Items filtered by date: Tuesday, 15 May 2018

የቼስ ስፖርት የሁለተኛ ደረጃ የዳኝነት ሥልጠና በኢትዮጵያ ወጣቶችና ስፖርት አካዳሚ ከትናንት በስቲያ መጀመሩን ተከትሎ የኢትዮጵያ ቼስ ፌዴሬሽን ጽህፈት ቤት ኃላፊ አቶ ሰይፈ በላይነህ ለአዲስ ዘመን እንደተናገሩት፤ በቼዝ ስፖርት የዳኝነት ሥልጠና የተከታተሉ በክልል ያሉ ባለሙያዎች ቁጥር ጥቂት ነው። በመሆኑም ፌዴሬሽኑ ከክልሎችና ከተማ አስተዳደሮች ለተወጣጡ 15 ዳኞች የቼስ የሁለተኛ ደረጃ የዳኝነት ሥልጠና እየሰጠ ይገኛል።
ዳኞች ከዚህ በፊት የአንደኛ ደረጃ የዳኝነት ሥልጠና ወስደው በሥራ ላይ የሚገኙ መሆናቸውን ኃላፊው ጠቅሰው፤ ክልሎች ውድድር ሲያዘጋጁ የዳኝነት እጥረት እንደሚያጋጥማቸው አመልክተዋል። በመሆኑም የቼዝ ስፖርት የዳኝነት ሥልጠናው የክልሎችን የሙያተኛ እጥረት ችግርን ለመቀነስ ሚናው የላቀ ይሆናል ሲሉ ገልጸዋል።
እንደ አቶ ሰይፈ ማብራሪያ፤ በቼዝ ስፖርት ውድድሮችን በብቃት ለመምራት የሚችል የሠለጠነ ዳኛ የለም። በመሆኑም ክልሎች ውድድር በሚያዘጋጁበት ወቅት ዳኛ ስለሚያንሳቸው ከብሄራዊ ፌዴሬሽን ዳኞችን በመላክ እንዲያከናውኑ ይደረጋል። ሥልጠናው በክልሎች ለሚስተዋለው የዳኞች ችግር በተወሰነ ደረጃ ይፈቱታል ተብሎ ይጠበቃል።
«በቼስ ውድድር ላይ ስላሉ ህጎችና መርሆዎች የንድፈ ሀሳብና የተግባር ሥልጠና ይሰጣቸዋል » ያሉት አቶ ሰይፈ፤ ዳኞቹ አንደኛ ደረጃ የዳኝነት ሥልጠና የወሰዱ እንደመሆናቸው የሁለተኛ ደረጃ ሥልጠናቸውን ሲያጠናቅቁ የአንደኛ ደረጃ የዳኝነት ሥልጠናን መስጠት እንደሚችሉ ገልጸዋል። ይህ ሁኔታ መኖሩ በየክልላቸው መጓዝ ተጨማሪ ዳኞችን ለማፍራት የሚቻልበትን ሥርዓት መዘርጋት የሚያስችል መሆኑን አስረድተዋል።
አቶ ሰይፈ አክለው ም፤ የሁለተኛ ደረጃ ሥልጠናውን የሚወስዱት ዳኞች በቀጣይ የዓለም አቀፉ የቼስ ፌዴሬሽንና የአፍሪካ የቼስ ኮንፌዴሬሽን በሚያዘጋጇቸው ሥልጠናዎች ላይ የመሳተፍ እድል የሚያገኙም ይሆናል። ትልቁ የቼስ ዳኝነት ደረጃ በዓለም አቀፉ የቼስ ፌዴሬሽን የሚሰጠው ዓለም አቀፍ አርቢትር ሲሆን፣ ይህን ደረጃ ያገኘ ዳኛ በአህጉር አቀፍና ዓለም አቀፍ ውድድሮች የትኛውም አይነት ውድድሮች መምራት ይችላል።
የቼስ ስፖርት የሁለተኛ ደረጃ የዳኝነት ሥልጠናውን ዓለም አቀፍ የቼስ ዳኛ (አርቢትር) በሆነው ደጀኔ ዘላለም አማካኝነት መሰጠቱን ቀጥሏል። በኢትዮጵያ ወጣቶችና ስፖርት አካዳሚ እየተሰጠ ያለው ሥልጠናው ከተጀመረበት ባሳለፍነው ቅዳሜ ግንቦት 4 ቀን ሲሆን፣ እስከ ግንቦት 13 ቀን 2010 ዓ.ም ድረስ እንደሚቆይ ፌዴሬሽኑ አስታውቋል።
ቼስ በዓለም ላይ ከሚገኙ የቤት ውስጥ ስፖርቶች አንዱ ሲሆን፣ ከግማሽ ቢሊዮን በላይ ሰዎች ያዘወትሩታል። ከጨዋታነቱ ባሻገርም የሰውን ልጅ አዕምሮ የማስፋት አቅም እንዳለውና በተለይም ሕፃናት ትምህርታቸው ላይ ትኩረት እንዲሰጡ አስተዋጽኦ እንደሚያደርግ ይነገራል። በኢትዮጵያ በ16ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ አፄ ልብነ ድንግል፤ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መግቢያ ደግሞ የሸዋው ንጉሥ ሳህለ ስላሴ ቼስን ይጫወቱ እንደነበር ይነገራል።

ዳንኤል ዘነበ

Published in ስፖርት

እግር ኳስ በአሁን ወቅት ስሜት መር ከሆነው መነቃቃቱ ባሻገር በዘመናዊ ሀሳቦችና የአስተዳደር ዘዴዎች እየተደገፈ የእድገት ማማው ላይ ደርሷል። አገራትም ዘመን አመጣሽና የጊዜው መገለጫ የሆኑ ስልቶችንና ዘመናዊ የቴክሎኖጂዎችን በመጠቀምና በተለያዩ ውድድሮች ላይ በመተግበር የስፖርቱን እድገት በማጣጣም ላይ ይገኛሉ።
የእነዚህ አገራት እግር ኳስና ውጤቱም በዘመናዊ የቪዲዮ የቴክሎኖጂዎች የታገዘ የተጤነና የተብራራ ትንታኔዎችና መረጃዎች ተደግፎ የሚቀርብ ነው። የክለቦች፣ ብሔራዊ ቡድኑ ጨዋታዎች፣ የተጫዋቾች ውጤትና ብቃት እንዲሁም የእያንዳንዱ ጨዋታ አጠቃላይ እንቅስቃሴ ተቀርጾ በምስል ተደግፎ ይቀርባል። ይህ እንደመሆኑም ወቀሳውም ሙገሳውም በመሰለኝ ሳይሆን በአግባቡ በተደራጀ መረጃና ማስረጃ መሰረት ባደረገ መልኩ ይተነተናል።
በእግር ካሱ ዓለም አሸናፊ ለመሆንና በሌሎች ላይ ከፍተኛ ብልጫ ለመውሰድ በተጫዋቾች ችሎታ ላይ የተመረኮዘ የቦታ አሰጣጥና የተጫዋቾች ተገቢ የሚና አተገባበር እንዲሁም ጠንካራ የአካል ብቃት ወሳኝ ናቸው። ለዚህ ደግሞ የጨዋታውን ሂደት ማንበብ የግድ ነው። በመቅረጸ ምስል ተደግፈው የሚቀርቡ ትንታኔዎች ታዲያ አንድን ጨዋታ ለማንበብ ቀዳሚ አማራጭ ናቸው።
በእነዚህ በመቅረጸ ምስል ተደግፈው የሚቀርቡ ትንታኔዎች የተጫዋቾች ብቃት፣ የቡድኖች የማጥቃትና የመከላከል ሚዛን በዝርዝር መረጃ በጥልቀት ይተነተናል። ክለቦችም እንዴት እንዳሸነፉና እንዴት ሽንፈት እንደገጠማቸው የቡድኖችን ብሎም የተጫዋቾች የብቃት ደረጃ ቁጥራዊ በሆነና በተደራጀ መልኩ ይቀርባል።
በየጨዋታው የሚቆጠሩ ግቦች ሂደት፣ ተጫዋቾች ያሳዩት ደካማም ሆነ ጠንካራ እንቅስቃሴ፣ በጨዋታው ላይ የተሰሩ ያልተገቡ አጨዋወቶችን በዚህ ቴከኖሎጂ ድጋፍ አንድ በአንድ ተተንትነው ይቀርባሉ። የጨዋታው ኮከብ ተጫዋች ምርጫ የሚከናወነው ይህንኑ የቴክሎኖጂ መረጃ በመከተል ነው። በተለይ አሰልጣኞች ጨዋታን የሚያሸንፉበት ሂሳባዊ ቀማር የሚሰሩትም እነዚህን መረጃዎች ዋቢ በማድረግ ነው። በዚህ ረገድ የሚቀርቡ ትንታኔዎችም ቢሆኑ ክፍተቶችን ብቻ ለማሳያት የሚደራጁ አይደሉም። ድክመትና ጥንካሬዎች እንዲሁም የመፍትሔ አቅጣጫዎችንም አመላካች እንጂ።
ከዚህ አንጻር የአገራችን ስፖርት ሲቃኝ ግን ኋላቀርና ባህላዊ ስለመሆኑ ምስክር አያሻውም። በተለይ የአገሪቱ እግር ኳስ ከልማዳዊ እሳቤ፤ ከተለመደ አካሄድ መውጣት አቅቶታል። በተለይ ከዘመኑ ጋር በመዘመን ቴከኖሎጂን ከመተግበር አንጻር እጅጉን ደካማ ነው። ኦፍሳይድና ኦንሳይድ አሊያም የግብ መስመርን ያለፉ ተጫዋቾችንና ኳሶችን ለመለየት የሚያስችል ቀርቶ ጨዋታዎች በመረጃ አስደገፎ የሚተነተን የቪዲዮ ቴከኖሎጂን መተግበር ጣር ሆኖበታል።
መሰል አሰራሮችን ተግባራዊ ለማድረግ ባለመቻሉም፤ የቡድኖችን ብሎም የተጫዋቾችን የብቃት ደረጃ በመረጃ ተደገፎ አይቀርብም። ከጨዋታዎች መጠናቀቅ በኋላ በመረጃ ላይ የተመረኮዘ ትንታኔ የሚሰጥ አካልም ሆነ ተቋም የለም። በዚህም ምክንያት እግር ኳሳችን ባልተጤኑና ባልተብራሩ ትንታኔዎች የተደገፈ ሆኗል። ኳሳችን የሚተነተነው እውነትን መሰረት ባደረገ መረጃ ሳይሆን ከተንታኙ ፍላጎት ወይም ሌሎች በራሳቸው ሃሳብ ለራሳቸው ዓላማ በቀየሱት አቅጣጫ በመሆኑ የግለሰብ ፍላጎት አይሎ እውነት ይደበቃል።
በማንኛውም ጨዋታ የተጫዋቾች ብቃት፣ የቡድኖች የማጥቃትና የመከላከል ሚዛን በዝርዝር መረጃ በጥልቅ ትንታኔ የተደገፈ አይደለም። አሁን አሁን በዘልማድና ድፍረት ከመናገር በዘለለ ከጨዋታው ተጨባጭ ሁኔታ ጥሩ ተጫዋች ማን ነበር? የሚለው አይታወቅም። ዝርዝር የስፖርት ትንታኔዎችን የሚሰጡትም ቢሆን በመላ ምት ነው።
በእርግጥ አንዳንድ ጊዜ የመገናኛ ብዙኃን ባለሙያዎችም መሰል ትንታኔ ሲሰጡ እናስተውላልን። ይሁንና ይህ ክዋኔ በተደራጀ መረጃና ማስረጃ የተደገፈ ሳይሆን አንዳንድ ጊዜ የአንድ ወገን ስሜት ያጋደለበት ግላዊ ፍላጎትና ስሜት የሚንፀባረቅበት ሆኖ ይታያል። ወቀሳውም ሙገሳውም በአግባቡ በተደራጀ መረጃና ማስረጃ የተቀመረ አይደለም። በዚህም ውጤት የማጣት ምክንያትን ወደ አንድ አቅጣጫ ብቻ ፊቱን አዙሯል።
የሌሎች አገራት ተሞክሮ ቁልጭ አድርጎ እንደሚያሳየን ክለቦች የተፎካካሪነት አቅማቸውን የሚያጎለብቱት እያንዳንዱ ጨዋታ ላይ የነበራቸውን ጥንካሬና ድክመት በአግባቡ ሲገመግሙ ብሎም ሲያውቁት ነው። የአገራችን አብዛኞቹ ክለቦች በአንፃሩ እንዴት እንዳሸነፉና እንዴት ሽንፈት እንደገጠማቸው ማብራሪያ ለመስጠት የሚቸገሩ ናቸው።
አንድ ክለብ ሲያሸንፍም ሆነ ሲሸነፍ ለምን? የሚለውን ለማረጋገጥ የሚያስችል መረጃ የለም። የጎብዝናንውም ሆነ የስንፍናውን መጠን የሚያውቅ የለም። በመረጃ አስደግፎ ብዙዎችን ማሳመን አልተለመደም። ተጫዋቾች በእለቱ ያሳዩትን የተለየ ክህሎት አንድ በአንድ አይዳሰስም። ክለቡ በቀደመ ጨዋታው ያስከበረው የበላይነት አሊያም ያስጠበቀው ክብር በቅጡ አይታወቅም። ካለፈው ጨዋታ ምን እንደተማረ መናገር የሚችል ክለብ የለም። የያኔው ድክመት ለዛሬው ማስተማሪያ ሲሆነው አይታይም።
ማሸነፍን እንዴት እንደሚመጣ አልያም ሽንፈት በምን ምክንያት እንደሚከሰት እንዴት መብለጥና ማሸነፍ እንደሚቻል በቅጡ የሚያስረዳ የለም። ውጤት ሲጠፋ ምክንያት ፍልጎ መደርደር ሰፍኗል። በዚህም ድክመት ለማሻሻል ሳይችል ሌላ ጨዋታ ስለሚደረግ ትርጉም አልባነቱ እየጎላም ነው። በሽንፈት የቆሰለው ክለብ ድክመቱን የሚያውቅበት መንገድ የለውም። ካለፈው መማር የማይፈልግ ያለፈ ስህተትን ለመድገም የተዘጋጀ ነው። ከትላንት የሚማር ነገን ያርማል። የትላንቱን ጥሩ ይዞ እንዲቀጥልና መጥፎውን እንዲያርም ያግዘዋል።
መሰል ችግሮችን ለማስወገድ ታዲያ የዘልማድ አካሄድና አሰራሮችን መቀየር ትክክለኛነት ይሆናል። በተለይ ጨዋታዎች ከሌላው ጊዜ በተለየ ከስፖርታዊ ጨዋነት ጋር በተያያዙበት በዚህ ወቅት የተለያየ ፍላጎት ግላዊ እሳቤ ካላቸው አካላት የሚመነጭ አስተያየትና ትንታኔዎች መቆም አለባቸው።
የክለቦችን ጠንካራና ደካማ ጎን እንዲሁም ክፍተቶች፣ መንስኤ በትክክለኛ መረጃ አስደግፎ ለአድማጭ ተመልካች ማቅረብ የግድ ነው። ለዚህ ደግሞ እግር ኳሳችን ሁሌም ከዘመኑ ጋር መታደስና በቴክኖሎጂ የሚደገፍባቸውን መንገዶች በመፈለግ ተግባራዊ ማድረግ የግድ ይላል። ምክንያት ከመደርደር ይልቅ ክለቦች እንዴት እንዳሸነፉ እና እንዴት ሽንፈት እንዳጋጠመው ማብራሪያ የሚሰጥ የቴክኒክ ዳይሬክተር አሰልጣኝ በሌለበት አገር መሰል በመረጃ የተደገፈ ትንታኔ ፋይዳው አጠያያቂ አይደለም።
በትልቁ ሊያስማማን የሚችለው በእርግጥ እግር ኳስ ላይ የቱንም ያህል ቴክኖሎጂ መጠቀም ቢቻል እንኳ ፍፁም ማድረግ አይቻልም፡፡ ምክንያቱም በእግር ኳስ ኡደት ሁሌም ፍፁምነት ስለማይኖር ፡፡
ይሁንና ስፖርቱን በቴክኖሎጂ በማስደገፍ በርካታ ለውጦችን ማምጣትና ስሜታዊ የሚደርጉ ችግሮችን መቀነስ ይቻላል፡፡ ተጠያቂነትና ግልጸኝነት ያሰፍናል። ምን ተሰርቷል ምን አልተሠራም ተብሎ ከውጤቱ መገኘት አልያም መታጣት ጀርባ ኃላፊነት መውስድ ያለበት በይፋ ይለያል።
ስፖርቱን በቴክኖሎጂ ማስደገፍ በተለይ በመቅረፀ ምስል ትንታኔ ማስደገፍ ወቀሳውንም ሙገሳውንም በመሰለኝና በደሳለኝ ከመግለፅ ይልቅ በመረጃና በማስረጃ የተደገፈ ያደርገዋል። የአንድ ሰው ተጠያቂነት አሊያም በዳኞች ላይ የሚነሱ ሰበቦች መቆሚያ ያገኛል። የተጣመመውን ማቃናት ይቻላል። እግር ኳሱን ከውዝግብ ማጥራትም እንደዛው።
ይህ በቴክኖሎጂ የተደገፈ የእግር ኳስ ትንታኔም የእያንዳንዱን ጨዋታና የተጫዋቾች እንቅስቃሴ በመተንተን ለብሄራዊ ቡድንም ሆነ ሌሎች ጨዋታዎች በሚመረጡ ተጫዋቾች ላይ የሚነሱ ቅሬታዎችን ለማስቀረት ያግዛል። እግር ኳሳችንን ዘመናዊ ለማድረግና ሊጋችንንም ለማስተዋወቅ ብሎም ተጫዋቾቻችን ከሀገር ውጪ የመጫወት እድልንም ለማስፋት ይጠቅማል፡፡ እንደ አጠቃላይ ይህን ማድረግም የሀገሪቱን እግር ኳስ በዘመናዊ አሰራር ወደፊት እንዲራመድ ያደርገዋል። ለሀገራችን እግርኳስ መነቃቃት አይነተኛ ሚና ይጫወታል።
የአገሪቱን እግር ኳስ በበላይነት የሚመራው የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽንም ቢሆን ይህ በመቅረጸ ምስል ተደግፎ የሚሰጥ ትንታኔ ያለውን ሁለንተናዊ ፋይዳ ጠንቅቆ እንደሚያውቅ ከ3 ዓመት በፊት የቡድኖችን የእግር ኳስ አቀራረብ በዘመናዊ መልኩ ለማስተንተንና ወደ ተሻለ ደረጃ ከፍ ለማድረግ (R&D GROUP) ከተባለ ተቋም ጋር የፊርማ ስምምነት ማድረጉ የቴክኖሎጂውን ጠቀሜታ መረዳቱን ያሳያል። ሆኖም ዓመታትን ተሻግሮም ውጤቱ አደባባይ አልወጣም።
በእርግጥ የዘንድሮውን ዓመት ከሌላው የውድድር ጊዜያት ለየት የሚያደርገው በመቅረጸ ምስል ተደግፎ የሚሰጥ ትንታኔ፤ ኢትዮጵያ ቡና ከወልዋሎ ጋር ያደረጉትን ጨዋታ ጨምሮ በአንዳንድ ጨዋታዎች ላይ በኢትዮ ፉትቦል ሶሊሽን መመልከት ተችሏል። ይህም ይበል የሚያሰኝ ነው።
አሁንም ቢሆን ስለ እግር ኳሳችን ለውጥ የምንጨነቅ ከሆነ የኢትዮጵያን እግር ኳስ ለማሳደግ ብሎም የክለቦቻችንን ደረጃና እግር ኳሳዊ አቀራረብን ከፍ ለማድረግ ያልዘመነው እግር ኳሳችን አስቀድሞ እንዲዘምን ማድረግ የግድ ይለናል።
ይህን ለማድረግ ደግሞ አቅም በፈቀደ መልኩ ቴክኖሎጂዎችን ማስተግበር አሊያም ለማስተግበር የሚመጥኑ ሙያተኞች ማሳተፍና ማበረታታት የግድ ይለናል። ምክንያቱም አስፈላጊ ሆኖ ከተገኘ መደረግ ያለበትን አለማድረግ ስህተት ነው። መሰል ተግባራት ለመተግበር ከፌዴሬሽኑ አቅም በላይ ሲሆንም መንግሥት እጁን ሊያስገባና እገዛ ሊያደርግ ይገባል። እንደ እኔ በእግር ኳሱ መድረክ ወቀሳውም ሙገሳውም እንዲሰምር ብሎም እግር ኳሳችን በዚህ መልኩ ቢታይና ቢደገፍ መልካም ይመስለኛል፡፡

