Items filtered by date: Tuesday, 12 June 2018

 

የመከባበርና ወንድማማችነት ምሳሌ የሆነው እግር ኳስ በአሁኑ ወቅት ይህን መገለጫውን ተነጥቋል። ጨዋነት ተጓድሏል። የሜዳ ውስጥ ሁከትና ብጥብጥ ተለምዷል። በዚህም ምክንያት ደጋፊዎች፣ ተጫዋቾች፣ አሠልጣኞች፣ ዳኞች እንዲሁም ሌሎች ለአካላዊና ሥነ ልቦናዊ ጉዳት ተዳርገዋል።
በተለይ በዘንድሮው የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ጨዋታዎች በርካታ የሁከትና ብጥበጥ ክስተቶች ታይተዋል። ችግሩ እያደር በመጠንም ሆነ በስፋት እየጨመረ መምጣት በርካታ የስፖርቱ አፍቃሪዎች ስጋት እንዲያድርባቸው እያደረገ ይገኛል፡፡ችግሩ የጎላበትን ምክንያትና መከላከያ ዘዴውን አስመልክቶም ምሁራንና ባለድርሻ አካላት ዓለም አቀፍ ተሞክሮን በመቃኘት እና የባለሙያዎችን ሀሳብ በማካተት የጥናትና ምርምር ሥራዎችን ማቅረብ ጀምረዋል።
የወጣቶችና ስፖርት አካዳሚ አገር አቀፍ የስፖርት ሳይንስ ጥናትና ምርምር ጉባኤ በቅርቡ ለአምስተኛ ጊዜ በተካሄደበት ወቅትም ለስፖርታዊ ጨዋነት መጓደል መንስኤው ምን እንደሆነ እንዲሁም መከላከያ ዘዴውስ ምን መሆን ይኖርበታል የሚል ጥናት ቀርቦ ነበር። በመድረኩ የጎንደር ዩኒቨርሲቲ የሳይኮሎጂ መምህሩ አቶ ተሾመ አጀበው «በስፖርት ውስጥ የሁከት መንስኤዎችና መከላከያ ዘዴዎች» በሚል ርዕስ ጥናት አቅርበዋል። አዲስ ዘመንም ከጥናቱ አቅራቢ አቶ ተሾመ ጋር ያደረገውን ቃለ ምልልስ በሚከተለው መልኩ አቅርቦታል።
አዲስ ዘመን፡- በስፖርት ውስጥ የሚፈጠረው ሁከት መንስኤው ምንድን ነው ?
አቶ ተሾመ፡- በስፖርት ውስጥ ሁከት ተፈጠረ የሚባለው ከስፖርት ህግና ደንቦች በተፃረረ መልኩ የፀብ አጫሪነት ባህሪያት ሲታዩና ድርጊቶች ሲፈጸሙ ነው። ሁከቱ ከጨዋታው ደንብና ውድድር ግቦች ጋር ቀጥተኛ ተያያዥነት የሌለው ጉዳት ወይንም ህመም ለማድረስ ታስቦ የሚፈፀም ሲሆን፣ አብዛኛውን ጊዜም አካላዊ ንክኪ ባላቸው የውድድር ስፖርት አይነቶች በእግር ኳስ በቅርጫት ኳስና በራግቢ ጨዋታዎች ላይ ይከሰታል።
ምንም እንኳን ሁከት ብዙውን ጊዜ ከተጫዋቾች የሚነሳ ቢሆንም፣ ሁከቱን ደጋፊዎች፣ አሠልጣኞች፣ የቡድን መሪዎች፣ መገናኛ ብዙኃንና ሌሎችም ይበልጥ እንዲባባስ የሚያደርጉበት ሁኔታ ይኖራል። ይህም ያልተገቡ ንግግሮች፤ ዜማዎች፤ ዛቻዎች ወይንም አካላዊ ጉዳት የማድረስ መልክ ሊኖረው ይችላል።
አዲስ ዘመን፡- ንድፈ ሃሳቦች ስለ ሁከት መንስኤዎች ምን ይላሉ?
አቶ ተሾመ፡- ይህ ጥያቄ ለእኔ ጥናት መነሻ በሆኑ ሶስት ነድፈ ሃሳቦች ላይ በመመስረት ሊመለስ ይቻላል።ንድፈ ሀሳቦቹ የሥነህይወት፤ የሥነ ልቦናዊና የማህበራዊ ትምህርት ንድፍ ሃሳቦች የሚባሉ ናቸው። እነዚህን ንድፈ ሃሳቦች መሰረት አድርገው ጥናት ያደረጉ የንድፈ ሃሳቦቹ ቀማሪዎች ለእያንዳንዳቸው ምሳሌ ያስቀምጣሉ።
በሥነህይወት ንድፈ ሃሳብ መሰረት የሁከት መንስኤ የፀብ አጫሪነት ተፈጥሮአዊ ባህሪ ሲሆን፣ በሥነልቦናዊ ንድፈ ሃሳብ ደግሞ ግብን ከማሳካት ጋር ተያይዞ የሚነሳ ብስጭት ወይንም ውጥረት ነው። በማህበራዊ ትምህርት ንድፈ ሃሳብ ደግሞ ፀብ አጫሪነት ወይንም ግጭት በማህበራዊ መስተጋብር ውስጥ በልምድና በትምህርት የሚገኝ ባህሪ መሆኑ ይታመናል።
አንድ በአንድ ለመመልከት፤ እንደ ተፈጥሮአዊ የፀብ አጫሪነት እሳቤ የሁከት መንስኤ የሰው ልጅ ተፈጥሮአዊ የፀብ አጫሪነት ባህሪ ነው። በብስጭት ፀብ አጫሪነት እሳቤ መሰረት ደግሞ ሁከት የሚከሰተው በብስጭት እና ጠበኝነት የተነሳ ነው።
የስፖርት ሁከት ክስተት ምንም እንኳን በግልፅ የፀበኝነት ውጤት ባይሆንም ሁልጊዜ ግን ከክስተቱ ጋር የሚያያዝ የተወሰነ የብስጭት ሁኔታ ቀድሞ እንደሚኖር ይገመታል። የብስጭት መኖር የጠብ አጫሪነት ድርጊቶችን ያስከትላል። የብስጭት ምንጮች ደግሞ ከጨዋታ፤ ከብቃት፤ ከአሠልጣኞች፤ ከተቃራኒ ቡድን ደጋፊዎች ጋር የተያያዙ ናቸው።
ከጨዋታ ጋር የተገናኙ የብስጭት ምንጮች በተጫዋቾች እምነት ጨዋታውን የሚመሩ ዳኞች የማይገባ ውሳኔ ሲያሳልፉ የሚከሰቱ ናቸው። ለአብነት አንድ ተጫዋች እያሳየ ያለውን ድርጊት ተከትሎ የማስጠንቀቂያ ካርድ እንዲሁም ለተቃራኒ ቡድኑም የቅጣት ምት ተሰጥቷቸው ግብ ሲቆጠር ተጫዋቾች ራሳቸውን ጥፋተኛ እንዲያደርጉና ጭንቀትና መደናገጥ ውስጥ እንዲገቡ ያደርጋቸዋል። አሊያም ውሳኔው ያልተገባ ነው ብለው በማመን ሊበሳጩ ይችላሉ። እነዚህ የብስጭት ስሜቶች ተጫዋቾቹን ተረጋግተው እንዳይጫወቱና የጠብ አጫሪነት አሊያም ያልተገባ ድርጊት ውስጥ እንዲገቡ ሊያደርጓቸው ይችላሉ፡፡
ከዚህ በተጓዳኝ በጨዋታ ላይ የሚጠበቅ ብቃትን ማሳየት ካለመቻል ጋር ተያይዞ የጉዳት ጣልቃ ገብነት፤ የአሰልጣኞች አጨዋወት አመዳደብ፤ የደጋፊዎችና አሠልጣኞች የጩኸት ተቃውሞ ለብስጭት ለመደናገጥ፣ ለጭንቅትና ለተስፋ መቁረጥ መንስኤ ይሆናሉ።
በመሆኑም የስፖርት ውስጥ ሁከት ስፖርተኞች በአሠለጣጠን ሂደትና በጠብ አጫሪነት ላይ ባላቸው ግንዛቤ ይወሰናል። ይህ ማለት በስፖርት ውስጥ የሚፈፀም የኃይል ድርጊት በስፖርተኞች አዕምሮ ውስጥ በተፈጠሩ ስሜቶች ላይ የተመሰረተ ነው ማለት ነው። እነዚህ ስሜቶች በተለይ በአሰልጣኞች አማካኝነት የተፈጠሩ ናቸው።
ለምሳሌ አንድ አሠልጣኝ ከአሸናፊነት ውጪ ምንም ነገር ላይ አፅ ንኦኖት የማይሰጥ ከሆነ ተጫዋቾቹ ይህን ዓላማ መፈፀም በማይችሉበት ጊዜ የጭንቀትና የመረበሽ ስሜት ውስጥ ይገባሉ፤ በአግባቡ ችሎታቸውን እንዳይጠቀሙና ለሁከትና ብጥብጥ እንዲነሱ ያደርጋቸዋል። ስለሆነም በተጫዋቾች አዕምሮ ውስጥ የተፈጠረው የሥነ ልቦና ሁኔታ የስፖርቱን ሁከት ለመከላከል ወይንም እንዲከሰት ለማድረግ መስረታዊ ምክንያት ይሆናል።
እንደ ማህበራዊ ትምህርት ንድፈ ሃሳብ እሳቤ የሁከት መነሻ ባህሪያትና ድርጊት ከመማር የመጡ ናቸው። ሌሎች አርአያችን ያሏቸውን ሰዎች ድርጊትና ባህሪ በመመልከትና የሚያስከትለውን ቅጣትና የሚያስገኘውን ሽልማት በመገንዘብ ወደ ራሳቸው በማምጣት አዳዲስ ባህሪያትን ይማራሉ።
በዚህ ንድፈ ሃሳብ መሰረት ልምድ የማግኘት ተግባር ሽልማት ወይንም ማጠናከሪያና ተምሳሌቶ ችን በመኮረጅ ሂደቶች ላይ የተመሰረተ ነው።ሽልማቱም አሉታዊና አዎንታዊ ሊሆን ይችላል።አዎንታዊ ሽልማት ሲሆን ግልፅ ወይንም ግልፅ ያልሆኑ አድናቆት አሊያም ቁሳዊ የሽልማት መድረክ ይኖረዋል። አሉታዊ ሲሆን ደግሞ የተቃውሞ አለመስማማት የትችትና ቅጣት ገጽታ አለው።
በስፖርት ውስጥ ተጫዋቾች የሚያሳዩት ያልተገባ ግጭት ወይንም ሁከት ከተለያዩ የሽልማት ምንጮች ይነሳል። ይህም በሶስት ምድቦች ተከፍሎ ይታያል። አንደኛው ከስፖርተኛው ቀጥተኛ ምንጮች በተለይ አሰልጣኞች፣ የቡድን አጋሮችና ቤተሰብ ሲሆን፤ ሁለተኛው ከስፖርት አስተዳዳሪ አካላትና ከዳኞች የህግ አተገባበር ሶስተኛው ደግሞ ከማህበራዊ ምንጮች ማለትም ደጋፊዎች፤ መገናኛ ብዙኃንና ከአጠቃላይ የማህበረሰቡ አመለካከት ይመነጫል።
ከመጀመሪያው ምድብ የስፖርተኛው ቀጥተኛ ምንጮች በተለይ አሠልጣኞች በልምምድና ውድድር ማህበራዊ ሁኔታ ውስጥ ፀብ አጫሪነትን፤ ብስጭትና ግጭትን የሚያንፀባርቁበት ሁኔታ ያጋጥማል። በዚህም ተጫዋቾች ኃይል የተቀላቀለበት አጨዋወት እንዲከተሉ የሚያደርጉ እንዲሁም ጨዋታቸውን የሚያደንቁ ወይም ለጨዋታቸው የተለየ ዋጋ የሚሰጡ ከሆነ ተጫዋቾች ግጭት፤ ጠብ አጫሪነትና ሁከት ውስጥ ለመሳተፍ ማጠናከሪያ ምንጭ ያገኛሉ።
ሌላኛው ምድብ ለዘብተኛ የስፖርት አስተዳደር ነው። የስፖርተኞች የፀብ አጫሪነት እንዲጠናከር ምንጮች በመሆን የሚታወቁት የስፖርት አስተዳዳሪዎች፣ ዳኞች እና የሥነምግባር ኮሚቴዎች ጥብቅ ያልሆኑ፤ ወጥነት የጎደላቸው ሚዛናዊና ፍትሃዊ ያልሆኑ የቅጣት እርምጃዎች ናቸው፡፡ እነዚህ አካላት ተጫዋቾች ለሚፈጽሙት ያልተገባ ድርጊት ማጠናክሪያ ይሆናሉ።
ተጫዋቾች በጥፋታቸው ልክ የማይቀጡ ከሆነ ተመሳሳይ ድርጊት እንዲፈፅሙ ምክንያት ይሆናቸዋል። እንደ ማህበራዊ ትምህርት ንድፈ ሃሳብ ደግሞ ጥብቅ ያልሆኑ የቅጣት ውሳኔዎች እና ውጤታማ ያልሆኑ የሥነ ሥርዓት ደንቦችና መመሪያዎች የችግሩ ዋነኛ ምክንያቶች ናቸው።
የማህበረሰብ ምንጭ የመጨረሻውና በሶስተኛ ምድብ የሚቀመጥ ነው። ለስፖርተኞች ያልተገቡ ድርጊቶች ማህበራዊ ማጠናከሪያ ምንጮች በዋናነት ተመልካቾችና መገናኛ ብዙኃን ናቸው። መገናኛ ብዙኃን በተመልካቾች ላይ ያልተገቡ ድርጊቶችን ሲመለከቱ ድርጊቱን ከማውገዝ ይልቅ ችላ ይላሉ፡፡በዚህ የተነሳም ሁከቱ የጨዋታው አካል እንዲሆን በማጠናከሪያነት ያገለግላሉ። መገናኛ ብዙኃን ሁከቶችን ከማውገዝ ይልቅ ድርጊቱን አጉልተው በማሳያነት ያቀርቡታል። አንዳንድ የሁከት ትዕይንቶችን ቀርፀው በተለያዩ ድህረ ገፆች ላይ በመጫን በተመልካች ብዛት ገቢ ለማግኘት ይገለገሉበታል። ይህም የችግሩን ጉዳት ይበልጥ እንዲያይል ያደርጋል።
አዲስ ዘመን፡- የተጫዋቾች የግጭት ፀብ አጫሪነት መንስኤዎች ምንድን ናቸው ?
አቶ ተሾመ፡-ለመጥፎ አገባብ ወይንም ‹‹ታክል›› አፀፋዊ ምላሽ መስጠት፣ በጨዋታ ወቅት ከመጠን በላይ ስሜታዊ መሆን፣ በዳኞች ደካማ ውሳኔ መበሳጨት፣ ብልጫ ለመውስድ ተጋጣሚን የሚጎዳ ችግር መፈጸም፣ የእፆች ተፅዕኖ፣ የመገናኛ ብዙኃን ጫናዎችና በሽንፈት ምክንያት የሚፈጠር ብስጭት ወይንም መደናገጥ፣ የተመልካች ጫና ግፊት፣ የተቃራኒ ቡድን ደጋፊዎች ጩኸትና ዝማሬ፣ የግለሰቦች፣ የቡድኖች እንዲሁም የአገራት የባላንጣነት ስሜት እንዲፈጠር ቀዳሚ ምክንያት ይሆናሉ።
አዲስ ዘመን፡- የተመልካቾች ፀብ አጫሪነት መንስኤዎች ምንድን ናቸው?
አቶ ተሾመ፡- ብዙውን ጊዜ ደጋፊዎች ወደ ሁከትና ብጥብጥ የሚገቡት ንኪኪ በሚበዛባቸው የስፖርት አይነቶች ላይ ነው። ከተመልካች ሁከት ጋር ተያይዞ አጥኚዎች ሶስት አጠቃላይ መንስኤዎችን ለይተዋል። እነርሱም ስፖርታዊ ውድድር ውስጥ የሚከሰቱ ድርጊቶች፤ ተመልካች ውድድሩን የሚመለከትበት ሁኔታና የብዙኃኑ እንቅስቃሴ እንዲሁም ውድድሩን ለማድረግ የታቀደበትና የተካሄደበት ታሪካዊ፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ተጨባጭ ሁኔታዎች ናቸው።
በስፖርታዊ ውድድር ውስጥ በተጫዋች፣ በአሠልጣኞችና በዳኞች የሚከናወኑ ድርጊቶች በተመልካች ግንዛቤና አመለካከት ላይ አሉታዊ ተፅእኖ የሚያሳድሩ ከሆነ ተመልካቾች ወደ ሁከትና ግጭት እንዲገቡ ምክንያት ሊሆኑ ይችላሉ። ተመልካቾች በውድድሩ ላይ የተጫዋቾችን ድርጊት እንደ ሁከት ከተገነዘቡት በጨዋታው ወቅትና ከጨዋታው በኋላ በሁከት ድርጊት የሚሳተፉበት ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል።
አንዳንድ ጥናቶች ደግሞ የተመልካቾች ግንዛቤና ድርጊት ከቡድኖችና ስፖርተኞች ጋር ባላቸው ትስስር አሊያም እውቅና መጠን ላይ የተመሰረተ ነው። ከቡድኖች ጋር በጣም የተሳሰሩ ደጋፊዎች የቡድኑን ብቃት ከራሳቸው ስሜትና ማንነት ጋር ያገናኛሉ። ይህ በራሱ ሁከት የማያስከትል ቢሆንም፣ ደጋፊዎች ቡድናቸውን የሚረዳ ከመሰላቸው አጋጣሚውን የሆነ ድርጊት እንዲያከናውኑ ሊጠቀሙበት በማሰብ እርምጃ ለመውሰድ ሊነሳሱ ይችላሉ።
ተመልካቾች ውድድሩን የሚመለከቱበት ሌላው ሁኔታ የብዙኃኑ እንቅስቃሴ ነው። የተመልካቾች መጠን፣ አቋቋምና አቀማመጥ፤ የዕድሜና የፆታ ስብስብ፣ ብሔረሰብ ውድድሩ ለተመልካቹ ያለው አስፈላጊነትና ትርጉም፤ በቡድኖች በደጋፊዎች መካከል ያለው የግንኙነት ታሪክ ለተመልካቾች የብሔራዊ ፣ የክልል የአካባቢና የቡድን ማንነት መገለጫ እስከ መሆን ይደርሳሉ፡፡
ፖሊስና የደህንነት ካሜራዎች እንዲሁም ተመልካቾችን ለመቆጣጣር ጥቅም ላይ የዋሉ የቁጥጥር ስልቶች፤ ተመልካቾች የወሰዱት የአልኮል መጠን፣ የውድድር ቦታ፤ ሌሎች በተመልካቾች ላይ ተጽእኖ የሚያሳድሩ ናቸው ፡፡
ለተመልካቾች ሁከትና ብጥብጥ ሶስተኛው መንስኤ ውድድሩን ለማድረግ የተያዘው እቅድ ፣ውድድሩ የሚካሄድበት ታሪካዊ፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ተጨባጭ ሁኔታ ነው። ማንኛውም የውድድር አይነት ምንም አይነት ማህበራዊ ሁኔታዎች በሌሉበት አይከሰትም። ተመልካቾች ውድድሩን ሲታደሙ የሚኖሩባቸው ማህበረሰቦች ባህሎች፣ ታሪኮች፣ ውዝግቦችና አስተሳሰቦች በስፍራው ይንጸባረቃሉ። በሌላ አባባል በሺዎች የሚቆጠሩ ተመልካቾች በስፖርታዊ ውድድሮች ላይ ሲታደሙ ድርጊታቸው ከስታዲያም ባሻጋር በብዙ ነገሮች ላይ ይመሰረታል ማለት ነው።
አዲስ ዘመን፡- መንስኤዎቹን በዚህ መልኩ ከቃኘን መከላከያ ስልቶቹስ ምን ሊሆኑ ይችላሉ?
አቶ ተሾመ፡- በስፖርት ውድድር ወቅት የሚከሰት ሁከትን መከላከልን በተመለከተ የሚካሄዱ በርካታ ጥናቶች የተለያዩ ስልቶችን ይጠቁማሉ። በአብዛኞቹ ዘንድ ተቀባይነት ያገኙት ግን የሚከተሉት ናቸው።
አንደኛው ትምህርትና ሥልጠና ነው። ይህ ማለት የተለያዩ የፀብ አጫሪነት የመቆጣጠሪያ ስልቶችን በመጠቀም ተጫዋቾች ጭንቀትና ስሜትን መቆጣጠር እንዲችሉ ሥልጠና ሊሰጣቸው ይገባል። ተጫዋቾች ባህሪያቸው በሚመለከቷቸው ሰዎች እንደሚቀዳ መገንዘብም አለባቸው።
የግብረ ገብ እድገትን የሚያበረታቱ ስልቶች በስፖርት ላይ የተሻሻሉ ወይም የተስተካከሉ ባህሪያትን ይፈጥራሉ። ተጫዋቾች በሜዳ ላይ ሲሆኑ አዎንታዊ አመለካከቶችን እንዲያሳዩ አሠልጣኞችና አስተማሪዎች ከስፖርቱ ጋር የሚዛመዱ አዎንታዊ እሴቶችን ማስተማር አለባቸው። ይህም ተመልካቹም ተመሳሳይ አመለካ ከት እንዲዳብር ሊያደርግ ይችላል። በመሆኑም በተጫዋቾች መካከል አዎንታዊ እሴቶችን ማስተዋ ወቅ አዎንታዊ አመለካከትን ስለሚያሳድግ በስፖ ርት ውስጥ ሁከትና ግጭትን ማስቀረት ያስችላል።
የስፖርታዊ ጨዋነት ዘመቻ ፕሮግራሞችን ማካሄድም ክስተቱን ለመከላከል ብሎም ለማስቆም የጎላ ፋይዳ አለው። ለአብነት የእንግዳ ቡድን አቀባባል ፕሮግራሞች ወዳጅነት፤ አንድነትና መልካምነትን የሚሰብኩ ማስታወቂያዎች፣ ባነሮችና ቢልቦርዶች መጠቀምን የስፖርታዊ ጨዋነት የዘመቻ አካል ማድረግ ይቻላል። እንዲሁም በየዓመቱ የስፖርታዊ ጨዋነትን ያሳዩ ቡድኖች፣ ተጫዋቾችና ደጋፊዎች አሠልጣኞች እውቅና መስጠት ፋይዳው ግዙፍ ነው።
አንዳንድ አሠልጣኞች ተጫዋች በራሳቸው እንዲደሰቱ የግል ክህሎታቸውን በስፖርቱ ውስጥ እንዲያዳብሩ ከመፈለግ ይልቅ በውድድሮች አሸናፊነት ላይ ብቻ ለማረጋገጥ ሲንቀሳቀሱ ይስተዋላል። አሠልጣኞች ከዚህ መታቀብ ይኖርባቸዋል፡፡ ስፖርትን ትክክለኛ ገፅታ በተግባር ማስቀመጥና አሠልጣኞችም አሸናፊነትን ለማግኘት ሲባል ማንኛውንም ዋጋ ለመክፈል በሚል ከሚፈጽሙት ተግባር እንዲቆጠቡ ማድረግ ያስፈልጋል ።
የስፖርቱ አስተዳዳሪ አካላት ሁከት የሚፈጥሩ ተጫዋቾችና ደጋፊዎች ላይ ጥብቅ ቅጣት ማስተላላፍ ይኖርባቸዋል። የሁከት ክስተቶችን ወደኋላ ተመልሰው በመመርመር በአጥፊዎች ላይ አስፈላጊውን እርምጃ መውሰድ አለባቸው። ይህን ማድረግ ተመሳሳይ ድርጊት እንዳይከሰት ያስችላል።
ይሁንና ቅጣት ወጥነት ከሌለው ወዲያው የማይተገበርና በይቅርታ የሚነሳ ከሆነ አስተማሪነቱ ይቀርና መጥፎ ድርጊቶች የበለጠ እንዲስፋፉ የማጠናከሪያ ምክንያት /ሽልማት / ሆኖ ሊያገለግል ይችላል። ቅጣት ወጥነት ባለው መልኩ ወዲያው ጥፋቱ እንደተፈፀመ ሲተገበር በስፖርቱ ውስጥ ሁከት በድጋሚ እንዳይፈጠር ማድረግ ያስችላል።
ደጋፊዎች የሚፈጥሩትን ሁከት ለመከላከል በቅድሚያ ማስተማር ያስፈልጋል። የማስተማሩ ተግባርም በቡድንና በደጋፊ ማህበር አመራሮች ሊከወን ይችላል። የመገናኛ ብዙኃንን በመጠቀም ስለ ደጋፊዎች ሚና እና ኃላፊነት እንዲሁም ስለ ጨዋታ ህግጋት ተመሳሳይ ሥልጠና መስጠት ይቻላል።
አንዳንድ ጊዜ አብዛኞቹ ደጋፊዎች የጨዋታ ህግጋቶችን በደንብ ካለማወቅ የተነሳ ዳኞች የሚያሳልፉትን ውሳኔ ሲቃወሙና ይህንም በጩኸት ሲገልፁ ይስተዋላል። ከዚህ በተጨማሪ የቡድን አመራሮችና የደጋፊ ማህበራት ሁከትና ነውጥ የሚፈጥሩትን በመለየት ቅጣት ማስተላላፍ ቢችሉ ሌሎች ከዚህ ተግባር እንዲቆጠቡ ማድረግ ይቻላል።
የዳኝነት ብቃትን ማሻሻል የግድ ነው። ግጭትና ሁከትን ለማስወገድ ውጤታማ ዳኝነት አንዱ ስልት ነው። በርካታ ጥሩ ዳኞች ግጭት የሚያስከትል ሁኔታ ከመከሰቱ በፊት ቀድመው ስለሚገነዘቡ ሊከተል የሚችል አደጋን መቀነስና ማምከን ይቻላል። ስለሆነም ለዳኞች አጫጭርና የረጅም ጊዜ ሥልጠናዎችን በመስጠት ብቃታቸውን በማጎልበት ከውሳኔ ቅሬታዎች ጋር ተይይዞ ሊፈጠር የሚችል ሁከትን መከላከል ይቻላል።
ህግ ማስክበርና የደህንነት ካሜራዎች በተመልካች ሁከት እንዳይቀሰቀስ እገዛ ሊያደርጉ ይችላሉ። ሁከት ፈጣሪዎች በፖሊስ ቁጥጥር ስር ውለው በወንጀል እንዲጠየቁ የሚያደርግ ህግ ማውጣት ያስፈልጋል። ለምሳሌ የእንግሊዝ ፖሊስ ችግር ፈጣሪ ተብለው የተለዩትን በቁጥጥር ስር እንዲውሉ የሚያስችል ደንብ /the football disorder act/ ሥራ አውጥቷል። ይህ ህግ ሁከት ፈጣሪዎችና ነውጠኞች ወደ ውጭ እንዳይጓዙ ጭምር ክልከላ ያደርጋል።
የመገናኛ ብዙኃንም አዎንታዊ እና አሉታዊ የሁከት ድርጊቶችን ተዓማኒና ሚዛናዊ በሆነ መንገድ የመዘገብ ኃላፊነት አለባቸው፡፡ በተለይ በትምህርትና ሥልጠና ስፖርታዊ ጨዋነትን በተግባር ማሳየት፤ መልካም ተምሳሌቶችን ማወደስና እውቅና እንዲያገኙ ማድረግ፣ መልካም ምግባርን የሚያበረታቱ እሴቶችን በስፖርቱ ሥርዓተ ትምህርት ውስጥ ማካተት፤ የወላጆች ተሳትፎንና የደጋፊዎች ቅጣትን ተግባራዊ ማድረግ ጠቀሜታቸው ጉልህ መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል።
ከሁሉም በላይ የስፖርታዊ ጨዋነት ችግርን ለመፍታት እና ችግሩ በድጋሚ እንዳይከሰት ለማድረግ በስፖርቱ ባለድርሻ አካላት የሁከት መንስኤዎችን ለይቶ ማወቅ እንዲሁም ችግሩን በጥልቀት በመገንዘብ የመከላከያ ዘዴዎችን በመቀየስ ተግባራዊ ማድረግ ያስፈልጋል። በተለይ የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽንና ባለድርሻ አካላት ይህን ጥያቄ መሰረት ያደረገ ተግባር ማከወን ይኖርባቸዋል። ምንጩን ለይቶ ማወቅም አስፈላጊውን የቤት ሥራ መውሰድም ለነገ የሚባል የቤት ሥራ መሆን የለበትም።
አዲስ ዘመን፡- ለትብብርዎ ከልብ አመሰግናለሁ
አቶ ተሾመ፡- እኔም ከልብ አመሰግናለሁ

