመን፦ የምርምር ሥራ ላይ በአርአያነቱ የሚጠቀስና ወደ ማህበረሰቡ የተሸጋገረ ሥራ ካለ  ቢገልጹልኝ?

ዶክተር ሂርጶጤኖ፦ በምርምር በኩል በ2009ዓ.ም ወደ 42ፕሮጀክቶች ቀርበው ነበር። ከእነዚህ ውስጥ በተዘጋጀው የትኩረት አካባቢ (ቲማቲክ ኤርያ) መሠረት ችግር ፈቺ ናቸው ተብለው የተለዩ እና ወደ ሥራ የገቡት40 ናቸው፡፡ እነዚህ ምርምሮች ሸልፍ ላይ የሚቀመጡ ሳይሆን አካባቢውንና የማህበረሰቡን ሕይወት የሚቀይሩ መሆን አለባቸው ብለን ስለምናምን ውጤቱን እንዴት ነው ወደ ማህበረሰቡ የምንወስደው? በሚለው ደረጃ ላይ ነን፡፡ እነዚህ ምርምርና ጥናቶች የማህበረሰቡን ሕይወት ይቀይራሉ ብለን እየሰራን ነው፡፡ እንደሚቀይሩም እርግጠኛ ነኝ፡፡ 

አዲስ ዘመን፦ የማህበረሰብ አገልግሎትን በተመለከተ ዩኒቨርሲቲው በተጨባጭ ያከናወነው  ሥራ እንዴት ይገለፃል?

ዶክተር ሄርጶጤኖ፦ ማህበረሰብ አገልግሎትን በተመለከተ ዩኒቨርሲቲያችን በማህበረሰቡ ውስጥ መገኘቱ ብቻ ሳይሆን፣ ዩኒቨርሲቲው በማህበረሰቡ ውስጥ መገኘት አለበት ብለን እናምናለን። በዚህ አግባብ አንደኛ ከማህበረሰቡ የሚመጣውን ችግር መሠረት አድርገን፤ ሁለተኛ ከጥናትና ምርምራችን ውጤት ይዘን ወደ ማህበረሰቡ እንሄዳለን፡፡ በሦስተኛ ደረጃ ደግሞ ከማህበረሰቡ የሚመጡትን ጥያቄዎች መሠረት አድርገን ወደ ማህበረሰቡ የምንሄድበት ሁኔታ ይኖራል፡፡ በዚህም አንዱ የማህበረሰብ አገልግሎት ስንሰራ የነበረው ትልቁ  ሥራ ነፃ የሕግ አገልግሎት ነው፡፡

ለነፃ የሕግ አገልግሎት የሚሆኑ 20 ማዕከላትን በዙሪያችን ከፍተናል። እነዚህም በኤች.አይቪ የተጠቁ  ሕፃናትን እና  አቅመ ደካሞችን የመጨረሻ ዓመት ተማሪዎችና መምህራን ጥብቅና እንዲቆሙላቸው በማድረግ ደረጃ በአካባቢው ሊመሰገን ያስቻለ ሥራ ነው የሰራነው፡፡ ሌላው በፌስቱላ የተጎዱ ሰዎችን አገልግሎት መስጠት ነው፡፡ ለምሳሌ በወሊድ ጊዜ የተጎዱ እናቶችን በቀጥታ ሆስፒታሉ መጥተው ህክምና እንዲያገኙ በማድረግ፤ በየጤና ጣቢያው በመሄድ እየሰበሰብን የነፃ ህክምና እንዲያገኙ እናደርጋለን፡፡ በተጨማሪም ነፃ የዓይን ሕክምና እየሰጠን ነው፡፡ እኔም በሙያዬ  የዓይን ሕክምና እስፒሻሊስት በመሆኔ  ሕክምናውን የምንሰጠው በነፃ ነው።

አዲስ ዘመን፦ የትምህርት ጥራትን ማስጠበቅ የቅብብሎሽ ሥራ እንደሆነ ይታወቃል፤ በመሆኑም  ዩኒቨርሲቲው በግቢው ውስጥና ከግቢ ውጪ ጥራትን ለማስጠበቅ ምን እየሰራ ነው?

 ዶክተር ሄርጶጤኖ፦ ትምህርት ጥራት ላይ ትኩረት ሰጥተን እየሰራን እንገኛለን። ለዚህም የትምህርት ሚኒስቴር ባስቀመጠው አቅጣጫ መሠረት ሁለት ሞዴል ትምህርት ቤቶች ከዞንና ከከተማው አስተዳደር መርጠን የአቅም ግንባታ ሥራ እየሰራን ነው። አስተማሪዎችንና ፈፃሚዎችን ከማብቃት በተጨማሪም የትምህርት ግብአቶችን፤  ለምሳሌ ኮምፒውተሮችን፣ ፎቶ ኮፒ ማሽኖችን፣ መጽሐፍቶችን ወዘተ በማቅረብ ድጋፍ እያደረግን እንገኛለን፡፡ በተጨማሪም ተማሪዎችን ወደ ጥናት የሚያነሳሳና የትምህርት ግብዓት የሚሆኑ፣ መምህራንን ብቁ የሚያደርግ ሥራ በተመረጡት ትምህርት ቤቶች  እየሰራን ነው፡፡ የሴት ተማሪዎችን እገዛ በተመለከተ በትኩረት እየሰራ ነው፡፡ ለምሳሌ ልዩ ፕሮግራም በማዘጋጀት መምህራን ችግሮቻቸውን በመለየት እገዛ እያደረጉ ነው፡፡ በተለይ ሴት ተማሪዎቻችን በራሳቸው እንዲተማመኑ የማድረግ ሥራ በስፋት እየሰራንበት ያለ ተግባር ነው፡፡ በዚህም በዩኒቨርሲቲያችን ያሉ ሴት ተማሪዎች በራሳቸው እንዲተማመኑ አድርገናል፡፡ አብዛኛው የማዕረግ ተመራቂዎች ሴቶች ናቸው፡፡ ይህ ደግሞ ዝም ብሎ የተገኘ ውጤት አይደለም፡፡  

በሌላ በኩል ከአረብ አገር ለተመለሱት ዜጎቻችን ሥልጠና እንሰጣለን። የሥራ አማራጮችን አይተው ሥራ እንዴት መፍጠር እንደሚችሉ፤ እንዴት መቆጠብ እንደሚችሉ የማስተማር ሥራን እንደ አንድ የማህበረሰብ አገልግሎት እየሰራንበት ነው፡፡ 

አዲስ ዘመን፦ አሰላ  የገብስና የስንዴ አገር ነው፤ ማህበረሰቡ ይህንን ምርት በዘመናዊ አመራረት ተጠቅሞ ተጨማሪ ገቢ እንዲያገኝ  ከማድረግ አንፃር ምን እየሰራችሁ ነው?

 ዶክተር ሄርጶጤኖ፦  እንደ የልህቀት  ማዕከል አድርገን  ከለየናቸው  መካከል  የስንዴና የገብስ አካባቢ በመሆኑ የተለየ የስንዴና የገብስ ዝርያን  በመለየት ሞዴል ለሆኑ አርሶአደሮች እያደልን  ነው። እነዚህ ሞዴል አርሶአደሮች ውጤታማ ሲሆኑ ለሌሎቹ አርሶአደሮች እንዲያስፋፉ ነው የምናደርገው፡፡ በዚህም በተለያዩ ወረዳዎች ላይ በማህበር ከደራጁት ውስጥ የተመረጡት  ከዩኒቨርሲቲያችን ጋር እንዲሰሩ እያደረግን ነው፡፡ በተጨማሪም መቀሌ ዩኒቨርሲቲ በጥናት ያገኙት የስንዴ ዝርያ አለ ከመቀሌ ዩኒቨርሲቲ ጋር ትብብር ፈጥረናል፡፡ ከጅማ ዩኒቨርሲቲ ጋር በተመሳሳይ በትብብር እየሰራን ነው፡፡

በአጠቃላይ ትብብሩ ከመንግሥት ድርጅቶች፣ ከዩኒቨርሲቲዎች፣ ከግብረ ሰናይ ድርጅቶች ጋር አብርን ለመስራት አስችሎናል፡፡ በከብት ማድለብና ቡናን ወደ ውጭ በመላክ ሥራ ላይ ከተሰማሩ ድርጅቶች ጋር  በቅንጅት እየሰራን ነው፡፡

 በሌላ በኩል የልህቀት ቦታ ብለን የያዝነው አካባቢው የአትሌቶች መፍለቂያ እንደመሆኑ መጠን ስፖርትና ስፖርት ሳይንስ ከዚህም ውስጥ በስፖርት ሜድሲንን  የተሻለ ደረጃ ላይ እናደርሳለን ብለን እየሰራን ነው። በዚህ አግባብ የልህቀት ማዕከል አድርገን እየሰራን እንደ ከዋክብት አትሌቶቻችን ሊቅ ባለሙያ እናፈራለን ስንል በትምህርቱ ጎን ለጎን አትሌት የማፍራትና  ከዘርፉ ክልሉ ብሎም አገራችን ተጠቃሚ እንድትሆን ዩኒቨርሲቲው ትኩረት ሰጥቶ እየሰራበት ያለ ጉዳይ ነው፡፡ ለዚህም አላማችን ይሳካ ዘንድ እስከታች ድረስ ወርደን እየሰራን ነው፡፡

አዲስ ዘመን፦ ዩኒቨርሲቲው ከተቋቋመ አጭር ጊዜ  እንደመሆኑ  መንግሥት ያስቀመጠውን የሰው ኃይል በመሟላት ረገድ  ምን ያህል ስኬታማ ነው?

ዶክተር ሄርጶጤኖ፦ በነገራችን ላይ አርሲ ዩኒቨርሲቲ ከተቋቋመ አጭር ጊዜ ቢሆነውም አዲስ የሚባል  አይደለም። አዳማ ዩኒቨርሲቲ በሁለት ተከፍሎ ነው፤ አዳማ ሳይንስ ቴክኖሎጂና አርሲ ዩኒቨርሲቲ የተፈጠሩት። ስለዚህ የእኛ ኮሌጆች የመጡትም ከአዳማ ዩኒቨርሲቲ ስለሆነ የግንባታ ሥራውን ነው እንጂ እንደ አዲስ የምናየው በሰው ኃይል አዲስ አይደሉም፡፡

 ለምሳሌ የግብርናና የጤናን ኮሌጆች40ዓመት አካባቢ የቆዩ እና መማር ማስተማር ከጀመሩ ከአስር ዓመት በላይ ዕድሜ ያስቆጠሩ ናቸው፡፡ ከዚህ አንፃር አዲስ ነው አይባልም፡፡ መንግሥት ያስቀመጠውን  ቀመር አስቀድመን ለማሳካት ጥረት እያደረግን ነው። አሁን ባለው ሁኔታ በተሻለ አፈፃፀም ላይ እንገኛለን። ክፍተቱን ለመሙላትም ከአገር ውጪ ትምህርት እየተከታተሉ ያሉ ብዙ አስተማሪዎች አሉ፡፡ በአሁኑ ሰዓት ሥራ ላይ ያሉት ወደ454መምህራን እና ትምህርት ላይ ያሉት ደግሞ 242ናቸው፡፡ ስለዚህ ወደ እቅዱ እየተጠጋን ነው።

አዲስ ዘመን፦ ማህበረሰቡ ወደ ዘመናዊ ንግድ አሠራር እንዲገባ እና በተለይም አሁን ካለው  ኋላቀር የንግድ ሥርዓት እንዲወጣ ዩኒቨርሲቲው ምን እየሰራ  ነው? 