ታምራት ተስፋዬ

Published in ስፖርት
Tuesday, 15 May 2018 17:45

መተሳሰብ ለጋራ ኑሮ

ድሮ ድሮ ሰዎች በተለይም በጉርብትና ሲኖሩ «አንቺ ትብሽ እኔ» ተባብለውና ተቻችለው ይኖሩ እንደነበር ይታወቃል፡፡ አሁን አሁን ደግሞ ይህ መተሳሰብ በመጠኑም ቢሆን የተጓደለ ቢመሰልም ሙሉ በሙሉ ደግሞ የለምም ለማለት አያስደፍርም፡፡ ምክንያቱም በዚህ ጊዜም ቢሆን ጉርብትናቸው ማስተማሪያ ሊሆን የሚችልና በአርአያነት ሊጠቀሱ የሚችሉ ሰዎች ዛሬም ድረስ በመኖራቸው ነው።
ሆኖም በተለይም አሁን አኗኗራችን በጋራ መኖሪያ ቤት (ኮንዶሚንየም) የሆንን ሰዎች ይህ ማህበራዊ መስተጋብር ሲጓደል እናስተውላለን፡፡ በተለይ ደግሞ አንዳንዱ ለሌላው መብትና ሰላም የማይጨነቅ ከመሆኑም በተጨማሪ በርካታ አዋኪ ነገሮችን ሲያደርግ መመልከት የተለመደ ነው። እንደዚህ አይነት ሰዎች ሲያጋጥሙ ግማሹ በሀይለ ቃል ወይም በጸብ፣ ሌላው ደግሞ ‹‹መቼስ ምን ይደረግ ጎረቤትም አይደሉ›› በማለት ሲተላለፉ ማየት የሚዘወተር ጉዳይ ነው፡፡
በጋራ መኖሪያ ቤቶች ከተከለከሉ ወሳኝ ነገሮች መካከል ሙዚቃን ከልክ በላይ በመክፈት ሌሎችን እንዲረበሽ ማድረጉና በቤት ውሰጥ ከሚከወኑ ተግባራት ከፍተኛ ድምጽ ያላቸው አልያም የሚወቀጥ ነገር መስራት ይጠቀሳሉ። ሆኖም በአንዳንድ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ቡናውም ይወቀጣል፤ ሙዚቃውም ይከፈታል፡፡ ኧረ ምኑ ቅጡ! ብቻ ‹‹ማስቻሉን ስጠኝ›› ብሎ መኖር ካልሆነ በቀር በርካታ አላስፈላጊ ነገሮች ይከወናሉ።
ኦዲቲ ሴንትራል እንዳስነበበው፤ ዩናይትድ ኪንግደም የምትኖረው የ48 ዓመቷ ሄዘር ዌብ ቢያንስ በአራት ዓመት ጊዜ ውስጥ በምትኖረው ህንፃ ውስጥ አስፈሪ የድመት ድምጽ አስመስላ በማውጣት ጎረቤቶቿን ጮክ ብላ አስፈራርታለች። እኤአ በ2014 ጎረቤቶቿ ፀረ-ማኅበራዊ ባህሪ ቅጾችን ሞልተው ወደ አካባቢያዊ ምክር ቤት ቢልኩም፤ ከፖሊስ የማኅበረሰብ ጥበቃ ማስጠንቀቂያ ብቻ መጥቶላት ታልፋለች።
እኤአ በ2016 ደግሞ ጎረቤቶች እንደገና ሴትየዋ ስትዘፍን ድምጿ ከፍተኛና አሰቃቂ መሆኑን ለጉባኤው ቅሬታ አቅርበዋል፤ ሆኖም በሴትየዋ ላይ ምንም እርምጃ አልተወሰደም። በመጨረሻም በታህሳስ ወር ዳኛ ዌቢን በአፓርታማዋ ውስጥ እንዳትዘፍን በሕግ የታገደች የወንጀለኛ ባህሪ ትዕዛዝ አውጥቶባታል ሲል ዘገባው ጨምሮ ገልጿል።

Published in መዝናኛ

አሁን ያለንበት ወቅት የሰርግ እንዲሁም የተለያዩ ዝግጅቶች የሚከናወኑበት እንደመሆኑ እዚህም እዚያም «ጸበል ቅመሱ፤ የደስታችን ተካፋይ ይሁኑ» የሚሉ ግብዣዎች በርካታ ናቸው። ታዲያ በእነዚህ ቦታዎች ሁሉ ሲኬድ ለድግሱ ድምቀት የተዘጋጁትን የተለያየ ይዘት ያላቸውን ምግቦች መቀማመስም አይቀረም። አንዳንዶቹ ለጤናችን የማይስማሙን ቢሆኑም እንኳን እንደው «ጠሪ አክባሪ» እያልን መውሰዳችን ግድ ይለናል።
ግብዣውን በሰላም አጠናቅቀን ወደ ቤታችን ከገባን በኋላ ስለሚገጥመን የጤና ችግር ግን የምናውቅም የማናወቅም እንኖር ይሆናል፤ ይህ በምን ይሉኝ የተተበተበው የእራት ፕሮግራምም ምናልባትም የከፋ ደረጃ ላይ ከደረሰ አዳራችን አልያም ማምሻው በሆስፒታል አልጋ ላይ ሊሆንም የመቻሉ ሁኔታ እጅግ የሰፋ ነው። ይህ ይሉኝታ እኛ አገር ብቻ ያለ ይመስላል፤ በሌሎች አገራት ግን እንዲህ አይነቱ እምብዛም የሚታይ አይደለም፡፡ ምንም ዓይነት ግብዣዎች ሲከናወኑ በመጀመሪያ የብዙሀኑን የጤና ሁኔታ ያማከለ ብሎም የማይስማማ ነገርም ሲታይ ያለምንም ሀፍረት የሚተውበት ሰርዓትም ያዳበሩ በመሆናቸው እንደ እኛ ተጎጂ ላይሆኑ ይችላሉ።
ኦዲቲ ሴንትራልም ‹‹ይህንን መሰሉን ችግር የሚቀረፍ መላ ያመጡ አሉ›› ሲል ያስነበበውን እንዲህ አቅርበነዋል። ዘገባው፣ እነዚህ ማህበራዊ ዝግጅቶች ጤናማና ወዳጅ ዘመድም በነጻነት በልቶና ጠጥቶ እንዲሁም ተዝናንቶ ወደ ቤቱ ከሄደም በኋላ ባሳለፈው ቀን ተደሳች እንጂ ታማሚ እንዳይሆን የሚያደርግ መላም ከጤና እድገት መጎልበት ፓርቲዎች መዘጋጀቱን ያብራራል ።
ዘገባው፣ በመሰል ዝግጅቶች ላይ እየተገኙ የተጋባዦችን የደም ናሙና እየወሰዱና የሚስማማቸውን የምግብና የመጠጥ አይነት እየመረጡ በቀጣይ በጤናቸው ጉዳይ ላይ ምን ማድረግ እንዳለባቸው እያሳመኑ የሚሰሩት ስራም በተለይ በእንግሊዝ እየተወደደ መምጣቱን ያብራራል።
ምናልባት አንድ አስደሳች የእራት ግብዣ ላይ ‹‹ስለ ኮሌስትሮል መጠን፣ ስለ ካሎሪና ቫይታሚኖች ማውራት ምናልባትም ደባሪ ሊሆን ይችላል›› የሚሉት ፓርቲዎቹ፣ ሆኖም ስለ ጤናዎ በሚገባ የሚጨነቁ ከሆነ ይህንን ማድረግ ትርፍ እንጂ ኪሳራ የለውም በማለትም አስፈላጊነቱን ያስረዳሉ።
ይህንን ተከትሎም በቅርቡ ለንደን ውስጥ በገበያ ቦታ ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ ለጤና የተሻለ ማሻሻያ የሚያደርግ የፓርቲው አገልግሎት ተጀምሯል። በዚህም ለተዘጋጁት እሽግ ምግቦች እያንዳንዱ ሰው 250 ፓውንድ (337 ዶላር) የመክፈል ግዴታ ያለበት ሲሆን፣ በዚህ ቦታ ላይም እስከ ስምንት እንግዶች ማስተናገድ ይቻላል። ልክ እንደ ቋሚ የምሽት ክብረ በዓላትም የሚካሄድ ሲሆን በተዘጋጀው ቤት ውስጥ በመሰባሰብና እራት ከመብላትና መጠጦችን ከመውሰድ በፊት ምናልባትም ለሁለት ሰዓት በዚህ በመቆየት የደም ናሙና መስጠት ያስፈልጋል ፤ ከዚያም ለኮሌስትሮል፣ ለታይሮይድ እክል፣ ለቫይታሚኖች እጥረት ምን ያህል የተጋለጡና የበሽታው ምልክቶች ምን ያህል ይታዩበታል የሚለውም ይታያል።
የእንግዶቹ ደም ከተሰበሰበ በኋላ መጨረሻ ላይ አንዳንድ መጠጦች እና ጥሩ ምግብ ይታዘዛሉ፤ የአመጋገብ ሳይንቲስቱ ቶታል ሻህ፣ ለእንግዶቹ እንደ ወቅታዊው ሁኔታ ብዙ ፕሮቲን እና ጤናማ እፅዋትን ያካተተ የምግብ አይነቶችን ያቀርባሉ። በተጨማሪም ስለ ሁሉም የአመጋገብ እና የግል ጤንነት እንዲሁም ስለ የተመጣጠኑ ምግቦች ይዘት ለሁሉም ሰው ንግግር ያደርጋሉ። በዚህ መካከልም ስለጤናማ አመጋገብ ብሎም ስለ ስፖርታዊ እንቅስቃሴና ሌሎች ተዛማጅ ጉዳዮች ጥያቄዎች ያሏቸው ሰዎች እንዲጠይቁ በመጋበዝ ሰፊ ወይይቶችም እንደሚደረጉ ዘገባው አመላክቷል።
እነዚህ በምርመራው የተሳተፉ ሰዎች ወዲያው የሚስማማቸውን እራት እንዲመገቡ እንጂ ውጤታቸውን አንዲያውቁ አይደረግም። ምክንያቱም መጀመሪያ ውጤታቸውን ለማየትና ለመቀበል ዝግጁ መሆን ስላለባቸው ነው። ሆኖም ውጤቱ ተዘጋጅቶ ለሼፉ (ምግብ አዘጋጁ) በ30 ደቂቃ ውስጥ ይደርሳል። ፍቃደኛ ለሆኑትም ውጤታቸውን የመስጠትና ምን ዓይነት የኑሮ ዘዬን መከተል እንዳለባቸው በመምከረም ምሽቱ እንደሚጠናቀቅ በዘገባው ተጠቅሷል፡፡
የ41 ዓመቷ ወይዘሮ ሻሀ በሰጡት አስተያየትም፤ ይህንን የጤና ፓርቲ በተለይም ከ 35 እስከ 50 ዓመት ያላቸው ሁሉ እጅጉን ይፈልጉታል ማለታቸወንም ዘገባው ጨምሮ ገልጿል።