ታምራት ተስፋዬ

Published in ስፖርት
Tuesday, 12 June 2018 16:58

በ18 ዓመት አያትነት

ሰዎች አንዳንድ ግዜ ያልተለመዱ የጤና ችግሮች ያጋጥሟቸዋል፡፡ በእነዚህ ችግሮች ምክንያትም ግራ የሚያጋቡ ክስተቶች በሰውነ ታቸው ላይ ይፈጠራሉ፡፡ በእንዲህ አይነቱ የጤና ችግር ምክንያት በሰውነቱ ላይ እንግዳ ነገር ከተከሰተባቸው ሰዎች ውስጥ አንዱ የአስራ ስምንት አመቱ ዢያዎ ኩዊ የተሰኘው ቻይናዊ ነው፡፡
ዢያዎ በቻይና ሃርቢን ግዛት የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ ሲሆን ማንም ሰው የእርሱን ፊት ቢመለከት የሰማንያ አመት ጡረተኛ አዛውንት እንጂ የአስራ ስምንት ዓመት ወጣት መሆኑን አያውቅም ሚስጥራዊ በሆነ የጤና መታወክ ችግር የፊቱ ጡንቻዎችና ቆዳው በግዜ በመውደቁ የለየለት አያት ሆኖ ቁጭ ብሏል፡፡ ዢያዎ እንዲህ አይነቱን በፊቱ ላይ የተከሰተውን የማርጀት ምልክት ለመጀመሪያ ግዜ የተመለከተው የመጀመሪያ ደረጃ ተማሪ እያለ ነበር፡፡ ከዛን ግዜ ጀምሮም ፊቱ በፍጥነት እያረጀ በመምጣቱ ዛሬ ላይ ከክፍል ጓደኞቹ በላይ የሰማንያ ዓመት አዛውንት እንዳስመሰለው በማህበራዊ ድረ ገፅ በተለቀቀ ቪዲዮ ገልጧል፡፡
ዢያዎ የገጠመው እንዲህ አይነቱ ያልተለመደ የጤና እክል የህክምና ዶክተሮችንም ግራ ያጋባ ሲሆን እስካሁን ችግሩን ለማቆምም ሆነ ወደ ነበረበት የልጅነት የፊት ገፅታው ለመመለስ አንድም መፍትሄ ሳያገኙ ቆይተዋል፡፡ ከዚህ ይልቅ ዢያዎ የደረሰበትን የጤና ችግር በበጎ ወስዶ ህይወቱን ከመቀጠል ውጪ ሌላ አማራጭ እንደሌለው ገልፀውለታል፡፡
እንደ እድል ሆኖ ዢያዎ በፊቱ ላይ የተከሰተው የጤና ችግር ፊቱን የሽምግልና ገፅታ ከማላበስ ውጪ በሌላ የሰውነቱ ክፍሉ ላይ አሉታዊ ተፅእኖ የማያሳድር በመሆኑና ለቤተሰቦቹና ለጓደኞቹ ድጋፍ ምስጋና ይግባውና አሁን በአስራ ስምንት አመቱ የሽም ግልናን ገፅታ በፀጋ በመቀበል ለመኖር ወስኗል፡፡ የአስራ ስምንት አመቱ ቻይናዊ በሚማ ርበት ትምህርት ቤት ውስጥ በትምህርታቸው ጎበዝ ከሚባሉ ተማሪዎች ውስጥ አንዱ ሲሆን እንደውም በበርካታ የትምህርት አይነቶች ጉብዝናውን ያዩ አንዳንድ የክፍል ጓደኞቹ ‹‹ሱፐር ማን›› የሚል ተቀፅላ ተሰጥተውታል፡፡ ስለሱ ጉብዝና ተማሪዎች ብቻ ሳይሆን መምህራንም የመሰከሩለት ሲሆን አንዱ መምህሩ በቻይና ከፍተኛ ዩኒቨርስቲዎች በመግባት የትኛውንም ግቡን ማሳካት እንደሚችል መስክሮለታል፡፡
ወጣቱ የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ አንዳንዴ ሰዎች በፊቱ ገፅታ ሊቀልዱበት ቢሞክሩም ከዚህ ማምለጫው መንገድ ‹‹ነገሩን በቀና መቀበል ብቻ ነው›› ሲል ተናግሯል፡፡ ‹‹የኔ ትልቁ ጥንካሬዬም ነገሩን በበጎ መመልከቴ ነው›› ሲል ገልጸዋል፡፡
ዢያዎ በአሁኑ ወቅት የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ፈተናውን ለማለፍ ጠንክሮ እያጠና ሲሆን በቻይና አሉ ከሚባሉት ቤጂንግ እና ሲንጉሃ በተሰኙት ታላላቅ ዩኒቨርስቲዎች ውስጥ በመግባት የከፍተኛ ትምህርቱን እንደሚከታተል ተስፋ አድርጓል፡፡
ከዚህ በፊትም ሁ ጁዋን የተሰኘች የሃያ ስምንት ዓመት ወጣት ነገር ግን የፊቷ ገፅታ አሮጊት መሳይ እንዲሁም የሰላሳ አመቱ ወጣት የሽማግሌ ገፅታ በመላበሳቸው የመገናኛ ብዙሃንን ቀልብ ስበው የነበረ ቢሆንም የአሁኑ የአስራ ስምንት አመቱ አፍላ ወጣት የሰማንያ አመት አያት መመሰሉ በርካቶችን እንዳስገረመ የኦዲቲ ሴንትራል ዘገባ አመልክቷል፡፡