ዶክተር ሄርጶጤኖ፦ ትላልቅ ሥራ ፈጥረው የሚሰሩ ሰዎችን ወደ ዩኒቨርሲቲው እየጋበዝን የልምድ ልውውጥ እናደርጋለን። ዘመናዊ ንግድ ያለውን ጠቀሜታ ኤግዚቢሽን በማዘጋጀት እያስተማርን ነው፡፡ ለምሳሌ አሁን በቅርቡ ሊመረቁ የደረሱ ተማሪዎች የሥራ ኤግዚቢሽን አዘጋጅተን ተማሪዎቹ ከመንግሥትም ሆነ መንግሥታዊ ካልሆኑ ቀጣሪ ድርጅቶች ጋር እንዲገናኙና ጥሩ ውጤት ያላቸውን ተማሪዎች እንዲመረጡ አድርገናል፡፡

በዚህም ተማሪዎቻችን  ከአሰሪዎች ያገኙት ልምድ አለ፤ አሰሪ ድርጅቶችም ከተማሪዎቻችን ያገኙት ልምድ ይኖራል። በተጨማሪም ማህበረሰቡም ሥራ ፈጠራ ላይ የሚማረው ነገር እንደሚኖር እናምናለን፡፡ በዘ ልማድ በንግድ ውጤታማ የሆኑ ሰዎችን ሳይቀር ከሳይንሱ ተጠቃሚ ይሆናሉ፡፡ በዚህም መሠረት የሥራ ኤግዚቢሽን ብዙ ተማሪዎችን እንዲቀጠሩልን አድርጓል። ስለዚህ እንደ ጥሩ ተሞክሮ የሥራ ኤግዚቢሽን በሌሎች ዩኒቨርሲቲዎች ሊስፋፋ ይገባል ብለን እናምናለን፡፡ ዩኒቨርሲቲው ለመጀመሪያ ጊዜ በአምስት ኮሌጆች ያስተማራቸውን 1996ተማሪዎች በመጀመሪያና በሁለተኛ ዲግሪ፤ እንዲሁም በዲፕሎማ ያስተማራቸውን ተማሪዎች ሲያስመርቅ «እንደከዋክብት አትሌቶቻችን ሊቅ ባለሙያዎችን እናፈራለን» ብለን የያዝነውን ግብ ለማሳካት የመሠረት ድንጋይ የጣልንበት ነው ብሎ ለመናገር ይቻላል፡፡ 

አዲስ ዘመን፦ ስለነበረን ቆይታ በጣም አመሰግናለሁ፡፡

ዶክተር  ሄርጶጤኖ፦ እኔም አመሰግናለሁ ፡፡  

አብርሃም አባዲ

Published in ማህበራዊ

ኢትዮጵያ 1976 ዓ.ም ለመጀመሪያ ጊዜ ባካሄደችው የህዝብና ቤት ቆጠራ 43 ሚሊዮን ዜጎች እንዳሏት አረጋግጣለች። 1987 ዓ.ም ደግሞ የህዝብ ቁጥሯ 53 ሚሊዮን የደረሰ ሲሆን፤ 1999 ዓ.ም ባካሄደችው ሦስተኛው የህዝብና ቤት ቆጠራ 73 ሚሊዮን ህዝብ እንዳላት ታውቋል። የህገመንግሥቱ አንቀፅ 103 ደግሞ በየአሥር ዓመቱ የህዝብና ቤት ቆጠራ እንዲካሄድም ይደነግጋል። ለአራተኛ ጊዜ በ2010 ዓ.ም የመጀመሪያው ሩብ ዓመትም የሕዝብና ቤቶች ቆጠራ ለማድረግ ውጥን አላት። ይህን ዝግጅት አስመልክቶ የዝግጅት ክፍሉ የማዕከላዊ ስታትስቲክስ የህዝብ ግንኙነት ዳይሬክተር አቶ ሳፊ ገመዲ ጋር ያደረገውን ቆይታ እነሆ!

ለአራተኛ ጊዜ የሚካሄደው የህዝብና ቤት ቆጠራ ከቀድሞዎቹ በምን ይለያል?

አቶ ሳፊ፡- በ2010 ለአራተኛ ጊዜ የህዝብና ቤት ቆጠራ ታካሂዳለች፡፡ ሦስቱም ቆጠራዎች ሳይንሳዊ መስፈርት ባሟላ መልኩ  ነው የተከናወኑት፡፡ ሁሉም ከወቅቱ ጋር የተዛመደ ባህሪም ነበራቸው፡፡ ሦስቱም ቆጠራዎች ወረቀት ላይ የተመሰረቱ ቢሆኑም በየጊዜው መሻሻል እያሳዩ ተከናውነዋል፡፡ በ2010 ዓ.ም የሚካሄደው ግን ለየት ያለና ከወረቀት ይልቅ ቴክኖሎጂን መሰረት ያደረገ ነው፡፡

የቆጠራ ካርታ ዝግጅት የሚባለው ሙሉ ለሙሉ የተዘጋጀው በቴክኖሎጂ የታገዘ ነው፡፡ ቀደም ሲል ካርታ ዝግጅት የሚሰራው ሰዎች በእያንዳንዱ ቦታ ሂደው፤ ካርታውንም በእጅ ነበር የሚሰሩት፡፡ ይሁንና በሚቀጥለው ዓመት ለሚካሄደው ቆጠራ  ግን ጂ.ፒ.ኤስ እና በሌሎች ቴክኖሎጂዎች በመታገዝ የተሰራ ነው፡፡ 2009 ዓ.ም ዓመቱን ሙሉ ሲሠራበት የቆየ ነው፡፡ የቆጠራ ካርታ ቦታ ዝግጅት በከተማ 200፤  በገጠር ደግሞ 150 አባወራዎችን በቴክኖሎጂ በመታገዝ ማካለል እና ለቆጠራ ዝግጁ ማድረግ ነው፡፡ የዚህ ሥራ 90 ከመቶው ተጠናቋል፡፡ ዋናው ቆጠራውም በቴክኖሎጂ የታገዘ ነው የሚሆነው፡፡

የ2010 ዓ.ም ከሌሎች ቆጠራዎች የሚለየው የቀድሞዎቹ ቆጠራዎች አርብቶአደር አካባቢዎች፤ በቆላ እና ደጋ በተለያየ ጊዜ ይካሄድ ነበር፡፡ በአርብቶአደሩ እና ደጋ አካባቢ ካለው ጋር የተለያየ የኑሮ ዘይቤ ስለሚከተሉ ለቆጠራ በአንድ ወቅት ማካሄድ አስቸጋሪ ነበር፡፡ ለአብነት ኦሮሚያ ክልል ቦረና፤ አፋር ክልል እንዲሁም የኢትዮጵያ ሱማሌ ክልል እና በሌሎች የአገሪቱ አካባቢዎች በተመሳሳይ ወቅት ቆጠራ አይካሄድም ነበር፡፡ ለአብነት 1999 ዓ.ም ቆጠራ የተካሄደው የመጀመሪያው ግንቦት ወር ላይ ነው፡፡ ቀሪው ደግሞ 2000 ዓ.ም ነው የተካሄደው፡፡ ይህ ከወጪ አኳያ ከፍተኛ ገንዘብ ያስወጣል፡፡ ይህን ቀደም ሲል የነበረውን ችግር ለማቃለል ሲባል የአካባቢውን ማህበረሰብ እና አርብቶአደሮች መቼ በቀያቸው እንደሚገኙ ተጠንቷል፡፡ ስለዚህ በ2010ዓ.ም የሚካሄደው ቆጠራ በተመሳሳይ ወቅት ይሆናል፡፡

አዲስ ዘመን፡- ለቆጠራው የበጀት እና ሎጅስቲክስ አቅርቦት ዝግጅትስ ምን ደረጃ ላይ ነው?

አቶ ሳፊ፡- ለዚህ ቆጠራ ሦስት ቢሊዮን ብር ተመድቧል፡፡ ከዚህም ትልቁን ደርሻ የሚይዘው ለቆጠራው የሚያግዙ 180ሺ ታብሌት ኮምፒዩተሮች ግዥ ወጪ የተደረገው ነው፡፡ ከእነዚህ ኮምፒዩተሮች ከአንድ ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ ተደርጓል፡፡ ጨረታውን ያሸነፉት ደግሞ የአሜሪካ እና የቻይና ድርጅቶች ናቸው፡፡ ከዚህ ባሻገር እያንዳንዱ ሥራ በአግባቡ እንዲመራ ኮሚቴዎች ተቋቁመዋል፡፡

አዲስ ዘመን፡- የኮሚቴዎቹ ሥራ ምንድን ነው?

አቶ ሳፊ፡- ኮሚቴዎቹ በርካታ ተግባራትን ያከናውናሉ፡፡ ለአብነት የቴክኖሎጂ ኮሚቴ አለ፡፡ ይህ ቴክኖሎጂውን ለመጠቀም ማስቻሉን ለማረጋገጥ ታብሌቶችን መፈተሸ ነበረበት፡፡ በዚህም የቴሌኮሙኒኬሽን መሰረተ ልማት ባለበት እንደሚሰራ ኮሚቴው አረጋግጧል፡፡ በጥቂት ቦታዎች የቴሌኮሙኒኬሽን  መሰረተ ልማት ችግር ባለበት እና የመልክዓ ምድሩ አስቸጋሪ በሆነበት አካባቢ ብቻ ነው የማይሰራው፡፡ይሁንና እነዚህን በማይሰሩበት ወቅት በወረቀት ላይ ተሰርቶ ወዲያውኑ የቴሌኮሙኒኬሽን መሰረተ ልማት ባለበት ቦታ ሲደረስ ወደ ኮምፒዩተር ዳታ ይገባሉ፡፡

በሌላው በዓለም ላይ አወዛጋቢ የሆነው ጉዳይ መረጃ የመመንተፍ እና ማጥቃት ስጋት እንዳይኖር  አገር አቀፍ የቴክኖሎጂ ኮሚቴ ተቋቁሟል፡፡ በዚህ ውስጥ የደህንነት እና መረብ ኤጀንሲ፤ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር፣ አትዮ ቴሌኮም እና የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል አባል ናቸው፡፡ ይህ የቴክኖሎጂ ኮሚቴ ታብሌቶቹ ሲገዙም በቴክኒካል ሥራው ላይ ትልቅ ሚና ነበረው፡፡ የመረጃመረብ እና ደህንነት ኤጀንሲ ሥራው ተጀምሮ እስኪጠናቀቅ ኃላፊነት ተሰጥቶታል፡፡ በተለይም ከመረጃ ደህንነት አኳያ ትልቅ ኃላፊነት ተሸክሟል፡፡

በህዝቡ ዘንድ ግንዛቤ የመፍጠር ለኤሌክትሮኒክስ እና ህትመት ሚዲያ የሚውል መረጃም እየተሰራበት ሲሆን፣  በኮሚቴ እየተመራ ነው፡፡ ሌላው በኮሚቴ የተሰራው ነገር ቢኖር አገሪቱ አሁን ካለችበት የዕድገት ደረጃ እና ከዓለም ነባራዊ ሁኔታ አኳያ የሚመጥኑ መጠይቆችን ተዘጋጅተዋል፡፡ በዚህም ውስጥ የዩኒቨርሲቲ ምሁራን፣ የኤጀንሲው ከፍተኛ ባለሙያዎች እና የሚመለከታቸው አካላት ተሳትፈውበታል፡፡ ይህ በሥነ ህዝብ ውስጥ አስፈላጊ መረጃዎችን መመለስ በሚችልበት አኳኋን የተዘጋጀ ነው፡፡

አዲስ ዘመን፡- ቆጠራውን የሚያካሂዱት እነማን ናቸው?