እፀገነት አክሊሉ

Published in መዝናኛ

“ጤና” በዓለም ጤና ድርጅት ትርጓሜ መሰረት“ ከበሽታ ነፃ መሆን ” ብቻ ሳይሆን “አካላዊ ጤንነትን፣ ማህበራዊ ደህንነትን፣ ስነልቦናዊ እና ስነአእምሮአዊ ብቃትን” ሁሉ የሚያካትት ከመሆኑ አንፃር የጤና ጉዳይ ልዩ ትኩረትን መሻቱ መቸም የትም ቢሆን ተገቢ ነው። ችግር አለ ከተባለም ጤናን በመጠበቁ ላይ በታሰበውና በታቀደው ልክ አለመሠራቱ ላይ ይሆናል።
ኢትዮጵያ የጤናው ዘርፍ መጠነ ሰፊና ግዙፍ ችግርችን በመገንዘብ በመከላከል ላይ የተመሰረተ የጤና ፖሊሲ በ1986 ዓም አውጥታ ሥራ ላይ አውላለች፡፡በዚህም እንደ ወባ፣ ኤች አይቪ ኤድስና ቲቢ በመሳሰሉት በሽታዎች ላይ በመስራት ዜጎችን ታድጋለች፡፡
ዜጎች በበሽታ እንዳይጠቁ ሲታመሙም እንዲፈወሱ በሚል ፈዋሽነታቸው የተረጋገጠ መድሀኒቶችን ወደ አገር ውስጥ በማስገባት በኩል መንግሥት ከፍተኛ ሀብት መድቦ ሢሰራ ቆይቷል፤እየሠራም ይገኛል።
መንግሥት ለጤናው ዘርፍ ከሚመድበው በጀት በተጨማሪ ለጋሾችም ከፍተኛ መጠን ያለው መዋዕለ ነዋይ ለዘርፉ አውለዋል፡፡ ለአብነትም ከ2007 እስከ 2010 ዓ.ም አጋማሽ ኢትዮጵያ 36 ነጥብ 7 ቢሊዮን ብር ዋጋ ያላቸው መድኃኒቶችንና የህክምና መሣሪያዎችን ከለጋሾች በመቀበል ጥቅም ላይ አውላለች።
ይህ ከፍተኛ ሀብት የሚመደብለት ዘርፍ በተለይ በመዳህኒት አቅርቦት በኩል ተግዳሮቶች እንደሚስተዋልበት ይጠቆማል፡፤ በድንበሮች አካባቢ በኮንትሮባንድ የሚገቡ የህክምና መሣሪያዎችና ፈዋሽነታቸው ያልተረጋገጠ መድሀኒቶች ከፍተኛ ፈተናም ሆነው ቀጥለዋል። ደረጃቸውን ያልጠበቁ መድሀኒቶች ኢትዮጵያን
በጣም ይፈትኑ እንጂ የብዙ አፍሪካ አገራት ችግር መሆናቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ።
የዓለም ጤና ድርጀት ይሕን አስመልክቶ ባወጣው መረጃ መሰረትም 10 በመቶ የሚሆኑትና ፈዋሽነት የሌላቸው መድሀኒቶች የሚሰራጩት በድሃና መካከለኛ ገቢ ባላቸው አገሮች ነው፡፡ይህ መሆኑ ደግሞ ህብረተሰቡ በአገሩ ህክምና ላይ እምነት እንዲያጣ፣ የአገራቱም ኢኮኖሚ እንዲሽመደመድ እያደረገ ይገኛል፡፡
በአፍሪካ ብቻ በየዓመቱ ደህንነቱ ባልተጠበቀ መድሀኒት 100 ሺ ሰዎች ለሞት ይዳረጋሉ።ይህንን አሳሳቢ ችግር ለመፍታት የተቀናጀ ሥራ እንደሚጠይቅም ነው የዘርፉ ባለሙያዎች የሚመክሩት።
የኢፌዴሪ የጤና ጥበቃ ሚኒስትር ዶክተር አሚር አማን በአገሪቱ የሚመረቱትም ሆኑ ወደ አገር ውስጥ የሚገቡ መድሀኒቶችና የህክምና መሳሪያዎች የጤና መድን የመሆናቸውን ያህል ችግሮችም እንዳሉባቸው ጠቁመው፣የጤና እክል ከማድረሳቸው ባሻገር ሰዎችንም ለሞት እየዳረጉም ይገኛሉ ይላሉ። በዚህም ላይ የኢትዮጵያ የምግብ የመድኃኒትና ክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለስልጣን በትኩረት እንዲሠራ እየተደረገ መሆኑንም ይጠቁማሉ።
ሚኒስትሩ ‹‹መዳኃኒትና የህክምና መሣሪያዎች ዘርፍ ከፍተኛ ችግር አለበት፤ጉዞውም ከአንድ አገር ተነስቶ ወደተለያዩ አገራት እንደመሆኑ ኢትዮጵያም ብቻዋን ምንም ዓይነት ሥራ ብትሠራ ችግሩ ይቀረፋል ማለት አይቻልም፡፡ በመላው አፍሪካ ይህንን ሀሳብ በማቀንቀንና በብዙዎች ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ በማድረግ በኩል ትልቅ ሥራ እየተሠራ ይገኛል ይላሉ።
እንደ ዶክተር አሚር ማብራሪያ፤ መድኃኒቶች የትኛውም አገር ላይ ቢመረቱ ኢትዮጵያም የምታመርታቸውን ወደ የትኛውም አገር ስትልክ የግብይት ሰንሰለቱን ተከትለው እንዲያልፉና ደረጃቸውን የጠበቁ መሆናቸውን ለመከታተልና ለመቆጣጠር የሚያስችል ተግባር ለማከናወን በመላው ዓለም ከሚገኙ አምራቾች፣ አቅራቢዎች እንደዚሁም በአፍሪካ ከሚገኙ የቁጥጥር ባለሰልጣናትና የጤና ሚኒስትሮች ጋር ከፍተኛ ግንኙነት በመፍጠር እየተሠራ ነው።
ይህ ሂደት ከተሳካ በአፍሪካ አንድ ገበያ በመመስረትና መድኃኒቶችም ሆኑ የህክምና መሣሪያዎች በየትኛውም አካባቢ ላይ ሲንቀሳቀሱ የት ተመረቱ ፣ ለኅብረተሰቡስ ሲቀርቡም ፈዋሽነታቸው ምን ያሀል ነው፣ የሚለውን በቀላሉ ለመለየት ያስችላል።
እያንዳንዱ አገር የራሱ የቁጥጥር ስርዓትና ባለሰልጣን መሥሪያ ቤት አለው የሚሉት ሚኒስትሩ ፣ ወደ አፍሪካ የሚገቡትንም ሆነ በየአገራቱ የሚመረቱት መድኃኒቶች ችግር አለባቸው የለባቸውም የሚለውን ለመቆጣጠር የጋራ የመለያ ቁጥር (ኮድ) ስለሌላቸው በጣም አስቸጋሪ ነው፡፡ ይህንን ማሸነፍ የሚቻለው እንደ አፍሪካ አንድ በመሆንና የሚመረቱበት ቦታ እንዲታወቅ፣ ችግር ኖሮባቸው ሲገኝም አስመጪው አልያም አምራቹ ተጠያቂ እንዲሆን ማድረግ ሲቻል ነው፡፡ይህ እውን እንዲሆን ኢትዮጵያ ቁርጠኛ ሆና እየሠራች ትገኛለች።
« ኢትዮጵያ ብቻዬን ይህንን ሥራ እሠራዋለሁ ብትል የማይሆን ነገር ነው፤ ምክንያቱም አገሪቱ በራሷ አመርታ የምትሸፍነው የመድኃኒት ፍላጎት በጣም ጥቂት ከመሆኑም በላይ አብዛኛው ከተለያዩ የዓለም አገራት የሚገባ ነው፤ በመሆኑም አስገዳጅ ህግ አውጥቶ ለመንቀሳቀስ ውጤታማ አያደርግም » ብለዋል።
ይህ ተግባር በተናጠል የሚሠራ እንዳልሆነም በመጠቆም፣ በአሁኑ ወቅት ሥራውን ያሳልጣሉ የተባሉ ሁለት ተቋማት አየተቋቋሙ መሆናቸውን ሚኒስትሩ ይጠቁማሉ።
እንደ ሚኒስትሩ ማብራሪያ፤ከተቋማቱ አንዱ « አፍሪካን ሲዲሲ» የሚባልና ድንገተኛ ችግር ሲፈጠር ለአፍሪካ የሚቆም በአፍሪካ ኅብረት ስር የሚቋቋም ኅብረት ነው፡፡ የቁጥጥር ሥራውም በአፍሪካ ደረጃ እንዲቋቋም ሀሳብ ቀርቦ እየታየ ነው። ተቋሙ ሙሉ በሙሉ ወደ ሥራ ሲገባም አጠቃላይ የመድኃኒትና የህክምና መሳሪያ ስርጭትን በአፍሪካ ለመቆጣጣር ያስችላል ። ይህም ከማህበራዊ ችግር ፈቺነቱ በላይ ኢኮኖሚያዊ ጥቅሙም ከፍተኛ ነው።
ይህ ሥራ በግንኙነት መረብ (ኔትዎርክ ) የሚከናወን በመሆኑ በመጀመሪያ ደረጃ ( ፌዝ ዋን) ላይ በቁጥጥር ባለስልጣኑና በጤና ተቋማት ብቻ እንዲታወቅ ለማድረግ ይሠራል ። ይህ ሲሆን ደግሞ የየክልሉ የቁጥጥር ባለሥልጣናት ፣የጤና ቢሮዎች፣ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴርና የጤና ተቋማት እንዲያውቁት ይደረጋል።
ሁለተኛውና ትንሽ ከበድ የሚለው ደረጃ (ፌዝ 2) ደግሞ እያንዳንዱ ግለሰብ በቀላሉ ያንን እያስገባ ባለበት ቦታና በሚያገኘው የመረጃ መለዋወጫ መሣሪያ (ቴክኖሎጂ) የሚያይበት ሂደት ነው ። ይህ የተለያዩ ቴክኖሎጂዎችም ሊያስፈልጉት ይችላሉ ተብሎ ታሳቢ ይደረጋል።
አንዳንድ ጊዜ የኢንተርኔት መቆራረጥ በሚኖርበት ወቅት ሥራው እንዳይቋረጥ በማንዋልም ዲጅታልም በሆነ አሠራር መጠቀም የሚያስችል ሁኔታ እንዳለም ሚኒስትሩ ጠቅሰው፣የጤና ባለሙያዎች ቴክኖሎጂውን በአግባቡ እንዲጠቀሙና ዘመናዊ አሠራርን በመከተል የአመለካከት ለውጥ ጭምር እንዲያመጡ እየተሰራ ነው።
‹‹መጀመሪያ በሀሳቡና በሥራው ላይ እንደ አፍሪካ፣ እንደ ኢትዮጵያ መስማማት ያለብን ብዙ ጉዳዮች ከመኖራቸውም በላይ ከአምራች ጀምሮ በችርቻሮ አገልግሎት እስከሚሰጠው ክፍል ድረስ ስምምነት የሚፈልጉ በርካታ ጉዳዮች ይኖራሉ፤ለዚህም ውይይቶች ይደረጋል››ብለዋል፡፡
ይህንን ሥራ ከሚያሳልጡት መካከል «ኦርቢት ሄልዝ» የተሰኘው ኩባንያ አንዱ ነው። የኩባንያው
ሥራ አስኪያጅ አቶ ፓዚዮን ቸርነት ‹‹ኩባንያው ጤናን በቴክኖሎጂ ለመደገፍ አልሞ እየተንቀሳቀሰ ነው፤ የጤና ጉዳይ ታካሚን በማከም ላይ ብቻ የተመሰረተ አይደለም፡፡ ሰዎች እንዳይታመሙ፣ ሲታመሙም ከቴክኖሎጂ ጋር እጅና ጓንት በሆኑ የጤና ባለሙያዎች እርዳታ እንዲያገኙ እየሠራ ነው›› ይላሉ።
አሁን ባለው የአገራችን ልምድ አንድ ሰው ታሞ ሆስፒታል ሄዶ ወረፋ ከመጠበቅ ጀምሮ በርካታ እንግልቶችን በማለፍ ህክምና እንደሚገኝ ጠቅሰው፣በዚህ የተነሳም ብዙ ሰዎች መዳን እየቻሉ በተንዛዛ አሠራር ምክንያት እንደሚሞቱ ይናጋራሉ። በሌሎች የዓለም ክፍሎች ይህ አሠራር በቴክኖሎጂ የተደገፈ መሆኑን ጠቅሰው፣ምንም አይነት መጉላላት ሳይደርስ ቴክኖሎጂን በመጠቀም ትክክለኛውን ህክምና ማግኘት እንደሚቻል ያመለክታሉ፡፡
እንደ አቶ ፓዚዮን ማብራሪያ፤ ይህንን አሠራር ሆስፒታሎች ክሊኒኮች እንዲሁም መድኃኒት ቤቶች ከተጠቀሙ በቀን ምን ያህል አገልግሎት ፈላጊ እንደመጣ፣ ስንት ሰው እንደታከመ ፣ ስንቶቹስ እንደተፈወሱ እና እንዳልተፈወሱ ለምን እንዳልተፈወሱ ለመረዳት ይችላሉ፡፡ይህንን ማድረግ ተቻለ ማለት የአገሪቱ የጤና ሁኔታ በከፍተኛ ደረጃ ይለወጣል ማለት ነው፡፡
ቴክኖሎጂው በአሁኑ ወቅት በአገሪቱ የጤና ሰርዓት ላይ ከፍተኛ ጫና እያሳደሩ የሚገኙትን ፈዋሽነታቸው ያልተረጋገጠ መድኃኒቶች ሰርጭትና እያደረሱ ያለውን ጉዳት ለመዋጋት እንደሚያስችልም አቶ ፓዚዮን ጠቁመው፣በየሆስፒታሎቹና መድኃኒት ቤቶቹ የሚከሰተውን ስርቆትም ለማስቆም ሚናው ከፍተኛ መሆኑን ይገልጻሉ።
ቴክኖሎጂው በተለይም አንዱ ዘንድ ያለውን መድኃኒቶች ሌላው ማግኘት እንዲችል እንዲሁም ጊዜያቸው ያለፈባቸውን መዳኃኒቶች ለይቶ ከገበያ ለማስወጣት ከፍተኛ ጠቀሜታ እንዳለም ጠቁመዋል።
በኢትዮጵያ የምግብ የመድኃኒትና ክብካቤ አስተዳደርና
ቁጥጥር ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር አቶ የሁሉ ደነቀው እንደሚሉት፤ ዓለም አቀፍ የመድኃኒቶችና የህክምና መሣሪያዎች ክትትልና ቁጥጥር ስርዓት መዘርጋት ከፍተኛ ጠቀሜታ አለው፡፤ኢትዮጵያም ይህንን ስርዓት ለመገንባት ከሁለት ዓመት በፊት ጀምሮ በተለይም አዳዲስ ልምዶችን ለመቀመር ከኢጋድ አገራት ጋር አዲስ አበባ ላይ ውይይት በማድረግ የተወሰነ ልምዶች መቀመራቸውን ጠቅሰው፣ይህንን ወደ አገሪቱ ነባራዊ ሁኔታ ቀይሮ በተግባር ለማዋል እየተሠራ መሆኑን ይናገራሉ።
‹‹ወደ አገሪቱ የሚገቡ መድኃኒቶች ከ 80 በመቶ በላይ ሌሎች አገራት ላይ የሚመረቱ ናቸው ፤ደህንነትና ጥራታቸውን ለማረጋገጥም የተለያዩ ስልቶች አሉ›› የሚሉት አቶ የሁሉ፣ ስልቶቹ ግን ሲመረቱ ጀምሮ ያለውን ሂደት የሚያሳዩ እንዳልሆኑ ያብራራሉ፡፡
ወደ ዓለም አቀፉ የመድኃኒቶች ቁጥጥርና ክትትል ስርዓት መግባት ተጠቃሚ የሚያደርግ መሆኑን ጠቅሰው፣ ይህ ስርዓት የመድኃኒቶቹን አመራረት ፣ ከየትኛው አገር እንደመጡ፣ ፋብሪካቸው የት እንደሚገኝ፣ እንዴት እንደተጓጓዙ፣ ማን እንዳስመጣቸው፣ የአገልግሎት ጊዜያቸው መቼ እንደሚያበቃ፣ አገር ውስጥ ከገቡ በኋላም ወደየትኛው የጤና ተቋም እንደተሰራጩ ክትትል ለማድረግ የሚያስችል የመረጃ ስርዓት ለመዘርጋት ይረዳል ሲሉ ያብራራሉ።
እንደ አቶ የሁሉ ገለጻ ፤አሠራሩ ከተዘረጋ በዚህ መልክ ያልገቡትንና ሲገቡም ችግር የተገኘባቸውን ለመሰብሰብ ቀላል ከመሆኑም በላይ ኅብረተሰቡ በአገሪቱ የህከምና አገለግሎት ላይ እምነት እንዲያሳድርም ይረዳል።
የአገር ውስጥ መድኃኒትና የህከምና መሣሪያ አምራቾች ፋብሪካዎች እንዲስፋፉ ከፍተኛ ፍላጎት አለ የሚሉት አቶ የሁሉ፣ ዓላማውም መሠረታዊ መድኃኒቶች ላይ የሚታየውን የጥራት ጉድለት በአገር ውስጥ ምርት መፍታት እንዲሁም ለወጭ ገበያ ለማቅረብ መሆኑን ተናግረዋል፡፡
ይህ ሁኔታ በዓለም አቀፍ ደረጃ ጥራቱ ተረጋግጦ ማለፉ ከታካሚዎች ከጤና ባለሙያዎች እንዲሁም ከጤና ተቋምና ከተቆጣጣሪዎች ከአከፋፋዮችና አምራቾች አንጻርም ጠቀሜታው ከፍተኛ መሆኑን ይገልጻሉ፡፡
እንደ አቶ የሁሉ ገለጻ፤ኢትዮጵያ ይህንን አሰራር ተግባራዊ ማድረግ ከቻለችና ሂደቱም ከተሳካ በጣም ተጠቃሚ ትሆናለች። ወደ አገር ውስጥ በሚገቡ መድኃኒቶች ጥራትና ደህንነት ላይም ምንም ጥርጣሬ አይኖርም ።
«አትመመኝ አይባልም፤ ማረኝ ነው እንጂ » እንደሚባለው ሰዎች ታመው ወደ ህክምና ተቋማት ሊሄዱ ይችላሉ፤ ወደ ጤናቸው አንዲመለሱ ደግሞ ጥሩ የህክምና ባለሙያ ፣ ፈዋሽ መድኃኒትና የህክምና መሣሪያ ያስፈልጋል። በመድኃኒት ጥራትና ደረጃ ላይ ሊሠራ የታሰበው ግቡን ይመታ ዘንድ የሚመለከታቸው አካላት የነቃ ተሳትፎ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል።