አስናቀ ፀጋዬ

Published in መዝናኛ

ዶክተር ሳዲክ ታጆ የመጀመሪያ ዶክትሬት ዲግሪያቸውን በ1996 ዓ.ም ከጅማ ዩኒቨርሲቲ አግኝተዋል።በመቀጠልም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጤና ሳይንስ ኮሌጅ በዓይን ሕክምና ስፔሻላይዝ አድርገዋል።ወደ ካናዳ አቅንተውም በህጻናት ዓይን ሕክምና ሰብ-ስፔሻላይዝ አድርገዋል።አሁን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በረዳት ፕሮፌሰርነት ማዕረግ የዓይን ሕክምና ስፔሻሊስት ሐኪም፣ መምህርና ተመራማሪ እንዲሁም የዓይን ሕክምና ትምህርት ክፍል ኃላፊ ሲሆኑ የኢትዮጵያ ዓይን ሐኪሞች ማሕበር ዋና ጸሐፊም ናቸው።
እኛም በዓይን ህመም መነሻ ፣ህክምናና መከላከያ መንገዶች ዙሪያ ቆይታን አድርገናል።
አዲስ ዘመን፡- ጤነኛ እይታ ወይም ጤነኛ ዓይን ሲባል ምን ማለት ነው?
ዶክተር ሳዲክ፡- ጤነኛ ዓይን ሶስት አራት ተግባራት ይኖሩታል።የመጀመሪያው የእይታ ልኬት ሲሆን ከፊት ለፊት፣ ከቅርብና ከርቀት በደንብ ማየት መቻል ሲሆን ይህ ተግባር በአካባቢያችን ያሉ ነገሮችን የምናይበት የአገልግሎት ዓይነት ነው።ሰዎች አካባቢያዊ ግንኙነታቸውን ከ 80 እስከ 90 በመቶ ዓይንን መሠረት በማድረግ ነው የሚያከናውኑት። ሁለተኛው የዓይን አገልግሎት የእይታ አድማስ ይባላል።ፊት ለፊት እየተመለከትን የጎንዮሽ እይታ የማከናወን ችሎታ ነው። ሦስተኛው የቀለም እይታ ሲሆን፣ የቀለማት ውህድ፣ መጠንና ድምቀታቸውን መለየት ስንችል ነው።አራተኛው የጥልቀት እይታ ነው።ይህ ማለት በሁለቱም ዓይኖች ጥቃቅን ነገሮችን በጥልቀት መጠናቸውንና የጎንዮሽ ስፋታቸውን የምንለይበት አቅም ነው።እናም አንድ ሰው እይታው ጤነኛ ነው ለማለት እነዚህን ተግባራት ያለእንከንና ችግር ማከናወን ሲችል ነው።
በዓይን ሕክምና መስፈርት አንድ ሰው የዓይን ሕክምና እርዳታ ከተደረገለት በኋላ ያለው እይታ ከሦስት ሜትር ያነሰ ከሆነ ዓይነ-ስውር ነው ይባላል።ሌላው የዓይነ-ስውርነት ብያኔ የእይታ አድማስ ወይም የጎንዮሽ እይታ መቀነስ ነው።በሌላ በኩል አንድ ሰው ከሦስት ሜትር በላይ ማየት እየቻለ የርቀትና የቅርብ እይታው ከቀነሰ የእይታ መቀነስ ይባላል።
አዲስ ዘመን፡- በኢትዮጵያ በስርጭታቸው ወይም በሚያደርሱት ጉዳት ቀዳሚዎቹ የዓይን ሕመሞች የትኞቹ ናቸው?
ዶክተር ሳዲክ፡- ኢትዮጵያ በዓለም ከፍተኛ የእይታ መቀነስና ዓይነ-ስውርነት ከሚከሰትባቸው አገራት ሦስተኛዋ ነች።እ.ኤ.አ 2006 ላይ የተሰራ ጥናት እንደሚያሳየው አንድ ነጥብ ስድስት በመቶ የአገራችን ህዝብ ዓይነ-ስውር ነው።ይህ ማለት ከመቶ ሚሊዮን ህዝብ ወደ ሁለት ሚሊዮን ገደማው ላይ ችግሩ አለ ማለት ነው።
ከዚህ ውስጥ ዋነኛው የዓይነ ስውርነት አጋላጭ ምክንያት የዓይን ሞራ ግርዶሽ ሲሆን በሁለተኝነት ትራኮማና ተያያዥ ችግሮች ናቸው።ግላኮማ ሌላኛው የዓይነ-ስውርነት ምክንያት ሲሆን አራተኛውና በመነጽር ሊስተካከል የሚችለው የአነጣጥሮ ማየት ችግሮች ናቸው።
አሁን በአገሪቱ 800 ሺ ሰዎች በዓይን ሞራ ግርዶሽ ሳቢያ ለዓይነ-ስውርነት የተዳረጉ ሲሆን ችግሩም ዕድሜ እየጨመረ ሲመጣ ብርሃን ተቀባይ ሌንሱ ላይ እየተፈጠረ የሚመጣ ጠባሳን ተከትሎ የሚከሰት ነው። እናም ችግሩ በማንኛውም የሕብረተሰብ ክፍል ላይ የሚያጋጥም ነው።
ትራኮማን ብንወሰድ ኢትዮጵያ በዓለም በሽታው በከፍተኛ መጠን ካለባቸው አገራት ውስጥ አንዷ ነች።ችግሩም በአካባቢና በግል ንፅህና ጉድለት በማይታዩ ባክቴሪያዎች የሚመጣ ተላላፊ የሆነ በሽታ ሲሆን በዋናነት ህፃናትና እናቶችን ያጠቃል።ሰዎች በአካባቢያቸው ንፅህናቸውን የሚጠብቁበት በቂ ውሃ ካላገኙ፣ የበሽታ ተጠቂ ይሆናሉ። በሽታው ከእድገት ጋርም ይያያዛል።
ግላኮማ ዓይናችን ውስጥ ያለው ግፊት እየጨመረ ሲሄድ ከውስጥ ብርሃን የሚቀበለው የዓይን ነርቭ ሲጎዳ የሚከሰት የዓይነ-ስውርነት ምክንያት ነው።ህመሙ በዋናነት በዘር የሚተላለፍ ነው።
ከዚህ ጋር ተያይዞ የህፃናት እይታ መቀነስና ዓይነ-ስውርነት ከፍተኛ ከሆነባቸው አገራት ውስጥ አንዷ ኢትዮጵያ ነች።ቁጥሩ ዜሮ ነጥብ አምስት ሲሆን፤ይህ ማለት ከአንድ ሺ ህጻናት ውስጥ አምስቱ ዓይነ-ስውርነት አላቸው ማለት ነው።
ህጻናት ላይ የሚከሰት የዓይን ሞራ ግርዶሽ ለዓይነ-ስውርነት የሚዳርግ ሲሆን በመነጽር ሊስተካከል የሚችል አነጣጥሮ የማየት ችግርም በቫይታሚን «ኤ» እጥረት፣ በትራኮማ አልያም በአደጋ ምክንያት የሚፈጠረው የዓይን ብሌን ጠባሳ መጣልም ህጻናትን ለእይታ መቀነስና ለዓይነ-ስውርነት እየዳረጉ ከሚገኙ ችግሮች ውስጥ ይጠቀሳሉ።
አዲስ ዘመን፡- በኢትዮጵያ የጤና አገልግሎት የዓይን ሕክምና ተደራሽነትና ጥራት ደረጃ ምን ላይ ይገኛል?
ዶክተር ሳዲክ፡- ችግሩ በጣም ግዙፍ ነው። የኢትዮጵያን የዓይን ሕክምና በሐኪሞች ቁጥር ማነስና በተደራሽነት በኩል ሰፊ ክፍተት አለበት። በዚህ ምክንያት ደግሞ 1 ነጥብ 6 በመቶ የዓይነ-ስውርነት መጠን አለ። በዓለም የጤና ድርጅት መስፈርት አገሪቱ በትንሹ 3ሺ የዓይን ሐኪሞች ሊኖራት የሚገባ ቢሆንም በአሁኑ ወቅት 140 የዓይን ሐኪሞች ብቻ ናቸው ያሉት ።ይሄ ቁጥር እጅግ በጣም አነስተኛ ነው። ከተጠቀሱት የዓይን ሐኪሞች 70 ወይም 80 በመቶዎቹ በከተሞች ውስጥ ያሉ በመሆኑ እንደ ጋምቤላ፣ ቤኒሻንጉል ጉሙዝና አፋር ቋሚ የሆነ የዓይን ሕክምና እንዳይሰጥ ሆኗል።
ይህንን ችግር ለመፍታትም በዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ የሚሰለጥኑ ሐኪሞች ቁጥር እንዲጨምር ማድረግ፣ በተለይ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ማስተማር ብቻ ሳይሆን ለሌሎች ዩኒቨርሲቲዎች ድጋፍ እያደረገም ነው።
በሌላ በኩልም ማህበሩ ከጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ጋር በመተባበር የአምስት ዓመት የዓይን ሕክምና ፍኖተ-ካርታ እንዲቀረፅ በጋራ ሰርቷል።በዓይን ጤና ላይ የሚስተዋለው ሌላ ትልቅ ችግር ሕክምናው በእርዳታ ሰጪ ድርጅቶች የተንጠለጠለ መሆኑ ስለሆነ ችግሩን ለመፍታትም ከሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ ጋር አብረን እየሠራን ነው።
መንግስት ለዓይን ሕክምና ተገቢ ትኩረት አልሠጠም።ፖሊሲ አውጪዎች ላይ የምናየው «አይነ-ስውርነት አይገድልም» የሚል አንድ የተሳሳተ ግንዛቤ አለ።ነገር ግን ዓይነ-ስውርነት እንደሚገድል በኔፓልና ህንድ የተሰሩ ጥናቶች አሉ።ዓይነ-ስውርነት በራሱ ብቻ የሰዎችን የዕድሜ ጣራ ይቀንሳል። የድህነት ምክንያትም ነው። ዓይነ-ስውርነት በዜሮ ነጥብ አንድ በመቶ በጨመረ ቁጥር አጠቃላይ አገራዊ ምርት (GDP) በ15 በመቶ ይቀንሳል። ስለዚህ ዓይነ-ስውርነትና እድገት በጣም የተያያዙ ናቸው።
በአንዲት አገር ዓይነ-ስውርነት በጨመረ ቁጥር የልማት ተደራሽነት ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ይኖረዋል።ችግሩ ያለባቸው ሰዎች ከምጣኔ-ሃብቱ፣ ከጤና አገልግሎቱና ከማሕበራዊ መስተጋብሩ ይገለላሉ።
አዲስ ዘመን፡- በክትባት መከላከል የሚቻሉ የዓይን በሽታዎች አሉ?
ዶክተር ሳዲክ፡- ቀጥታ በክትባት የምንከላከላቸው የዓይን ህመሞች የሉም።ነገር ግን ህፃናት የሚያጋጥማቸው የቫይታሚን «ኤ» እጥረት የሚመጣ ዓይነ-ስውርነት አለ።እሱን ለመከላከል መንግስት የሚያደርገው የቫይታሚን «ኤ» እንክብል ዕደላ አለ።እርሱም የዓይን ብሌን ጠባሳን ብሎም ዓይነ-ስውርነትን ለመከላከል ይረዳል።ትራኮማ በስፋት በሚታይባቸው የአገሪቱ አካባቢዎች በየስድስት ወሩ መድኃኒት ይሰጣል።መድኃኒቱ የበሽታውን መዛመት ይቀንሰዋል።
አዲስ ዘመን፡- የሕብረተሰቡ የዓይን ጤንነት አጠባበቅ ልምድና ግንዛቤ ምን ደረጃ ላይ ይገኛል ?
ዶክተር ሳዲክ፡- ዕድሜው ከ40 ዓመት በላይ የሆነ ማንኛውም ሰው የግዴታ የመነፅር እርዳታ የሚያስፈልገው ቢሆንም የሕብረተሰባችን እውቀትና የግንዛቤ ማነስ ተገቢ ያልሆኑ አመለካከቶች በዓይን ሕክምናው ላይ ተግዳሮት ሆነው ቀጥለዋል። ለአብነት ሰዎች ዕድሜያቸው መጨመር ምክንያት እይታቸው እየቀነሰ ሲመጣ ከዛሬ ነገ እያሉ ሳይታከሙ ይቆያሉ።የዕድሜ መግፋትን ተከትሎ የሚመጣ ነው በማለት ችግሩን የመቀበል ዝንባሌ ይታያል።ነገር ግን በመነፅር የሚስተካከሉ ችግሮች ስላሉ በቶሎ ወደ ህክምና መሄዱ አዋጭ ነው።
በሌላ በኩልም የግንዛቤ ችግሩ በሕብረተሰብ ላይ ብቻ ሳይሆን የዓይን ሐኪም ባልሆኑ የጤና ባለሙያዎች ጭምር የሚስተዋል ነው ። በቅርብ ያደረግነው የህጻናት የዓይን ካንሰርን የሚመለከት ጥናት እንደሚያሳየው 50 በመቶዎቹ የችግሩ ተጠቂዎች የሚዘገዩት የጤና ባለሙያዎች በተገቢው ወቅት የአይናቸውን የእይታ መጠን ያለመለካታቸው ሲሆን ሌላው ህፃናት ላይ መነፅር ሲታዘዝ የሕብረተሰብ የመቀበል ችግር ይጠቀሳል። በዚህ ምክንያት ተገቢው ክትትል ሳይደረግ ይቀራል።
ከዚህ በተጨማሪ በሰሜንና ደቡብ ኢትዮጵያ የሚስተዋሉ ልማዳዊ ዓይንን የመብጣት ድርጊቶች ለዓይን ጤና ችግር መባባስ ምክንያት ናቸው ።
አዲስ ዘመን፡- መጨረሻ ላይ የሚያስተላልፉት መልእክት ካለ?
ዶክተር ሳዲክ፡- ቅድም እንዳልኩት ከአካባቢያችን ካለን መስተጋብርና ግንኙነት ውስጥ ከ80 እስከ 90 በመቶ እይታን መሠረት ያደረገ ነው።ስለዚህ ከፍተኛ ጥንቃቄ ልናደርግ ይገባል።ሰዎች ሳይታመሙና ዓይናቸው ላይ ችግር ሳይፈጠር በየጊዜው ምርመራን ማድረግ መልመድ አለባቸው። በተለይ ዕድሜያችን ከ40 ዓመት በላይ ሲደርስ በትንሹ በዓመት አንድ ጊዜ የመታየት ልምድ ማዳበር ያስፈልጋል ። መንግስትም በቂ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። ዓይነ-ስውርነት ከልማት ጋር ልማትም ከዓይነ-ስውርነት ጋር ስለሚገናኙ ሕክምናውን በሁሉም የአገራችን ክፍሎች ተደራሽ ለማድረግ በቂ በጀት መመደብ ያስፈልጋል።
በሌላ በኩልም መንግስት ችግሩን ለማቃለል በዓይን ሕክምና ላይ ከሚሰሩ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ጋር በቅርበት መሥራትና የመሪነት ሚናውን መወጣት ይጠበቅበታል።