አቶ ሳፊ፡- በቀደሙት ቆጠራዎች በብዛት መምህራን ነበሩ የተሳተፉት፡፡ በአሁኑ ወቅት የቆጠራ ኮሚሽኑ ባስተላለፈው ውሳኔ መሰረት በየቀበሌው በርካታ የጤና፣ የልማት ጣቢያ ሠራተኞች እና መምህራን ይኖራሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥ ነው የሚመረጡት፡፡ ዋናው መስፈርቱ ግን ቴክኖሎጂ መጠቀም መቻል ነው፡፡ ቆጠራ በሚካሄድባቸው 10 ቀናት ውስጥ ብቁ የአካል ቁመና ያለው እና ፈጣን ሰው ያስፈልጋል፡፡ እነዚህን ብቁ ሰዎች የመምረጥ ጉዳይ ደግሞ የየክልሎቹ ድርሻ ይሆናል ማለት ነው፡፡ ቆጠራው በ2010 ዓ.ም የመጀመሪያው ሩብ ዓመት አካባቢ እንደሚካሄድ ይጠበቃል፡፡ ስለዚህም ለሥራው ያግዝ ዘንድ ቆጠራው አንድ ወር ሲቀረው ስልጠና ይሰጣል፡፡ በየክልሎቹ ደግሞ የስልጠና ማዕከላት  እየተደራጁ ነው፡፡

አዲስ ዘመን፡- ለቆጠራው   ምን ያህል ሰው ያስፈልጋል?

አቶ ሳፊ፡- የቆጠራ ካርታ ዝግጅት ሲጠናቀቅ ስንት ሰው ለቆጠራ እንደሚያስፈልግ ትክክለኛ አሃዝ እና ፋይናንስ ብሎም ሎጅስቲክስ መመደብ ይቻላል፡፡ በግምት 140ሺህ ቆጠራ ቦታዎች እንደሚኖሩ ይጠበቃል፡፡ ስለዚህ 140ሺ ቆጣሪ ይኖረዋል፡፡ ከ30 እስከ 35ሺ ተቆጣጣሪዎች ይኖራሉ፡፡ በተጨማሪም  ሦስት ሺህ አስተባባሪዎች ይኖራሉ፡፡ በአጠቃላይ 190ሺህ ሰዎች በላይ በቆጠራው እንደሚሳተፉ ይጠበቃል፡፡

አዲስ ዘመን፡- ቆጠራው በየአስር ዓመቱ የሚካሄድ ከሆነ ታብሌት ኮምፒዩተሮቹ ቆጠራውን ሲያጠናቅቁ በማን እጅ ይቆያሉ?

አቶ ሳፊ፡- አንዱ በጣም አስቸጋሪ ይሆናል ተብሎ የሚጠበቀው ይህን ንብረት በአግባቡ ተጠቅሞ  የማስመለስ ጉዳይ  እንዴት ይሁን? የሚለው ጉዳይ  ነው፡፡ እነዚህ ታብሌቶች መገዛታቸው መንግሥት ለመረጃ ጥራት እና ታማኝነት ያለውን ቆራጥነት ያሳያል፡፡ ስለሆነም እነዚህ ታብሌቶች የአገር ሃብት መሆናቸው መታወቅ አለበት፡፡ ታብሌቶቹ ቆጠራው ከተጠናቀቀ በኋላ መረጃውን የያዙ ስለሆኑ ወደ ማዕከሉ ይመለሳሉ፡፡ እንዴት መመለስ እንዳለበት ደግሞ መመሪያ ተዘጋጅቷል፡፡

ታብሌቱ የሚሰጣቸው ደግሞ ቋሚ የመንግሥት ሠራተኞች፣ ከወንጀል ነጻ የሆኑ፣ ሞዴል ሠራተኞች የሆኑና በአጠቃላይ ኃላፊነት የሚቀበሉ ናቸው፡፡ የ2010 ቆጠራ ሲጠናቀቅ ታብሌቶቹ ከአስር ዓመት በኋላ ቆጠራ እስኪሚካሄድ ድረስ በመጋዘን አይቀመጡም፡፡ ማዕከላዊ ስታትስቲክስ ኤጀንሲም ከቆጠራ በኋላ በርካታ ሥራዎችን ስለሚያከናውን ይጠቀምባቸዋል፡፡ ምናልባት ሶፍትዌሮቹን መቀየሩ ያስፈልግ ይሆናል፡፡

አዲስ ዘመን፡- በቆጠራው ምን ምን ይካተታል?

አቶ ሳፊ፡-  ዋናው ትኩረቱ ሰዎችን መቁጠር ነው፡፡ ሴቶች፣ ህጻናት፣ አካል ጉዳተኞች ሁሉም ይቆጠራሉ፡፡ በአሁኑ ወቅት መንግሥት ትልቁ ዓላማ ለዜጎች ቤት ማቅረብ ነው፡፡ ስለዚህ የአንድ ሰው የቤት ይዞታው መታወቅ አለበት፡፡ ከምን እንደተሰራ፣ መገልገያ ቁሶቹ፣ የሚጠቀማቸው የመረጃ ምንጮች፣ መብራት፣ ውሃ፣ መፀዳጃ ቤት የመሳሰሉት መኖራቸውን ለማረጋገጥ ደግሞ ቤት ቆጠራም ይከናወናል፡፡ ይህ ለመንግሥት በጣም ይጠቅማል፡፡ ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊ እና ምጣኔ ሃብታዊ ትርጉሙ ከፍተኛ ነው፡፡ መንግሥት ለሚያቅዳቸው ተግባራት ሁሉ የህዝብ ቁጥር ወሳኝ ነው፡፡

አዲስ ዘመን፡- የቆጠራውን ትክክለኝነት እንዴት ነው ማረጋገጥ የሚቻለው?

አቶ ሳፊ፡- ለዋና ቆጠራ የተደረገው ዝግጅት ለመስክ ሥራ ላይ መዋሉን ለማረጋገጥ የሙከራ ቆጠራ ተደርጓል፡፡  ይህም ክፍተቶች ካሉ ቀድሞ ለማረም እንዲያግዝ ነው፡፡ በዚህም በገጠር፣ ቆላ ደጋ እና ከተማ ከሁሉም ቦታ ለናሙና ተወስዶ ጥናት ተደርጓል፡፡ በዚህም ናሙና ሥራው ያሰራል ወይስ አያሰራም የሚለው ታይቷል፡፡ እናም በዚህ ሙከራ  በትክክል እንደሚሠራ ተረጋግጧል፡፡

ከቆጠራ በኋላ ድህረ ቆጠራ ይካሄዳል፡፡ ይህ ሳይንሱ የሚያዘው ነው፡፡ ይህ የሚደረገው የመረጃውን ጥራት ለማረጋገጥ ነው፡፡ ይህም ቆጠራ ከተካሄደ በኋላ የተወሰኑ ቦታዎች ለናሙና ተወስደው ቆጠራ ይካሄዳል፡፡ ስለዚህ  አሰራሩ በራሱ ከስህተት የፀዳ ለማድረግም ያግዛል፡፡

አዲስ ዘመን፡- የህዝብና ቤት ቆጠራ አገራዊ፤ አህጉራዊ ብሎም ዓለም አቀፋዊ ትርጉሙ ምንድን ነው?

አቶ ሳፊ፡-  እንደ አገር ለልማት ዘርፍ ጠቃሚ የሆኑ መረጃዎች ይሰበሰባሉ፡፡ እኒህን በአግባቡ ከተተነተኑ ለአገሪቱ ትልቅ ጥቅም ይሰጣሉ፡፡ በአፍሪካ ደረጃ የአህጉሪቱን የስነ ህዝብ ፖሊሲ ለመቅረጽ ያግዛል፡፡ ይህ በአንድ አገር ያለው ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊ እና ምጣኔሃብታዊ ትርጉም በአህጉር ብሎም በዓለም ደረጃም የራሱ የሆነ አንድምታ አለው፡፡ 

አዲስ ዘመን፡- በቆጠራው ምን  ዓይነት ስጋቶች ይኖራሉ ተብሎ ተለይቷል?

አቶ ሳፊ፡- መሰረት ልማቶች ባልተሟላበት አካባቢ ቆጠራ ሥራውን በተሳካ ሁኔታ እና ፍጥነት ለማሳካት እክል ሊፈጥር ይችላል፡፡ በተለይ ከቴሌኮም ጋር በተያያዘ ችግሮች ሊከሰቱ ይችላሉ፡፡ ችግሩን ለማቃለልም ቀድሞ ዝግጅት እየተደረገ ነው፡፡ 

በየአስር ዓመቱ ለሚካሄደው ቆጠራው በባለቤትነት መንግሥት ነው የሚሰራው፡፡ ለዚህም ከላይ እስከታች አደረጃጀት ተፈጥሯል፡፡ አገር አቀፍ የቆጠራ ኮሚሽን ተቋቁሞ ወደ ሥራ ገብቷል፡፡ ይህም በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራ ሲሆን፤ ከሦስት ጊዜ በላይ በመገናኘት ጠቃሚ ውሳኔዎችን ወስኗል፡፡ ክልል አካባቢ ያሉ እና በካርታ ላይ እክል ሊፈጥሩ የሚችሉ ችግሮች ቶሎ መፍትሄ እንዲያገኙ የሚያስችል አደረጃጀት ተፈጥሯል፡፡ በዚህም እስከ ቀበሌ ድረስ ጉዳዩን በዋናነት የሚከታተሉ አካላት ተመድበዋል፡፡ እነዚህን በማቋቋም የማዕከላዊ ስታትስቲክስ ቀዳሚውን ሚና ተወጥቷል፡፡ የቆጠራ ኮሚሽንም ያስተላለፈው ውሳኔ በድንበር አካባቢ ችግሮች በፍጥነት እንዲፈቱ ነው፡፡ ይህ ካልሆነ ችግሮች በሚስተዋሉባቸው አካባቢዎች ‹‹ልዩ ቆጠራ›› ይካሄዳል፡፡

አዲስ ዘመን፡- ስለሰጡን መረጃ አመሰግናለሁ። የሚያስተላልፉት መልዕክት ካለ?

አቶ ሳፊ፡-  ለአራተኛ ጊዜ ለሚካሄደው የህዝብና ቤቶች ቆጠራ ህዝቡ ተሳትፎ እና ድጋፍ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ በየደረጃው ያለው የመንግሥት ኃላፊዎች  ትልቅ ሚና ይጠበቅባቸዋል፡፡ አንድም ቤት እና ሰው ሳይቆጠር መታለፍ የለበትም፡፡ ለዚህም የሁላችን ትብብር ያስፈልጋል፡፡

ክፍለዮሐንስ አንበርብር

Published in ፖለቲካ

አገሪቱ ለዘርፉ ትኩረት ከሰጠች በዓመት ከአትክልትና ፍራፍሬ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ማግኘት ትችላለች ፤

የሀገሪቱ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴን ለማሳደግ ከገቢ ምርቶች ይልቅ ወጪ ምርቶችን ማሳደግ እንደሚገባ ይታመናል። የሀገር ውስጥ ምርቶችን ወደ ውጭ መላክ ሲባል ተወዳዳሪ ሆኖ መቅረብ ላይ ቅድሚያ ሊሰጠው  እንደሚገባም ዕሙን ነው። በዓለም ገበያ ተወዳዳሪ ሆኖ መውጣት፤ ለዚህም ምርትና ምርታማነትን ከማሳደግ ባለፈ ገበያው የሚያስፈልገው ምንድነው? የሚለውን መለየትም ይገባል።

 በመቀጠልም በመጠንና በጥራት ተወዳዳሪ ሆነው መውጣት የሚችሉ ምርቶችን ማቅረብ፤ እንዲሁም ገበያው በሚፈልገው መጠን ደረጃውን የጠበቀ መሆንም ይኖርበታል። ይሁን እንጂ ሀገሪቱ ከሌሎች አጎራባች ሀገራት በተሻለ የምርት ዓይነትና ብዛት ቢኖርም ከኬንያ እንዲሁም ሌሎች ሀገራት ከዘርፉ ከሚያገኙት ጥቅም ባነሰ ሁኔታ ውስጥ እንደምትገኝ መረጃዎች ያመላክታሉ። እኛም ለዛሬ በጉዳዩ ዙሪያ ከኢትዮጵያ ሆርቲካልቸር አምራች ላኪዎች ማህበር፤  እንዲሁም የዕውቅና ማረጋገጫ እና ቁጥጥር ጋር ተያይዞ የሚመለከ ታቸውን አካላት አነጋግረናል።