እፀገነት አክሊሉ

Published in ማህበራዊ

ኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ የአስተዳደር ስርዓትን ላለፉት ሁለት አስርት ዓመታት በላይ ተግብራለች፡፡ በዚህም ስርዓት በርካታ ስኬቶችን ያጣጣመች ሲሆን፣ የአገሪቱ ብሄር፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ከመቼውም ጊዜ ይልቅ ተጠቃሚ እየሆኑ ይገኛሉ፡፡ስርዓቱ የብሄር፣ ብሄረሰቦችንና ህዝቦችን የቋንቋ፣ የኃይማኖት፣ የጾታ ብሎም የባህል ብዝሃነት ጥያቄዎችን በብቃት ለማስተናገድ የተቀረጸ እንደመሆኑ ጥያቄዎቹም በልማት፣ በሠላም እና በዴሞክራሲ ስርዓት ግንባታው እውን መሆን ምላሽ እያገኙ መጥተዋል፡፡
ቀደም ባለው አሃዳዊ ስርዓት የህዝቦችን ጥያቄ በአግባቡ መመለስ ባይችልም ዜጎች ለአንድነትና ለኢትዮጵያዊነት ትልቅ ስፍራ እንደነበራቸው በተለያየ ተግባራቸው ሲያንጸባርቁ መቆየታቸው አይካድም፡፡ አገሪቱ አሁን እየተከተለች ባለችው የፌዴራል ስርዓት ሁሉም የኢትዮጵያ ብሄር፣ብሄረሰቦችና ህዝቦች ቋንቋቸውን መጠቀም ፣ማሳደግ እንዲሁም ባህላቸውን የማዳበርና የማስፋፋት፣ ታሪካቸውንም የመንከባከብ መብት ያላቸው በመሆኑ ከሌሎች የአገሪቱ ክልሎች ጋር በመሆን ኢትዮጵያዊነትን በመገንባት በኩል እየተንቀሳቀሱ ይገኛሉ ፡፡ በክልልና በፌዴራል አስተዳደሮች ውስጥ ሚዛናዊ ውክልና የማግኘት መብት ስላላቸው ለኢትዮጵያ አንድነት እውን መሆን አያቅማሙም፡፡
ይሁንና ህገ መንግሥቱ በግልጽ በመደንገግ ያጎናጸፋቸው መብት በአንዳንድ ‹‹እኔ ነኝ የማውቅልህ›› ባዮች ሲጣስ ይስተዋላል፡፡ እነዚህ አካላት ብሄሮች ብሄረሰቦቸና ህዝቦች መብታቸው እንዳልተከበረ በማስመሰል በሌላው ብሄር ላይ እንዲነሱ እንዲሁም በኢትዮጵያዊነት ላይ ጥያቄ እንዲፈጠርባቸው ሲያደርጉም ይታያሉ፡፡ እንዲያም ሆኖ ግን ህዝቡ ንቃተ ህሊናው እየጎለበተ በመምጣቱ ስርዓት ምን ያህል እንደጠቀመው እየተረዳ በመሆኑ ኢትዮጵያዊነ ትንና አብሮነትን እያጎለበተ ይገኛል፡፡
የፌዴራል ስርዓቱ ኢትዮጵያዊነትን በመገንባት በኩል ያለውን ሚና አስመልክቶ ካነጋገርናቸው መካከል አንዱ በፌዴሬሽን ምክር ቤት ጽህፈት ቤት የህገ መንግሥት ተርጓሚና ….ዳይሬክተር አቶ ሙልዬ ወለላው፣ እንደተናገሩት፤ኢትዮጵያውያን የተለያየ ብሄር፣ ቋንቋ፣ ባህል እምነት እንዲሁም ስነ ልቦና ያላቸው ቢሆኑም፣እነዚህን በመያዝ ለረጅም ዘመናት በአብሮነት የኖሩ ህዝቦች በመሆናቸው ኢትዮጵያዊነታቸውን ሳይዘነጉት እዚህ ደርሰዋል፤ በአሁኑ ወቅትም ይህንኑ ማስቀጠል አስቸጋሪ አይሆንባቸውም፡፡
‹‹ፌዴራሊዝም ለኢትዮጵያ አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው፡፡ እኛ ብዝሃነት አለን፤ይህን ብዝሃነት ማስተናገድ የምንችለው በፌዴራል ስርዓት ውስጥ ነው፡፡ ትልቁ ነገር ግን እዚህ ላይ የሚነሱ ክርክሮች መኖራቸው ነው፡፡ አሁንም ድረስ ስርዓቱን በተመለከተ በየመድረኩም በተለያዩ ጎራዎች በመከፋፈል የሚከራከሩ እንዳሉ ይታወቃል›› ይላሉ፡፡
‹‹በገዥውም ሆነ በተፎካካሪ ፓርቲዎች ፌዴራሊዝም ለኢትዮጵያ እንደሚያስፈልግ ጥርጥር የለውም››የሚሉት አቶ ሙልዬ፣ ልዩነቱ ያለው ምን አይነት ፌዴራሊዝም የሚለው ላይ ነው ሲሉ ይገልጻሉ፡፡ አንዳንዶቹ የመልከዓ ምድር አቀማመጥንና ክልልን ለልማትና ለኢኮኖሚ እድገት አመቺ ነውና አካባቢያዊ የሆነ ፌዴራሊዝም ያስፈልጋል እንደሚሉም ይጠቁማሉ፡፡
እንደ አቶ ሙልዬ ማብራሪያ፤ የኢትዮጵያ የፌዴራል ስርዓት አካባቢንና ቋንቋን መሰረት ያደረገ ነው፡፡ ከዚህ በተቃራኒ በኩል የሚቆሙት ደግሞ ስርዓቱ የተመሰረተው በመልከዓምድራዊ አቀማመጥ ሆኖ ቢሆን በብሄር ብሄረሰቦች መካከል መከፋፈል አይኖርም ነበር ሲሉ ይደመጣሉ፡፡ እነዚህ ወገኖች በዘር፣ በቋንቋ፣ በኃይማኖት ሳይከፋፈሉም በመግባባትና በፍቅር መዝለቅ ይችላል የሚል አስተያየት ያቀርባሉ፡፡
ገዥው ፓርቲ የፌዴራሊዝም ስርዓት እንደየአገሩ ተጨባጭ ሁኔታ ሊመሰረት ይችላል የሚል አመለካከት እንዳለው በመጥቀስም ፣፡ለእኛ አገር ፍትሃዊ የሚሆነው ከነበሩብን ችግሮችና ካሳለፍናቸው ጭቆናዎች የተነሳ በአካባቢና በቋንቋ መደራጀቱ ውጤታማ ያደርገናል እንደሚል ይገልጻሉ፡፡
አቶ ሙልዬ እንደሚሉት፤ ሌሎች ደግሞ ስርዓቱ ዘርን መሰረት ያደረገና በተለይም ደግሞ የአንዱን ጎሳ ከሌላው ጋር የሚያጋጭ ነው ይላሉ፡፡ከዚህም በተጨማሪ ስርዓቱ በተለያዩ ክልሎች ውስጥ ለሚገኙ ብሄር፣ ብሄረሰቦች እውቅና እየሰጠ አይደለም ሲሉ ይከራከራሉ፡፡
እነዚህ ወገኖች ይህን ይበሉ እንጂ ለአገራችን ጠቃሚውና ዘላቂነት የሚኖረው የቱ ነው የሚለው በጥልቀት ተፈትሾ ግንዛቤ መያዝ እንዳለበት አቶ ሙልዬ ያስገነዝባሉ፡፡ ምንም ይሁን ምን ግን ፌዴራሊዝምን በመከተል ኢትዮጵያዊነትን አሳምሮ መገንባት ይቻላል ይላሉ፡፡
ችግሩ ጠባብነት መሆኑንም በመጥቀስ ወደእኔ አካባቢ አትምጣ፣ ከእኔ ክልል ውጣ የሚሉ መኖራቸው በተደጋጋሚ መታየቱን ይናገራሉ፡፡ይህ የመፈናቀል ችግር ከአመራር ችግር የመጣ እንጂ ህገ መንግሥቱ የህዝቦችን ጥያቄ በሚገባ መልሷል የሚሉት አቶ ሙልዬ፣ ይህ ህገ መንግሥቱ ላይ መጻፉ ብቻውን ፋይዳ አለው ማለት አይቻልም ሲሉ ያብራራሉ፡፡
እርሳቸው እንደሚሉት፤የማይካደው ጉዳይ ስርዓቱ ለውጥንና እድገትን ማምጣቱ ነው፡፡ ለአብነነት ያህል በአገሪቱ ተከታታይ የሆነ ኢኮኖሚያዊ እድገት ተመዝግቧል፣ ዛሬ ያለው መሰረተ ልማት ትናንት እንደነበረው አለመሆኑም እሙን ነው፡፡በተጨማሪም የአገር ገጽታም መለወጡ የማይታበል ሐቅ ነው፡፡
ዳይሬክተሩ እንዳብራሩት፣ የተባሉት ለውጦች ይመዝገቡ እንጂ ስርዓቱ በሚፈለገው ልክ ተግባራዊ አለመሆኑ ግልጽ እንደሆነ ያመለክታሉ፡፡ ለዚህ ምክንያታቸው ደግሞ ስርዓቱን ተግባራዊ የሚያደርጉት የአመራር አባላት የሚፈጽሙት ስህተት ነው፡፡
በህገ መንግሥቱ አንቀጽ 32 ላይ ሁለት ንዑስ አንቀጾች ያሉ ሲሆን፣ አንደኛው የመዘዋወር ነጻነትን የሚደነግግ ነው፤ በዚህም ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ወይም በህጋዊ መንገድ በአገሪቱ ውስጥ የሚገኘ የውጭ ዜጋ በመረጠው የአገሪቱ አካባቢ የመዘዋወርና የመኖሪያ ቦታ የመመስረት እንዲሁም በፈለገ ጊዜ ከአገር የመውጣት ነጻነት እንዳለው ይደነግጋል፡፡ ንኡስ አንቀጽ ቁጥር ሁለት ደግሞ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ወደ አገሩ የመመለስ መብት እንዳለው ያስቀምጣል፡፡ ይህ ግልጽ የሆነ ድንጋጌ እያለ የመተግበርና የማስተግበር ችግር ግን በስፋት የሚታይ መሆኑን ነው የሚያስረዱት፡፡
‹‹ስርዓቱ ምንም ችግር የለበትም፤ ለውጦችንም ማየት አስችሏል፤ ነገር ግን ምንም እንከን የለውም የምንል እና እውነታውን የምንደብቅ ከሆነ መጥፎ ነገሩን እየደመርን ነው የምንጓዘው›› የሚሉት አቶ ሙልዬ፣፡‹‹ለምንድን ነው ሰዎች የሚፈናቀሉት የሚለውን ማየቱ ተገቢ ነው ሲሉ እንደ አብነት ይጠቅሳሉ፡፡
ከደቡብና ከኦሮሚያ ክልል የተፈናቀሉ ወገኖች ፣ ከሱማሌ ክልል የተፈናቀሉ ኦሮሞዎች፣ ከአማራ ክልል የተፈናቀሉ ትግራዮች እንዲሁም ከኦሮሚያ ክልል የተፈናቀሉ ደቡቦች እንደነበሩ በምሳሌነት በመጥቀስም፣ጉዳዩ ጥናት የሚያስፈልገው መሆኑ እንዳለ ሆኖ ምንም ችግር የለም ብለን ማለት ግን አይቻልም›› በማለት ያመለክታሉ፡፡
አቶ ሙልዬ እንደሚሉት፤ ለአንድነት መላላት ምክንያቶች ናቸው ብለው የሚያስቡት ልዩነትን በማስፋት መሰራቱ ነው፡፡አንድነት ላይ የላላ አካሄድ ስለነበረ ሚዛን አልደፋ አለ፡፡ አንድአመራር አሊያም ግለሰብ ሥራ ቦታ እንዲቀጠርለት የሚፈልገው የክልሉ ወይም የአካባቢው ልጅ ነው፡፡ ይህ የፌዴራል ስርዓቱ ችግር ሳይሆን ሰዎች የፈጠሩት ነው፡፡ህገ መንግሥቱ ላይ ግን የትኛውንም ብሄር በእኩል የሚያስተናግድ ድንጋጌ መኖሩ ይታወቃል፡፡
አንድ ብሄር የራሱ ማንነት ሙሉ ለሙሉ እውቅና ባገኘበት በዚህ ወቅት ስለምድን ነው አንድነት ላይ መላላት የሚታየው በሚል ለቀረበላቸው ጥያቄ ሲመልሱም የአስተሳሰብ ድክመት ነው ሲሉ ምላሽ ይሰጣሉ፡፡
እንደ እሳቸው ማብራሪያ፤ ጉዳዩ ጥናት ማድረግን ይጠይቃል፡፡ ምክንያቱም ስርዓቱ ችግር አለው ከተባለ ለምድን ነው ይህ ሁሉ ዕድገት የመጣው የሚል ጥያቄም ያስነሳል፤ አይ ችግር የለውም ከተባለ ደግሞ ለምድን ነው ይሄ ሁሉ መፈናቀልና ችግር የመጣው ያሰኛል፡፡ ስለዚህ ይህ ጉዳይ መጠናት ያለበትና ውይይትም የሚያስፈልገው ነው፡፡ በእስካሁንም የተለያዩ መድረኮች ቢኖሩም በአብዛኛው በገዥው ፓርቲና በተፎካካሪዎች በኩል የሚካሄዱና ‹‹እኔ ነኝ ልክ እኔ ነኝ ልክ›› ከመባባል ውጭ ጠንካራ ሥራ የተከናወነባቸው አይደሉም ፡፡አሁን አሁን በተለያዩ መድረኮች የሚነሳው አንድነት ላይ በደንብ አለመሠራቱ ነው፡፡
አቶ ሙልዬ እንደሚሉት፤መፍትሄው ሁሉም ከእኔነት ስሜት በመውጣት ለቀጣይ ልማት አብሮነትን ማጠናከር ነው፡፡ አንድ የኢኮኖሚና ፖለቲካዊ ማህበረሰብ ለመገንባት መንቀሳቀስ የግድ ነው፡፡ ህገ መንግሥቱ የኢትዮጵያውያን ነው፡፡አንድነቱን ይበልጥ ለማጠናከር አመራሩ በየደረጃው ህዝቡም ጭምር ውይይት ሊያደርግ ይገባል፡፡ አገራዊ መግባባት ማለት አንዱ ይህ ነውና፡፡ ምክንያቱም አገራዊ መግባባት ሲባል በፌዴራል ስርዓቱ ላይ የመግባባት ጉዳይ ነው፡፡
በአርሲ ዩኒቨርሲቲ የትምህርት አግባብነትና ጥራት ዳይሬከተር ዶክተር እንዳለው ፉፋ እንደሚያብራሩት፤ ብዝሃነት ተስተናገደ ማለት አንዱ ከሌላው ተነጥሎ የሚኖር ሆነ ማለት አይደለም፡፡ ሰው በባህሪው ማህበራዊ ነው፡፡በዚህ ውስጥ ደግሞ አንዱ ከሌላው ጋር የመኖር ስጦታ አለው፡፡ ይሁንና ሰው በባህሪው ደግሞ በሚያደርገው እንቅስቃሴ አንዱ ከሌላው እየበለጠ ሊመጣ የሚችልበት ሁኔታ ይኖራል፡፡ ዋናው ዓላማ ይህ ነው፡፡ የፌዴራል ስርዓት የወል የሆነውን ጉዳይ መጠቀም የሚያስችልና አንድነት ውስጥ ልዩነት የሚከበርበት ነው፡፡
ማንኛውም በኢትዮጵያዊነት የሚጠራ ዜጋ በህገ መንግሥቱ የተሰጡት መብቶች እንዳሉ ሁሉ ግዳጆችም አሉበት የሚሉት ዶክተር እንዳለው፣ የፌዴራል ስርዓት የሚባለው እነዚህን አውቆና አክብሮ እንዲሁም መብትን አስከብሮ ለአገር ውጤታማ ሥራ የሚከናወንበት ነው ይላሉ፡፡
ዶክተር እንዳለው እንደሚሉት፤ ከዚህ ፌዴራል ስርዓት ላይ ለመድረስ ብዙ ዋጋ ተከፍሏል፡፡ ለዘመናት የቆዩ ግጭቶች እንዲሁም አገር ጥሎ እስከ መኮብለል ያደረሱ አመለካከቶች ቢኖሩም፣ በዚህ መካከል የሚተሳሰር ህዝብ እንዳለ ማስተዋል ግን የግድ ይላል፡፡
‹‹በዚህ በፌዴራል ስርዓት ይሄኛው ያልሰለጠነ ያኛው የሰለጠነ የማይባልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል፤ አገር የመገንባት፣ ሰው ራሱ ስለአገሩ ያለውን ግንዛቤ ስናይ፣ መብቱን የመጠየቅ አቅሙ፣ ባህሉን፣ቋንቋውን የማክበር መብቱ እና በርካታ ነገሮች እያስተካከሉ መጥተዋል፡፡››ሲሉ ያብራራሉ፡፡ ‹‹ ስህተት የሚሆነው የተለያዩ ህጎችን ደንቦች መመሪያዎችን በሌላ አካል ይተገበርልናል ብለን ስናስብ ነው፡፡ለምሳሌ መንግሥት ይህንን ለምን አላደረገም እንላለን፡፡ መንግሥት ማለት ግን በዴሞክራሲው ስርዓት ህዝብ ማለት ነው፡፡ ስለዚህ ህዝብ መፍትሄ ነው የሚለውን ተምሮና አውቆ ይተገብራል የሚለው ጉዳይ አጠያያቂ ይሆናል›› በማለት ያብራራሉ፡፡