Published in ማህበራዊ

በቅርቡ ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል አንድ ጥናት ይፋ አድርጓል፡፡ ጥናቱ የኢትዮጵያን የሙስና ደረጃ የሚያሳይ ሲሆን፤ በደረጃው መሰረትም ኢትዮጵያ ከ188 የዓለም አገራት መካከል 107ኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝ አመላክቷል፡፡ ይህም አገሪቱ ምን ያህል በሙስና ወንጀል ውስጥ እንደተዘፈቀች ይጠቁማል፡፡
ሙስና በሀገሪቱ በዚህ ደረጃ ላይ ከተቀመጠ በኢኮኖሚው ላይ ሊያሳርፍ የሚችለው ጉዳትም የዚያኑ ያህል ከፍተኛ ስለመሆኑ መገመት አይከብድም፡፡ ችግሩ እንዲህ ከፍ ብሎ ለመገኘቱ ዋነኛ ምክንያትም በሀገሪቱ ሙስናን የማይሸከም ትውልድ ካለመፈጠሩ ጋር የሚያያዙ አካላት ይስተዋላሉ፡፡
ሰሞኑንም የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ፣ በ4ኛው የአገር አቀፍ የፀረ ሙስና ጥምረት ጠቅላላ ጉባኤ ላይ ባደረጉት ንግግር የተደራጀ ዘረፋና ሌብነት ሀገሪቱን እንደሚያሳስባት አስገንዝበዋል፡፡
‹‹አምስተኛው መንግሥት እንዲያቆጠ ቁጥና እንዲስፋፋ የሚያግዘው ሌላኛው ኃይል አስተሳሰባችንና ባህላችን ነው›› ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ሰርቆ ማደግንና ዘርፎ መክበርን በማይጠየፍ ባህል ወስጥ ሌብነትና ዘረፋን መዋጋት ከባድ መሆኑን አስታውቀዋል፡፡
በአገራችን ከዓመታት በፊት አንስቶ የመንግሥት ባለሥልጣናትና የንግዱ ማህበረ ሰብ አባላት በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር የዋሉና የተፈረደባቸው፣ ከፊሎቹም ጉዳያቸው በፍርድ ቤት ሲታይ መቆየቱ ይታወሳል፡፡ ከእነዚህ ተጠርጣሪዎች መካከልም አንዳንዶቹ እጅ ከፍንጅ በሚያስብል ሁኔታ ጭምር በቁጥጥር ስር የዋሉ ናቸው፡፡ ተጠርጣሪዎቹ ለዓመታት ከታሰሩ በኋላ በቅርቡ ከእስር መለቀቃቸውም ይታወሳል፡፡
በትራንስፓረንሲ ኢንሼቲቭ መረጃ መሰረት ሀገሪቱ ያለችበት የሙስና ደረጃ አሳሳቢ መሆኑ እና በሀገሪቱ የተደራጀ ሌብነትና ዘረፋ እየተንሰራፋ ያለበት ሁኔታ እንዲሁም በቅርቡ ባለፉት ዓመታት በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር የቆዩ የመንግሥት ባለሥልጣ ናትና ባለሀብቶች ከእስር እንዲለቀቁ መደረጉ የፀረ ሙስና ትግሉን ይፈትኑታል ሲሉ ተንታኞች ያስገነዝባሉ፡፡
የፖለቲካ ተንታኙ ዶከተር ቆስጠንጢኖስ በርኸተስፋ እንደሚሉት፤ በፖለቲካ ምክንያት የታሰሩ አካላት አቃቤ ህግ ማስረጃ ማቅረብ እንዲሁም ዳኞች መፍረድ ካልቻሉ ቢለቀቁ ምንም አይደለም፡፡ አምስት ዓመት ሙሉ ያለፍርድ መቀመጥ ችግር ነው፡፡ አንዳንዴ ደግሞ ፍርድን አካልቦ መስጠት ‹‹ሞተ›› የተባለ ሰውም በህይወት የመገኘት ጉዳይ ሊከሰት ይችላልና ዳኞች ጉዳዮችን የማጣራት ኃላፊነትም ስላለባቸው አይቸኩሉም፡፡
‹‹እኔ የአፍሪካ ህብረት የፀረ ሙስና ቦርድ ሊቀመንበር ሆኜ ሁለት ጊዜ አገልግያለሁ፡፡ የቦርዱ ዋና ዓላማም በአጠቃላይ በአፍሪካ ላይ ያለውን ሙስና እንዴት አድርገን እንዋጋ የሚል ነው፡፡ በአራት ዓመት ቆይታዬም የተማርኩት ሙስና የሚበዛው ሥርዓት ሲበላሽ መሆኑን ነው፡፡ በማናለብኝነት ዝም ብለው የሚዘርፉ ሰዎችም አሉ፡፡ እነዚህ ደግሞ በፓርቲ የተሾሙና የፓርቲ ከለላ ያላቸው ለፓርቲ የተባለ ገንዘብ የሚቀበሉ እንደሆነ በአህጉር ደረጃ ይታያል›› ሲሉ ያብራራሉ፡፡
‹‹ብዙ ጊዜ ለዚህ አይነት አካሄድ ማስረጃ ያለው ነገር አይገኝም፡፡ ለምሳሌ ቤት ውስጥ ገንዘብ ተገኘ ይባላል፡፡ ነገር ግን ያንን ገንዘብ ከየት እንዳመጣው የመጠየቁ ጉዳይ ያን ያህል ነው፡፡ ለፍርድም ለማቅረብ ያስቸግራል፡፡ ምክንያቱ ሰው ገንዘብ የሚቀበለው በቼክ ወይም ደረሰኝ እየቆረጠ ባለመሆኑ ነውና በማለት ያስረዳሉ፡፡
ሙስና የአመለካከት ጉዳይ ነው፡፡ ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል በሙስና ላይ የሕዝቡ አመለካከት አለ የለም የሚለውን ጉዳይ ነው ያየው ማለት ይቻላል፡፡ ለምሳሌ አንድ አገልግሎት ፈላጊ አካል አንድ የጥበቃ ሠራተኛ ቶሎ እንዲያስገባው አሰር ብር የከፈለም አሊያም ካርድ ለማውጣት የሻይ መጠጫም የሰጠ ሁሉ ሙስና አለ ብሎ ነው የሚናገረው፡፡
‹‹ድርጅቱ (ትራንስፓረንሲ ኢንተርናሽናል) ራሱ ግልጽ አይደለም›› የሚሉት ዶክተር ቆስጠንጢኖስ፣ የሙስናው መጠን ምንድን ነው? ምን ያህል ድግግሞሽ አለው? ብሎ ጥናት ቢሠራ ለምሳሌ አዲስ አበባ ውስጥ ያለው የህዝብ ብዛት ወደ አራት ሚሊዮን ቢሆን ከዛ ትክክለኛ የሆነ ማሳያ ወስዶ ቢሠራ እውነት ሊሆን ይችላል በማለት ያብራራሉ፡፡ አንድ ግለሰብ ወይም ደግሞ አኔን ወይም ሁለት ሶስት ግለሰብ በመጠየቅ መረጃ ማስቀመጡ እምብዛም ተዓማኒነት አይኖረውም ነው የሚሉት፡፡
‹‹በአንድ በኩል ይህን መንግሥት የማይወዱና የማይቀበሉ አካላት መጥፎ ገጽታውን ማሳየት ነው የሚፈልጉትና በዛም በኩል የተፋለሰ ነገር ሊኖር ይችላል፡፡ በስሌቱም ሆነ በሳይንሱ ሲታይ ጠቃሚ አይደለም፡፡ እነሱ የሚሠሩት የህዝቡ አመለካከት ምን ይመስላል የሚለውን ነው በማለት ያብራራሉ፡፡
የፖለቲካ ተንታኝ አቶ ካህሳይ ገብረእየሱስ «ኢትዮጵያ ውስጥ አሁን ሙስናን መዋጋት ብርሌን እንደ መስበር ይቆጠራል፡፡›› ይላሉ፡፡ ምክንያቱም ሙስና በዚህች ህገር ውስጥ ሥርዓት ሆኗል፤ በአጋጣሚ አይፈጸምም፡፡ ‹‹ብርሌ አንገቱ በጣም ቀጭን ሲሆን፣ ሆዱ ደግሞ በጣም ሰፊ ነው፡፡››ያሉት አቶ ካህሳይ፣ «አንዴ ብርሌ ውስጥ የገባን ነገር ማስወጣት ይከብዳል» በማለት የሙስናን አሳሳቢ ደረጃ መድረስ ያብራራሉ፡፡
ሙስና እንዲህ በሆነበት ጊዜ ዘገየ እየተባለ የተወሰደ እርምጃ አለ፡፡ በጣም ከተበላሸ በኋላ የተወሰዱ እርምጃዎች አሉ፡፡ እነዚህ እንግዲህ ማስረጃ ተሰባስቦባቸው ለፍርድ ውሳኔ ቀጠሮ የተሰጣቸውም ናቸው፡፡ እነዚህ ሰዎች ‹አጥፍተናልና፤ ምህረት ይሰጠን› አላሉም፡፡
የፍትህ ሥርዓቱ ደግሞ ፍትህን ማረጋገጥ እንዲሁም ሙስናን መከላከልና ማጥፋት አለበት፡፡ ያ ሁሉ ተደክሞበት የመንግሥት መዋቅሮች በሙሉ ከፓርላማ ጀምሮ እስከ ሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን ድረስ እንዲሁም ፖሊስን ጨምሮ ማስረጃ ያቀረቡበት ሁኔታ በሙሉ ተጥሶ ምንም አይነት እርምት ሳይደረግበት በኢህአዴግ ፍላጎት ብቻ ኢህአዴግ በሠራው ሥራ የህዝብ ጥያቄ ስላለ እንዲፈቱ አዘዘ›› በማለት አቶ ካህሳይ ያስገነዝባሉ፡፡
መንግሥታት በተለያየ ጊዜ ምህረት ይሰጣሉ፡፡ የሚሰጡት ግን ህጎችን መሰረት አድርገው ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ምህረት መስጠት የቆየ ታሪክ አለው፡፡ ነገር ግን ምህረት የሚሰጠው ለማነው? የሚለው መታየት አለበት፡፡ ምክንያቱም ምህረት የሚመለከታ ቸውና የማይመለከታቸው አሉ፡፡ አሰራሩ በራሱ ግልጽ ሊሆን ይገባል፡፡ ምክንያቱም ደንቦችና መመሪያዎች አሉትና፡፡ ነገር ግን እስረኛ በዝቷልና መቀነስ አለበት አንድ ጉዳይ ነው፡፡ የለም በማይገባ መንገድ ነው የታሰሩት እና ያሰርንበት መንገድ ስህተት ስለነበረ ቶሎ ይፈቱ ካሉ እንግዲህ ይሁን፤ ይህም ቢሆን ግን አፈጻጸም አለው፡፡
‹‹ማስረጃ ካልተገኘ ነጻ ማውጣት ነው እንጂ ምህረት ብሎ ነገር የለም፡፡ በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ከተፈቱ ምህረት አይሆንም፡፡ ነገር ግን አሁን እየተደረገ ያለውን ሳስተውል ለእኔ የሚሰማኝ ምህረት በገፍ ነው የተሰጠው፡፡ ማን ነው ምህረቱ የሚመለከተው የሚል አንድም ዝርዝር ሳይወጣለት የህግ አስፈጻሚው አካልም ሳይወያይበት ነው የተከናወነው፡፡ የወሰነው መንግሥት ሳይሆን ኢህአዴግ ነው፡፡ ኢህአዴግ ገዥ ፓርቲ ቢሆንም በፓርቲ የሚተላለፉ ውሳኔዎች የውስጥ ውሳኔዎች ናቸው፡፡ ይህ ደግሞ ቀና ስሜት ወይም ፍላጎት ሊሆን ይችላል›› ሲሉ ይገልጻሉ፡፡
እንደ እርሳቸው አገላለጽ፤ በህገ መንግሥት የተቋቋመ መንግሥት አለ፡፡ ይህ መንግሥት ደግሞ በእዚህ ላይ መወሰን ነበረበት፡፡ ጠቅላይ ዓቃቤ ህግ ተጠሪነቱ ለፓርቲው ሳይሆን ለመንግሥት ነው፡፡ በፓርቲው ውሳኔ እንዲህ አይነቱን ድርጊት መፈጸም የህግ ሥርዓት ማፍረስ ወይም መጣስ ነው፡፡ አንዱ መነሻ ነጥብ ይህ ነው፡፡ በፓርቲና በመንግሥት በኩል ያለው ግንኙነትና የሥልጣን ድንበሩ አልተለየም፡፡ በአሰራር መደበላለቅ ይታያል፡፡
‹‹መንግሥት የሚታወቀው በመዋቅሮቹ ነው፡፡ ህግ አውጪም አስፈጻሚም ተርጓሚም አለው፡፡ በኢህአዴግ ውሳኔ ለምን ሲባል ነው የመንግሥት መዋቅሮች የሚታዘዙት›› ሲሉ ይጠይቃሉ፡፡ ‹‹ይህ የሕግ አፈጻጸም ክፍተት የታየበት ነው፡፡ ስለዚህ የህግ የበላይነት የሚያረጋግጥ አሰራር እየተሠራ አይደለም›› ብለው እንደሚያስቡ አቶ ካህሳይ ያብራራሉ፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ ማን ነው መፈታት ያለበት፡፡ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ በሚመሩበት ወቅት ደረቅ ወንጀል ፈጽመው የታሰሩ ሰዎች ለየትኛው የህዝብ ጥቅም ነው የተፈቱት፡፡ ምክንያቱም ምህረቱ የሚፈቅድላቸውና የማይፈቅድላቸው እስረኞች አሉ፡፡ ለምሳሌ የማይፈቀድቸው የሚባሉት ደረቅ ወንጀል የፈጸሙ፣ ህዝብን የጨፈጨፉና ንብረት ያቃጠሉ ናቸው፡፡ ምክንያቱም ፖቲካዊ እንቅስቃሴያቸው አይደለም ያሳሰራቸው፡፡ እነዚህ ህገ መንግሥቱንና ህገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን በኃይል ለማፍረስና ለመጫን በመሞከራቸው ነው፡፡ የሰዎችን የመንቀሳቀስና ሠርቶ የመኖር መብት የተጋፉ ናቸው ተብለው ነበር የታሰሩት፡፡
ስለዚህ ይላሉ አቶ ካህሳይ እነዚህ ሰዎች በየትኛው አንቀጽ ነው ምህረቱ የሚገባቸው ሲሉ ጠይቀው፣ ፍርድ ሳያገኙ እንዲለቀቁ ማድረግ ወይ መጀመሪያውኑ የማይታሰሩ ሰዎችን ነው ያሰርነው፤ አሊያም ደግሞ የፍትህ ሥርዓታችን ትክክል አይደለም ማለት ነው ሲሉ ይስረዳሉ፡፡
እንደ እርሳቸው አባባል፤ ይቅርታ የሚያሰጡ ፖለቲካዊ ጉዳይ ያላቸው፣ የእነርሱ መለቀቅ ለህብረተሰቡ ጠቀሜታ ወይም ደግሞ ለፖለቲካ ሥርዓቱ ጠቀሜታ ያለው ከሆነ ወይም ቢቀጡም ባይቀጡም ለህዝቡ ፋይዳ ከሌለው እንደዛም ቢሆንም ግልጽ በሆነ መንገድ እነርሱም ይቅርታ ጠይቀው ፍርዳቸው ሊቀልላቸው ይችላል፡፡
‹‹ የኢፌዴሪ ህገ መንግሥት አንቀጽ ዘጠኝ ንዑስ አንቀጽ አንድ ላይ ሁሉም ዜጋ የተፎካካሪ ፓርቲዎችንም ጨምሮ ህገ መንግሥቱን የማከበርና የማስከበር ግዴታ እንዳለባቸው ይደነግጋል፡፡›› የሚሉት አቶ ካህሳይ፣ አሁን ህገ መንግሥቱን ማክበር ነው የተያያዝነው ወይስ መሻር፤ የህግ የበላይነት እየተከበረ ወይስ እየተጣሰ ›› ሲሉ ይጠይቃሉ፡፡
‹‹ይህ ጉዳይ ለእኔ አገሪቱን ወደኋላ የሚመለስ ሆኖ አግኝቼዋለሁ›› ሲሉም ያስገነዝባሉ፡፡ ሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን አሁን የፀረ ሙስና ሥራ ለመሥራት ምን አይነት ተልዕኮ ተሰጥቶኛል ሊል ይችላል? ተልእኮዬ የሚለውን ለመፈጸምስ ምንስ አይነት ሞራል ይኖረዋል ? ሲሉ ይጠይቃሉ፡፡
‹‹ሰሞኑንም የህግ አውጪው ፓርላማ ፊት ተሰብስቦ የምህረት አሰጣጥ አዋጅ ሲያወጣ ነበር፡፡ ይህ ማለት የምህረት አሰጣጥ አዋጅ አልነበረንም፡፡›› የሚሉት አቶ ካህሳይ፣ አዋጁ በሌለበት ነው ይህ ሁሉ እየተሠራ ያለው ሲሉ ይገልጻሉ፡፡
የኦሮሞ ራስ መረዳጃ ድርጅት ሥራ አስኪያጅና የፖለቲካ ምሁር ዶክተር ሙሉጌታ ደበበ በአሁኑ ወቅት እየታየ ያለው ነገር አያዎ ነው ይላሉ፡፡ ‹‹በአንድ በኩል ለግለሰቦች መብት ከምንም በላይ ነው ብለን እየታገልን ነው የሚሉት ዶክተር ሙሉጌታ፣‹‹እነዚህ ሰዎች ታሰሩ፤ ማስረጃ ከሌለ ውሳኔ የማግኘት መብት አላቸው፡፡ ምክንያቱም ዜጎች ናቸው፡፡ የመንግሥት ድክመት እንዳለ ሆኖ ቶሎ አጣርቶ ውሳኔ የመስጠቱ ጉዳይ ተገቢ ሆኖ ሳለ ለዓመታት ታስረዋል›› ሲሉ ይገልጻሉ፡፡
እርሳቸው እንደሚሉት፤ ዋናው የእስራት ትርጉሙ ማረም ነው፡፡ ማንም ሰው ማስረጃ ከተገኘበት መታሰር አለበት፡፡ እነዚህ ሰዎች ወንጀል ሠርተዋል፤ ማስረጃ ተይዞባቸዋል ከተባለ ክትትሉን በማጠናከር ውሳኔ መሰጠት ነበረበት፡፡
‹‹መንግሥት ይህን አለማድረጉ የሰብዓዊ መብትን እንደ መጫን ነውና የምቆጥረው ድክመቱ አለ›› ይላሉ፡፡ ‹‹ተጣርቶ ወንጀል የለባቸውም ተብለው ቢወጡም በጣም ለረጅም ጊዜ ታስረዋልና ይህም የሚያሳየው የፍትህ ሥርዓቱን ድክመት ነው›› ሲሉ ያብራራሉ፡፡ ምክንያቱም ለግለሰብ መብት፣ ለቡድን መብት እየታገልን ነው በሚባልበት ወቅት የፍትህ ሥርዓቱ ያሳየው ድክመት ተለቀቁ የተባሉትን እና ቤተሰባቸውን ጨምሮ ችግር ላይ እንዲወድቁ አድርጓቸዋል ይላሉ፡፡
ዶክተር ቆስጠንጢኖስ በመፍትሄነት የሚያስቀምጡት ሙስናን ለመዋጋት በጣም የዳበረ የሲቪል ማህበረሰብ ማስፈለጉን ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ለምሳሌ እድሮች፣ የገዳ ሥርዓትና የመሳሰሉት ወደ 199 ሺ እንደሚሆኑ ይጠቅሳሉ፡፡ እነዚህ እኤአ በ2005 ‹የኢትዮጵያ ሲቪል ሶሳይቲው ምን ይመስላል› በሚል ጽንሰ ሐሳብ ለአውሮፓ ህብረት ጥናት ስንሠራ የመዘገብናቸው ናቸው ይላሉ፡፡
ኢትዮጵያ የዳበረ ሲቪል ማህበረሰብ ያላት እንደመሆኗ ይህን ማህበረሰብ ሙስና ለመቆጣጠር ተግባር አጋር ሁኑ ቢባሉ ትልቅ አስተዋጽኦ እንደሚያበረክቱ ይጠቁማሉ፡፡
ዶክተር ቆስጠንጢኖስ እንዳብራሩት፤ መንግሥት እንደዚህ አይነቶችን ማህበራት የሚያቀርብ ከሆነ፣ ሲቪል ማህበረሰቡ ወደ ዴሞክራሲ ጥያቄ መሄዱ አይቀርም፡፡ በዚህ ምክንያት መንግሥት ይህንን አልፈለገም፡፡ ምክንያቱም ሁልጊዜ ተቃዋሚዎች የሚወጡት ከሲቪል ማህበረሰብ ነውና፡፡ አጀንዳ ይዘው ነው የሚወጡት፤ ለምሳሌ ሙስና አጠፋለሁ ብለው ሊነሱ ይችላሉ፡፡ ወይም ደግሞ እድገት አመጣለሁ ብለው ሊሆን ይችላል፡፡
እንደ ዶክተር ቆስጠንጢኖስ ገለጻ፤ የመገናኛ ብዙኃን በራሳቸው ትልቅ ድርሻ ያለባቸው ቢሆንም እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ስለሙስና እንኳ በወጉ አይዘግቡም ነበር፡፡ ለምሳሌ የምርመራ ጋዜጠኝነትን ለአብነት ብንወስድ የአሜሪካው ፕሬዚዳንት እንዲመረጡ ያደረገችው ሩሲያ ናት የሚለውን እነዋሽንግተን ፖስት፣ እነኒውዮርክ ታይምስ ናቸው መጀመሪያ ያወጡት፡፡ ከዚያ በኋላ ነው ልዩ ዓቃቤ ህግ ተመድቦ ዓቃቤ ህጉ ምርመራ የጀመረው፡፡ የመገናኛ ብዙኃኑ የምርመራ ዘገባ ሲሠራ ደግሞ ብዙ ነገር መውጣት ይጀምራል፡፡
በኢትዮጵያ ውስጥ ግን የመንግሥት ሚዲያው ራሱ እንደዚህ አይነት ሥራ ሊሠራ የሚችልበት ሀብትም የለውም፡፡ በመሰረቱ የተሻለ ደመወዝ ተከፍሏቸው የምርመራ ዘገባ ሊሠሩ የሚችሉ ሊኖሩ ይገባል፡፡ ዋናው ነገር የምርመራ ጋዜጠኝነት ነው አስፈላጊው፡፡
‹‹ዋናው ጉዳይ ህዝቡን ማስተማር ማስፈለጉ ነው›› የሚሉት ዶክተር ቆስጠንጢኖስ፣ አንድ ኢትዮጵያዊ አገልግሎት ፍለጋ ቀበሌ ሄዶ አገልግሎት ለማግኘት እምቢ ከተባለ የት ነው መሄድ ያለበት፤ ማንስ ዘንድ ነው አቤት ማለት የሚጠበቅበት›› ሲሉ ይጠይቃሉ።፡
የፍትህ ሥርዓቱን የማጠናከር አስፈላጊ ነትንም ያመለክታሉ፡፡ ምክንያቱም ገንዘብ ያላቸው ሰዎች ዳኛ ፊት ቀርበው ይታሰራሉ ማለት ዘበት ነው፡፡ ብዙዎች ‹‹የታሰራችሁት በቂ ነው›› ተብለው ተለቀዋል፡፡ ሲሉ ያብራራሉ፡፡
‹‹ኢትዮጵያ ውስጥ ማሰር ከደርግ ጀምሮ ባህል ሆኗል፡፡ ፍርድ ቤት ቀጠሮ በማራዘምም ማመላለስ ተለምዷል፡፡ ይህ ደግሞ መንግሥት ራሱ ያደረጀላቸው የሌብነት መስመር ነው፡፡ በቢሊዮን የሚቆጠር ብር ጠፋ ሲባል ‹እንዴ መንግሥት አለ ወይ?› ያሰኛል፡፡ በመሆኑም ዝርፊያው የተደራጀ ይመስላል፡፡ የውስጥ ኦዲተሩም ከእነሱ ጋር ይስማማል፤ ይካፈላልም» ሲሉ ያብራራሉ፡፡
እንደ እርሳቸው አነጋገር፤ይህን መጥፎ ልምድ መግታት ያስፈልጋል፡፡ በመንግሥት በኩል በየቀኑ ኤጀንሲ፣ ኮርፖሬሽን ተቋቋመ፤ የሚል አዋጅ ይሰማል፡፡ የግሉ ዘርፍ መሥራት የሚችለውን ነው መንግሥት ገብቶ እየሠራ የሚገኘው ፡፡ ይህ መሆን የለበትም፤ በራሱ ዝርፊያ ነው፡፡ የመንግሥት የልማት ድርጅቶች መቀነስ አለባቸው በሚባልበት በዚህ ጊዜ በመንግሥት አካላት መሠራቱ አስፈላጊ አይደለም፡፡
ዶክተር ሙሉጌታ በበኩላቸው በኢኮኖሚ ማደግ ሙስና እንዳይከሰት ዋስትና አይሆንም ይላሉ፡፡ ዛሬ በሙስናው ወንጀል ከፍተኛ ደረጃ ላይ ያሉት እነ ናይጄሪያ እንዲሁም ደቡብ አፍሪካ በኢኮኖሚያቸው የላቁ መሆናቸውን በመጥቀስ በኢኮኖሚ ማደግ ሙስናን እንደማያስቀረው ያስገነዝባሉ፡፡ ‹‹በኢኮኖሚ ማደግ ብቻውን መፍትሄ ሊሆን አይችልም፤ በራሱ የተስተካከለ ሥነ ምግባር ይፈጥራል ማለትም አይደለም ሲሉ ያብራራሉ፡፡
‹‹አድገዋል የሚባሉ የእስያ አገራት መልካም ሥነ ምግባር ያላቸው ህዝቦች መሆናቸውን በብዙ አጋጣሚዎች ማስተዋል ችያለሁ፡፡ ሲንጋፖርን፣ ታይላንድን፣ ኮሪያን፣ ህንድን፣ ባንኮክን እንዲሁም ቻይናን ጎብኝቻለሁ›› የሚሉት ዶክተር ሙሉጌታ፣ ህዝቡ ከምንም በላይ ሥራውን አክባሪ መሆኑን ይጠቅሳሉ፡፡
እኛ ከዚህ አኳያ ራሳችንን ስንፈትሽ ገና ብዙ መጣል ያለብን አላስፈላጊ ግታንግት አለ ሲሉም ይገልጻሉ፡፡ መገንባት ያለብን በርካታ ጉዳዮችም አሉ፤ በዚህም ሁሉንም አካላት ማሳተፍ እንደሚገባም ይጠቁማሉ፡፡ ሁሉም ህብረተሰብ መብቱንና ግዴታውን ሊያውቅ፣ አገሪቱ የእኔ ናት የሚል ስሜት ሊያዳብር እንደሚገባም ያስገነዝባሉ፡፡
ተንታኞቹ በቅርቡ ክሳቸው እየተቋረጠ ከእስር በተፈቱት የሙስና ወንጀል ተጠርጣሪዎች ላይ የተለያየ አተያይ ቢኖራቸውም፤ ሙስናን በማስወገድ አስፈላጊነት ላይ ግን ተመሳሳይ አቋም አላቸው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ እንዳሉትም ሙስና በመንግሥት አቅም ብቻ የሚወገድ ባለመሆኑ ሁሉም የየራሱን ድርሻ መወጣት ይኖርበታል፡፡