ስለ ዘርፉ 

አቶ ቴዎድሮስ ዘውዴ የኢትዮጵያ ሆርቲካልቸር አምራች ላኪዎች ማህበር ዋና ዳይሬክተር ናቸው። ሀገሪቱ ከዘርፉ በዓመት ከአትክልትና ፍራፍሬ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ማግኘት የሚያስችል አቅም እንዳላት ይናገራሉ። ይሁን እንጂ በአሁኑ ወቅት ዘርፉ ለሀገሪቱ በሚጠበቀው ደረጃ ውጤት ማምጣት አልቻለም። በዚህም በአበባ፣ በአትክልትና በፍራፍሬ ከሦስት መቶ ሚሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ማግኘት አልተቻለም። ለዚህም ተጠቃሽ ከሆኑ ማነቆዎች መካከል አንዱና ዋነኛው የትራንስፖርት አቅርቦት ነው። በዚህም አብዛኛው ምርት በአውሮፕላን ይሄዳል። ይህ ከዋጋ አንፃር ውድና አዋጪ አይደለም። መንግሥትም ችግሩን ለመቅረፍ ዘርፈ ብዙ ሥራዎችን እየሰራ ይገኛል። በዚህም የኢትዮ ጅቡቲ የባቡር ሥራ መጠናቀቁ ቀደም ባሉት ጊዜያት የነበሩትን ችግሮች በተለይ ከዋጋ ጋር ተያይዞ የነበረውን ችግር ያቃልላል ተብሎ ይጠበቃል።

ከባቡሩ ሥራ መጠናቀቅ ጋር በተያያዘ የተለያዩ ባለሀብቶች በሀገሪቱ መዋዕለ ንዋያቸውን ለማፍሰስ እየገቡ መሆናቸው ሌላው መልካም ገፅታ ተደርጎ ሊወሰድ ይገባል። በሀገር ውስጥም ሆነ  በውጭ ያሉ ባለሀብቶች በዘርፉ ለመሰማራት ጥናቶች እያካሄዱ ሲሆን ቀደም ብለው ሥራውን እየሰሩ ያሉትም ለማስፋፋትና ወደ ተሻለ ደረጃ ከፍ ለማድረግ እንቅስቃሴ ጀምረዋል።

በአውሮፓ የሚገኙ በርካታ ባለሀብቶችም የመሬት አቅርቦት ከተስተካከለ ወደ ሀገር በመግባት ሥራው ላይ ለመሰማራት ያላቸውን ፍላጎት በተለያዩ አጋጣሚዎች እንደሚገልፁ ዋና ዳይሬክተሩ ይናገራሉ። ይህ ተጠናክሮ ከቀጠለ ሀገሪቱ በአትክልትና ፍራፍሬ ያጣችውን ገቢ ያስገኝላታል። ነገር ግን በሀገር ውስጥ ያሉት አካላት ዘርፉን ለማስፋፋት ፍላጎት ቢያሳዩም  ትልቅ ተግዳሮት የሆነው የመሬት፣ የማዳበሪያ፣ የኬሚካል እንዲሁም መሰል ግብዓት አቅርቦትና ከፖሊሲ ጋር ተያይዞ የሚስተዋሉት ክፍተቶች ናቸው። ለችግሮቹም መፍትሄ ለማምጣት ከመንግሥት ጋር በመሆን መሥራት ይጠበቃል። በተያያዘም በዋናነት የቀዝቃዛ ፍሪጅ አገልግሎት ከሚሰጡ ድርጅቶች ጋር ዋጋውን ለማሻሻል ማህበሩ ውይይቶችን  በማካሄድ ላይ ነው።

አምራቾች ምን ይላሉ?

በመቂ ባቱ አትክልትና ፍራፍሬ አምራቾች ህብረት ሥራ ማህበር የሚሰሩት አቶ መርጊያ ቶላ እንደሚናገሩት፤  ዘርፉ የገበያ ትስስርን ከመፍጠር ጀምሮ የሥራ ዕድል በመፍጠር ያለው ፋይዳ የጎላ ነው። ከዚህ ጎን ለጎንም በውጭ ተወዳዳሪ ሆኖ በመውጣት የሀገሪቱ የውጭ ምንዛሬ ላይ ከፍተኛ አስተዋፅኦ አለው። ይሁን እንጂ በዘርፉ አሁንም ያልተፈቱ ጎታች ማነቆዎች እንዳሉ ያለበትን የዕድገት ደረጃ በማየት መገመት አያዳግትም።

 አርሶአደሩ በዘርፉ ከአምራቾች ጋር ባለው ትስስር እንዲሁም በራሱ ተጠቃሚነቱን ማረጋገጥ የሚችልበት ዘርፍ ነው። ይሁን እንጂ ባለው የገበያ ውስንነት ምክንያት ችግር ሲያጋጥመው ይስተዋላል። በተለይም አትክልትና ፍራፍሬ የዕለት ተዕለት ገበያ የሚፈልግ ነው። ይህ ካልሆነ ደግሞ የሚበላሽ በመሆኑ ዘለቄታዊ ገበያ መፈጠር ላይ ያሉ ችግሮችን ለማቃለል ትኩረት መሰጠት እንዳለበት ይጠቁማሉ። የገበያ ትስስር ጠንካራ አለመሆን በዘርፉ የሚስተዋል ክፍተት ሲሆን የገበያው ሥርዓት ወጥ ሆኖ ቀድሞ የነበሩ ህገ-ወጥ አሠራሮች ከመከላከል አኳያም መንግሥት ከአምራቹ ጋር በመሆን መስራት እንደሚኖርበት ይናገራሉ።

እንደ አቶ መርጊያ ማብራሪያ፤ ምርት ሲመረት ለማን እንደሚመረት ማወቅ ይጠይቃል። የአምራቹ የምርት ሂደት ገበያውን ያማከለና የተሻለ የግብርና አሠራርን የጠበቀ መሆን እንዲችል ለአርሶአደሩ ግንዛቤ መስጠት ይገባል። ይህ መሆን ሲችል በዓለም ገበያ ተወዳዳሪ የሆኑ ምርቶችን ይዞ መቅረብ ይቻላል። በመሆኑም ይህ ማህበር ምርቶቹን ለአውሮፓ ገበያ ለማቅረብ የዕውቅና ማረጋገጫ ካገኙ ህብረት ሥራ ማህበራት መካከል በሀገሪቱ ቀዳሚ ለመሆን ችሏል። በዚህም በጥቅል ጎመን፣ በፎሶሊያ እንዲሁም ቀይ ሽንኩርት ላይ የተሻለ የግብርና አሠራር ማረጋገጫ ሰርተፊኬት አግኝቷል። በቀጣይ የነበሩ ችግሮች በማቃለል በኩል ሊኖረው የሚችለው ሚናም የጎላ ነው የሚሆነው። ይህንንም በማስፋት ቁጥራቸው በዛ ያሉ አርሶአደሮች ተጠቃሚነታቸው እንዲረጋገጥ እየሰራ ይገኛል። በሚቀጥለው በጀት ዓመትም ፎሶሊያን በስፋት ለውጭ ገበያ ለማቅረብ ዝግጅቱን አጠናቋል።

አቶ ከበደ ጋሻው ከኢታምኮ ኃላፊነቱ የተወሰነ አምራች ድርጅት ሥራ አስኪያጅ እንደሚሉት፤ በዓለም ገበያ ለመግባት አንዱ ወሳኝ ነገር የተሻለ የግብርና አሠራር ዕውቅና ማረጋገጫ ነው። በመሆኑም ይህን ባሟላ ሁኔታ ለመስራት እየተንቀሳቀሱ መሆናቸውን ይገልፃሉ። ነገር ግን ይላሉ አቶ ከበደ አምራቹ ኃይል የአውሮፓው ገበያ የሚፈልገው የዕውቅና ማረጋገጫ ቢያገኝም እንኳን የማጓጓዣ አገልግሎቱ ላይ የሚታዩትን ችግሮች ማቃለል ካልተቻለ ከዘርፉ የሚጠበቀውን ውጤት ማግኘት ያስቸግራል። በመሆኑም ቅድሚያ ትኩረት ሊሰጥበት የሚገባው የመጓጓዣ ሁኔታው ምቹነትና ተደራሽነት ሊሆን ይገባል። ይህ መሆን ካልቻለ የአውሮፕላን ዋጋ እጅግ ከፍተኛ ነው። የመርከቡም ከጊዜ አንፃር ቆይታ ስለሚኖረው ዘርፉን ወደ ተሻለ ደረጃ ለማድረስ መንግሥት ትኩረት ሰጥቶ መስራት እንዳለበት ይናገራሉ።

የዕውቅና ማረጋገጫ

በዕውቅና ማረጋገጫ ተቋም ባለሙያ የሆኑት ወይዘሮ ቃልኪዳን ውቤ ኢትዮጵያ ከጎረቤት ሀገራት ባላት ሀብት የተሻለች ብትሆንም በዓለም ገበያ ላይ ተወዳዳሪ ሆኖ መውጣት አልቻለ ችም። በመሆኑም ሀገሪቱ ማግኘት የሚገባትን ጥቅም ሳታገኝ መቆየቷን ያስታውሳሉ። ባለሙያዋ እንደሚሉት በሀገሪቱ በተሻለ የግብርና አሠራር የዕውቅና ማረጋገጫ የተሰጣቸው 61 የግብርና አካላት ናቸው። ይህም ከኬንያ እጅጉን በመጠን ያነሰ ነው። ይህ የሆነበት ዋነኛው ምክንያት በሀገሪቱ ዘመናዊ አሠራር ጋር በተያያዘ በተፈጠረ የግንዛቤ ክፍተት ነው። መንግሥትም ሆነ አምራቾች ዘርፉ ለሀገሪቱ ያለውን ጠቀሜታ በመረዳት ግንዛቤ ከመፍጠር ጀምሮ ትኩረት ሰጥተው ሊሰሩ እንደሚገባ አሳስበዋል።

እንደ ወይዘሮ ቃልኪዳን ገለፃ፤ ጎረቤት ሀገራት በዓለም ገበያ ተወዳዳሪ እንዲሆኑ ካስቻላቸው ምክንያቶች አንዱ የገበያውን ፍላጎት መሠረት ያደረገ ምርት በዓይነት፣ በብዛትና በጥራት ማቅረብ በመቻላቸው ነው። በመሆኑም መንግሥት እና በዘርፉ የተሰማራው አምራች በጋራ በመሆን ችግሮችን በመለየትና መፍትሄ በማስቀመጥ ላይ መመካከር ይጠበቅባቸዋል። በተለይም የአውሮፓው ገበያ ምን ምርቶችን እንደሚፈልግ መለየትና ምርቱን በሚፈለገው ደረጃ ማቅረብ ይገባል።

ፍዮሪ ተወልደ

Published in ኢኮኖሚ

በቱርኩ  ያፒ መርከዚ በኢትዮጵያ ውስጥ  ከሚገነባቸው የባቡር ሐዲድ ከፊል ገጽታ፤

ኢትዮጵያ በተለያዩ ዘርፎች እያከናወነች ያለውን ስኬታማ ተግባራት የተለያዩ ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙኃን በድረገጾቻቸው ለንባብ አብቅተዋል። በተለይም በኢኮኖሚው መስክ እየታየ ያለው ለውጥ፣ የውጭም ሆነ የሀገር ውስጥ ባለሀብቶች በማከናወን ላይ ያሉት ተግባራት በዓለም ገበያ ተወዳዳሪ ሆነው ለመውጣት የሚያስችላቸውን አቅጣጫ እንደያዙ ዘገባዎቹ የዳሰሷቸው እውነታዎች ናቸው። ባለፈው ሳምንት መልካም ገጽታዎችን አጉልተው ካስነበቡት መካከል የኢትዮጵያ የአየር መንገድ አዲሱ በረራ ለአካባቢው የኢኮኖሚ መነቃቃት እንደሚፈጥር መነገሩ፣ የቱርክ ግዙፍ የግንባታ ፕሮጀክት የአፍሪካ «የታመነ የልማት አጋር» እየሆነ መምጣቱ፣ የምጣኔ ሀብት መቀዛቀዝና የውጭ ንግድ መዳከም  ይገኙበታል፡፡