ዶክተር እንዳለው እንደሚናገሩት፤ አሁን የማመዛዘን ችግር ካልሆነ በስተቀር እንደ ፌዴራል ስርዓትነቱ ሰውን የሚጎዳ፣ ሌላውን ነጥሎ የሚመታ፣ አንዱን አክብሮ ሌላውን የሚያርቅ አካሄድ የለውም፡፡ ምናልባት አንዳንድ ሰዎች ያለፈውን አይነት ቀንበር ሊጭኑ ይፈልጉ ይሆናል ፡፡ እነዚህ ግን ቀስ በቀስ ከጨዋታው ውጪ ይወጣሉ ፡፡ ዴሞክራሲ ዝም ብሎ ተፈብርኮ የሚመጣ ጉዳይ አይደለም፡፡ በመሆኑም ብዝሃነት ለዚህች አገር ትልቅ ጥቅም አለው እንጂ የተለየ ጉዳት የለውም፡፡
የፌዴራል ስርዓቱ ይዘት ለኢትዮጵያዊነት ግንባታ የሚያበረክተው አስተዋጽኦ ከፍ ያለ መሆኑ ታምኖበት መነጣጠልን ሊያመጡ የሚችሉ ክፍተቶችን ግን በመረባረብ መድፈን መቻል ዋናው ጉዳይ ይሆናል፡፡ ለምሳሌ ከክፍተቶቹ አንዱ በብሄር ብሄረሰብ ስም የሚመጡ ጥላቻዎችንና ግጭቶችን ማምከን መቻል ያስፈልጋል፡፡
አንዳንዶች በግለሰብ ደረጃ የተደረገን ጸብ ብሄር ከብሄር ጋር እንደተጣላ አድርገው ሲወስዱ ይስተዋላል፡፡ ይህ መቆም ይኖርበታል፡፡ ይህ አይነቱ ድርጊት ጭርሱኑ ከፌዴራል ስርዓት ጋር ተቃራኒ ነው፡፡ ከምንም በላይ ደግሞ የህጎች ሁሉ የበላይ የሆነው ህገ መንግሥት አስታራቂ ዳኛ ሆኖ በመካከል አለና እሱን አውቆ መተግበር ከምንም በላይ ውጤታማ ያደርጋል፡፡
መከባበርና መፈቃቀድ ትልቁን ስፍራ ይይዛል፡፡ እነዚህ ጉዳዮች ከተፋለሱ ዋጋ ያስከፍላል፤ የህይወት መጥፋትም ይከሰታል፡፡ አገርም እንደ አገር እንዳይቀጥል ያደርጋል፡፡ ለእነዚህ እሴቶች ራሳችንን ማስገዛት አለብን፡፡ ስርዓቱን ራሱ ህዝቡ በአግባቡ ይረዳ ዘንድ ሥራዎች መሠራት ይኖርባቸዋል ሲሉ ዶክተር እንዳለው ያብራራሉ፡፡
እንደ ዶክተር እንዳለው አባባል፤ ኢትዮጵያዊነትን ለመገንባት ከሌሎች አገሮች ታሪክ መማርም ይጠቅማል፡፡ ከሌሎች ውድቀት መማርም መልካም ነው፡፡የሶሪያንና ሌሎች አገሮችን ተሞክሮ መውሰድ መልካም ነው፡፡ ዛሬም ድረስ ከትንሽነት አልወጡም፡፡ የአንዳንድ አገራት ጉዳይ ሲታይ ከገቡበት ግጭት ያልወጡበት ምክንያት ምን ይሆን ተብሎ ሲፈተሽ ብዝሃነትን አለማክበራቸው ምክንያት ሆኖ ይወጣል፡፡ ሌላው ደግሞ ትውልዱን መልካም የሆነውን ሁሉ ማስተማር ይጠበቃል፡፡ ስለ ኢትዮጵያ የምንገልጽበት ቃል በራሱ አስተማሪ መሆን አለበት፡፡ ጥሩ የሚባሉ አገሮች እኮ የኢትዮጵያውያን አይደሉም፡፡ ከፋም ለማም ኢትዮጵያ የኢትዮጵያውን አገር መሆኗ መዘንጋት የለበትም፡፡
‹‹ቀደም ሲል በአገራችን እኮ ስም እስከመቀየር የተደረሰበት ወቅት መኖሩ አይካድም ፤ ወደ አሁኑ ሲመጣም ማህበረሰባችን እርስ በእርሱ ምን ያህል ተዋውቋል ብለን መጠየቅ ይኖርብናል›› ሲሉ ይገልጻሉ፡፡
የፌዴራል ስርዓቱ ፍሬያማ እንዳይሆን እንቅፋት የሆኑ ነገሮችም መዘንጋት እንደሌለባቸውም ዶክተር እንዳለው ጠቅሰው፣፡ አንዳንዶች የፌዴራል ስርዓቱን ወደ ጎን ትተው የራሳቸውን ኳስ ሲጫወቱ ይስተዋላሉ ይላሉ፡፡‹‹ህዝብ ተመለሱ ሲላቸው ‹አንተ አመለካከትህ ችግር አለበት› ብለው ያስሩታል፡፡ ለዚህ ሁሉ ችግሩ ስርዓቱን በአግባቡ ካለመፈጸም የመጣ እንጂ ስርዓቱ በራሱ ችግር ሆኖ እንዳይደለ ልብ ሊባል ይገባል፡፡ ኢትዮጵያዊነትን ይበልጥ ለመገንባት ስርዓቱን በተሻለ መተግበር አማራጭ የሌለው ጉዳይ ነው››ብለዋል፡፡
የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የታሪክ መምህር ፐሮፌሰር ተሰማ ታኣ፤ ኢትዮጵያ ስትባል አገር ናት፡፡ ይህች አገር እንዴት እንደተመሰረተችና ሰዎቹ እንዴት እንደተሰባሰቡ ደግሞ ከታሪክ መረዳት ይቻላል፡፡ ልዩ ልዩ ብሄር፣ በሄረሰቦችና ህዝቦች አንድ ላይ የተጠቃለሉበት ጊዜ 19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ መሆኑም ሊዘነጋ አይገባም ይላሉ፡፡
‹‹ይህቺ አገር ስትመሰረት ቆይታ እዚህ የደረሰችው በአንድና በሁለት ሰው ብቻ ሳይሆን በብዙሃኑ ነው፡፡ ነገር ግን ይህ ሁኔታ የመጣው ከላይ ወደታች ነው፡፡ ይህ ማለት በኃይል በጉልበትም የሚከናወን ነው ማለት ይቻላል፡፡ በጥቅሉ ፈቃድ ላይ የተመሰረተ አይደለም›› በማለት ያስረዳሉ፡፡
እርሳቸው እንደሚሉት፤ ቀደም ባሉት ጊዜያትም የብሄረሰብ ግጭቶች ነበሩ፡፡ ለምሳሌ የማእከላዊውን መንግሥት ለማዳከም ብዙ ጊዜ ተሞክሯል፡፡ የተለያዩ ብሄረሰቦች ከውጪ ሀይሎች ጋር በማበር ማዕከላዊውን መንግሥት ለማዳከም ጥረት ሲያደርጉ ነበር፡፡ ያንን ያደረጉበት ምክንያት መብታቸው ስለተረገጠ ብቻ ነው፡፡ ሀብታቸውንም በአግባቡ ባለመጠቀማቸውም ነው፡፡ ከእነሱ ግብር ይሰበሰባል እንጂ እነሱን የጠቀመ ነገር ባለመኖሩ ማዕከላዊውን መንግሥት በጣም ይቃረኑ ነበር፡፡
ማዕከላዊው መንግሥት ደግሞ ወታደር አደራጅቶ ሁሉንም ዝም ያሰኛል፡፡ከአንዱ ስፍራ አንስቶ ወደ ሌላ ቦታ ወስዶ ያሰፍራል፡፡ ይህ ሁኔታ በመቀጠሉ ችግሮች በአገርና በህዝብ ላይ ያለ መቋጫ ሲቀጥሉ ነበር፡፡ ደርግም አንዳንድ ችግሮችን ሲፈታ የብሄር ብሄረሰቦችን ጥያቄ አልመለሰም ፡፡ የብሄር ብሄረሰብ ጥናት ክፍል አቋቁሟል ፡፡ የተካሄዱት ጥናቶች ግን የት እንደገቡ አይታወቅም፡፡ግጭትን ለማስቀረትና የአገርን አንድነትና ሉዓላዊነት ለመጠበቅ በሚያስችል መልኩ አደራጃለሁ ብሎ ነበር፤ ግን አልሆነም፡፡
በዚህ ምክንያት ነው የትጥቅ ትግል ውስጥ የተገባውና ኢህአዴግም የተመሰረተው፡፡ የነበረውን ችግር ለማስቀረት የህገ መንግሥቱን መሠረት በፌዴራሊዝም ላይ እንዲሆን አድርጓል፤ ፌዴራሊዝሙ የሁሉንም ጥያቄ የሚያስተናግድ ተብሎም ነው በህገ መንግሥቱ ላይ የተደነገ ገው፡፡
እንደ ፕሮፌሰር ተሰማ ማብራሪያ፤ እያንዳንዱ ክልል ራሱን በራሱ እያስተዳደረ ለራሱ የሚገባውን አድርጎ ለማዕከላዊው መንግሥት የመስጠት ያለበትን ፈሰስ በትክክል ማድረግ ሲችል ነው ፌዴራሊዝም የሚመጣው፡፡ ይህን ሲያደርጉ ግን በየክልሉ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦችም አሉና ክልሉን እንደራሳቸው መያዝ ይኖርባቸዋል ፡፡ ይሁንታቸውና ፈቃዳቸው መኖር አለበት፡፡ የውስጣቸውን ጸጥታ መጠበቅ መቻል አለባቸው፡፡ በራሳቸው ውስጥ ያሉትን ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች በልዩ ልዩ ባህል አደረጃጀት አክብረው ሲገኙ ነው ፌዴራሊዝም ግቡን የሚመታው፡፡ በመሰረቱ የኢትዮጵያን ችግር ይፈታል ተብሎ የታሰበው በትክክል ፌዴራሊዝም በስራ ሲተረጎም ነው፡፡
እንደ ፕሮፌሰር ተሰማ ገለጻ፤ የፌዴራ ሊዝም ስርዓት ለኢትዮጵያ መፍትሄ ነው፡፡ ስርዓቱ የእያንዳንዱን ባህል፣ ቋንቋ ጠብቆ የሚያስኬድ በመሆኑ መልካም ነው፡፡ ሰዎች በባህሪያቸው እውቅና ይፈልጋሉ፡፡ ማንነታቸውም የአገር አንድነትም ሳይነካ እንዲሄድ ይፈልጋሉ፡፡ የትኛውም ህዝብ ደግሞ ማንነቱ ከተጠበቀና እውቅና ከተሰጠው ኢትዮጵያን ከተለያዩ ተጽዕኖዎች ያድናል፡፡ ማንነት ካልታወቀ ኢትዮጵያ ለእኔ ምንድን ናት ወደሚለው ያስኬደዋል፡፡
ኢትዮጵያዊነት የምንገነባው ከስር ወደላይ ነው፡፡ እንዲህ ሲባል ብሄር ብሄረሰብ የራሱ ቋንቋና ባህል ከተጠበቀለት ‹‹አገሬ ኢትዮጵያ ናት›› ማለቱ አይቀሬ ነው፡፡ መብቱ ካልተከበረ ደግሞ ‹‹ትችያት ነው የምወጣው ›› ሊል ይችላል ሲሉ ያብራራሉ ፡፡
እንደ ፕሮፌሰር ተሰማ አገላለጽ ፤ይህ የፌዴራል ስርዓት እንደሚጠበቀው ተግባራዊ ካልተደረገ እንዳለፈው ስርዓት ማንኛውም ትዕዛዝ ከላይ ወደታች ብቻ ይወርዳል፡፡ በዚህ አይነቱ አካሄድ ደግሞ መተማመን አይኖርም፡፡ በዚህ በ21ኛው ክፍለ ዘመን ማንም ማንንም መግዛት አይችልም፡፡ እንደገና ትግል ይከሰታል፡፡ ህግ የሁሉም የበላይ ነው፡፡ ስለዚህም በህግ ነው መንቀሳቀስ የሚጠበቀው፤ የፌዴራል ስርዓቱን በአግባቡ መተግበር ያስፈልጋል ፡፡
በኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ዩኒቨርሲቲ የአመራርና አስተዳደር ኮሌጅ ዲን ዶክተር አታክልት ሀጎስ እንደሚሉት ፤፤ከኢትዮጵያዊነት ይልቅ ሰው ለብሄሩ ይበልጥ የመወገን ነገር ይታይበታል፡፡ በራስ ብሄር ላይ ብቻ ትኩረት የማድረጉ ነገር እየጎለበተ በመምጣቱ አገር የተባለው ነገር እየተቀዛቀዘ ነው፡፡
እንደ ዶክተር አታክልት ገለጻ፤የፌዴራል ስርዓቱ ህገ መንግሥቱ ሰው ሰው በመባሉ እንዲኮራ፣ በቋንቋው እንዲማርና መሰል ጉዳዮችን እንዲያደርግ አስችሏል፡፡ አንድ ክልል በራሱ ልጆች መተዳደሩም መልካም ነው፡፡
ይህ ስርዓት ለአንዳንድ ቡድኖች አመቺ ማደናገሪያ እንደፈጠረላቸውም ነው ዶክተር አታክልት የሚናገሩት፡፡ አንዳንዶች ብሄርን ከለላ አድርገው አንዳንድ ጥቃቶችን በዜጎች ላይ ሲሰነዝሩ መታየታቸውን በመጥቀስም ስጋታቸውን ያመለክታሉ፡፡
እንደ ዶክተሩ ገለጻ፤ በተለያዩ ክልሎች ማፈናቀሉ ጎልቶ የታየውም ይህ ክልል የእኔና የእኔ ለሆኑት ብቻ ነው ከሚል አመለካከት የመጣ በመሆኑ ነው፡፡ይህ ደግሞ አግባብ አይደለም፡፡
‹‹እኛ ኢትዮጵያውያን ከምስራቅ አፍሪካ ጋር አንድ እንሁን እንተሳሰር እያልን ነው›.ሲሉ አብራርተው፣በእርግጥ ሁሉም ስርዓት የራሱ ጥቅምና ጉዳት አለው፡፡ የስርዓቱ ደካማና ጠናካራ ጎን ምንድን ነው በማለት በመለየት ጥንካሬውን መጠቀም ደካማ ጎኑን ደግሞ በሂደት ለማስወገድ መሞከር ግድ ይላል ብለዋል፡፡
‹‹ስርዓቱ ችግር የለበትም፤ የምንጠቀመው ሰዎች ነን እያበላሸን ያለነው፡፡ ቋንቋም ቢሆን የእኔ ብቻ ብለን የምንቀር ከሆነ የአንድ አገር ሰዎች ሆነን ባዕዳን እንዳንሆን እሰጋለሁ፡፡››ያሉት ዶክተር አታክልት፣ ሁሉም ኢትዮጵያዊ የትም ሄዶ የመኖር መብቱ መከበር እንዳአለበት፣ ብሄርን ብቻ እንደ ሽፋን እያደረጉ መንቀሳቀስ እምብዛም ሊመከር እንደማይገባ እና ይህ አይነቱ አካሄድ ኢትዮጵያዊነትን በመገንባት ሂደት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ እንደሚያሳርፍ ያስገነዝባሉ፡፡
እንደ ሙሁራኑ አገላለጽ ፤ ፌዴራሊዝም ለኢትዮጵያ አማራጭ የሌለው ስርዓት ነው፡፡ ስርዓቱ የህዝብን መብት ያረጋገጠ ስለመሆኑም ይታመናል፡፡ ለዘመናት ጥያቄ ሆኖ የቆየውንም ችግር ፈትቷል፤ ነገር ግን በዚህ ስርዓት ሽፋን የሚንቀሳቀሱ አንዳንድ አካላት ህዝብን ከለላ አድርገው የራሳቸውን ዓላማ ሲፈጽሙ ይስተዋላል፤ በዚህም ስርዓቱ በአግባቡ እንዳይተገበር ሲያደርጉም ይታያሉ፡፡ ይህ ደግሞ ኢትዮጵያዊነት ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ያሳርፋልና እነዚህ ወገኖች ስርዓቱ ከሚፈቅደው ውጭ ለራሳቸው ጥቅም የሚያደርጉትን ሩጫ መግታት ይኖርባቸዋል፡፡