አስቴር ኤልያስ

Published in ፖለቲካ

በኢትዮጵያ የተለያዩ ከተሞች የከተሞች የመሰረተ ልማት ማስፋፊያ ፕሮጀክት እየተካሄደ ይገኛል፡፡በፕሮጀክቱ ቅድሚያ የሚሰጣቸው የድንጋይ ንጣፍ (cobblestone) መንገድ፣ የፍሳሽ ማስወገጃ ቦዮች ፣ የፍሳሻና ደረቅ ቆሻሻ ማስወገጃ ፣የገበያ ቦታ ማሻሻል ፣የፓርክ ልማት ፣ የድልድይና የውሃ መውረጃ ቦይ፣ የውስጥ ለውስጥ የጠጠር መንገዶች፣ የመንገድ መብራት ፣የወንዝ ገመገም መከላከያ ፣ የመጠጥ ውሃ አቅርቦት፣ የእግረኛ መንገድ እና የአውቶብስ መናኸሪያ ሥራዎች ናቸው፡፡በዚህም በአንደኛው የከተሞች የመሰረተ ልማት ማስፋፊያ ፕሮጀክት በርካታ ተግባሮች ተከናውነዋል፡፡
ሁለተኛው የከተሞች መሰረተ ልማት ማስፋፊያ ፕሮግራም ከ2007 ዓ.ም ጀምሮ ተግባራዊ እየተደረገ ይገኛል፡፡ ይህ ፕሮግራም ከአዲስ አበባ በስተቀር 26 አዳዲስ ከተሞችን በመጨመር በአጠቃላይ በ44 ከተሞች በ556 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ወጪ ነው የሚተገበረው ፡፡
የኢፌዴሪ የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር ዓመታዊ የከተሞች መገምገሚያ መስፈርቶችን በማዘጋጀት የ2009 እና 2010 ዓ.ም የከተሞች የፕሮጀክት አፈፃጸም ሰሞኑን ገምግሟል፡፡ የግምገማውን አንኳር ነጥቦችና ቀጣይ አቅጣጫዎችን አስመልክቶ በኢፌዴሪ የከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር የከተሞች ገቢ ማሻሻያ ፈንድ ሞቢላይዜሽንና ፋይናንስ ቢሮ ኃላፊ ከሆኑት ከአቶ አምላኩ አዳሙ ጋር ያደረግነውን ቃለ ምልልስ እንደሚከተለው አቅርበነዋል፡፡
የሁለተኛው የከተሞች መሰረተ ልማት ማስፋፊያ ፕሮግራም አጠቃላይ የፕሮጀክት አፈፃፀም
በ2007 ዓ.ም ከተያዙት ፕሮጀክቶች ውስጥ ሙሉ በሙሉ በማጠናቀቅ በጥሩ ደረጃ ላይ የተቀመጡ ከተሞች አሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥም ከክልሎች የትግራይ ክልልን እንዲሁም በከተማ ደረጃ ጅግጅጋ ይጠቀሳል፡፡ ደካማ የፕሮጀክት አፈፃፀም ከታየባቸው ደግሞ ጋምቤላና የሀረሪ ክልል ይገኙበታል፡፡
በ2008 ዓ.ም በክልል ደረጃ አማራ ከ2007 ዓ.ም በተሻለ መልኩ ፕሮጀክቶችን በመፈፀም ትልቅ ለውጥ እምጥቷል፡፡ የኦሮሚያ ክልል በአንፃሩ በ2007 ዓ.ም ከነበረው አፈፃፀም ዝቅ ብሎ ተገኝቷል፡፡ ይህ የሆነበትም ዋነኛ ምክንያት በክልሉ አንዳንድ አካባቢዎች ላይ ሰላምና መረጋጋት ባለመኖሩ ነው፡፡ የአመራር ቁርጠኝነት መሳሳትም በፕሮጀክት አፈፃፀሙ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ አሳድሯል፡፡ የደቡብ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች ክልል በ2007 ዓ.ም የነበረውን ዝቅተኛ አፈፃፀም አሻሽሏል፡፡ትግራይ እንደ ክልልና ጅግጅጋ እንደ ከተማ በፊት ከነበራቸው የፕሮጀክት አፈፃፀም በመጠኑ ቀንሰዋል፡፡
በ2009 ዓ.ም የከተሞች የመሰረተ ልማት ማስፋፊያ ፕሮጀክቶች አፈፃፀም ሲታይ አንዳንድ ልምድ ያላቸው ከተሞች ጥሩ አፈፃፀም አሳይተዋል፡፡ ከእነዚህ ውስጥም የአማራ ክልል ከተሞች ይገኙበታል፡፡ከክልሉ 11 ከተሞች ውስጥ 91 በመቶው ፕሮጀክታቸውን አጠናቀዋል፡፡ በኦሮሚያ ክልል ካላቸው ፕሮጀክቶች በተጨማሪ ሌሎችንም በማካተት ከእቅድ በላይ ፈፅመዋል፡፡ ይሁን እንጂ የአሶሳና የጋምቤላ ከተሞች የፕሮጀክት አፈፃፀም ዝቅተኛ እና አሳሳቢ ሆኗል፡፡ በ44 ከተሞች ከተያዙ ፕሮጀክቶች ውስጥ 2ሺ679 ፕሮጀክቶች ለማከናወን ታቅዶ 2ሺ368 ወይም 88 በመቶውን መፈፀም ተችሏል፡፡
የ2010 ዓ.ም የአስር ወር የፕሮጀክት አፈፃፀም ሲገመገም በሁሉም ከተሞች ላይ ቁልፍ ችግሮች ታይተዋል፡፡ ለዚህም ተጠቃሹ ምክንያት በአገሪቱ ውስጥ ከፍተኛ ሰላምና መረጋጋት ባለመኖሩና ፕሮጀክቶቹን ለማከናወን የሚቻልበት ምቹ ሁኔታ ባለመፈጠሩ ነው፡፡ በአመራሩ በኩል ፕሮጀክቶችን ለመፈፀም ቁርጠኝነት ማነስም ለፕጀክቶቹ በጊዜ አለመጠናቀቅ ተጨማሪ ምክንያት ሆኗል፡፡
የሠራተኛ በተደጋጋሚ መልቀቅ ፣ በአንዳንድ ክልሎች የከተማ አመራሩም ሆነ ሙያተኛው በየጊዜው መቀያየር፣ ፕሮግራሙን መፈፀም የሚችል ጠንካራ አደረጃጀት በከተሞች አለመኖር፣ የማስፈፀም አቅምና የአመራር ብቃት ማነስም በፕሮጀክቶቹ አፈፃፀም ላይ ተፅዕኖ አሳድረዋል፡፡ በዚህም ምክንያት ከጅግጅጋ ከተማ በስተቀር ሌሎቹ ፕሮጀክታቸውን ከሃምሳ በመቶ በታች ነው ፈጽመው የተገኙት፡፡
ክልሎቹና ከተሞቹ የተለያየ አፈፃፀም ሊኖራቸው የቻለበት ምክንያት
የፕሮጀክቶቹ አፈፃፀም ክልሎች እንዳላቸው የከተማ ብዛትና የፕሮጀክት ብዛት ይወሰናል፡፡ የየከተሞቹ ፕሮግራሙን የማስፈፀም አቅምና የአመራር ቁርጠኝነትም በፕሮጀክት አፈፃፀሙ ላይ ልዩነት እንዲኖር አስተዋፅኦ አድርጓል፡፡
ፕሮጀክቶችን በመፈፀም ረገድ በክልልም ሆነ በከተማ ደረጃ በርካታ አመርቂ ሥራዎች የተሰሩ ቢሆንም ፕሮጀክቶቹን በተያዘላቸው የጊዜ ገደብና እቅድ መሰረት ሙሉ በሙሉ ከመፈፀም አንፃር ግን የሚፈለገውን ያህል ውጤት ማምጣት አልተቻለም፡፡ በየደረጃው ያለው አመራርና ባለሙያ ቁርጠኛ ሆኖ ቢሰራ ኖሮ ፕሮጀክቶቹን ሙሉ በሙሉ መፈፀም የሚቻልበት ዕድል ሰፊ ነበር ፡፡
በተደጋጋሚ ዝቅተኛ የሆነው የጋምቤላ ከተማ የፕሮጀክት አፈፃፀም
የጋምቤላ ክልል በተደጋጋሚ ፕሮጀክቶችን በመፈፀም ረገድ አፈፃፀሙ ዝቅተኛ ሊሆን የቻለው የአመራር ቁርጠኝነት ችግሮች በመኖራቸው ነው፡፡ በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ በኩል የሚደረጉ ድጋፎችን ተጠቅሞ አደረጃጀትን በማስተካከልና ህብረተሰቡን በማሳተፍ ፕሮግራሙን ውጤታማ ለማድረግ ያለውን አቅም አሟጠው ሊጠቀሙ አልቻሉም፡፡ በዚህም ምክንያት ክልሉ በ2008 ዓ.ም ከፕሮግራሙ እስከ መውጣትም ደርሶ ነበር፡፡
በአሁኑ ወቅትም ክልሉን በተለየ መልኩ መደገፍ እንደሚገባ መግባባት ላይ ተደርሷል፡፡ ሃዋሳ በዚህ ፕሮግራም ላይ ለውጥ እያመጣች ያለች ከተማና የጋምቤላ እህት ከተማ በመሆኗ እንድትደግፍ ኃላፊነት ተሰጥቷታል፡፡
ፕሮግራሙ ውጤታማ እንዳይሆን
ያደረጉ ክፍተቶች
ከክልል እስከ ከተማ የሚገኘው አመራር በቁርጠኝነት ፕሮግራሙን መያዝና ማስፈፀም አልቻልም፡፡ የክልል የሚመለከታቸው ቢሮዎች በቅንጅት የተሟላ ድጋፍና ክትትል አላደረጉም፡፡ ፕሮግራሙን መፈፀም የሚችል ጠንካራ አደረጃጀት በከተሞች አልተፈጠረም፡፡
የአካባቢና ማህበራዊ ደህንነት ጉዳዮች ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ፋይዳቸው የጎላ ስለመሆኑ በየደረጃው ያለው አመራር የተሟላ ግንዛቤ ሊኖረው አልቻለም፡፡ አመራሩ አፈፃፀማቸው ዝቅተኛ ለሆኑና መዘግየት ለታየባቸው ፕሮጀክቶች የተለየ ትኩረት በመስጠት ድጋፍና ክትትል አላደረገም፡፡ በዚህም ፕሮጀክቶች ወደቀጣይ በጀት ዓመት ተሸጋግረዋል፡፡ የፕሮጀክት አፈፃፀም አዝጋሚ እና የበጀት አጠቃቀምም አነስተኛ ሆኗል፡፡ የከተሞች የገቢ አሰባሰባቸው ከእቅድ አንፃር አነስተኛ ሆኖ በመገኘቱም በእቅዱ መሰረት ጠንክሮ ገቢን መሰብሰብ አልተቻለም፡፡ የዕቅድና የሪፖርት አቀራረብ የተቀናጀ ያለመሆን ፣ በክልልና በከተሞቹ ወቅታዊና የተደራጀ መረጃ አያያዝ ሥርዓት በተገቢው ሁኔታ ያለመኖርና ሌሎችም ፕሮጀክቶቹ በአግባቡ እንዳይፈፀሙ ተፅዕኖ ያሳደሩ ችግሮች ናቸው፡፡
የፕሮጀክት አፈፃፀሙን ለማሻሻል
በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ያለው የክትትል ቡድን በዘንድሮው በጀት አራት ጊዜ መስክ በመውጣት ለከተሞች ልዩ ድጋፍ እንዲሰጥ ተደርጓል፡፡ ፕሮግራሙ በቀጣይ ዓመት የሚጠናቀቅ በመሆኑም ከተሞች የተመደበላቸውን በጀት በአግባቡ መጠቀም ካልቻሉ ያልተጠቀሙበት ገንዘብ ተመላሽ ስለሚሆን እንዲጠቀሙበት ግፊት ተደርጓል፡፡እቅድ አዘገጃጀት ላይ የጥራት ጉድለት በመኖሩ ከተሞች ብቃትና ክህሎት ያለው እቅድ በስታንዳርዱ መሰረት ማዘጋጀት እንዲችሉ በተደጋጋሚ የአቅም ግንባታ ስልጠናዎች ለአመራሮችና ለባለሙያዎች ተሰጥቷል፡፡
ለፕሮጀክት ማከናወኛ የሚሆን በጀት ለከተሞች በቶሎ እንዲለቀቅ የራሳቸውን በጀት ያፀደቁ ክልሎች ሌሎች ክልሎችን መጠበቅ ስለማይኖርባቸው በጀቱ ለከተሞቹ በቶሎ የሚደርስበት ሁኔታ እንዲመቻች ከገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር ጋር መግባባት ያስፈልጋል፡፡ ካለው የኑሮ ውድነትና ከፕሮጀክቱ አድካሚነት አንፃር የክልል የአማካሪ ቡድን ደመወዝ ማስተካከያ ለማድረግ ተሞክሮ ሳይሳካ ቀርቷል፡፡ ወደፊት ግን ይህ የሚስተካከልበት ሁኔታ ይመቻቻል፡፡
ከፕሮጀክቶች ጥራት ጉድለት ጋር በተያያዘ የሚገነቡ መሰረተ ልማቶች ምን ያህል ጥራት እንዳላቸው በፌዴራል የክትትል ቡድኑ አማካኝነት በየከተሞቹ በመዘዋወር እየተሰሩ ያሉ ፕሮጀክቶች በተጨባጭ በስታንዳርዱ መሰረት እየተከናወኑ ስለመሆኑም ክትትል ተደርጓል፡፡ እነዚህንም ጉዳዮች ከተሞቹ በባለቤት በመወሰድ ሊሰሩ ይገባል፡፡ የግንባታ ሥራዎች ላይ የጥራት መጓደል ሲኖር ሊወሰዱ የሚገባቸውን እርምጃዎች በውላቸው አካታው መሄድ ይኖርባቸዋል፡፡ ለአነስተኛና ጥቃቅን ኢንተርፕራይዞች የሚሰጡ ሥራዎች ጥራትን አስጠብቀው እንዲሰሩ ማድረግ እንዲሁም የአነስተኛና ጥቃቅን ማህበራት አባላትን ክህሎት መገንባት ያስፈልጋል፡፡በዚህ ረገድ ከተሞች የአነስተኛና ጥቃቅን ኢንዱስትሪዎች ወደ ሥራ ከማስገባታቸው በፊት አቅማቸውን መገንባት ይኖርባቸዋል፡፡
ፕሮግራሙን በተሻለ መልኩ ለመፈፀም
የተቀመጡ አቅጣጫዎች
ፕሮጀክቶቹ በወቅቱ መጠናቀቅ ሲገባቸው ባለመጠናቀቃቸው የመልካም አስተዳደር ችግር መሆናቸው የማይቀር ነው፡፡ ህብረተሰቡ ሊጠቀምበት የሚችለውን ዕድል የበለጠ የሚያሳጣ በመሆኑ በዚህ ጉዳይ ላይ ሰፊ ክፍተት እንዳለ ተገምግሟል፡፡ በተለይም ባለፉት አራት ዓመታት የከተሞች የፕሮጀክት አፈፃፀም በጥንካሬና በድክመት ተለይቷል፡፡ በዚህ ዓመት መጠናቀቅ ያለባቸው ፕሮጀክቶች ወደ ቀጣዩ ዓመት እንዳይሸጋገሩም ከስምምነት ላይ ተደርሷል፡፡ ለዚህም የ44ቱ ከተማዎች ከንቲባዎችና የየክልሉ ከተማ ልማትና ቤቶች ቢሮ ኃላፊዎች ፕሮግራሙ ሊጠናቀቅ መሆኑን በመረዳት ፕሮጀክቶቻቸውን በታሰበው ጊዜ ለማጠናቀቅ ቁርጠኝነታቸውን ገልፀዋል፡፡
ከተሞች በቀጣይ ፕሮጀክቶቻቸውን መፈፀም የሚያስችላቸውን እቅድ እንዴት ማዘጋጀት እንዳለባቸው መግባባት ላይ ተደርሷል፡፡ በዚህም መሰረት ከተሞቹ የሦስት ዓመት እቅድ እንዲያዘጋጁ አቅጣጫ ተሰጥቷል፡፡ ፕሮግራሙን ለመምራት የፌዴራል ስትሪንግ ኮሚቴና የየክልሉ የስትሪንግ ኮሚቴ ጠንካራ የጋራ ፎረም ለመመስረት ስምምነት ላይ ደርሰዋል፡፡ በየከተሞቹ ያሉትን አፈፃፀሞች እያንዳንዱ የክልል ስትሪንግ ኮሚቴ መቆጣጠርና መምራት እንዳለበትም መግባባት ተችሏል፡፡
ከተሞች ፕሮጀክቶቻቸውን ለማስኬድ የሚያስችላቸውን ገቢ በአግባቡ እየሰበሰቡ አይደለም፡፡ በመሆኑም በየክልሉ የሚገኙ የገቢ ባለስልጣን መስሪያ ቤቶች ከተሞች ገቢያቸውን እንዳይሰበስቡ ያላስቻላቸውን የክህሎትና የአቅም ክፍተት በመለየት ትኩረት ሰጥተው ሊሰሩ እንደሚገባ አቅጣጫ ተሰጥቷል፡፡ በፕሮጀክቶች ክንውን ሂደት ከአየር ንብረት ለውጥ ጋር የተያያዙ አካባቢያዊና ማህበራዊ ደህንነት ጥበቃ ጋር በተያያዘ ደግሞ የየክልሉ አካባቢ ጥበቃ ባለስልጣን አፅንኦት ሰጥቶ መስራት እንዳለበት ተጠቁሟል፡፡ በአጠቃላይ የስትሪንግ ኮሚቴ አባላት ለፕሮግራሙ ስኬት ጠንካራ ሆነው በጋራ መስራት እንዳለባቸው አቅጣጫ ተሰጥቷል፡፡