  የቱርክ ግዙፍ የግንባታ ፕሮጀክት የአፍሪካ «የታመነ የልማት አጋር»

እየሆነ ነው

የቱርክ ግዙፉ የሕንፃ ግንባታ ኩባንያ ያፒ መርከዚ  በኢትዮጵያ እና ታንዛኒያ ውስጥ በ3 ቢሊዮን ዶላር ዘመናዊ የባቡር መስመር ግንባታ ፕሮጀክት እየገነባ ሲሆን ይህም በአፍሪካ «የታመነ የልማት አጋር» እንዲሆን እንዳደረገው አናዶሉ ኤጀንሲ የወሬ ምንጭ በድረ ገጹ አስነብቧል፡፡ በተባበሩት መንግሥታት የአፍሪካ የመሠረተ ልማት አውታር እና የካላብጋን እና የአልጀርስ ባቡር መስመሮች ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ 2ሺህ600 ኪሎ ሜትር መስመር  እና ሌሎች አሥራ ሁለት የባቡር መስመሮች በተሳካ ሁኔታ በመገንባት ኩባንያው ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡

የፋይናንስ ጉዳዮች ዳይሬክተር አቶ ሙራት ኦካል ለአናዶሉ እንዳሉት፤ የመጀመሪያ ሁለቱ የአፍሪካ ፕሮጀክቶች በከፍተኛ ፍጥነት በማደግ ላይ ያሉ አገራት ላይ ያተኮረ ነው፡፡ «ፕሮጀክቶች በከፍተኛ ደረጃ ሊባል በሚችል ልኬት ተጠናቀዋል። እናም የእኛን የብቃትና የቱርክንም የቴክኖሎጂ ዕድገት ያሳየናል» ብለዋል፡፡ ኦካል አክለውም በቅርቡ በኢትዮጵያና ታንዛኒያ  የሚገነባው ደረጃውን የጠበቀ የባቡር ሀዲድ ለኩባንያው በአፍሪካ የመጀመሪያውና ትልቁ  ፕሮጀክት ነው ብለዋል፡፡

እ.አ.አ በ 2015 በ 1ነጥብ7 ቢሊዮን ዶላር ወጪ የተጀመረው 3 ሺ 910 ኪሎ ሜትር አዋሽ-ኮምቦልቻ-ሐራ ገበያ የባቡር መስመር ፕሮጀክት  ሰሜን እና ምሥራቅ ኢትዮጵያን በማገናኘት ወደ ጅቡቲ ወደብ በቀላሉ ለመድረስ እንደሚያግዝ ምንጩ ዘግቧል፡፡ ይህ የባቡር መስመር  ከ100 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ  ባለው የጎረቤት አገር ጋር ለማገናኘትና በተለይም ሸቀጦችን ለማጓጓዝ እጅግ ጠቃሚ እንደሆነ ምንጩ አስነብቧል፡፡

የኢትዮጵያ መንግሥት የእድገትና የትራንስፎር ሜሽን እቅድን መሠረት በማድረግ የሀገሪቱን ውስጣዊና ውጫዊ መጓጓዣ እና የመንገድ ትራንስፖርት አቅም እያጠናከረ ነው፡፡ ምንጩ  እንደዘገበው አዋሽ እና ኮምቦልቻ  ብዛት ያላቸው ረዣዥም ድልድዮች እና ዋሻዎች የያዘው የመጀመሪያው ዙር ግንባታ በተሳካ ሁኔታ ተጠናቋል፡፡ ፕሮጀክቱ እንደታቀደው በ 2020 ሙሉ በሙሉ ሲጠናቀቅ 12 የመንገድ ዋሻዎች፤ 51 ድልድዮች፤ 14 መሻገሪያዎች እና አንድ መተላለፊያ ይገነባል፡፡ «በአሁኑ ወቅት በአጠቃላይ የፕሮጀክቱ 50 በመቶ ተጠናቅቋል፤ 83 ከመቶ የመጀመሪያው ዙር ተጠናቅቋል፡፡ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያውና በሰዓት  ከ100 ኪሎሜትር በላይ ፍጥነት ያለው እንደሆነ በሙከራ መረጋገጡን ምንጩ ዘግቧል፡፡ በሙከራው ወቅትም ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ መገኘታቸውን ዳይሬክተሩ አቶ ሙራት ኦካል  ተናግረዋል፡፡

ኦካል ጨምረው እንዳሉት፤  ሁለተኛው ደረጃ  ግንባታ ተጨማሪ ገንዘብ ያስፈልገዋል። እናም የኢትዮጵያ መንግሥት ይህንን ያስተካክላል ብለው ተስፋ እንደሚያደርጉ ሥራውን በተቀመጠለት ጊዜ እንደሚጨርሱ ተናግረዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በፕሮጀክቱ ውስጥ 7ሺ200 ሠራተኞች አሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥ 4ሺ600 ኢትዮጵያውያን እና 2ሺ200 ቱርካውያን ናቸው፡፡ 400 ሠራተኞች ደግሞ የሌሎች አገሮች ተቀጣሪዎች ናቸው፡፡

ለአናዶሉ ኤጀንሲ በስልክ መረጃ የሰጡት ኢንጂነር ሀብታሙ በቀለ  «የባቡር ፕሮጀክቱ የተለየ ባህሪ አለው ለበርካታ ዓመታት ከተለያዩ ዓለም አቀፍ መሠረተ ልማት ተቋራጮች ጋር ሰርቼያለሁ፤ የቱርክ ባለሙያዎችን ልዩ የሚያደርጋቸው ግን ክህሎታቸውን ለማካፈል  ፈቃደኞች ናቸው» ብለዋል። የኮምቦልቻ ነዋሪ የሆነው ሱሌይማም ሙሃመድ የባቡር መስመር ሥራው ለነዋሪው ተስፋ እንደፈጠረ ተናግረዋል፡፡ «የቱርክ ሠራተኞች ከአካባቢያችን ማህበረሰብ ጋር እንዴት እንደሚኖሩ እና እንደሚሰሩ ያውቃሉ፤ እኛም ተመሳሳይ ባህል አለን» ማለታቸውን ዘገባው ጨምሮ ገልጿል፡፡

(ANADOLU AGENCY 2 August 2017)

 

የአየር መንገዱ አዲሱ በረራ ለአካባቢው የኢኮኖሚ መነቃቃት ይፈጥራል

የኢትዮጵያ አየር መንገድ የመዳረሻ አድማሱን ከጊዜ ወደ ጊዜ እያስፋፋ በመምጣት በቅርቡ በሰሜን ምዕራብ ናይጀሪያ የምትገኝ ካዱና ግዛት አዲስ የበረራ አገልግሎት ጀምሯል፡፡ የግዛቱ አስተዳደር የበረራው አገልግሎት መጀመሩ የግዛቱ የምጣኔ ሀብት መነቃቃት ይፈጥራል ማለታቸው ዘ ጋርድያን ድረገጽ አስነብቧል፡፡

     የካዱና ግዛት ለባህር ወደብ ቅርብ ያለመሆን ችግር በማያቋርጥ የዓለም አቀፍ በረራ እንደሚቀረፍ አስተዳደሩ ተናግረዋል፡፡ ከአዲስ አበባ ካዱና የሚደረገው የቀጥታ በረራ ከዓለም አቀፍ ኢኮኖሚ የማቀላቀል አንድ እርምጃ መሆኑንም ጨምረው ገልጸዋል፡፡

    የካዱና ግዛት በመላክና ማስገባት ንግድ ሥራ የአየር መንገዱ ካርጎ በመጠቀም በቀላሉ አገልግሎቱን የሚያገኝ  ሲሆን፣ መደበኛ በረራ እንዲያደርግ አየር መንገዱን እንደሚደግፉትም የግዛቱ አስተዳዳሪ ናስር ኢል ሩፋይ ተናግረዋል፡፡ እንደ አስተዳደሩ አገላለጽ  የተገኘው መልካም አጋጣሚ የካዱና ግዛት የልማትና እድገት ስትራቴጂ በመደገፍ ኢንቨስትመንትን በመሳብ፣ የሥራ ዕድል ለመፍጠር፣ የሀገር ውስጥ ገቢ ለማሳደግና የነዋሪዎቹን ኢኮኖሚ ለማጠናከር የሚረዳ ነው፡፡

     የኢትዮጵያ አየር መንገድ በሳምንት ሦስት ቀን በግዛቱ መደበኛ በረራ የሚያደርግ ሲሆን፣ የካዱና አየር ማረፊያ የአቡጃ ዓለም አቀፍ ኤርፖርት ለእድሳት በተዘጋበት ጊዜም ቢሆን ምቹ ማረፊያ በመሆን በማገልገሉ አየር መንገዱ የሚተማመንበት መሆኑን የኢትዮጵያ አየር መንገድ የጉዞ ቁጥጥርና ሽያጭ ሥራ አስፈጻሚ ወይዘሮ  ፍሬሕይወት መኮንን  መናገራቸውን ዘገባው ጨምሮ ገልጿል፡፡

(The Guardian 2 August 2017)

  

  የምጣኔ ሀብት መቀዛቀዝ የውጭ ንግድን አዳክሟል

የዓለም የምጣኔ ሀብት መቀዛቀዝ የኢትዮጵያ የውጭ ንግድ በታቀደው መሠረት ግቡን እንዳይመታ ማድረጉ ዢንዋ ድረገጽ አስታወቀ፡፡ በበጀት ዓመቱ የሀገሪቱ የውጭ ንግድ አፈጻጸም 61 ነጥብ 2 በመቶ መሆኑን ተገልጿል። የ4 ነጥብ 75 ቢሊዮን ዶላር  ለማግኘት የታቀደ ቢሆንም የተገኘው2 ነጥብ 91 ቢሊዮን ዶላር ብቻ ነው።፡፡

የውጭ ንግድ ገቢው ከባለፈው ተመሳሳይ ዓመት ጋር ሲነጻጸር የ1 ነጥብ 8 በመቶ ጭማሪ ያሳየ ቢሆንም በበጀት ዓመቱ በነበረው የማምረቻ ፋብሪካዎች አስፈላጊ ግብአቶች አቅርቦት እጥረት፣ እንዲሁም የሕገ ወጥ ንግድና መሰል ችግሮች የውጭ ንግዱ እንዲዳከም ማድረጉን የንግድ ሚኒስቴር ከፍተኛ የሕዝብ ግንኙነት ባለሙያ አቶ ተስፋዬ ታደሰን ዋቢ በማድረግ ዘገባው ገልጿል፡፡

በንግዱ ላይ የግብርና ምርት 2 ነጥብ 18 ቢሊዮን ዶላር በማስገኘት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ሲኖረው የፋብሪካ ምርቶች 413 ሚሊዮን ዶላር እንዲሁም የማዕድን ዘርፍ 230 ነጥብ 8 ሚሊዮን ዶላር ማስገኘታቸውን ድረገጹ አስነብቧል፡፡

(Xinhua 2017-07-31)

በሞኒተሪንግ ክፍል

Published in ዓለም አቀፍ
Monday, 07 August 2017 19:07

በፀረ ሙስና ትግሉ ውስጥ

ሰሞኑን መንግሥት እያካሄደ ባለው ፀረሙስና ትግል ውስጥ ያሉትን በርካታ ውስብስብ አሠራሮች ከዋናው ዐቃቤ ሕግ መግለጫ ለመረዳት ችለናል፡፡ ሕዝቡ ብዙ ቅሬታዎች ነበሩት፡፡ በተለይ የዋናው ኦዲተር መስሪያ ቤት ለመንግሥት ባቀረበው ሪፖርት ላይ ያሳያቸው የገንዘብ ጉድለቶችና የፋይናንስ ጉዳቶች ምንም እርምጃ ሳይወሰድባቸው መቅረቱ የሕዝቡ የቅሬታ ምንጮች ናቸው፡፡ ሙስና ዓይን አወጣ፣ ሙሰኞች አሸነፉ፣ ተንሰራፉ፣ ተስፋፉ፡፡ ሀይ ባይ አጡ ሕዝቦች ግብር ይከፍላሉ፡፡ ሙሰኞች የሕዝብ ገንዘብ ወደ ኪሳቸው ይከታሉ፡፡