አስቴር ኤልያስ

Published in ፖለቲካ

የፌዴራል ህብረት ስራ ኤጀንሲ በገጠርና በከተማ የሚኖረውን ህብረተሰብ የአካባቢውን ሀብት መሰረት በማድረግ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ችግሩን ለመፍታት በፈቃደኝነት ላይ ተመስርቶ በተለያዩ አይነትና ደረጃ የህብረት ስራ ማህበራትን ያደራጃል፤ አቅማቸውንም ይገነባል። የገበያ ድርሻቸውን በማሳደግ እንዲሁም በህግና ደንብ እንዲመሩ በማድረግ የአባላቱን ተጠቃሚነት ያረጋገጡ የህብረት ስራ ማህበራትን የመፍጠር ተግባርም ይከውናል።
ኤጀንሲው ይህን ተልዕኮ በማንገብ ባለፉት ዓመታት ባከናቸው ተግባራትም መረጃዎች እንደሚያመላክቱት፤ በአሁን ወቅት በአገሪቱ ከ18 ሚሊዮን በላይ አባላትን ያፈሩ ከ84 ሺ በላይ መሰረታዊ የህብረት ስራ ማህበራት፤ 384 የህብረት ስራ ዩኒየኖች እንዲሁም ሶስት የህብረት ስራ ፌዴሬሽኖች በተለያዩ የስራ ዘርፎች ተሰማርተው ይገኛሉ።
በአጠቃላይም ከ22 ቢሊዮን ብር በላይ ካፒታል ማፍራት የቻሉት የእነዚህ ማህበራት፣ ዩኒየኖችና የህብረት ስራ ፌዴሬሽኖች የ2010 ዓ.ም የዘጠኝ ወር እቅድ አፈፃፀምም በቅርቡ በአፋር ክልል ሰመራ ከተማ ተካሂዷል።
«የህብረት ስራ ማህበራትን በማጠናከር የህዝቦችን የልማት ተጠቃሚነት እናረጋግጣለን» በሚል መሪ ሐሳብ የተካሄደውን የእቅድ አፈፃፀም ሪፖርትና ግምገማ በመመልከት መረዳት እንደተቻለው፤ ኤጀንሲው ባለፉት ዘጠኝ ወራት የህብረት ስራ ማህበራት በማጠናከር፣ የግብይት ድርሻቸውን በማስፋት፣ የማህበራት ቁጠባና ኢንቨስትመንትን በማጎልበት ረገድ ምንም እንኳን ከክልል ክልል አፈፃፀሙ ልዩነት ቢኖረውም ውጤታማ የሚባሉ ተግባራት ማከናወን ችሏል። ይሁንና የኤጀንሲው የትኩረት መስኮች አንዱ በሆነው የህብረት ስራ ማህበራት ህጋዊነትና ደህንነት በማረጋገጥ ረገድ ህግን አክብረው የሚሰሩ ጤናማ የህብረት ስራ ማህበራትን የመፍጠር ተግባር አሁንም ትኩረት የሚፈልጉ ቀሪ ስራዎች እንዳሉበት ተመላክቷል።
አዲስ ዘመንም ይህን ዋቢ በማድረግ ለመሆኑ ህብረት ስራ ማህበራት በተለይ በኦዲትና ኢንስፔክሽን ረገድ የሚስተዋሉባቸውን ችግሮች ለዓመታት መሻገር ያቃታቸው ስለምን ይሆን? ወይስ ለውጦች መታየት ጀምረዋል? ሲል ጥያቄ አንስቷል።
በዚህ ረገድ ለሚነሱ ጥያቄዎች የኦሮሚያ ህብረት ስራ ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር አቶ ዳኛቸው ሽፈራው፤ ህብረት ስራ ማህበራት በርካታ ገንዘብ የሚቀንሳቀስበት እንደመሆኑም የማህበራት ትልቁ ስጋትና ማነቆ ኪራይ ሰብሳቢነት መሆኑን ይገልፃሉ። «ኦሮሚያ ብንወስድ በማህበራት ዘንድ በአጠቃላይ 18 ቢሊዮን ብር ይንቀሳቀሳል፤ይህን ያህን ገንዘብ በሚንቀሳቀስበት ዘርፍ ደግሞ ጠንካራ ቁጥጥር ማድረግ የግድ ይላል፡፡ ሆኖም ጠንካራ ቁጥጥር በማድረግ ረገድ ክፍተቶች አሉ፡፡ በተለይ የሂሳብ ስራ የግድ በባለሙያ የሚሰራ ቢሆንም፤ ማህበራት ስራቸውን የሚሰሩበት በብቁ ባለሙያ ታግዘው አይደለም፡፡ ይህም የብቁ የባለሙያ እጦትም ጠንከር ያለ የፋይናንስ ስርዓት መተግበርን አዳጋች አድርጎታል» ይላሉ።
ክልሉ በተለይ ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ህግን አክብረው የሚሰሩ ጠንካራ የህብረት ስራ ማህበራትን ለማጎልበት በተለይ የሂሳብ ኦዲትና ኢንስፔክሽን ስራዎችን ልዩ ትኩረት ሰጥቶ እየሰራ መሆኑን የሚገልፁት አቶ ዳኛቸው፤ በዚህ ዓመት የአሰራር፣ የአመለካከት እንዲሁም የአቅም ክፍተቶቹን የመለየት ስራ አጠናክሮ መስራቱን ያስረዳሉ።
በዚህ መሰረት ዋና ዋና የተባሉ ማህበራትና ዩኒየኖች ላይ ጠንካራ የቁጥጥር ስራ መሰራቱንና 17 የሚሆኑ ሞዴል ደንብና መመሪያዎችን በማዘጋጀት ስልጠና መሰጠቱን የሚገልፁት አቶ ዳኛቸው፤ በዚህም ምክንያት ምንም እንኳን ችግሩ በአንድ ጀንበር የሚፈታና ሰፊ ትግል የሚጠይቅ ቢሆንም፤ ቀደም ባሉት ዓመታት በማህበራት አካባቢ የሚስተዋሉ የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካክትና ተግባራት እየቀነሱ መምጣታቸውን ነው የተናገሩት።
ለአብነት ተመዝብረው የነበሩ ንብረቶችን ከማስመለስ ረገድ ባለፉት ዘጠኝ ወራት 36 ሚሊዮን ብር ማስመለስ ተችሏል፤ ‹‹የህዝብ ገንዘብ ያጎደሉ ግለሰቦችም በአደባባይ እንዲታወቁ የማድረግ ተግባር ተከውኗል» የሚሉት አቶ ዳኛቸው፤ ይሁንና መሰል ተግባራት በሚከወኑበት ወቅት ማነቆ የሚሆኑና በክፍተቶቹ ተጠቃሚ የሆኑ አካላት በመኖራቸው የእነዚህን ግለሰቦች እንቅስቃሴ ማጥራትም የግድ ነው ባይ ናቸው።
የአማራ ክልል የህብረት ስራ ማህበራት ማስፋፊያ ኤጀንሲ የህብረት ስራ ማህበራት ማደራጃ ዳይሬክተር አቶ አለምዘውድ ስሜነህ እንደሚገልፁት ከሆነም፤ ህብረት ስራ ማህበራት ከማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ትሩፋቶቻቸው ባሻገር በአንድም ሆነ በሌላ መልክ የሚታወቁት የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከትና ተግባር ተያይዞም ጭምር ነው። መሰል ተግባርና አመለካከትን ማስወገድና ህጋዊና ህጋዊነትን ማስጠበቅ የሚቻለው ደግሞ ማህበራት ምን ያህል ሃብት አላቸው፤ የፋይናንስ እንቅስቃሴያቸው ምን ይመስላል? የሚሉትን ጨምሮ አጠቃላይ ቁመናቸው በአግባቡ ተመርምሮ ሲታወቅ ነው።
እንደ አቶ ዓለምዘውድ ገለፃ፤ ህግና ህጋዊነትን በመከተል ረገድ ህብረት ስራ ማህበራት መተዳደሪያ ደንባቸው ላይ በተቀመጠው አግባብ ቢያንስ በዓመት አንድ ጊዜ ኦዲት መደረግ አለባቸው። ይሁንና ይህን ለማድረግ በተለይ በኦዲት ሪፖርት ረገድ አቅም ያላቸው ሂሳብ ሰራተኞች ባለመኖራቸው ማህበራት ሂሳብን በወቅቱ የማሳወቅ፤ በወቅቱ ካሳወቁም በአግባቡና በተደራጀ መልኩ ለኦዲተሮች ያለማቅረብ ችግር አለባቸው። ይህም ኦዲተሮች ሂሳቦችን ለማስተካከል ረጅም ጊዜ እንዲወስድባቸውና የኦዲት ስርዓት መቶ በመቶ ህግና ህጋዊነትን ጥብቆ እንዳይከናወን እክል ፈጥሯል።
ማህበራት በዓመት አንድ ጊዜ ኦዲት ከመደረጋቸው በተጓዳኝ፤ የተገኙ የኦዲትና የኢንስፔክሽን አስተያየቶች ተደራጅተው ስድስት ወር ውስጥ ለአደራጅ አካል መቅረብ እንዳለባቸው በህገ ደንብ መቀመጡን የሚያስረዱት አቶ ዓለም ዘውድ፤ ይሁንና ግኝቶችንም ሆነ የኦዲት አስተያየቶችን መሰረት በማድረግ አደራጅ አካል ተከታትሎና አርሞ ዳግም ችግሮቹን ማስወገድ በሚያስችል ረገድ ክትትልና ድጋፍ የመስጠት ውስንነት እንዳለበትና ግኝቶችም ካሉበት መደርደሪያ ላይ ከመቀመጥ ባሻገር አለመውረዳ ቸውን ነው የሚገልፁት።
ክልሉም በኢንስፔክሽን ስራዎች ረገድም ህብረት ስራ ማህበራትን ከአሰራር፣ ከአመራርና አደረጃጀት አንፃር ያላቸው እንቅስቃሴ ጥፋት ያጠፉ ሰዎች በህግ እንዲጠየቁ የማድረግ ተግባር መጀመሩን ነው ያብራሩት።
የአፋር ክልል የህብረት ስራ ፅህፈት ቤት ኃላፊ ወይዘሮ ነኢማ መሀመድ ማህበራት ህግና ህጋዊነት ጠብቀው እንዲሰሩ በማድረግ ረገድ እንደ ክልል ብዙ አለመሰራቱንና ማህበራትም ህግና ደንቡን የተከተለ የሂሳብ አያያዝ ስርዓቶችን በመከተል ረገድ ችግር እንዳለባቸው አልሸሸጉም።
ወይዘሮ ነኢማ፣ የችግሩ ዋነኛ ምክንያት ብለው እንደሚገልፁትም፤ የባለሙያ እጦት እንዲሁም የአቅም ውስንነት ቀዳሚ ሲሆኑ፣ የንብረት፣ የምዝገባና ኮድ አለመሟላትም ሌላኛው ተጨማሪ ምክንያት መሆኑን ይናገራሉ። ይህ ባለመሟላቱም ኦዲተሮች ስራቸውን በአግባቡ መስራት አለመቻላቸውን ያመለክታሉ። መሰል ክፍተቶች በማስወገድና የማህበራት ሁለንተናዊ ሚና ለማጎልባት የህብረት ስራ ፅህፈት ቤት እንደ ክልል ትኩረት ሊሰጠው እንደሚገባና ክልሉ የባለሙያዎች እገዛ ሊደረግለት እንደሚገባም ነው ያስገነዘቡት።
የፌዴራል ህብረት ስራ ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር አቶ ዑስማን ሱሩር፤ ‹‹የህብረት ስራ ኦዲትና ኢንስፔክሽን ላይ በፈለግነው ልክ ስኬታማ እየሆንን አይደለም፤ የኦዲት ሽፋንን ማሳደግና ጉድለቶችን ማስቅረትም የህብረት ስራ ማህበራት ዋነኛ ችግር ነው›› ይላሉ።
እንደ አቶ ኡስማን ገልፃ፤ የህብረት ስራ ማህበራት ለአባሎቻቸው ግልፅነት በመፍጠር፣ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን በአግባቡ ምላሽ በመስጠት ረገድ አሁንም ያልመለሳቸው ጥያቄዎች አሉ። በተለይ ዞንና ወረዳዎች ላይ በቂ ባለሙያ የለም፤ በቂ ሀብትም አይመደብም። እንዲሁም በቂ የአበልና ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞች አይሟሉላቸውም፡፡ በዚህም ምክንያት ባለሙያዎች ለመስራት ፈቃደኛ አይሆኑም። ይህም አመራሩ ለዘርፉ የሰጠው ትኩረት በቂ አለመሆን ውጤት ነው። ጉዳይ የመልካም አስተዳደር ችግርን የመፍታት በመሆኑ አመራሩ ይህን በማሰብ ይበልጥ መስራት አለበት ነው የሚሉት፡፡
ሁሉም አስተያየት ሰጪዎች እንደሚናገሩት፤ የህብረት ስራ ማህበራት ከአባላት ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነትና ብሎም ለአገር ሁለንተናዊ እድገትና በተለይ ድህነትን በመቀነስ ረገድ ያላቸውን ተልዕኮ እጅጉን ትልቅ ነው። ይሁንና ይህን የማህበራት አገራዊ ተልዕኮና ሚና ከመንግሥት ጀምሮ ሁሉም አመራር በአግባቡ ያለመገንዘብ ችግር በስፋት ይስተዋላል። ለህብረት ስራ ማህበራት ትልቅ ትኩረት በመስጠት በቂ በጀት ከመመደብና ህብረት ስራ ማህበራት የሚያቀርቡትን ችግሮች በቅርበትና በፍጥነት ከመፍታት አንፃር ጠንካራና ታማኝ የሆነ አመራርን በመመደቡ ረገድ ውስንነቶች አሉ።
ሆኖም የህብረት ስራ ማህበራት አገራዊ የኢኮኖሚ አስተዋጽኦ ለማሳደግ በተለይ በህብረት ስራ ማህበራት አካባቢ የሚስተዋለው የኪራይ ሰብሳቢነት አመለካከትና ተግባርን ለማስወገድ ከተፈለገ በቀጣይ መሰል ክንውኖች ላይ ትኩረት ተሰጥቶ ሊሰራባቸው የግድ ይላል።