አስናቀ ፀጋዬ

Published in ኢኮኖሚ

የአውሮፓ ህብረት እ ኤ አ በ 2008 ከተከሰተው የምጣኔ ሀብት ቀውስ ወዲህና ከአረቡ ዓለም ነውጥ በኋላ በአሁኑ ወቅት በስደተኞችና በብሪታኒያ የፍቺ ጥያቄ እጅጉን እየተፈተነ ይገኛል። ለመሰል ቀወሶቹ መፍትሄ ለማኖር ደፋ ቀና እያለ ባለበት ሂደትም ከሰሞኑ ሌላ የራስ ምታት ተጨምሮበታል። መርሁን በተለይ ስደተኞችን የሚመለከተውን ፖሊሲ የሚነቅፉ እንዲሁም የአብዛኞቹን አባል አገራት የጋራ መገበያያ ዩሮን ለመጠቀም ዳተኛ የሆኑ ፓርቲዎች ከወደ ሮም ብቅ ብለውበታል።
ፀረ የአውሮፓ ህብረት አቋም ያላችው ብሔረተኛ ፓርቲዎች ቀስ በቀስ በቀጠናው መስፋፋታቸውና በተለይም በዩሮ ገንዘብ ተጠቃሚ የሆኑ አገሮች የሚከሰተው የበጀት ጉድለትና የእዳ ጫና ቀውስ ህብረቱን እጅግ አስመርሮታል። ቀውሶቹን ተከትሎም ምናልባት ከህብረቱ የወጣችውን የብሪታንያን ፈለግ ለመከተል የሚያስቡ ከዩሮ ተጠቃሚ አባል ሀገራት ማህበር ወይም ደግሞ ከሌሎች ስምምነቶች የሚያፈነግጡ አገራት ሊኖሩ ይችላሉ የሚሉ ስጋቶች መንፀባረቅ ጀምረዋል።
በተለይ የፖለቲካ ምሁራን የህግ አርቃቂዎችና የመገናኛ ብዙኃን በህብረቱ ቀጣይ ህልውና ላይ ጥያቄን የሚያስነሱ ሐተታና ገለፃዎችን ማንፀባረቅ ጀምረዋል። አንዳንዶቹ ወቅታዊ ቀውስ ለመነሳቱ ጀርመንን የመሳሰሉ የህብረቱ ዋነኛ የኢኮኖሚ ባለቤቶችና ዘዋሪዎች ከጋራ ውሳኔ ይልቅ የራሳቸው አቋምና አቅምም ለማንፀባረቅ የመፈለጋቸው ውጤት ነው ይላሉ። ሌሎች በአንፃሩ የህብረቱ አገራት የፖለቲካ አንድነት መርህን አለመረዳታቸውና የየራሳቸው የታሪክ የባህልና ሌሎችም መገለጫዎች ለአንድ አውሮፓ ለመስጠት ዳተኛ መሆናቸው እንደሆነም ያሰም ሩበታል።
የኢኮኖሚ ምሁራኑ በበኩላቸው «ወቅታዊው የህብረቱ ቀውስ ሌላ ሳይሆን ህግን በአግባቡ የመተግበርና ያለመተግበር ድምር ውጤት ነው» ይላሉ። እንደ ኢኮኖሚስቶቹ ገለፃም የህብረቱ አባል አገራት የምጣኔ ሀብት ውህደታቸውን ጠንካራና የተሳካ ለማድረግ እ.ኤ.አ 1997 ያፀደቁትና 2005 በጀርመንና በፈረንሳይ ጠያቂነት ማሻሻያ ቀርቦበት ተሻሽሎ የቀረበው የምጣኔ ሀብት ህግ የልዩነትና ወቅታዊው ቀውስ መነሾ ነው።
ይህ ህግ አባል አገራት በዓመት ውስጥ ከሚኖራ ቸው በጀት፤ የሚኖረው ጉድለት በዓመት ከሚያመ ርቱት ጠቅላላ ምርት 3 በመቶ መብለጥ እንደሌለበት ይደነግጋል። የአባል አገራቱ ጠቅላላ ብሔራዊ የመንግሥት ዕዳም በዓመት ከሚያመርቱት ጠቅላላ ምርት ከ60 በመቶ በላይ መሆን እንደሌለበት ያስጠነቅቃል።
«ይሁንና ይህን ህግ ተግባራዊ የሚያደርጉ አገራት ጥቂቶች ናቸው፤ ለዚህም ምክንያቱ አብዛኞቹ በዕዳ ጫና ቀውስ ውስጥ መዘፈቃቸው ሲሆን፤ ይህ ደግሞ ዓመታትን አልፎ ዛሬ ላይ ከህብረቱ ጋር እንዲፋጠጡ አድርጓቸዋል ይላሉ።
ሲ ኤን ኤን ቲም ሊስተርም፤ በእርግጥም ህብረቱ አባል አገራት ዳግም በኢኮኖሚው ውስጥ ስለ መግባታቸው ያትታል። ከስድስት ዓመታት በፊት ፖርቹጋል፣ አየርላንድ፣ ግሪክ እና ስፔን በተከሰተው የምጣኔ ሀብት ቀውስ ዛሬም መደገሙም የሚያስ ታውሰው ዘገባው፤ በአሁን ወቅት ፖላንድ ሃንጋሪ፤ ኢጣሊያን ግሪክና ስፔን የቀውሱ ተጠቂዎች መሆናቸውን ያስቀምጣል። የህብረቱ የወቅቱ ቀውስ ቀደም ሲል እንደነበረው ኢኮኖሚያዊ ብቻም ሳይሆን ፖለቲካዊ የሆኑ የፖሊሲ ጥያቄዎች ማስከተሉ የህብረቱና አባል አገራቱን ህልውና አሳሳቢ ያደርገዋል» ይላል።
ፖል ጉድማንን የመሳሰሉ የፖለቲካ ጉዳዮች ፀሃፍት በአንፃሩ፤ ወቅታዊው ችግር በህብረቱ ውስጥ ዴሞክራሲ ያለመኖሩንና በርካታ የቀጣናው እቅድና ፍላጎቶች በህብረቱ ፓርላማ አልያም ከቀጣናው ህዝብ ሳይሆን በብሄራዊ መንግሥቱ ፍላጎት የሚወሰኑ የመሆናቸው ውጤት መሆኑን ይገልፃሉ።
እንደ ፀሃፊው ገለፃ፤ ህብረቱ ጠንካራ አመራር ብቃት ያላቸው ፖለቲከኞች ቢኖሩትም ከእነሱ ይልቅ ለግል እቅድና ፍላጎታቸው የቆሙና የቀጣናውን ጉዳዮች ሳይቀር በራሳቸው የሚወስኑ ናቸው። አንዳንዶች በአንፃሩ ህብረቱ እንዲዳከም ከጀርባ ሴራ የሚያሴሩ ሲሆን፤ ይህን በመቀመር ቀዳሚ ተወንጃይ የሆነችው ደግሞ ሩሲያ ናት። የኦስትሪያ ብሮድካስት ኦርድ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ከሰሞኑ ያደረጉትን ጉብኝት ተከትሎ ይህን ጥያቄ ለሞስኮው አለቃ ፕላድሚር ፑቲን ያቀረበ ሲሆን፤ ፕሬዚዳንቱም ሩሲያ ውንጀላውን ፈፅሞ እንደማትቀበለውና ህብረቱን ለመከፋፈል አንድም ተግባር አለመፈፀሟን፤ ህብረቱ የአገሪቱ ዋነኛ የንግድና የኢኮኖሚ አጋር መሆኑን መናገራቸውን አመላክቷል።
የተለያዩ የፖለቲካና የፖሊሲ ጉዳዮች ላይ ሰፊ ትንታኔ በመሥራት የሚታወቀው የአሜሪካው የፖለቲካ ካምፓኒ ፀሃፊ ማቲው ካሚኒስኪ በአንፃሩ ከሴራ ይልቅ የአገራት ጫና መኖሩን ይገልፃል። ይሁንና የቀውሱ ዋነኛ ምክንያት ህብረቱ በራሱ መከወን የነበረበትን ተግባር ያለመከወኑ መሆኑን ያስረዳል።
እንደ ፀሃፊው ገለፃ፤ በተለይ እንግሊዝ ከሁለት ዓመት በፊት ከህብረቱ ራሷን ለማፋታት ከወሰነች ጊዜ ጀምሮ የፖለቲካ ውጥረት ታፍኗል። በእርግጥም አውሮፓውያኑ ከብሪታኒያ የፍቺ ጥያቄ በኋላ ለህብረ ታቸው በጋራ ለመቆምና ፍቅር እንዳላቸው ለማሳመን ሲዳዱ ተስተውለዋል። ይሁንና የአሜሪካው
ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ፍቅራቸውን ውሃ ቸልሰውበታል። ፕሬዚዳንቱ በተለይም ህብረቱም ሆነ አውሮፓውያን እጅጉን ከሚያፈቅሩት የፓሪሱ የአየር ንብረት ስምምነት በተጨማሪ በዲፕሎማሲው መስክ ከሚኮሩባቸው ተግባራት አንዱ ከሆነው የኢራን የኒውከሌር ስምምነት አገራቸውን ማስውጣ ታቸውና የአባል አገራትን ህብረት ሸርሽሮታል።
ከዚህ በተጓዳኝ «አውሮፓውያኑ ከእንግሊዝ የፍቺ ጥያቄ በኋላ ህብረትና ስነልቦናቸውን ለማጠናከር መሥራትና የተበላሸውንም በአፋጣኝ ለመጠገን መትጋት ነበረባቸው፤ ይሁንና ይህን ለማድረግ ምንም አልሠሩም የሚለው ፀሃፊው፤ በተለይ ባለፈው ዓመት በፈረንሳይ በተካሄደው ምርጫ የኢማኑኤል ማክሮን አሸናፊ ሆኖ ወደ ሥልጣን መምጣት ለህብረቱ ዳግም ውህደትና ኃያልነት መልካሙን ዜና ቢያበስርም ውጤቱ ግን ዛሬ ላይ በአደባባይ አይታይም።
የአሶሽየትድ ፕሬስ የቢዝነስ ጉዳዮች ተንታኙ ዴቪስ ሙህዝ በበኩሉ፤ ከሰሞኑ ከአውሮጳ ህብረት እንዲሁም ከዩሮ መስራች ሀገሮች አንዷ በሆነችው ኢጣሊያ ባለፈው መጋቢት ወር በተደረገ ምርጫ ከፍተኛ ድምፅ በማግኘት የፖለቲካ ሥልጣኑን በይፋ የተቀላቀሉት ፓርቲዎች የአውሮፓውያኑንና የህብረ ታቸውን ቀውስ ይበልጥ አጡዞታል። የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በብረትና በአሉሙኒየም ምርቶች ላይ የንግድ ቀረጥ ማሻሻያን በህብረቱ ላይ መጣላቸውንና የብሪታኒያ ፍቺ መቃረብ ደግሞ የቀጣናውን ቀውስ ይበልጥ አጋግሎታል» ነው ያለው
ዶክተር አንጀሎ ክሪስግሎስ የመሳሰሉ የፖለቲካ ጉዳዮች ፀሃፍትም ብሔረተኛ ፓርቲዎች አውሮፓን እያጥለቀለቁና አውሮፓውያንም ወደ አዲሱ የፖለቲካ ምህዳር እየተጓዙ ስለመሆናቸው ያትታሉ። የብሄርተኛ ፓርቲዎች እያደር ማደግ ደግሞ የፖሊሲ መውድቅ የህዝብ ስጋት ግልፅ ውጤት መሆኑን የሚገልፁት ዶክተሩ፤ ይህንም የህብረቱ አመራሮች ችላ ሊሉት የማይገባ አብይ ስጋት መሆኑን ያሰምሩበታል። በመፍትሄነትም ጠንካራና ፈጣን የለውጥ እቅድ መተግበር የግድ እንደሚል ያመላክታሉ።
የፈረንሳዩ ፕሬዚዳንት ማኑኤል ማክሮንን ከሰሞኑ በአውሮፓው ፓርላማ መድረክ ቆመው የለውጥ እቅዳቸውን ባብራሩበት መድረክ፤ መሰል ከህብረቱ ልዩነት እርምጃ ከእርስ በርስ ጦርነት ጋር አመሳስ ለውታል። ከአንድነታችን ይልቅ ልዩነታችን እያሳሰበን ነው፤ ይህ ደግሞ እጅጉን የተሳሳተ ምርጫ ነው» ሲሉም ተደምጠዋል።
የጀርመኑ የውጭ ግንኙነት ካውንስል ዳይሬከተር ዳንኤል ሽዋርዘር በአንፃሩ፤ ጀርመንና ፈረንሳይ አፋጣኝ የሚባል የጋራ ፖለቲካዊ ጥምረት መፍጠር እንዳለባቸው ይወተውታሉ። በተለይም ለህብረቱ ወቅታዊ ቀውስ እልባት መስጠትና የቀደመ የአባል አገራቱን አንድነት በመመለስ ረገድ የሁለቱ አገራት መሪዎች የመሪነት ሚናን መጫወት እንዳለባቸው አብራርተዋል።
የሁለቱ አገራት መሪዎችም ቢሆኑ ህብረቱ የውስጥ ቀውሶቹን መፍታት ከቻለ የውጭ ቀውሶቹ እጅ እንደማያሰጡት ይተማመናሉ። በተለይ ማርኮን የዩሮ ዞን ለውጥ ይረዳል ያሉት እቅድ ለማምጣት መንቀሳቀስ ከጀመሩ ዋል አደር ብለዋል። የጀርመኗ አቻቸው አንጌላ ሜርከልም ቢሆኑ የማክሮንን እቅድ ዘግይተውም ቢሆን ለመቀበል የተገደዱ መስለዋል። እናም አጋርነታቸውን የሚያመለክት አቋም አሳይተዋል። አውሮፓውያኑም በጋራ በመቆም እጣ ፈንታቸውን በጥንካሬቸው እንዲወስኑ መሟገት ጀምረዋል።
ህብረቱም ህልውናው አጣብቂኝ ውስጥ መግባቱን በመረዳት በተለይ የውስጥ ችግሮቹን በሚመለከት በምጣኔ ሀብት ቀውስ ለሚውተረተሩ የዩሮ ዞን ተጠቃሚ የሆኑ አባሎቹ መፍትሄና የፋይናንስ ዘርፉ ለማረጋጋት ዝግጁነቱን አሳይቷል።
በዚህም በምጣኔ ሀብት ቀውስ ለሚውተረተሩ አገራት ኢንቨስትመንት ለማጎልበትና ለመደገፍ 55 ቢሊዮን ዮሮ መድቧል። በዚህ እቅድ መሰረት 27 አባል አገራት 25 ቢሊዮን ዩሮ 2021-2027 ባለው ጊዜ ውስጥ የሚቋደሱ ሲሆን ከአገራቱ መካከል 19ኙ የአንድ መገበያያ ገንዘብ ተጠቃሚዎች ናቸው፤ እነዚህ ሀገሮች የበለጠውን ገንዘብ የሚያገኙ ይሆናል።
ይህን ለማግኘት ግን አገራት ተቋማዊ ለውጦችን ከመተግበር ጀምሮ የጡረታና ሌሎች ፖሊሲያቸውን ዳግም መፈተሽና ለብራስልሱ አስተዳደር ታዛዥና ታማኝ መሆን እንዳለባቸው አስጠንቅቋል። ቀሪው 30 ቢሊዮን ዮሮ ደግሞ፤ በብድር መልክ የሚቀርብና ወለድ የማይታሰብበት ይሆናል። ፈተና መሆናቸው እየቀረ ነው። ፌዴራላዊ የአውሮፓ ህብረትን የሚናፍቁት የማርኮን እቅድም አልጋ በአልጋ እንደማይሆን ብዙዎች ተማምነዋል። በዚህ ወር በሚካሄድ ስብሰባም የዩሮ ዞን ክለሳ እቅድ ፓኬጅና ሌሎች እቅዶች ይቀርባሉ ተበሎ ይጠበቃል። ከስብሰባው በፊት ግን ገና ከወዲሁ አገራት በስደተኞች ጉዳይ ይበልጥ የተለያየ አቋም እንዳላቸው የሚያንፀባርቅ አቋም ታይቶባቸዋል።
በርካታ ወገኖች ግን ወቅታዊ ቀውሶችን በመቃኘት የህብረቱ ህልውና አደጋ ላይ ስለመቆሙ ተስማም ተዋል። አንዳንዶች በአንፃሩ በዚህ ሃሳብ ከመስማማት በፊት የህብረቱን ህልውና የሚጠቁ መውን ጠቅላላ ስብሰባ በጉጉት መጠባበቅን ምርጫቸው አድርገዋል።