 ከአንድ ሙሰኛ መኖሪያ ቤት ብቻ ወደ አራት ሚሊዮን ብር የሚገመት ገንዘብ ተገኝቷል፡፡ በእንግሊዝ ፓውንድ፣ በአሜሪካ ዶላር በቻይና፣ በአረብ ኢሜሬት በኡጋንዳ ገንዘብ ሳይቀር ከተለያዩ የባንክ ደብተሮችና የቤትና የመሬት ባለቤትነት ካርታዎች ጋር ተይዟል፡፡ የሙስና አሠራራቸውም የረቀቀና የተወሳሰበ ነው፡፡ አንድ የመንግሥት ሠራተኛ የራሱን የንግድ ድርጅት ከፍቶ ከሚሰራበት መስሪያ ቤት የሚታዘዙ ግዢዎችን ያለምንም ጨረታ እየወሰደ ሲሞስን ተይዟል፡፡ ተገዛ የተባለው ዕቃ ገቢ ሳይሆን ክፍያዎች ይፈፀማሉ፡፡ ከገረጋንቲው፣ ከሲሚንቶው፣ ከአርማታው፣ ከምንጣሮው… ወዘተ ሁሉ የሕዝብ ገንዘብ በሙሰኞች ሲመዘበር ከርሟል፡፡

በአገሪቱ ሥራዎች ውስጥ በሙሉ ሙሰኝነት ነግሷል፡፡ የግዢ መመሪያውን ሳይከተል ብዙ ሚሊዮን ብር የሚያወጣ ግዢ እየተፈፀመ በመንግሥት ፋይናንስ ላይ ጉዳት መድረሱ ተረጋግጧል፡፡ በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር የውጭ አገር አበዳሪን ገንዘብና ፋይናንስ ሚኒስቴር ጋር በመገናኘት ሰበብ ለሦስት ደላሎች ተሰጥቷል፡፡ የአገሪቱ ሥራዎች በተመደበላቸው ጊዜና በጀት መሠረት አይሰሩም፡፡ በሁለት  ዓመት ያልቃል የተባለ ሥራ በአምስት ዓመትም አያልቅም በ300 ሚሊዮን ብር የተያዘ በጀት በ900 ሚሊዮን ብር የሚያልቅበት ሁኔታ አለ፡፡

በሙስና ተጠርጥረው የተያዙ ግለሰቦችን በተመለከተ የዐቃቤ ሕጉ አካሄድ ትክክልና ተገቢ ነው፡፡ ማለትም የተያዙት ሥራውና ግድፈቱ በቀጥታ የሚመለከታቸው ሰዎች ናቸው፡፡ ከላይ ያሉት ሚኒስትሮች የሌላውን አጠቃላይ አቅጣጫ ማስያዝና ፖለቲካዊ አመራር መስጠት ነው፡፡ ዋናውን ሥራ የሚሰሩት፣ ግዢ የሚፈፅሙት ጨረታ የሚያወጡትና አሸናፊውን የሚመርጡት ለአፈር ቆረጣና ለገረጋንቲ ማፍሰስ ሥራ ቀጥታ እጃቸውን የሚያስገቡት የተቋሙ ዋናና ምክትል ሥራ አስኪያጆች ዳይሬክተሮችና ቡድን መሪዎች ናቸው፡፡ የመጀመሪያ ተጠያቂዎችም እነዚሁ ሰዎች ናቸው፡፡

«ከሚኒስትሮች ጋር ንኪኪ ይኖራቸዋል፤ ለራሳቸው ሲበሉ ለሚኒስትሮቹም ያጐርሳሉ» የሚባል ነገር ሊኖር ከቻለ በሂደት በምርመራው በሚገኙ መረጃዎችና ማስረጃዎች የሚረጋገጥ ይሆናል፡፡ ለምሳሌ በ200ሺ ብር ባለ 15 ኪሎ ቮልት ጀኔሬተር እንዲገዛ በተፈቀደ በጀት ደረጃው ዝቅተኛ የሆነ ባለ 7 ቮልት ጀኔሬተር ግዢ ሲፈፀም ይህ ሚኒስትሩን ሳይሆን የዕቃ ግዢ ክፍሉን ሙስኝነት የሚያረጋግጥ ነው፡፡ በራስ አቅም የተሰራውን የምንጣሮ ሥራ በኮንትራክተሩ የተሰራ በማስመሰል 10 ሚሊዮን ብር እንዲከፈል ማድረግ የሥራ ሂደቱን  ሙሰኝነት የሚያሳይ ነው፡፡

 የፀረ ሙስና ትግሉ እገሌ ከእገሊ አይልም ወደታች ብቻ ሳይሆን ከጐንና ከላይ የሚገኙትን ሁሉ የሚመለከት ነው፡፡ ዋናው ነገር በቁጥጥር ስር ለማዋልና ምርመራ ለማድረግ መነሻ የሚሆን ማስረጃ መኖር አለበት፡፡ ከፍተኛውን ውሳኔ የመስጠት ሥልጣን ያላቸው ሚኒስትሮችና ዴኤታዎች በዚህ ሂደት ውስጥ ተጠያቂነት የለባቸውም እያልን አይደለም፡፡ የሙስናው ተቋዳሽ ባይሆኑም በሥራቸው በሚተዳደር ተቋም ውስጥ ሙስና ሲፈፀም፣ ወይም በመንግሥት ፋይናንስ ላይ ጉዳት ሲደርስ… የማወቅና አሠራሩን መፈተሽ አለባቸው፡፡ ስለጉዳዩ መረጃ ሲደርሳቸው ዝም ማለታቸው ሊያስጠይቃቸው ይችላል፡፡ በዚህና በሌሎችም ምክንያቶች ጥፋቶች ሊሰሩ ይችላሉ፡፡ ይህም በአስተዳደርና ቅጥር ብቃት ማነስ በቸልተኝነት ወይም አውቆ ዝም በማለት… አስተዳደራዊ ቅጣት ሊደርስባቸው ይችላል እንጂ በሙስና ወንጀል አያስ ጠረጥራቸውም፡፡ የፖለቲካ ሹመኞች በመሆናቸው ተገምግመው ገለል ሊደረጉ ይችላሉ፡፡ የሙስና ወንጀሎቹ ዋና ተዋንያን ግን በእነሱ ስር ያሉ ሥራው በቀጥታ የሚመለከታቸው ሰዎች ናቸው፡፡ በዙሪያችን ያለ እውነታውን ብንቃኝ ተመሳሳይ ጉዳይ ይገጥመናል፡፡ አቤቱታ ለማቅረብ ክፍለ ከተማ ብንሄድ ሙሰኝነት ያለው ዋና ሥራ አስፈፃሚው ዘንድ አይደለም ሙስና የሚፈፀመው በእሱ ስር ባሉ ሰው ባለ ሹመኞችና ሥራ ፈፃሚዎች አማካኝነት ነው፡፡ ዋና ሥራ አስፈፃሚው በሚመራው ተቋም ውስጥ ሙስና እየተፈፀመና ሕዝቡ እየተማረረ መሆኑን እያወቀ ዝም ካለ ወይም የበታቾች በሙስና ካገኙት ወረት ላይ የሚቀራመት ከሆነ ከተጠያቂነት አያመልጥም፡፡ ከበላይ አለቆቹ ጋር ሙስናውን ተካፍሎ በልቶ ብቻውን የሚታሰርበት ምክንያት ስለሌለ በምርመራው ሂደት ማጋለጡ አይቀርም፡፡

የአገር ሹም በሙሉ ተጠራርጐ ዘብጥያ ይውረድ ባይባልም ቁጥራቸው በ51 ብቻ የሚወሰን መሆን የለበትም፡፡ ገና በጣም ብዙ ተጠርጣሪ ሙሰኞች መኖር አለባቸው። እነዚህ ከላይ የሥልጣን እርከን ላይ የሚገኙ በመቶ ሺህ ሳይሆን በሺህ ሚሊዮን ሙስና ስማቸው በሕዝብ አፍ በክፉ የሚነሳ ሰዎች አሉ፡፡ ሙስና ወንጀል በመሆኑ ያለ ማስረጃ ይታሰሩ አይባልም፡፡ ገሚሱ በጥርጣሬ በስሜት በአሉባልታ የሚያስበው ሊሆን ይችላል፡፡ ለአገራችን ክፉ የሚመኙ መሰሪ ጠላቶች ደግሞ እገሌና እገሊት ካልታሰሩ የፀረ-ሙስና ትግሉ ዋጋ የለውም፣ ወይም የውሸት ነው ወይም ቀውጢ ሲመጣ ሊያመልጥበት ያዘጋጀው ነው። በማለት ሕዝቡ በመንግሥት የፀረ ሙስና እንቅስቃሴ ላይ ያለውን እምነት ለመሸርሸር ይጠቀሙበታል፡፡

እነኚህና ሌሎች የወገን ጠላቶች የፀረ ሙስና ትግሉ ውስጥ መርዝ ለመጨመር ሂደት ከብሔር በተለይም ከዘረኝነት ፖለቲካ ጋር ያነካኩታል፡፡ የእገሌ ብሔር ሰዎች አልተነካም ወይም አይነኩም፣ ዘመቻው ያነጣጠረው የእገሌንና የእከሌን ብሔር ሰዎች ከሥልጣን ቦታዎች ለማንሳትና በምትካቸው የእገሌን ብሔር ሰዎች አምጥተው የሙስና ተጠቃሚ ለማድረግ ነው የሚል የመርዝ ብልቃት ይዘው ሕዝቡን እርስበርሱ ለማጋጨትና ማለቂያ የሌለው ትርምስና ጦርነት ለመፍጠር የሚንቀዠቀዙ የሰው ክፉዎች አሉ፡፡

መንግሥት የእነዚህን አፍራሽ ኃይሎች መርዝ ለማክሸፍ ምንም መጨነቅና ሥራ መፍታት የለበትም፡፡ ማለትም ለእነሱ አሉባልታ ምላሽ እንዲሆን የእገሌ ብሔር የሆኑትን ባለሥልጣኖች ወይም ባለሀብቶች ያለ ማስረጃ የሚያስርበት ወይም ተጠያቂ የሚያደርግበት ሁኔታ ውስጥ መግባት የለበትም፡፡ ለጠላት ወሬ ሲል ብዙ መስዋዕትነት የከፈሉትን የሕዝብ ልጆች በዓይነ ቁራኛ ማየት አይኖርበትም፡፡

የመንግሥት ኃላፊነት በጥልቅ ተሃድሶው ውጤት የጀመረውን የፀረሙስና ትግል በማስረጃ በተደገፉና ግልጽነትና ተጠያቂነት ባለው አግባብ ተግባራዊ ማድረጉን መቀጠል ብቻ ነው፡፡ በሕዝቡ ግንዛቤ ውስጥ ውዥንብር እንዳይፈጠር ግን በፀረ ሙስና ትግሉ ውስጥ በየደረጃው የደረሰባቸውን የሥራ ውጤቶች በተከታታይ ለሕዝብ እንዲደርሱ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ ዘመቻው የተዋፅኦ ማሟያ አለመሆኑ የታወቀ ነው፡፡ የወንጀለኝነት ጉዳይ እንጂ የአሳታፊነት ጨዋታ አይደለም፡፡ ማለትም የፆታ ተዋጽኦን በሚመለከት ተጠያቂ የሚሆኑት ማስረጃ የተገኘባቸው እንጂ ከወንዶች ወንጀለኞች ቁጥር አንፃር የሴቶች ቁጥር አነስተኛ ነውና የሴቶችን ተዋጽኦ ለማመጣጠን ተጨማሪ ሴቶችን እንሰር የሚባልበት ሁኔታ የለም፡፡ ድሮም ቢሆን በሙሰኝነት ላይ የሚገኙ ሴቶች ቁጥር እጅግ በጣም አነስተኛ ነው፡፡ እገሊትን በስም እየጠሩ «ካልታሰረች» ማለትም ጠላትነት ነው፡፡ ማንም ይሁን ማ ያለሃጢአቱ፣ ያለወንጀሉ አይታሰርም፡፡ ወንጀለኛ ከሆነ ግን ሁሉም ሰው በሕግ ፊት እኩል ነውና ተጠያቂ ከመሆን አይድንም፡፡