ታምራት ተስፋዬ

Published in ኢኮኖሚ

በብሩንዲ ህገመንግስት መሰረት ለአምስት ዓመት በሚዘልቀው ፕሬዚዳንታዊ የስልጣን ዘመን ፣አንድ ፕሬዚዳንት ከሁለት ተከታታይ ጊዜ በላይ መመረጥ አይችልም፡፡ እ ኤ አ ከ2005 ጀምሮ ብሩንዲን መምራት የጀመሩት የወቅቱ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ፒዬሪ ንኩሪንዚዛ በአንፃሩ ይህን ህገ መንግስታዊ ድንጋጌ ተላልፈው አሁን ሶስተኛ የስልጣን ዘመናቸውን እያጣጣሙ ይገኛሉ። በቀጣይም በዚሁ ስልጣን ለመቆየትም እየዳዳቸው ነው፡፤
የአገሪቱ ህዝብና ተቃዋሚዎች በወቅቱ ይህ የፕሬዚዳንቱ አካሄድ «ህገ መንግስታዊ አይደለም» ሲሉ ጠንካራ ተቃውሞ ቢያሰሙም፤ፕሬዚዳንቱ በአንፃሩ ‹‹እኤአ በ2005 ለፕሬዚዳንትነት የተመረጥኩት በአገሪቱ ፓርላማ ነው፤ በ2010 ደግሞ በህዝቡ ምርጫ ነው የተሾምኩት፤ ይህ እስከሆነ ድረስ የመወዳደርና የመመረጥ መብት ህገ መንግስቱ ሰጥቶኛል›› በማለት በምርጫው ለሶስተኛ ጊዜ ከሶስት ዓመት በፊት መወዳደር ብቻም ሳይሆን አብላጫውን የህዝብ ድምፅ ማግኘታቸውን አውጀው በፕሬዚዳንትነታቸው ቀጥለዋል።
ይህ የፕሬዚዳንቱ ህገመንግስትን የመጣስ ተግባር ታዲያ በወቅቱ ብዙዎችን አስቆጥቷል። የመፈንቅለ መንግስት ሙከራም አስከትሏል። ምርጫውም በውጥረት፤ በተኩስ ልውውጥና በፍንዳታ ታጅቦ የተካሄደ ሲሆን፣ ከአንድ ሺ በላይ ለሚሆኑ ዜጎች ሞት፤ በመቶ ሺዎች ለሞቆጠሩት ደግሞ ከቤት ንብረት መፈናቀል ምክንያት ሆኗል። ይህም እኤአ ከ1993 እስከ 2005 ድረስ ለ12 ዓመታት ከዘለቀው የእርስ በርስ ግጭት ክስተት በሁዋላ በአገሪቱ ዜጎች አዕምሮና አካል ላይ መጥፎ ጠባሳ ያሳረፈና መቼም ቢሆን እንዳይደገም የሚፈለግ ነበር፡፡
ይሁንና ይህ የብሩንዲያውያን ስቃይና መከራ ከሶስት ዓመታት በሁዋላ አሁን ሊደገም እየዳደው ይገኛል። ምክንያቱ ደግሞ የአገሪቱ መንግስት በቀጣዩ ሃሙስ ህገ መንግስቱን ለማሻሻል ውሳኔ ህዝብ ለማካሄድ ቀነ ቀጠሮ መያዙ ነው።
ይህ የመንግስት ውሳኔ በብዙዎች ዘንድ አግራሞትን ያጫረ፤ያወዛገበና ብሎም ተቃውሞን የቀሰቀሰ ቢሆንም የቡጁንቡራው መንግስት በአንፃሩ ህገመንግስቱን ለማሻሻል ውሳኔ ህዝብ እንዲያገኝ የሚያስችሉትን ቅስቀሳዎች ከቀናት በፊት በይፋ ጀምሯል። በውሳኔ ህዝቡ ለመሳተፍ ከ5ሚሊየን በላይ ድምፅ ሰጪዎች ተመዝግበዋል። ብሩንዲያውያንም «እደግፋላሁ» ወይም «አልደግፍም» የሚሉ ሁለት አማራጮች ብቻ ተሰጥቷቸዋል።
ከሁሉም በላይ ግን የብሩንዲ መንግስት ህገ መንግስቱን ለማሻሻል ለምን አስፈለገው የሚሉ በርካታ ጥያቄዎች መነሳት ጀምረዋል። እነዚህን ጥያቄዎች ዋቢ በማድረግም መገናኛ ብዙሃንና የፖለቲካ ተንታኞችም አስተያየታቸውን እያሰፈሩ ይገኛሉ። እነዚህ አካላት እንደሚጋሩት እሳቤም፤ የብሩንዲ መንግስት በዚህ ወቅት ህገ መንግስቱን ማሻሻል የፈለገበት ዋነኛ ምክንያት የፕሬዚዳንቱን የስልጣን ቆይታ ለማራዘም ነው።
በተለይ ይህን እሳቤ በመደገፍ ሰፊ ትንታኔ ያሰፈረው የአልጀዚራ ዘገባ፤ የፐሬዚዳንቱ የሶስተኛ ዓመት የፕሬዚዳንትነት ቆይታ እኤአ በ2020 እንደሚያበቃ በመጠቆም፤ የአገሪቱ መንግስት በአሁኑ ወቅት ህገ መንግስቱን ማሻሻል የፈለገው የፕሬዚዳንቱን መንበረ ስልጣን ለማራዘም እንዲረዳው በማሰብ ነው ሲል አትቷል።
ዘገባው እንዳመለከተው፤ ይህ የህግ መንግስት ማሻሻያ በተለይ በፕሬዚዳንታዊ የስልጣን ዘመን ላይ ትኩረቱን ያደረገ ነው። በስራ ላይ ባለው የብሩንዲ ህገመንግስት መሰረት ለአምስት ዓመት በሚዘልቀው ፕሬዚዳንታዊ ስልጣን፣ አንድ ፕሬዚዳንት ከሁለት ተከታታይ ጊዜ በላይ መመረጥ አይችልም።
ህገ መንግቱ ተሻሽሎም የአገሪቱ ፐሬዚዳንት ከሁለት ተከታታይ ጊዜ በላይ መመረጥ እንደማይችል ቢያፀናም፤ የስልጣን ቆይታውን ግን ከአምስት ዓመት ወደ ሰባት ዓመት ከፍ ያደርገዋል። ይህ ህገ መንግስት ማሻሻያ የተፈለገው የፕሬዘዳንቱን የስልጣን ቆይታ ለማረዘም ከሆነ ታዲያ የ54 ዓመቱ ፕሬዚዳንት ሁለት ተጨማሪ የሰባት ዓመታት የስልጣን ቆይታ እንዲኖራቸው ያደርጋል ማለት ነው። በሌላ ስሌት ፕሬዚዳንቱ ከዚህ በፊት አገሪቱን ያገለገሉበት የስልጣን ቆይታ ተረስቶ እስከ 2034 ድረስ በበላይነት መምራት የሚችሉበት ሁኔታ ይፈጠራል ማለት ነው።
በዚህ መልኩ የፖለቲካ ምሁራንና መገናኛ ብዙሃን ህገ መንግስት የማሻሻል ውሳኔው ፕሬዚዳንቱን ተጠቃሚ በማድረግ ላይ የተመሰረተ ነው እያሉ ቢሞግቱም፤ የአገሪቱ መንግስት በአንፃሩ ማሻሻያው የፖለቲካ ስነ ምህዳሩን ይበልጥ ለማስፋትና ውጤታማ ለማድረግ የታቀደ መሆኑን በማስረዳት ህዝቡ «ማሻሻያውን በመቀበል ድምጹን እንዲሰጥ እየቀሰቀሰ ይገኛል።
ይህን ዋቢ በማድረግ ቪኦኤ እንደዘገበው ደግሞ፤ ፕሬዚዳንቱ ቅስቀሳው በተጀመረበት ወቅት ባደረጉት ንግግር የአገሪቱ ህዝብ ማሻሻያውን ከመቃወም ይልቅ እንዲደግፍ ጥሪ ከማቅረብ ጎን ለጎን ያስገደዱበት ሁኔታ ተስተውሏል፡፡
እንደ መገናኛ ብዙሃኑ ዘገባ፤ፕሬዘዳንቱ 15 አባላት ያሉት ኮሚቴ በማቋቋም ህገመንግስቱን የማሻሻል ውጥናቸውን በይፋ የጀመሩት ካለፋው ዓመት አንስቶ ቢሆንም፣የማሻሻል ስራውን ግን ውስጥ ለውስጥ ሲያከናውኑ ቆይተዋል። በዚህ ሂደት በማሻሻያው ላይ ቅሬታ ሊያነሱ የሞከሩም ወገኖች በመንግስት ሐይሎች ለእንግልትና ለእስር ሲዳረጉ ቆይተዋል። የህገ መንግስት ማሻሻያው የጋራ ምክክር ሳይደረግበት በአገሪቱ መንግስት ፍላጎት ብቻ የተዘጋጀ መሆኑን በመጠቆም ተቃወሞ የሚያሰሙ ወገኖች እየተበራከቱ መጥተዋል።
የአጃንስ ፍራንስ ፕሬስ ዘገባም እንዲሁ፤ የተቃዋሚ ፓርቲ አመራር አባላት የአገሪቱ መንግስት የህገመንግስት ማሻሻያውን ይዘት በሚመለከት በይፋ አላነጋገረንም፤ የሚፈለገውን ያህል በቂ ውይይትና ምክክር ሳይደረገብት የተዘጋጀ ነው፤ ሰነዱ ምን ይዘት እንዳለው በቅጡ አናውቅም፤ በሚል ክፉኛ መቃወማቸውን አስነብቧል።
ህዝቡም ማሻሻያው የፖለቲካ ምህዳሩን ከማስፋት ይልቅ የፕሬዚዳንቱን የስልጣን ቆይታ ለማራዘም የታቀደ ነው በሚል ከፍተኛ ተቃውሞ አስንስቷል። ይህ የህዝብ ተቃውሞ ፕሬዚዳንቱ ከሶስት ዓመት በፊት ለሶስተኛ ጊዜ እንደሚወዳደሩ ማሳወቃቸውን ተከትሎ የተፈጠረው ሞትና ስደት በድጋሚ እንዳይከስት በእጅጉ ተሰግቷል።
እንደ ሮይተርስ ዘገባ፤ የአገሪቱ መንግስት ህዝበ ውሳኔው ከመካሄዱ ቀደም ብሎ አስፈላጊ ናቸው የሚላቸውን የተለያዩ እርምጃዎች መውሰድ ጀምሯል። ከእነዚህ ተግባራት መካከልም «የአገሪቱን የመገናኛ ብዙሃን አዋጅ ጥሳችኋል፤ ሙያዊ ስነምግባርን ተከትላችሁ አልሰራችሁም›› በሚል በቢቢሲ፣ቪኦኤ እና በመሳሰሉት የመገናኛ ብዙሃን ላይ የወራት እግድ ማስተላለፉ ለአብነት ይጠቀሳል።
ህዝብ ውሳኔው በአጣብቂኝ ውስጥ ባለበት በዚህ ወቅት አገሪቱን የሚያስተዳድረው ፓርቲ ያሳለፈው ውሳኔ ብዙዎችን አስግቷል። እንደ ናይጄሪያ ዴይሊ ፖስትዌል ኡኑሲ ዘገባም፤ገዥው ፓርቲ ከቀናት በፊት ፕሬዚዳንቱ «የአለቃዎች ሁሉ አለቃ» ናቸው፤ እሳቸው ያሳለፉት ማንኛውም ውሳኔ ማንም መቃወም አይችልም» ሲል አቋሙን አስታውቋል።
ይህ የፈላጭ ቆራጭነት ስልጣን ፕሬዚዳንቱ ያሰቡትን ለማሳካት አስፈላጊውን እንዲያደርጉ ድፍረቱንና ስልጣኑን እንደሚሰጣቸው በመጥቀስም ተቃዋሚዎቻቸውን ይበልጥ እንዲቆነጥጡ ያስችላቸዋል፤ ይህ ደግሞ ለሰላም መናጋት ምክንያት እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል የሚሉ በርካታ እንዲሆኑ አርጓቸዋል።
በተለይ ውሳኔው በብሩንዲ እኤአ ከ1993 እስከ 2005 ድረስ ለ12 ዓመታት ያህል የዘለቀው የእርስ በርስ ግጭት እንዲደገም ያደርጋል የሚል ስጋት አሳድሯል፡፡ እኤአ 2000 በቀድሞው የፀረ አፓርታይድ ታጋይና የአፍሪካ የነፃነት አባት ኔልሰን ማንዴላ አሸማጋይነት የእርስ በእርስ ጦርነቱ እንዲቆምና የአሩሻው የሰላምና የእርቅ ስምምነት እንዲጣስ ሰፊ በር ይከፍታል የሚሉ ወገኖችም ተፈጥረዋል፡፡ የአገሪቱ የእምነት አባቶችም ህገ መንግስቱ የሚሻሻልበት ትክክለኛው ጊዜ አለመሆኑን በመወትወት መንግስት ህዝበ ውሳኔውን እንዲያራዘም እየወተወቱ ይገኛሉ።
አሜሪካ ይህ የብሩንዲ ህገ መንግስት የማሻሻል ውሳኔ በእጅጉ አሳስቧታል። እናም የብሩንዲ መንግስት የዜጎችን የመናገር፤ የመሰብሰብና የመደራጃት እንዲሁም የመሳተፍ ዓለምዓቀፍ ህግጋትና ግዴታዎችን በፅኑ እንዲያከብር ጠይቃለች። ቀደም ባሉት ዓመታት የብሩንዲ ህዝብ በሰላም እጦት የከፈለው መስዋእትነት ዛሬ እንዳይደግም ፅኑ ፍላጎቷ መሆኑን በመጥቀስም፣ ይህ እንዳይሆን አስፈላጊን ሁሉ እንደምታደርግም አረጋግጣለች።
መጪውን ሰግተው ከወዲሁ ዓለምዓቀፍ ተቋማት በጉዳዩ ጣልቃ እንዲገቡ የሚጎተጉቱም በርክተዋል። ከእነዚህም አንዱ በደቡብ አፍሪካው ኩዋዛሉ ዩኒቨርሲቲ የሰላምና ደህንነት ፕሮግራም ተመራማሪ ዶክተር ኑቡሲ ክርስቲያን አኒ ኦል ዋነኛው ናቸው።
ፀሃፊው አፍሪካ ዶት ኮም ላይ እንዳሰፈሩት ትንታኔም፤ፕሬዳንቱ በስልጣን ለመቆየት ሲሉ የህገ መንግስት የማሻሻል ተግባር ለመፈጸም እየወሰዱ ያሉት እርምጃ ውጤቱ አደገኛ ነው። በተለይ የአሩሻውን የሰላም ስምምነት የሚጥስ ይሆናል። እናም ይህ ከሆነ የአፍሪካ ልማት፣ ዲሞክራሲና ህዝቦች ድህንነት ያገባኛል የሚለው የአፍሪካ ህብረት በቡሩንዲ ዜጎች ላይ ቀደም ሲል ያረፈባቸው ጥቁር ጠባሳ በድጋሚ እንዳይከሰት የአገሪቱን ውጥረት ለማርገብ ጠንካራ አቋሙን ማሳየት አለበት።
ይሁንና የአፍሪካ ህብረት በራሱ ህገ መንግስት የማሻሻል ሂደትን የሚመለከትበት እይታ ለብዙዎች ግልፅ አይደለም፤ህብረቱ ስልጣንን ለመቆጣጠር መፈንቅለ መንግስት ማካሄድን አጥበቆ የሚከለክለውንና የሚያወግዘውን ያህል፤በስልጣን ለመቆየት ህገመንግስት ለማሻሻል በሚሞክሩት ላይ ጠንካራ አቋም የለውም የሚለው ፀሃፊው፤ኡጋንዳ፤ሩዋንዳ፤ እንዲሁም ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎን የመሳሰሉ አገራት መሪዎች ስልጣን ላይ ለመቆየት ሀገ መንግስታቸውን ሲያሻሽሉና ለማሻሻል ሲዳዱ እያየ እንዳላየ ማለፉን ይጠቅሳል።
ይሁንና እንደ ፀሃፊው እምነት በአፍሪካ ዲሞክራሲን ለማጎልበትና የህዝቦችን ድህንነት ለማረጋጋጥ ከተፈለገ ይህ አይነቱ የህብረቱ እሳቤ መስተካከልና መወገድ አለበት። ይህ ደግሞ ለነገ የሚያድር ተግባር ሳይሆን ዛሬ መጀመር የሚኖርበት ነው።
በእርግጥ በብሩንዲያዊያንም ሆነ በርካታ ወገኖች የትናንቱ አይነት ዘግናኝ የእርስ በእርስ እልቂት ነገም እንዳይከሰት ምኞታቸው ነው። ይህ ክስተት እንዳይፈጸምና ሰላማቸውን ዘላቂ ለማድረግ አስፈላጊውን ለመውጣት ዛሬም ዝግጁ ናቸው። ይሁንና ቀጣዩ ቀን ምን ይዞ እንደሚመጣ ማወቅ ይቸግራቸዋል። እናም ክክፉ ይልቅ ደጉ እንዲመጣ መማፀን ይዘዋል።
አፍሪካና ህዝቦቿም እንደ ታንዛኒያው አሊ ሃሳን ሙዊኒ አይነት ህገ መንግስቱን መሰረት በማድረግ የስልጣን ቆይታ ጊዜያቸውን በማክበር መንበረ ስልጣኑን ለተተኪ የሚለቁ መሪዎችን እየናፈቁ ነገን ይጠብቃሉ።

ታምራት ተስፋዬ

Published in ዓለም አቀፍ

በኢትዮጵያ የግንቦት ወር የሚታወስባቸው በርካታ አበይት ምክንያቶች አሉ፡፡ የኢትዮጵያ ብሄሮች ብሄረሰቦችና ህዝቦች ተጭኗቸው የቆየውን የደርግ የግፍ አገዛዝ አሽቀንጥረው የጣሉበት ግንቦት 20 ቀን ደግሞ ከእነዚህ ሁሉ ይገዝፋል፡፡