Published in ዓለም አቀፍ

“ መቀመጥ መቆመጥ” ይላሉ አበው ሲተርቱ፡፡ ጥሎብኝ መቀመጥ አልወድም፡፡ ምንም ዓይነት ቀጠሮም ሆነ ሌላ ማህበራዊ ጉዳይ ባይኖረኝም ማለዳ ተነስቼ ከተማዋን ማካለል ምርጫዬ ከሆነ ሰነባብቷል፡፡ ከድንጋይ ድንጋይ የምዘልበት ወቅት እየጠወለገ ቢሆንም በፍጥነት እጅ መስጠትን የስንፍና መገለጫ መሆኑን እራሴን አሳምኘዋለሁ፡፡ በመሆኑም ሁልጊዜ ማለዳ ከምኖርበት ሰፈር በመነሳት በትንሹ እስከ አሥራ አምስት ኪሎ ሜትር ደርሶ መልስ እጓዛለሁ፡፡ በነገራችን ላይ በቀን ቢያንስ ለ30 ደቂቃ ያህል በእግር መጓዝ ለጤና ጠቃሚ መሆኑን ከህክምና ባለሙያዎች ስለምሰማ የእግር ጉዞዬ ትርፍ እንጅ ኪሣራ እንደሌለው ተረድቻለሁ፡፡
የጽሁፌ ዋነኛ ማጠንጠኛ ግን በአሁኑ ወቅት የብዙ ወገኖቻችንን ህይወት እየቀማ ያለውን የትራፊክ አደጋ መዳሰስ ይሆናል፡፡ ወቅቱ ክረምት ከመሆኑ ጋር ተያይዞ አደጋዎችም የሚከሰቱበት በመሆኑ ነው፡፡ ዛሬ ዛሬ ኢትዮጵያ ውስጥ በገዳይነታቸው ከሚጠቀሱት ተላላፊና የማይተላለፉ በሽታዎች ባልተናነሰ የመኪና አደጋ አንዱ ገዳይ በመሆን ላይ ይገኛል፡፡
ተምረው ሀገር ይረከበሉ ተብለው የሚጠበቁ ወጣቶች፣ጎልማሶች፣አረጋዊያንና ሌሎችም የህብረተሰቡ አካላት እንደወጡ መቅረት የተለመደ ሆኗል፡፡ በርከት ያለ ቁጥር የያዙት ወገኖቻችንም የአካል ጉዳት ሰለባ ሆነዋል፡፡ ውሱን በሆነው የሀገሪቱ ንብረት ላይም ከፍተኛ ውድመት እየደረሰ ነው፡፡
ለትራፊክ አደጋው ገፊ ከሆኑት ምክንያት መካከል ጠጥቶ ማሽከርከር፣ለእግረኞች ቅድሚያ አለመስጠት፣ እግረኞች በሚጓዙበት ወቅት ግራና ቀኙን አለመመልከት፣ ጎን ለጎን የሚሽከረከሩ መኪናዎችን/ማለትም ተደርበው የሚሽከረከሩ/ መኪናዎችን መዘንጋት፣በሀሳብ ተውጦ የመኪና መንገዶችን ማቋረጥ ይገኙበታል፡፡ እንዲሁም የመኪና መንገዶች መጥበብ፣ የእግረኞችና የተሸከርካሪዎች መንገዶች መደባለቅና የዜብራ መንገዶች ክትትል ማነስ ተጠቀሾች ናቸው፡፡ በተጨማሪም እንደ ቀበቶና ሌሎች ተዛማጅ የቁጥጥር ደንቦች አለመከበር በምክንያትነት መጥቀስ ይቻላል፡፡
ባደጉት ሀገራት ሙዝየም ላይ የገቡ ከ60-70 ዓመት ያስቆጠሩ ተሽከርካሪዎች ከመንገድ ስለመውጣት ኃላፊነቱ በጎደለው ሁኔታ ለማይገባቸው ሰዎች መንጃ ፈቃድ መስጠት አደጋው እንዲይባባስ አድርጓል፡፡ የፌዴራል መንገዶች ባለስልጣን የትራፊክ አደጋውን ለመቀነስ በተለያያ ወቅት መመሪያዎችን ቢያወጣም፣ነገር ግን የመመሪያው ተግባራዊነት ማንኛውም አሽከርካሪ ቀበቶ ማድረግ ግዴታ እንደሆነ ማንኛውም አሽከርካሪ እየነዳ ሞባይል ስልክ ማውራት በህግ እንደሚያስቀጣ ዜብራ መንገዶች ላይ ለእግረኞች ቅድሚያ መስጠት እንደሚገባ ተደንግጎ ነበር፡፡ እንዳቸውም ግን በተግባር ሲውሉ አይታዩም፡፡በተዘዋወርኩባቸው አንድ አንድ ስፍራዎች እነዚህ መመሪያዎች አለመተግበራቸው መታዘብ ችያለሁ፡፡ በርካታ አሽከርካሪዎች ቀበቶ አያደርጉም፣ ያደረጉትም ቢሆን ለደንቡ ያህል ይመስላል፡፡ በህግ አስከባሪው በኩል ተደጋግሞ እንደ ተነገረው ቀበቶ መጠቀም ለእግረኛው ብቻ ሳይሆን አሽከሪካሪውንም ከክፉ አደጋ ይታደጋል፡፡
« ከጠጡ አይንዱ ከነዱ አይጠጡ» የሚለውን የቆየ ይትበሃል እንዳለ « እየነዱ በሞባይል እያወሩ፣ ማውራት፣ከፈለጉ ደግሞ መኪናዋን ወደ ዳር አውጥቶ እንደፈለጉ ያውሩ» የሚለው ቢታከልበት ጥሩ ይመስለኛል፡፡ ምክንያቱም በአሁኑ ወቅት በርካታ አሽከርካሪዎች ቀበቶ ማድረጉን እርግፍ አድርገው የተውት ስለመሰለኝ ነው፡፡ በተለይ የትራፊክ መጨናነቅ በሚኖርበት ጧትና ማታ በተቻለ መጠን የተገኘውን ጠባብ እድል ተጠቅሞ መንገዱን መልቀቅ ሲገባ የቤት ጣጣም ሆነ የፍቅር ወሬ ማውራት ተገቢ አይመስለኝም፡፡ « ለሁሉም ጊዜ አለው»እንደተባለው ለእነዚህ ማህበራዊ መስተጋብሮች ቦታና ጊዜ ብንመርጥላቸው ሁሉንም የሚያግባባ ይመስለኛል፡፡ የዜብራ መንገዶችን በተመለከተም የታዘብኩትን ለአንባቢዎቼ ሳልጠቁም አላልፍም፡፡
የዜብራ መንገዶች ዋነኛ ዓላማ እግረኞችና አሽከርካሪዎች ተጠባብቀው እንዲታላለፉ ይመስለኛል፡፡ በተዘዋወርኩባቸው ሥፍራዎች እንደታዘብኩት ግን በርካታ አሽከርካሪዎች ለእግረኞች ቅድሚያ ሲሰጡ አላስተዋልኩም፡፡ ህፃናት በተለይ ዕድሜ ጠገቦቹ በከዘራ የሚንቀሳቀሱ አረጋውያን የዜብራውን ጠርዝ ይዘው ቆመው እያዩ አንዳችም ርህራሄ የሌላቸውን አሽከርካሪዎች መታዘብ ችያለሁ፡፡ «ህፃናት ተዋቸው ወደኔ ይመጡ ዘንድ »በማለት ፈጣሪ ክብር ለሰጣቸው ታዳጊዎች ያልራራ ልብ ምን ይሉታል? አረጋዊያኑንስ ቢሆኑ በየተሰማሩበት የስራ መስክ የድርሻቸውን ተወጥተው በማረፊያ ጊዜያቸው ለምን ቅድሚያ አያገኙም?
በደንብ አስከባሪው በኩል ህፀፅ መስሎ የታየኝንም መጠቆም እፈልጋለሁ፡፡ የዜብራ መንገዶችን አሽከርካሪዎች ትኩረት ቢነፍጉትም ለእግረኞች ትልቅ ጥቅም እንዳለው እኛ እግረኞች በደንብ እናውቀዋለን፡፡ ዳሩ ምን ያደርጋል መመሪያው ውሎ ሲያድር መከበሩ ቀረ፡፡ የሚመለከታቸው አካላትም ዜብራ መንገዶች ቀደም ሲል የተቀቡት ቀለም በመጥፋት ጥቁር ሰሌዳ መስሎ እየተመለከቱ እርምጃ አልወሰዱም፡፡ እንኳን ዘንቦብሽ እንዲያውም ጤዛነሽ እንደተባለው፣እንኳን የዜብራው መንገድ ምልክት ጠፍቶ ቦግ ብሎ እየታየም እንኳን ደንቡ መከበር ተስኖታል፡፡
በኢትዮጵያ የመንገድ ትራፊክ አደጋዎች አዝማሚያ መንስኤና የሚያስከትሉትን /የሚያስከፍሉትን/ዋጋ በተመለከተ በዘርፉ የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው እአ.አ ከ2006-2015 በአሮሚያና በአዲስ አበባ ከፍተኛ የሞት አዳጋ ተመዝግቧል፡፡
ከፌዴራል መንገድ ባለስልጣን ከፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን የተገኘውን መረጃ መሰረት በማድረግ የተካሄደው ይኸው ጥናት እንደጠቆመው በተለይ በማደግ ላይ የሚገኙ ሀገራት ዋነኛ ተጎጆች እግረኞች ናቸው፡፡ እንደ ጥናቱ ግኝት ከሆነ ለአደጋው መከሰት ከፍተኛውን አስተዋጽኦ የሚያደርጉት በዋናነት አሮጌ ተሽከርካሪዎች ናቸው፡፡ እንዲሁም ጠጥቶ መንዳት፣ በቂ ሥልጠና ሳያገኙ መንጃ ፈቃድ ማግኘትና የትራፊክ መመሪያው ያስቀመጣቸውን ክልከላዎች አለመተግበር ይገኝበታል፡፡ በመሆኑም በአሁኑ ወቅት የትራፊክ አደጋ የህዝብ ጤና እና የልማት ጉዳይ በመሆን ላይ እንደሚገኝ ጥናቱ አመልክቷል፡፡ በአሁኑ ወቅት የትራፊክ አደጋው የመንግስት፣ የሲቪል ማህበረሰብ፣ የቢዝነስና የማህበረሰብ አመራሮችን ትኩረት እየሳበ መምጣቱም አመልክቷል፡፡
በዓለም አቀፍ ጤና ድርጅት ሪፖርት መሰረት በዓለም ላይ በየዓመቱ ከ6ነጥብ25 ሚሊዮን በላይ ህዝብ በትራፊክ አደጋ እየሞተ ነው፡፡ ከእነዚህ የአካል ጉዳት የደረሰባቸው ደግሞ ከ30 እስከ 70 ከመቶ እንደሚሆን ሪፖርቱ ግምቱን አስቀምጧል፡፡ የትራፊክ አደጋ በመላው ዓለም በገዳይነታቸው ከሚታወቁት የበሽታ ዓይነቶች ተከትሎ በዘጠነኛ ደረጃ ላይ እንደሚገኝ ሪፖርቱ ጠቁሟል፡፡ የትራፊክ አደጋው እአ.አ በ2030 ሰባተኛው ገዳይ እንደሚሆን ግምት ተሰጥቷል፡፡ አደጋው በተለይ አነስተኛና መካከለኛ ገቢ ባላቸው ሀገራት የከፋ ሲሆን፣ በነዚሁ ሀገራት እስከ 5 ከመቶ የሚሆነውን የሀገሪቱን ዓመታዊ ገቢ እንደሚያሳጣ ተመልክቷል፡፡ ይህም በተለያዩ ድጋፍ ሰጭ ሀገራት ለልማት የሚያገኙትን እርዳታ ከእጥፍ በላይ መሆኑን ሪፖርቱ ጠቁሟል፡፡
የአፍሪካ ሀገራትን በተመለከተ ክፍለ ሀገሩ ከሌሎች ክፍላተ አህጉራት ከፍተኛውን የሞት አደጋ የያዘ ሲሆን ይህም በመቶኛ 26 ነጥብ 6 ከመቶ መሆኑን ጥናቱ ገልጿል፡፡ በአህጉሩ የሚገኙት ተሽከርካሪዎች መጠን በዓለም ላይ 2 ከመቶ ያልዘለለ ሆኖ ሳለ በዓለም አቀፍ ደረጃ የአደጋው መጠን 16 ከመቶ መሆኑ አነጋጋሪ እንደሆነም ጥናቱ ጠቁሟል፡፡
በከፍተኛው የከተሜነትና የተሽከርካሪ ትርምስ አህጉሩ ወደፊትም ከፍተኛ የትራፊክ አደጋ ሞት የሚከሰትበት እንደሚሆን የጥናቱ ትንበያ አስቀምጧል፡፡ በኢትዮጵያም የትራፊክ አደጋ በዓለም አቀፍ ደረጃ ሲቀመጥ ከፍተኛ ስፍራ መያዙን ዓለም አቀፍ የጤና ድርጅት አስታውቋል፡፡
በድርጅቱ ጥናት መሰረት እ.አ.አ በ2013 ብቻ 4984 ነጥብ 3 የሞት አደጋ ተመዝግቧል፡፡ ይህም ከሰሀራ በታች ከሚገኙት ሀገራት በእጅጉ እንደሚበልጥ ተመልክቷል፡፡ ጠቅለል ብሎ ሲቀመጥ የትራፊክ አደጋ እየከፋና መጠኑም ከጊዜ፣ ጊዜ እየተባባሰ መሆኑን ነው ጥናቱ ያስረዳው፡፡
በኢትዮጵያ የትራፊክ አደጋ ከአስሩ ከፍተኛ የሞት መንስኤዎች አንዱ መሆኑንም ገልጿል፡፡ ለዚህም እንደማሳያ እ.አ.አ በ2013 በትራፊክ አደጋ ህይወታቸውን ያጡት ዜጎች ቁጥር በሀገሪቱ በወባ ከሞቱት ዜጎች እኩል መሆኑን አመልክቷል፡፡ በመሆኑም የትራፊክ አደጋ ሞትና የአካል ጉዳት ችግሩን ለማስወገድ ጠንካራ እርምጃ ካልተወሰደ የኑሮ መሰረትና የምጣኔ ሀብት መጉዳቱን እንደሚቀጥል ጥናቱ ገልጿል፡፡ የትራፊክ አደጋው ቀደሞውኑ በበቂ ሁኔታ ባለአደገው ብሔራዊ የምጣኔ ሀብት ላይ የሚያደርሰው ጉዳት ከፍተኛ እንደሆነና የችግሩ አስፈሪነትና ስፋት አደጋም መሆኑን ጥናቱ አመልክቷል፡፡
በኢትዮጵያ የትራፊክ አደጋውን ለመቀነስ አስገዳጅነት ያለው የመንገድ ደህነትና ህግ ተግባራዊ ማድረግ፣ ለአሽከርካሪዎችም ሆነ ለእግረኞች የአቅም፣ የግንዘቤ ማዳበሪያ ስልጠና መስጠት፣ በመንግስትና በባለድርሻ አካላት መካከል ጠቁሟል፡፡ እንዲሁም መንገዶችና አሽከርካሪዎች የትራፊክ ህጉን በማክበር ሊንቀሰቀሱ እንደሚገባ ተመልክቷል፡፡ ከምንም በላይ ህይወት ለመታደግ ዘመኑን የተከተለ የትራፊክ ምልክቶች በተገቢው ቦታ ማስቀመጥ ለነገ የማይባል እንደሆነም ተመልክቷል፡፡
እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ታዳጊ ሀገራት የትራፊክ አደጋ ሞት የከፋ ማህበራዊና ምጣኔ ሀብታዊ ጉዳት እየደረሰ ነው፡፡ በዘርፉ በተለያዩ ወቅቶች የተደረጉ አለም አቀፋዊ አህጉራዊና ክልላዊ ጥናት የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ጉዳቱ የትየሌሌ ነው፡፡ በትራፊክ አደጋው ገና ሮጠው ያልጠገቡ ታዳጊዎች እንደወጡ ቀርተዋል፡፡
ሀገሪቱ በሌላት አቅም የአስተማረቻቸው ወጣቶችና ጎልማሶች በትራፊክ አደጋ ውድ ህይወታቸውን እያጡ ነው፡፡ የተለያየ እውቀት ያላቸው ዜጎች የመኪና አደጋ ሰለባ እየሆነ ነው፡፡ የሀገሪቱ ውስን ሀብትም ከምንም በላይ በአሁኑ ወቅት ሀገሪቱ ከድህነት አረንቋ ለመውጣት ደፋ ቀና በምትልበት ወቅት የችግሩ መጠን ብሶ መቀጠሉ ሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ሊያስብበት ይገባል፡፡ ስለሆነም ባለድርሻ አካላት መንግስት፣ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች፣ የሃይማኖት ተቋማት፣ የሲቪል ማህበራትና ሌሎችም ጉዳዩ ይመለከተናል የሚሉ ወገኖች ሊያስቡበት ይገባል፡፡ በተለይ የፌዴራል መንገዶች ባለስልጣን በጊዜው የሚያወጣቸውን መመሪያዎች ተግባራዊነት መቆጣጠር ይገባዋል፡፡ ህግና ደንብ ማውጣት በራስ ግብ አለመሆኑን ባለስልጣኑ ተገንዝቦ በአጥፊዎች ላይ ተገቢውን ህጋዊ እርምጃ መውሰድ ለነገ የማይባል ነውና ትኩረት ይሰጥ፡፡