በተመሳሳይ ሁኔታ የብሔር ተዋጽኦ ማመጣጠንም የፀረ-ሙስና ትግሉ ዓላማ አይደለም፡፡የአንድ ብሔር ሙሰኞች ቁጥር አነስተኛ ሲሆን የሌሎች ብሔሮች ሙሰኞች ተጠርጣሪዎች ቁጥር ብዥታውና ይህን ለማመጣጠን የሁሉንም ብሔር ተጠያቂዎች ቁጥር እኩል እናድርግ የሚባል ፍልስፍናም የለም፡፡ ያጠፋና ማስረጃ የተገኘበት ይጠየቃል እንጂ ለቁጥር ማመጣጠኛ ተብሎ ንፁህ ሰው የሚታሰርበት ሁኔታ የለም፡፡ እየታየ ያለውኮ ኮሜዲ ድራማ አይደለም፡፡ ፍርደ ገምድልነት በፀረሙስና ሥራ ውስጥ ቦታ የለውም፡፡ በሕግና በሕግ አግባብ ብቻ እንጂ በሌላ ማንኛውም የጥላቻና የበቀል መንገድ ሊሆን አይችልም፡፡ ከዚሁ ጉዳይ ሳንወጣ ከጠላት ጐራ የሚናፈሰው ውዥንበር የዕድሜ ኮታን ማመጣጠን ላይ ያተኮረ ነው፡፡ የታሳሪዎች ቁጥር በወጣቶችና በመካከለኛ የዕድሜ ክልል ሰዎች ብቻ ተሞላ… ከአንጋፋዎቹ የዕድሜ ባለጠጐች፣ ከነባሮች የተያዘ የለም ለማለት ነው ስለዚህ የዕድሜ ተዋጽኦን ለማረጋገጥ ሲባል ጥፋት ያልተገኘባቸውንና ማስረጃ ያልተያዘባቸው አንጋፋ አመራሮች ተጠያቂ ማድረግ አይቻልም፡፡ ይህ ሁሉ ጠፍቷቸው አይደለም የፀረ-ሙስና ትግሉን አካሄድ አቅጣጫ ለማስለወጥና የሕዝቡን ማስገንዘብና ወቅታዊ መረጃ እንዲደርሰው ማድረግ የእኛ ፈንታ ነው፡፡

ፀረ ሙስና ትግሉ ከየትም ይጀመር ከየት ተጠናክሮ መቀጠል አለበት፡፡ ወደላይና ወደታችም ሆነ ወደ ጐን ብዙ ቅርጫፎች አሉት፡፡ መረቦች አሉት፡፡ ከውጭ ሆነው መንግሥትን ለማውረድ አጋጣሚውን ለመጠቀም ያሰፈሰፉ ጠላቶችም አሉ፡፡ ሁሉም ለየራሳቸው ዓላማ ሁኔታውን ለማራገብ ይሰራሉ፡፡ ሙስናው ራሱ ፀረ ሙሰኛውን ለመዋጋት ቆርጦ ይነሳል፡፡ ሙስናን በሚያጋልጡ እንደ ዋናው ኦዲተር ባሉ ሙስናውን ለማጥፋት በሚሰሩ የዐቃቤ ሕግ መስሪያ ቤቶች ኃላፊዎችና ሠራተኞች ላይ ስም የማጥፋት ብቻ ሳይሆን ሀሰተኛ ወንጀል በመፈብረክ ከአለቆቻቸው ጋር ለማቀያየም ይሰራል፡፡ ሙስና ራሱን ለመከላከልና ገንዘቡን ለመሰወር ሁሉንም የበቀል ዓይነት ለመተግበር ወደኋላ አይልም፡፡ አንዱ ሙሰኛ ሲነካ ሌለኛው ሙሰኛ ይደነግጣል፤ ብሩን በማጠብ ወይም ሕጋዊ ለማስመሰል ይለወጣል፤ አገር ለቆ ለመወጣትም ያደፍጣል ለዚህም ቅድመ ጥንቃቄው ሊደረግበት ይገባል፡፡ ምርመራውን በአጭር ጊዜ አጠናቅቆ ፍርድ ማስጠት መቻል አለበት፡፡

 መያዛቸው ብቻ ለሕዝቡ ጥያቄ ምላሽ አይሆንም የእጃቸውን ማግኘታቸውን ሕዝቡ የማወቅ መብት አለው፡፡ ሙስና ወንጀል ነው ገንዘቡ ሲገኝ ደስ ሊል ይቻላል፤ ምንጩ ሲመረመርና ሲጋለጥ ግን መዘዙ ብዙ ነው፡፡ የተመዘበረው ገንዘብ በሕግ አግባብ ይመለሳል፤ የተገዛው ቤትና መሬትም ይወረሳል፤ የባንክ ሂሳብ ይታገዳል፤ በዚህም ቤተሰብ ይጐዳል፣ ይበተናል፣ ልጆች ተንደላቅቀው በተማሩበት ትምህርት ቤት ከዕድሜ እኩዮቻቸው ጋር መቀጠል አይችሉም፡፡ የሙሰኛ ልጅ መባሉም ቅሌቱ ለቀረው ቤተሰብ ይከብዳል፡፡ ከዚህ ሁሉ በሥራቸው መጠን የሚከፈላቸውን ደመወዝ በአግባቡ እየተጠቀሙ ቤተሰብን ማስተዳደር ይበልጥ የማንነት ክብር፣ የቤተሰብ ክብር፣ የልጆች ክብር ከገንዘብ  ጥማትና ከሆድ በላይ ነው፡፡ ፈጣሪ ልቦና ሰጥቶ ከሙስና ይሰውረን፡፡ የፀረ ሙስና ትግሉ ተጠናክሮ ይቀጥል የሕግ የበላይነትን በማስከበር ሕገመንግሥታዊ ሥርዓቱን የማስጠበቅ ሂደት የህልውና ጉዳይ ነው፡፡

ግርማ ለማ

Published in አጀንዳ

ግንቦት 1993 በሚኒስትሮች ምክር ቤት እውቅና ተሰጥቶት ወደሥራ የገባው የፌደራል የሥነምግባርና  የፀረ ሙስና ኮሚሽን «በ2017 ሙስና እና ብልሹ አሠራር ለልማትና መልካም አስተዳደር እንቅፋት ከማይሆኑበት ደረጃ ላይ በማድረስ በዓለም ግንባር ቀደም ተጠቃሽ ከሆኑ የጸረ ሙስና ተቋማት አንዱ ሆኖ መገኘት» የሚል  ራዕይ አንግቦ በመንቀሳቀስ ላይ ይገኛል።

ኮሚሽኑ በመጠናቀቅ ላይ ባለው ዓመት መጀመሪያ አካባቢ በ250 የመንግሥት ተቋማት የሙስና መከላከል ስትራቴጂን ተግባራዊ ለማድረግ በቅንጅት እየሰራ መሆኑንም አሳውቆ ነበር። ይሁን እንጂ ከሙስና ባህሪ ተለዋዋጭነት የተነሳ የቅንጅት ሥራው ውሃ ቅዳ ውሃ መልስ ሆኖበታል። ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት፣ የልማት ድርጅቶችን ጨምሮ የመንግሥት ተቋማት ብልሹ አሠራሮችን ለመከላከል የሚያስችላቸውን የሙስና መከላከል ስትራቴጂ እቅድ አዘጋጅተው ወደሥራ እንዲገቡ ቢደረግም፤  ቅንጅቱ ከወረቀት አልፎ በተግባር የሚጨበጥ ሥራ ሲሰራበት አልተስተዋልም።

ሙስናን ለመከላከል በሚዘጋጀው የስትራቴጂ እቅዱ ውስጥም በዋናነት ለሙስና መከሰት፣ መገለጫና ስጋት የሆኑ ዘርፎች ከነመገለጫቸው እንዲለዩ፤ እንዲሁም የስጋት ደረጃና የመከላከል ስልቶች እንዲካተቱ ቢደረጉም የሙስና መገለጫ ውስብስብና ተገማች ባለመሆኑ አንድ ቦታ ሲቋጥሩት ሌላ ቦታ እየተፈታ ነገሩን ሁሉ «ጠብ ሲል ስደፍን... ጠብ ሲል ስደፍን» ዓይነት አድርጎታል።

ኮሚሽኑ አግባብነት ካላቸው አካላት ጋር በመተባበር የሥነ-ምግባርና የፀረሙስና ትምህርትና ሥልጠናን በማስፋፋት፣ በፀረ ሙስና ትግል የተደራጀ የሕዝብ ንቅናቄ በመፍጠር፣ የሚመለከታቸውን የመንግሥት አካላት ሀብት በመመዝገብና በማሳወቅ፣ ሙስናና ብልሹ አሠራርን በመከላከል፣ የመንግሥትና የሕዝባዊ ድርጅቶች አሠራሮች ላይ ግልፅነትና ተጠያቂነትን እንዲሰፍን ግንዛቤ መፍጠር ይጠበቅበታል። ይሁን እንጂ በእስካሁኑ ሂደቱ ሙስናን የሚፀየፍ ትውልድ ከማፈራት አንፃር በተጨባጭ የሚመዘን ለውጥ ለማስመዝገብ አላስቻለውም። በአመለካከት ላይ የሚሰራው ግንዛቤ የማስረፅ ተግባር  በውጤት ላይ የተመሠረተ ባለመሆኑ የሚፈለገውን ያህል ለውጥ እንዳይመዘገብ አድርጎታል።

ሙስናን መከላከል የሚቻለው አመለካከት ላይ በሚሰራ እውቀት መሆኑን ልብ ማለት ይገባል። ምክንያቱም ያለፉት ተሞክሯችን የሚያሳዩት ይህንኑ ነውና «ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋልን» ዓይነት ከንቱ ተረት በልቦናው ይዞ ወደ ሥራው ዓለም መዝለቅና  ሥልጣን መቆናጠጥ የሚያስከፍለው ዋጋ ከባድ መሆኑን አይተናል። በመሆኑም ሙስናን የሚፀየፍ ትውልድ ለመፍጠርም በየደረጃው ያሉ የትምህርት ተቋማት ከመቼውም ጊዜ በላይ  ትኩረት ሰጥተው መስራት ይገባቸዋል።

መንግሥት የፀረ ሙስና ትግሉን ለማጠናከር የሚያግዙ ተቋማት እንዲጠናከሩ ብዙ ርቀት ተጉዟል። በተለይም በኮንስትራክሽን ዘርፍ ብልሹ አሠራርን ለመቅረፍ የሚያስችል «የኮንስትራክሽን ሴክተር ትራንስፓረንሲ ኢኒሼቲቭ»  ተቋቁሞ ወደ ሥራ መገባቱም ይታወቃል። ይህ ተቋም በተጨባጭ በዘርፉ ላይ የሚስተዋሉ የሙስና አዝማሚያዎችን ከመጠቆም አንፃር ይፋ ያደረገው ነገር ባይኖርም፤ በመንግሥት የሚከናወኑ ግንባታዎች ያሉባቸውን ችግሮች፤ በእቅዱ መሠረት ስለመከናወናቸውና ስለበጀት አጠቃቀማቸው በየጊዜው ሪፖርት እንዲያደርግ ኃላፊነት ተጥሎበታል። ይሁን እንጂ  ተቀናጅቶ ባለመሰራቱ የፀረ ሙስና ትግሉን በሚፈለገው ደረጃ እያገዘው ነው ለማለት አያስደፍርም።