የ17 አመታት መስዋእትነትን ከጠየቀ ትግል በሁዋላ ኢህአዴግ አዲስ አበባን የተቆጣጠረበት ይህ ቀን ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ለዘመናት የተጫነባቸው የግፍ አገዛዝ ጭምር የተወገደበትና እነዚህ ህዝቦች የልማት የሰላምና የዴሞክራሲ ብርሃን ያዩበት ቀን በመሆኑም ልዩ ክብር ይሰጠዋል፡፡
የኢትዮጵያ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦችም ይህን ቀን ላለፉት 26 አመታት የትግሉን ወቅት በማስታወስ እንዲሁም ከድሉ በሁዋላ የተመዘገቡ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ድሎችን በማሰብ በሂደቱ የታዩ ክፍተቶችን መሙላት በሚያስችሉ ጉዳዮች ላይ በመምከር ሲያከብሩት ኖረዋል፡፡
ሀገሪቱ የግንቦት ሀያ ድልን ተከትሎ ለዘላቂ ሰላሟ መሰረት ፣ ለዴሞክራሲያዊ ስርአቷና ልማቷ መደላድል የሆነውን ህገመንግስት በህዝብ ተሳትፎ ከማጽደቅ አንስቶ የፌዴራል ስርአቷን መገንባት የሚያስችሏትን ፖሊሲዎች፣ ስትራቴጂዎችና አዋጆች መመሪያዎችና ደንቦች በማውጣት ልማቷን ለማረጋገጥ ተንቀሳቅሳ ስኬቶችንም አጣጥማለች፡፡
85 ከመቶ የሚሆነው ህዝቧ አርሶ አደር በሆነባት አገራችን መንግስት ያለውን ሊለማ የሚችል ሰፊ መሬትና ጉልበት ታሳቢ በማድረግ የቀረፃቸው ልዩ ልዩ ፖሊሲዎችና ስትራቴጂዎች ስኬታማ መሆን በመቻላቸው ግብርናው አሁንም ድረስ የኢኮኖሚው መሰረት መሆኑን አጠናክሮ እንዲቀጥል አስችለዋል፡፡ ለዚህም በመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን የእቅድ ዘመን የታየውን የግብርና ዘርፍ እንቅስቃሴ በአብነት መጥቀስ ይቻላል፡፡
በእቅድ ዘመኑ የአነስተኛ አርሶ አደሮች የመኸር ሰብል ምርት በ2002 የምርት ዘመን ከነበረበት 180 ሚሊየን ኩንታል በ2007 ወደ 270.3 ሚሊዮን ኩንታል ማደግ ችሏል፡፡ ይህም የ90 ሚሊዮን ኩንታል ጭማሪ የታየበት ነው፡፡ የምርት እድገቱ መሰረታዊ የእድገት አማራጩን ያሟላና አገራችን በምግብ ሰብል ራሷን እንድትችል ያስቻለ ነው፡፡ ይህ የግብ ስኬት በእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድ ውስጥ ትልቅ ፋይዳ ካላቸው አፈጻጸሞች መካከል የሚጠቀስም ሆኗል፡፡
የግብርናው ዘርፍ ምርትና ምርታማነት በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን አቅድ ዘመንም ተጠናክሮ የቀጠለ ሲሆን፣ ግብርናው በአጠቃላይ ሌሎች የልማት ስራዎች መሰረት መሆኑንም ቀጥሏል፡፡ በ2009/2010 የምርት ዘመንም የተገኘው 306.1 ሚሊዮን ኩንታል ምርት የእድገቱን ቀጣይነት ይጠቁማል፡፡
በድርቅና በረሃብ ስትጠቀስ የኖረችው እና በዚህም የተነሳ አለም አቀፍ ተቋማትንና ለጋሽ አገሮችን በመማጸን ትታወቅ የነበረችው ኢትዮጵያ በእነዚህ የልማት መሳሪያዎች፣ በህዝቡ ንቁ ተሳትፎ እና በመንግስት ቁርጠኛ አመራር በተከናወኑ መጠነ ሰፊ ስራዎች የግብርናውን ምርትና ምርታማነት በአጠቃላይም ኢኮኖሚዋን ማሳደግ ችላለች፡፡ በዚህም እንደ ሀገር የምግብ ዋስትናን ማረጋገጥም የተቻለ ሲሆን የድህነት ተራራም መናድ መጀመሩን ያሳያል፡፡
በሌላም በኩል ሀገሪቱ ላለፉት 15 አመታት ተከታታይ ባለሁለት አሃዝ የኢኮኖሚ እድገት ለማስመዝገብ በቅታለች፡፡ እድገቱ እንደ ሌሎች እያደጉ እንደሚገኙ ሀገሮች በነዳጅ ላይ የተመሰረተ ሳይሆን በግብርናና በሌሎች ዘርፎች ላይ የተመሰረተ መሆኑም ታላቅ እድገት የሚያሰኘው ነው፡፡ ሀገሪቱ ፈጣን እና ተከታታይ ኢኮኖሚያዊ እድገት ከሚያስመዘግቡ 10 ሀገሮችም ግንባር ቀደም ለመሆን በቅታለች፡፡ ይህ እድገት በአለም አቀፍ ተቋማት ጭምር አድናቆት የተቸረው ነው፡፡
መንግስት የሀገሪቱን ኢኮኖሚ ለዘመናት ተሸክሞ ከኖረው ግብርና ወደ ኢንዱስትሪ ለማሸጋገር ራእይ ሰንቆ እየሰራ ይገኛል፡፡ ምንም እንኳ በመጀመሪያው የእድገትና ትራንስፎርሜሸን የእቅድ ዘመን ኢንዱስትሪው የሚጠበቀውን ያህል እድገት ባያስመዘግብም መንግሥት ይህን በሚገባ በመገምገም በሁለተኛው የእድገትና ትራንስፎርሜሽን የእቅድ ዘመን ለኢንዱስትሪው ትከረት ሰጥቶ መስራቱን ተያይዞታል ፡፡ በሀገሪቱ የተለያዩ ክልሎች እየተገነቡ የሚገኙ ግዙፍ የኢንዱስትሪ ፓርኮች እንዲሁም የአግሮ ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪዎች ለዚህ ማሳያ ናቸው፡፡
ያለፉት አመታት የግንቦት ሀያ በአላትም እነዚህን ስኬቶች፣ ለስኬት ያበቁ ተግባራት እንዲሁም በሂደቱ ያጋጠሙ ፈተናዎችን በመመልከትና መፍትሄ በማመላከት ለበለጠ ስኬት ቃል በመግባት ተከብረዋል፡፡ የዘንድሮው ግንቦት ሃያ በዓልም እስከ አሁን የተመዘገቡ ኢኮኖሚያዊ፣ ፓለቲካዊና ማህበራዊ ስኬቶች ተጠናክረው በቀጠሉበት የስኬት ጎዳና ውስጥ ውስጥ ይከበራል፡፡
እንደሚታወቀው ፤በሀገራችን በተከታታይ ኢኮኖሚያዊ እድገት ቢመዘገብም በህብረተሰቡ ዘንድ ያለው ፍላጎትም ከእድገቱ በበለጠ ፍጥነት እየጨመረ መጥቷል፡፡ ይህን ተከትሎ ደግሞ መንግስት እንዲያሟላ የሚጠበቅበት በርካታ ነገር መኖሩ የሚጠበቅ ነው፡፡ ሆኖም ለወጣቶች በቂ የስራ እድል ካለመፍጠር ፣ ከመልካም አስተዳደር መጓደል፣ ከሙስናና ብልሹ አሰራር እየተንሰራፋ መምጣት ጋር በተያያዘ ባለፉት ሁለት አመታት የህዝብ ቅሬታ እየበዛ መምጣቱ ይታወሳል፡፡ ምን እንኳን እነዚህ ቅሬታዎች ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ጋብ ቢሉም በቀጣይ ትኩረት ሊሰጣቸው የሚገቡ ችግሮች መሆናቸው ግን አይካድም፡፡
በሌላ በኩል መንግስት ችግሮቹን ለመፍታት የሄደበት ርቀት ቀላል አይደለም፤ የወጣቱን ጥያቄ ለመመለስ 10 ቢሊየን ብር ተዘዋዋሪ ፈንድ መድቦ እየሰራ ነው፡፡ በየደረጃው የሚታዩ የመልካም አስተዳደር፣ የሙስናና የብልሹ አሰራር ችግሮችንም ለመፍታትም የካቢኔ አባላቱን ጭምር በአዳዲስ አመራሮች በማጠናከር ተግባራዊ እንቅስቃሴ ጀምሯል፡፡ በየደረጃው ያለውን አመራርና ፈጻሚም በመገምገም ችግሮቹን ለማስተካከል እየሰራ ይገኛል፡፡
መንግስት የፖለቲካ ምህዳሩን ለማስፋት የሚያስችል ተግባር ለማከናወን ቃል በገባው መሰረትም ከተፎካካሪ ፓርቲዎች ጋር በመሆን በተለያዩ አጀንዳዎች ላይ ሲወያይ ቆይቷል፡፡ ውይይት ከተደረገባቸው አጀንዳዎች መካከልም የምርጫ ስርአቱን ከአብላጭ ድምጽ ወደ ቅይጥ የሚቀይረው አሰራር ይገኝበታል፡፡ በዚህም የህዝብ ድምጽ ሲባክን የኖረበት ሁኔታ እንዲለወጥ ፣ የተወካዮች ምክር ቤትም የሁሉም ድምጽ የሚሰማበት እና በሂደቱም ዴሞክራሲያዊ አሰራር እንዲጠናከር የሚያስችል ተግባር ተከናውኗል፡፡
በሌላ በኩል ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ የህዝቡን የመልካም አስተዳደር እና የወጣቱን የስራ አድል ጥያቄ ለመፍታት ርብርብ በሚያደርግበት በአሁኑ ወቅት ከወሰን ጋር በተያያዘ በተለይ በኦሮሚያ ክልልና በሶማሌ ክልል አዋሳኝ አካባቢዎች ግጭት ተቀስቅሶ የዜጎች ህይወት አልፏል፤ አካል ጎድሏል፤ ለፍተው ያፈሩት ጥሪት ወድሟል፤ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችም ከቀዬኣቸው ተፈናቅለዋል፡፡ ቀደም ሲልም በአማራ ክልል በሰሜን ጎንደር ከወልቃይት የማንነት ጥያቄ ጋር በተያያዘ እንዲሁም በሰሜን ወሎ የዜጎችን ሕይወት የቀጠፈ ግጭት መፈጠሩ ይታወሳል፡፡
መንግስት በሀገሪቱ የተቀጣጠሉት እነዚህ እንቅስቃሴዎች በዜጎች ወጥቶ መግባት ፣በሀገር ኢኮኖሚና ማህበራዊ እንዲሁም ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ እንዲሁም በባለሀብቶች ንብረት ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ማሳደራቸውን ተከትሎ ጉዳዩ በመደበኛው ጸጥታን እና ደህንነትን በማስከበር መንገድ ሊከናወን እንደማይችል በመገንዘብ የህግ የበላይነትን ለማስከበር ከአንድም ሁለት ጊዜ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በማወጅ ሰላምና መረጋጋት እንዲፈጠር አድርጓል፡፡
የኢህአዴግ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ዘንድሮ ለ17 ቀናት ባካሄደው ጥልቅ ተሃድሶና ግምገማም ችግሮቹን ለመፍታት የሚያስችሉ ውሳኔዎችንና አቅጣጫዎችን አስቀምጧል፡፡ ከሰማይ በታች ምንም እንዳይቀር ብሎ በመከረበት በዚህ ስብሰባው ሁሉንም ነገር አውጥቶ መምከሩን የኢህአዴግ አባል አራት ድርጅቶች መሪዎች በጋራ መግለጫ በሰጡበት ወቅት መግለጻቸው ይታወሳል፡፡
መንግስት በገባው ቃል መሰረትም በእስር ላይ የሚገኙና ጉዳያቸው በፍርድ ቤት የተያዘ የተፎካካሪ ፓርቲ አመራር አባላት እና ሌሎች ተጠርጣሪዎች ከእስር እንዲፈቱ ተደርጓል፡፡ ይህም የፓለቲካ ምህዳሩን ማስፋትን ታሳቢ ያደረገ ታላቅ እርምጃ ነው፡፡ በዚህም በብዙ ሺዎች የሚቆጠሩ ከእስር እየተፈቱ እና ክሳቸው እየተቋረጠ ህብረተሰቡን እየተቀላቀሉ ይገኛሉ፡፡
የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር የነበሩት አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ከጠቅላይ ሚኒስትርነት ስልጣናቸው በራሳቸው ፈቃድ ለመልቀቅ ያቀረቡት ጥያቄም በሀገሪቱ የፓለቲካ እንቅስቃሴ ውስጥ ጉልህ ስፍራ የተሰጠው ሆኗል፡፡ ይህ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ጥያቄ እና ሰላማዊ የስልጣን ሽግግር በዓለም ማህበረሰብ ጭምር ታላቅ ድርጊት መሆኑ የተመሰከረለት ክስተት ነው፡፡
የኢህአዴግ ምክር ቤትም ለቀናት በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ሲመክር ቆይቶ የግንባሩ ሊቀመንበር በነበሩትና ይህን ኃላፊነታቸውን በራሳቸው ፈቃድ በለቀቁት በአቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ምትክ ዶክተር አብይ አህመድን ሲመርጥ ታየ የተባለው ዴሞክራሲያዊ ሂደት በኢትዮጵያውያን ዘንድ ዴሞክራሲያዊ ስርአት መገንባቱን ያስመሰከረ ተግባር ሆኖ አልፏል፡፡
አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ቃለ መሀላ ፈጽመው በተለያዩ ክልሎች ጉብኝትና ውይይት እያደረጉ ይገኛሉ፡፡ የውጭ ሀገር ጉብኝታቸውንም በጎረቤት ሀገሮች በማድረግ ጅቡቲን፣ ሱዳንና ኬንያ ጎብኝተዋል ፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለጉብኝት በሄዱባቸው ክልሎች ፣ በአዲስ አበባም በሚሊኒየም አዳራሽና በብሄራዊ ቤተመንግስት ባካሄዷቸው መድረኮች የሕዝቡን ጥያቄዎች አዳምጠው መልስ ሰጥተዋል፡፡ መንግስት ጥያቄዎቹን ለመመለስ ከህዝቡ ጋር በመሆን እንደሚንቀሳቀስ በማረጋገጥ አቅም የፈቀደው ሁሉ እንደሚከናወን ቃል ገብተዋል፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን ሲመጡ በርካታ ፈተና እንደሚገጥማቸው የተለያዩ ወገኖች ሲገልጹ ተሰምቷል፡፡መንግስታቸውም መፈታት ያለባቸው በርካታ ችግሮች እንዳሉ ያምናል፡፡ የህዝቡን ጥያቄ አስቀድመው ቢያውቁም ፣ ከ‹‹ፈረሱ አፍ›› እንደሚባለው ጉብኝትና ውይይት ባደረጉባቸው ክልሎች የህዝብን ጥያቄ አዳምጠዋል፡፡
ቀጣዩ ስራቸውም እነዚህን ከህዝብ የሰበሰቡትን አስተያየትና ጥያቄ ለመፍታት በሚያስችል ተግባር ውስጥ በመግባት ዘላቂ ሰላምን ማረጋገጥ እንደሚሆን ተስፋ ተጥሎባቸዋል፡፡ የግንቦት ሃያ በአልም ሀገሪቱ እያስመዘገበች የምትገኘውን ስኬት በማጠናከር እንዲሁም ዘንድሮ የታዩትን እነዚህ ፓለቲካዊ እንቅስቃሴዎች ፍሬያማ በሚሆኑበት ላይ አተኩሮ መከበር ይኖርበታል፡፡
በፖለቲካው ዘርፍ ዘንድሮ የተከናወኑት እነዚህ ለውጦች ኢህአዴግ ማጠናከር ለሚፈልገው ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርአት ፋይዳቸው ከፍተኛ እንደመሆኑ ለውጦቹ የግንቦት ሀያ ስኬቶች ተደርገው ሊታዩ ይገባል፡፡ እያንዳንዱ ዜጋም የዘንድሮውን ግንቦት ሀያ በአል ሲያከብር ይህን ተስፋ ሰጪ ለውጥ እንዳጣጣመው ሁሉ በቀጣይም በልማቱ ስራም ሆነ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ለመፍታት በሚደረገው ማንኛውም እንቅስቃሴ ውስጥ ንቁ ተሳታፊ በመሆን አገሩን ለማልማት በመንቀሳቀስ ሊሆን ይገባል።

መልካም የግንቦት ሀያ በአል!!

ዘካሪያስ

 

 

Published in አጀንዳ
Page 1 of 2

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።