ከገላውዲዮስ

Published in አጀንዳ

የኢህአዴግ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ በቅርቡ ባካሄደው ስብሰባ ካሳለፋቸው ውሳኔዎች መካከል የመንግስት ትላልቅ ኩባንያዎችን ወደ ግል ለማዛወር የደረሰበት ይገኝበታል፡፡ በመንግስት ይዞታ ስር ሲተዳደሩ የቆዩ ኢትዮ ቴሌኮምን ፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድን፣ የኤሌክትሪክ ሀይል ማመንጫዎችን፣የባህር ትራንስፖርትና ሎጂስቲክስ ድርጅትን፣ የመሳሰሉ ግዙፍ ኩባንያዎችን ትልቁን የአክሲዮን ድርሻ በመያዝ ቀሪው የአክሲዮን ድርሻ ለሀገር ውስጥና ለውጭ ባለሀብቶች እንዲተላለፉ ለማድረግ ነው የወሰነው፡፡ ኢህአዴግ እነዚህን ብቻም ሳይሆን በግንባታ ላይ የሚገኙትን የመንግስት የልማት ተቋማትንም ጭምር ለግሉ ዘርፍ ለማስተላለፍ ውሳኔ ላይ ደርሷል፡፡
መንግስት የደረሰበት ይህ ውሳኔ አለም አቀፍ ተቋማት ቀደም ሲል አንስቶ እንዲሆን ሲጠብቁት የነበረ እንደመሆኑ የግሉ ዘርፍም በጉጉት ሲጠብቀው የነበረ ነው ብሎ መናገር ይቻላል፡፡ ከዚህ አንጻር የውጭ ባለሀብቶች ፍላጎት ከፍተኛ ሊሆን እንደሚችል መገመት አያስቸግርም፡፡ ይህንንም ስራ ኢህአዴግ እንዳለው በጥብቅ ጥንቃቄ የሀገርን ጥቅም ባስጠበቀ መልኩ ማከናወን ይገባል፡፡
የውጭ ባለሀብቶቹ አክሲዮን መግዛት ሀገሪቱ በእውቀት፣በቴክኖሎጂ፣በክህሎት እና በውጭ ምንዛሬ ግኝት በኩል የሚኖረው ፋይዳ ከፍተኛ እንደመሆኑም ታዋቂ ባለሀብቶች በአክሲዮን ግዥው እንዲሳተፉ ለማድረግ በትኩረት መስራት ያስፈልጋል፡፡
ከዚህ አንጻር በኢንዱስትሪ ፓርኮች የባለሀብቶች ምልመላ ወቅት ታዋቂ ባለሀብቶችን ለመሳብ በተደረገው ጥረት የተገኘውን መልካም ተሞክሮ ጭምር ስራ ላይ በማዋል ለሀገር የሚጠቅሙ ባለሀብቶች በአክሲዮን ግዥው እንዲሳተፉ ለማድረግ መጠነ ሰፊ ተግባር ማከናወንም ያስፈልጋል፡፡
ብዙ ሥራ የሚጠይቀው ኢትዮጵያውያን ባለሀብቶች በአክሲዮን ግዥ እንዲሳተፉ የማድረጉ ስራ ይሆናል፡፡ ለሽያጭ የሚቀርቡት ኩባንያዎች ግዙፍና በቢሊዮን ብሮች የሚጠይቁ እንደመሆናቸው በግሉ ዘርፍ ለዚህ የሚሆን የተዘጋጀ ካፒታል ሊኖር ይችላል የሚለው ያጠያይቃል፡፡
እንደሚታወቀው የሀገር ውስጥ ባለሀብቶች በኢንዱስትሪው ዘርፍ እንዲሰማሩ መንግስት በርካታ ጥረቶችን ቢያደርግም ወደ ዘርፉ የገቡት ውስን ናቸው፡፡ ባለሀብቶቹ በቀላሉ የሚተረፍበትን የአገልግሎት ዘርፍ ሙጥኝ ያሉ፣ የእውቀት፣ የክህሎትና የቴክኖሎጂ እንዲሁም የገበያ ችግር ያለባቸው እንደመሆናቸው አሁን መንግስት ይዞ የመጣውን መልካም እድል ይጠቀሙበታል ብሎ ማሰብ ለመገመት ይከብድ ይሆናል፡፡
የኩባንያዎቹ ብዙው ድርሻ የመንግስት እንደመሆኑ እነዚህ ባለሀብቶች ኩባንያዎቹን በማስተዳደር፣ በቴክኖሎጂና በክህሎት በኩል ባለሀብቱን ብዙም የሚያስጨንቁት አይሆኑም፡፡ስለሆነም ባለሀብቱ በግልም ይሁን እየተደራጀ ኩባንያዎችን በመግዛት የዚህ አክሲዮን ባለድርሻ የሚሆኑበትን ሁኔታ ለመፍጠር መንግስት አሁንም በትኩረት መስራት ይጠበቅበታል፡፡ ጥቂት የማይባሉ የሀገር ውስጥ ባለሀብቶች በተለያዩ ኩባንያዎች ውስጥ ባለአክሲዮን እንደመሆናቸው አሁንም አክሲዮኖችን በማቋቋም ይህን መልካም አጋጣሚ ለመጠቀም ፈጥነው መንቀሳቀስ ይጠበቅባቸዋል፡፡
የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች እንደሚሉት ህዝቡ አክሲዮኖችን በመግዛት ባንኮችን ኢንሹራንሶችን ወዘተ በማቋቋም አትራፊ እንደሆነ ሁሉ አሁንም ኩባንያዎችን እየመሰረተ የመንግስት የልማት ድርጅቶችን አክሲዮኖች መግዛት ይችላል፡፡ በዚህም መንግስት ከፈጠረው ምቹ ሁኔታ በመቋደስ ራሱንም ሀገሩንም መጥቀም ይኖርበታል፡፡
ይህ እንዲሆን ከተፈለገ የአክሲዮን ገበያዎችን በአስቸኳይ ማቋቋም ያስፈልጋል ሲሉ ባለሙያዎቹ ያስቀመጡትን ምክረ ሀሳብም ስራ ላይ ማዋል ይገባል፡፡
በዚህም ኢትዮጵያውያን አይናችሁንና ቀልባችሁን የሚያውቋቸው ባለሀብቶች ላይ ብቻ ሳታደርጉ ራሳችሁም ከትንሹ አክሲዮን አንስቶ በመግዛት ባለሀብት መሆን እንደምትችሉ በመረዳት ራሳችሁን ማዘጋጀት ይኖርባችኋል፡፡ በእርግጥም ህዝቡን በዚህ አይነት መልኩ በማዘጋጀት አዳዲስ ባለሀብቶችን ጭምር በሀገሪቱ መፍጠር ይቻላል፡፡ ተሞክሮውም በሀገራችን አለ፡፡
በርካታ ኢትዮጵያውያን የባንክ ኢንሹራንስ፣ የሲሚንቶ ፋብሪካ እና የመሳሰሉትን አክሲዮኖችን በመግዛት ዛሬ ባለትርፋማ ኩባንያ ባለቤት ለመሆን በቅተዋል፡፡ እነዚህ ኢትዮጵያውያን በየአመቱ የትርፍ ትርፍ ይከፋፈላሉ፡፡ የእነዚህ ኢትዮጵያውያን አኩሪ ተግባር እነሱን ጭምር ሌሎች ኢትዮጵያውያን ለእነዚህ ትርፋማ ኩባንያዎች አክሲዮን ግዥ ራሳቸውን እንዲያዘጋጁ አቅም ይሆናሉ፡፡
እንደሚታወቀው ሀገሪቱ በተለያዩ ዘርፎች ላይ የሚሰሩ ባለሀብቶች በብዛት አፍርታለች፡፡ በተለያዩ የግብርናና ሌሎች ኢንቨስትመንት የህብረት ስራ ማህበራት ዛሬ በሀገራችን ከፍተኛ መጠን ያለው ሀብት ያንቀሳቅሳሉ፡፡ ይህ ሁሉ የሚያመለክተው እነዚህን ሃብት የሚታለቡ ኩባንያዎች እንዲሁም በቀጣይም ሊወልዱ የደረሱ ኩባንያዎችን ገዝቶ ለማለብ ባለሀብቱ መዘጋጀት አለበት፡፡
በውጭ ሀገር የሚኖሩ ኢትዮጵያውያንም የሀገሪቱን የኢኮኖሚ፣ የፖለቲካ እና ማህበራዊ አቅጣጫ ምን እንደሆነ እንዲረዱ በማድረግ የልማቱ አካል እንዲሆኑ ማስቻል ይገባል፡፡ እነዚህ ዜጎች ይህን የሚረዱበትን መድረክ መፍጠርም ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ አንጻር መንግስት እነዚህ ኢትዮጵያውያን በስፋት ወደሚገኙባቸው ሀገሮች በመሄድ ስለሀገሪቱ የፖለቲካና ኢኮኖሚ ሁኔታ ማስገንዘብ ይጠበቅበታል፡፡ በየትኛውም አለም የሚገኙ ኢትዮጵያውያን የአክሲዮኖቹ ተቋዳሽ ለመሆን ተዘጋጁ!!

Published in ርዕሰ አንቀፅ

አዲስ አበባ ፤ በመንግሥት ይዞታ ስር ሆኖ ለሌላ የግብርና ስራ ሲውል የቆየ መሬትን ለሆርቲካልቸር ልማት የመስጠት ስራ እየተከናወነ መሆኑን የኢትዮጵያ ሆርቲካልቸርና ግብርና ኢንቨስትመንት ባለስልጣን አስታወቀ።

የባለስልጣኑ ዋና ሥራ አስፈጻሚ አቶ ያዕቆብ ያላ በተለይ ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ እንደተናገሩት የመሬት አቅርቦት ችግር ለሆርቲካልቸር ዘርፍ ልማት ከፍተኛ ማነቆ ሆኖ ቆይቷል፡፡ይህን ችግር በመሰረታዊነት ለመፍታትና የባለሀብቶቹን የማልማት ጥያቄ ለመመለስ በመንግስት ይዞታ ስር ይተዳደር የነበረው የእርሻ ጣቢያ መሬት ለልማቱ እንዲውል እየተደረገ ነው።
በዚህም መሰረት ከአላጌ ግብርና ኮሌጅ 1 ሺ 200 ሄክታር ፣ በምዕራብ አርሲ ከሚገኝ የመንግስት መሬት ሌላ 1 ሺ 200 ሄክታር እንዲሁም ከአማራ ክልል ቆንዝላ 516 ሄክታር መሬት ለሆርቲካልቸር ልማት እንዲውል መደረጉን ዋና ስራ አስፈጻሚው አብራርተዋል።
የሆርቲካልቸር ልማት ለም መሬት እንደ ሚፈልግ አቶ ያዕቆብ ጠቅሰው፣ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦች ህዝቦች ክልል ወላይታ ዞን አባያ ከሚባል የመንግስት የእርሻ ይዞታም እንዲሁ 1 ሺ 3 ሄክታር መሬት ለልማቱ እንዲውል መደረጉን ተናግረዋል፡፡
በክልሎቹ መሬት ተለይቶ ዝግጁ መደረጉንም ዋና ስራ አስፈጻሚው ጠቅሰው፣‹‹እነዚህ ቦታዎች ሲለዩም ለልማቱ ያላቸው ተስማሚነት እንዲሁም አስፈላጊውን የመሰረተ ልማት ለመዘርጋት ያላቸው ምቹነት መጠናቱንም አመልክተዋል፡፡መንገድ በሌላቸው አካባቢዎችም መንገድ ለመገንባት ዲዛይን የመስራትና በአንዳንዶቹ አካባቢዎችም የግንባታ ስራ መጀመሩን አስታውቀዋል ።
የመሬት አቅርቦት ችግር አሁን መፈታቱን ፣የአገሪቱ ሰላምም ወደ ነበረበት መመለሱን አቶ ያዕቆብ ጠቅሰው፣ ከብድር አቅርቦት፣ ከታክስ እንዲሁም በሌሎች መሟላት የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎች ምክንያት መዘግየቶች እንዳይፈጠሩ ቢሮክራሲያዊ አሰራሮችን የማስወገድ ስራም እየተከናወነ መሆኑን አስታውቀዋል፡፡ በቀጣዮቹ ዓመታት በርካታ ባለሀብቶችን ወደ ዘርፉ በማስገባት ከፍተኛ ገቢ የማግኘት ዕቅድ መኖሩንም ጠቁመዋል፡፤
ሥራ አስፈጻሚው በዘርፉ ላይ ከተሰማሩ ባለሀብቶች መካከል አብዛኞቹ የውጭ አገር ዜጎች መሆናቸውን ጠቅሰው፣ይህም በአገሪቱ ለኢንቨስትመንት ምቹ ሁኔታ መኖሩን እንደ ሚያመለክት ተናግረዋል፡፡ አሁንም ባለሀብቱ በዘርፉ ለመሰማራት ከፍተኛ ፍላጎት እንዳለው አመልክተው፣ በዚህ ወር ብቻ የሳዑዲ አረቢያ ባለሀብቶች ሶማሌ ክልል ሺቲ ዞን ገብተው አትከልትና ፍራፍሬዎችን ለማልማት እየተንቀሳቀሱ መሆናቸውን ጠቅሰዋል።
ከአርሶ አደሩ መሬት እየሰበሰቡ ለባለሀብቱ መስጠቱ አዋጭ ባለመሆኑና እርሻዎቹም ተበታትነው ለክትትልና ለመሰረተ ልማት ግንባታ ምቹ ባለመሆናቸው መንግስት ከ2009 ዓም መጨረሻ ጀምሮ ባሳለፈው ውሳኔ መሰረት እርሻዎቹን በአንድ የማሰባሰብና በቂ የመሬት ዝግጅት የማድረግ ስራ ማከናወኑን አብራርተዋል፡፡
እንደ ስራ አስፈጻሚው ገለጻ ፤የሆርቲካልቸር ዘርፍ በአገሪቱ ዘግይቶ የተጀመረ ሲሆን፣እንዲያም ሆኖ ግን ባለፉት አስርና ከዚያ በላይ ዓመታት በቴክኖሎጂ ሽግግር፣ በስራ እድል ፈጠራ፣ በውጭ ምንዛሪ ግኝት ፣በአገር ገጽታ ግንባታ ላይ ያበረከተው አስተዋጽኦ ከፍተኛ ነው ፡፡

እፀገነት አክሊሉ

 

Published in የሀገር ውስጥ

አዲስ አበባ ፣ (ኤፍ ቢ ሲ) ግብፅ በሀገሯ በእስር ላይ የቆዩ ኢትዮጵያውያንን ለቀቀች።
ኢትዮጵያውያኑ የተፈቱት የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ በግብፅ ጉብኝታቸው ከሀገሪቱ ፕሬዚዳንት አብዱል ፈታህ አል ሲ ሲ ጋር ውይይት ባደረጉበት ወቅት በደረሱት ስምምነት መሠረት ነው ፡፡
ከእስር የተለቀቁት 32 ኢትዮጵያውያንም ትናንት ወደ ሀገራቸው መመለሳቸውን በውይይቱ ላይ የተሳተፉት የጠቅላይ ሚኒስቴር ልዩ ፅህፈት ቤት ኃላፊ አቶ ፍፁም አረጋ ተናግረዋል።
ፕሬዚዳንት አል ሲ ሲ በሊቢያ የባህር ዳርቻዎች በአሸባሪው አይ ኤስ የተገደሉ ኢትዮጵያውያን አስከሬንን ለማግኘት በሚደረገው ጥረት ሃገራቸው እገዛ እንደምታደርግም ቃል ገብተዋል።
ለይፋዊ የሥራ ጉብኝት ወደ ግብጽ ያመሩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ፥ ከግብጹ ፕሬዚዳንት አብዱልፈታ አል ሲ ሲ ጋር በሁለትዮሽና አካባቢያዊ ጉዳዮች ላይ ተወያይተዋል። በውይይታቸውም ሃገራቱ በታላቁ የህዳሴ ግድብ ዙሪያ የሁለቱን ሃገራት የመልማት ፍላጎት ባከበረ መልኩ በአዲስ መንፈስ በጋራ ለመስራት ተስማምተዋል።መሪዎቹ ሁለቱ ሃገራት በተለያዩ መስኮች በተለይም በፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ መስኮች ያላቸውን ትብብር በሚያጠናክሩባቸው ሁኔታዎች ላይ መምከራቸውን ተናግረዋል።ሁለቱ መሪዎች ሃገራቱ የሁለትዮሽ ግንኙነታቸውን በማጠናከር በጋራ መስራት እንደሚገባቸው ጠቅሰው፥ በወንድ ማማችነት መንፈስ በሃይል ዘርፍ መሠረተ ልማቶችን በጋራ ለማልማት እንደሚሰሩም አረጋግጠዋል።በውይይታቸው የሃገራቱን ግንኙነት በትብብር መንፈስ በተቃኘ ስትራቴጂክ አጋርነት ለማሳደግም ነው የተስማሙት።የጋራ በሆኑ ጉዳዮቻቸው ላይ በቅርበት ለመስራትም ተስማምተዋል።
መሪዎቹ በአካባቢያዊ ጉዳዮች ላይ ባደረጉት ውይይት በደቡብ ሱዳንና ሶማሊያ ሠላም ለማምጣት በሚደረገው ጥረት በትብብር ለመሥራት ከስምምነት ደርሰዋል።
የግብጹ ፕሬዚዳንት አዱል ፈታ አል ሲ ሲ በኢትዮ - ኤርትራ ጉዳይ ላይ የኢትዮጵያ መንግሥት ባሳለፈው ውሳኔ ላይ ያላቸውን አድናቆት ገልጸዋል።
ጠቅላይ ሚኒስቴር ዶክተር አብይ በአገሪቱ የነበራቸውን የሥራ ይፋዊ ጉብኝት በማጠናቀቅም ወደ አገራቸው ተመልሰዋል።

Published in የሀገር ውስጥ
Page 1 of 2

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።