የዋና ኦዲተር በየዓመቱ በሚያቀርበው ሪፖርት በተጨባጭ የተስተዋሉ የአሠራር ክፍተቶችንና የገንዘብ ጉድለቶችን ይፋ ማድረጉን አላስተጓጎለም። የሪፖርቱን ውጤት ተከትሎ አስቸኳይ እርምጃ ሲወሰድ አይስተዋልም። የመንግሥት የግዥና የንብረት አስተዳደር ኤጀንሲም ቢሆን ለሙስና የሚያጋልጡ ግዥዎችን በመቆጣጠር  በሀገሪቱ ግልፅነትና የሙያ ሥነምግባርን የተላበሰ የመንግሥት ግዥ አፈፃፀምን ለማስፈን የተቋቋመ ነው።  ይሁን እንጂ አሁንም ግልፅነትን ያልተላበሱ ትላልቅ ግዥዎች እየተፈፀሙ የሀገር ሀብት እየባከነ ነው። በአጠቃላይ  በሁሉም  ዘርፍ የሚታዩ ለሙስና አጋላጭ የሆኑ አሠራሮችን ለመቀነስ የሚያስችል የጋራ አሠራር ባለመፈጠሩ ሙስና ሊገታ ቀርቶ ሲቀንስም ማየት አልተቻለም።

 መንግሥት በጥልቅ ተሃድሶ አሠራሩን ከፈተሸ ወዲህ  የፀረ ሙስና ትግሉን አጠናክሮ መቀጠሉ አይካድም።  በሙስና የተጠረጠሩ የሥራ ኃላፊዎችን ለሕግ እያቀረበ መሆኑም አሰየው የሚያስብል ነው። የሰሞኑ መነጋገሪያ የሆነው በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር የዋሉት የመንግሥት ባለሥልጣናት፣ባለሀብቶችና ደላሎች እስካሁን ባለው መረጃ ቁጥራቸው 51 ደርሷል። ተጠርጣሪዎች ለተለያዩ የመንግሥት ተቋማት የፕሮጀክት ሥራ የወጣን ከ1ነጥብ15 ቢሊዮን ብር በላይ መንግሥትን ማሳጣታቸውም ይፋ ተደርጓል። ከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊነትን ተሸክመው የራሳቸውን ጥቅም ያስቀደሙ አመራሮች በቁጥጥር ሥር መዋላቸው በራሱ የመንግሥትን ቁርጠኛ አቋም አመላካች ነው።

 የሕግ የበላይነትን ማስከበር፤ ሕገመንግሥታዊ ሥርዓቱን የማስጠበቅ ሂደት የህልውና ጉዳይ በመሆኑ የፀረ ሙስና ትግሉ ተጠናክሮ መቀጠል ይገባዋል፡፡ የሚስተዋሉ የኪራይ ሰብሳቢነትና የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ለመቀነስ የፌዴራልና የክልል የፀረ-ሙስና ተቋማት ሕዝቡን የትግሉ አጋር በማድረግ ተቀናጅተው መስራትም  ይገባቸዋል።

Published in ርዕሰ አንቀፅ

የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ለወጣቶች የፌዴራል መንግሥት ከመደበው በተጨማሪ ለሥራ ዕድል ፈጠራ የሚውል 26 ሚሊዮን ብር መመደቡን አስታውቋል፡፡

የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር  አቶ አሻድሊ ሐሰን በተለይ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደገለፁት፤ በክልሉ ሰፊ ለም መሬት፤ ከፍተኛ የተፈጥሮ ሃብትና የሰው ኃይል በመኖሩ ያለውን ሃብት በአግባቡ ለመጠቀም  የተለያዩ ሥራዎች በማከናወን ላይ ይገኛል፡፡ ሴቶችና ወጣቶችን ወደ ሥራ ለማስገባት በተደረገው ጥረት በርካቶችን ወደ ሰብል ምርትና እንስሳት እርባታ ማስገባት ተችሏል፡፡

‹‹አሁንም በተካሄደው ጥናት በክልሉ 16ሺ280 ሥራ አጥ ወጣቶች መኖራቸው ተረጋግጧል፡፡ በመሆኑም የፌዴራል መንግሥት በልዩ ሁኔታ ከሚመድበው የወጣቶች በጀት በተጨማሪ የክልሉ መንግሥት 26 ሚሊዮን ብር መድቧል›› ብለዋል፡፡

እንደርዕሰ መስተዳድሩ ገለፃ፤ የክልሉ መንግሥት ቱሪስቶችን ለማቆየት ታሪካዊ ቦታዎችንም የማሳደስ ሥራ እየሰራ ነው፡፡ በዚህም ወጣቶች እያደረጉ ባለው ተሳትፎ የሥራ ዕድል እያገኙ ሲሆን፤ በቀጣይም የክልሉ የቱሪዝም ዘርፍ ዕድገት ለወጣቶቹ ሥራ ፈጠራ ከፍተኛ ዕድል ይኖረዋል፡፡  በተለይም በክልሉ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ከመኖሩ ጋር ተያይዞ ቱሪዝም ሰፊ የሥራ አማራጭ እንደሚኖር በመታሰቡ  ወጣቱ የተሻሉ የሥራ ዕድሎችን ያገኛል ተብሎ ይጠበቃል፡፡

በክልሉ ከዚህ በፊት ሴት ወጣቶች ተጠቃሚ እንዳልነበሩ አስታውሰው፤ አሁን ግን የመሬት ባለቤት እንዲሆኑ ከማስቻል ባሻገር በማደራጀት ሥራፈጥረው ሃብት የሚያፈሩበት ደረጃ ላይ መድረሳቸውንም ተናግረዋል፡፡

የክልሉ የመንደር ማሰባሰብ የቴክኒክ ኮሚቴ  መሪ እና የግብርና ቢሮ ኃላፊው  አቶ ሙለታ ወንበር እንደገለፁት፤ በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ወጣቶች እርሻ ሥራ ላይ እንዲሳተፉ ሰፊ ጥረት በመደረግ ላይ ነው፡፡ የቴክኖሎጂና የዘር አቅርቦት ሥራ እየተሰራ ይገኛል፡፡ በዚህም ወጣቶች እያመረቱ ተጠቃሚ መሆን ችለዋል፡፡ ወጣቶቹ ሙዝ፣ ዘይቱን  ሰሊጥ፣ አኩሪአተር እና በቆሎ በብዛት እያመረቱ ነው፡፡ በእነዚህ ምርቶች ካፒታላቸው ማደግ በመጀመሩ በበሬ ከማረስ አልፈው፤ ትራክተር እየጠየቁ ነው፡፡ እንደየማሳቸው መጠን ታይቶ ብድር  በመመቻቸት ትራክተር የሚያገኙበት ሁኔታ ተመቻችቷል፡፡

በክልሉ ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ 500 ወጣቶችን በልዩ ሁኔታ ማደራጀት ተችሏል፡፡ መንግሥት 13 ትራክተሮችን በመግዛት በብድር የሰጠ ሲሆን፤ በተጨማሪነት በዚህ ዓመትም ሰባት ትራክተሮች ተጨምሮላቸው ወደ ሥራ ገብተዋል፡፡ ለሚቀጥለው ዓመት 20 የፈረስ ጉልበት ያላቸውን 10 ተጨማሪ ትራክተሮችን በመግዛት  ስልጠና ተሰጥቶ ትራክተሮቹ እንዲከፋፈሉ የሚደረግ  መሆኑንም ተናግረዋል፡፡

«ወጣቶችን በግብርና ላይ በማሰማራት ተተኪ አርሶአደርና ባለሃብቶች እንዲፈጠሩ እየተሰራ ነው» ያሉት አቶ ሙለታ፤ በእንስሳት ማድለብ ላይ በርካታ ወጣቶች እየሰሩ ነው፡፡ እስከ አሁን የተሰራው መነሻ እንጂ በቂ ነው ተብሎ የሚወሰድ ባይሆንም፤ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለወጣቶች ልዩ ትኩረት እየተሰጠ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡ በቀጣይም የመስኖ ቦታዎችን በመለየት ለወጣቶች ለመስጠት እና የዶሮ ዕርባታ ላይ በስፋት ለማሳተፍ  መታቀዱን ተናግረዋል፡፡ 

ምህረት ሞገስ

Published in የሀገር ውስጥ

የዓለም የሥራ ድርጅት በኢትዮጵያ ህገወጥ  ስደትን ለመከላከል እና ህጋዊ የውጭ ሥራ ስምሪት እንዲኖር የሚያግዝ ፕሮጀክትን  ይፋ አደረገ፡፡ 

ፕሮጅክቱ ሰሞኑን ይፋ በሆነበት ወቅት  በሥራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር የውጭ አገራት  ስምሪት  ዋና ዳይሬክተር አቶ ብርሃኑ አበራ እንደተናገሩት፤ የፕሮጀክቱ  ዋና ዓላማ የውጭ አገራት ሥራ ሥምሪት ህገወጥ መንገድን በተከተለ መልኩ ሳይሆን ህጋዊ በሆነ መልኩ  እንዲካሄድ ማስቻል ነው፡፡ ህገወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል አንደኛው መንገድ ህጋዊ ስምሪቱን ማጠናከር በመሆኑ፤ ፕሮጀክቱ የዜጎችን አቅም  በመገንባት እና ለህብረተሰቡ ስለ ስደት አስከፊነት በማስተማር ግንዛቤ መፈጠር ላይ ይሠራል፡፡ በተጨማሪም ዜጎች በአገራቸው  ሠርተው መለወጥ እንዲችሉ ድጋፍ ያደርጋል ብለዋል፡፡

ኢትዮጵያ ከአፍሪካ አገራት መካከል በርካታ ስደተኞችን ተቀብላ የምታስተናግድ መሆኗን የጠቀሱት ዋና ዳይሬክተሩ፤ በአንጻሩ ከአገሪቱ በህገ ወጥ መንገድ ወደ አረብ አገራት የሚሄዱ የስደተኞች ቁጥር ቀላል አለመሆኑን አስታውሰው፤ከአገር የሚወጡት ዜጎች ለአደጋና ለህልፈት ሕይወት ተዳርገዋል ብለዋል፡፡

ለዚህም ዋነኛው ምክንያት ድህነት እና ስለስደት ያለው አመለካከት ዝቅተኛ በመሆኑ ነው ያሉት ዋና ዳይሬክተሩ፤ ፕሮጅክቱ አገር ውስጥ ያሉ ዜጎችን ስለስደት አስከፊነት በማስተማር በአገር ውስጥ ሠርተው እንዲለወጡ  ይሠራል ብለዋል፡፡

ከእዚህም ባሻገር አንድ ውጭ አገር የምትሄድ ሴት ከመሄዷ አስቀድማ  በምትሠራው ሥራ ላይ ስልጠና ለመስጠት ይረዳል፡፡ በተጨማሪ ከስደት ተመላሾች እንዴት ገንዘብ መያዝ እንዳለባቸው ስልጠና ለመስጠት ፕሮጀክቱ ያግዛል ብለዋል፡፡

  የዓለም አቀፍ የሥራ ድርጅት  ቢሮ ዳይሬክተርና የአፍሪካ ህብረት ልዩ ተወካይ ሚስተር ጆርጅ  ኡኩቶ እንደተናገሩት፤ ድርጅቱ ህገወጥ ሥምሪትን ለመግታት ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር በጋራ ይሠራል፡፡

  ፕሮጀክቱም ከእንግሊዝ የልማት ድርጅት ዲ.ኤፍ.አይ.ዲ  በተገኘ 3 ሚሊዮን ዩሮ የሚፈፀም ሲሆን፤  እ.አ.አ ከ2017 እስከ 2020 የሚቆይ ይሆናል፡፡

ሰብስቤ ኃይሉ

 

Published in የሀገር ውስጥ
Page 1 of 2

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

የጎብኝዎች ብዛት

0003813212
TodayToday5523
YesterdayYesterday9921
This_WeekThis_Week38098
This_MonthThis_Month100001
All_DaysAll_Days3813212

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።