Items filtered by date: Wednesday, 13 June 2018
Wednesday, 13 June 2018 16:56

የክረምት ድምጾች

የዘንድሮ ክረምት አመጣጥ ገና በጠዋቱ ሆነና ዝናቡ ያልታሰበ ሆኖ ሰነበተ። አያ ግንቦትም ጠንከር ላለው ዶፍና ጎርፍ እጁን ሰጥቶ በወጉ ከተሰናበተ ቀናት ተቆጠሩ። እንደቀድሞውማ ቢሆን ይህ ወቅት በፀሀዩ ሙቀት አግሎ መድረሻ ያሳጣን ነበር። ግን ደግሞ አንዳንዴ ወቅቶች እንዲህ ይቀያየሩና ያልታሰበው ይሆናል።
መቼም ቢሆን ክረምትና በጋ መፈራረቃቸው የሚያስገርም አይደለም። ከእነዚህ ወቅቶች ጋርም ብርድና ውሽንፍሩ ተደርቦ ቢመጣ አሁንም አያስገርምም። ጭቃና ድጡ፣ ዳመናውና የቀኑ ጨለማነትም ብርቅ አይደለም። ለእኔ ሁሌም ድንቅ የሚለኝ ነገር ቢኖር ክረምቱን ተከትለው የሚመጡ የአንዳንድ ድምጾች ጉዳይ ነው።
ወዳጆቼ! እነዚህ ድምጾች ምንአልባትም በየአመታቱ ከክረምቱ ጋር እኩል ሲራመዱ የኖሩ ሊሆኑ ይችላሉ። እንዲህ በመሆናቸውም ብዙዎች የእነሱን መኖር ከቁብ ሳይቆጥሩ ከጆሯቸው አላምደው የተዋቸውም ይሆናሉ። ለእኔ ግን ሁሌም የሚረብሹኝ እልፍ ሲልም የሚያበሳጩኝ ናቸው ብዬ ስናገር ደግሞ ያናድደኛል።
እንደው በሞቴ አትሳቁብኝና እናንተ የቢንቢዎች(ትንኝ) ድምጽ አናዷችሁ አያውቅም? ለእኔ ግን በእጅጉ ያበሽቀኛል። ቢንቢ ማለት እኮ ለአይን በወጉ የማትታይ፣ ልያዛት ቢሉም በቀላሉ የማትገኝ ሚጢጥዬ ነፍሳት ነች። ቢንቢ እንዲህ በቀላሉ ብትገለጽም ሰዎች ዘንድ ቀረብ ስትል የምትፈጥረው ድርጊት ከቃላትም በላይ ሊሆን ይችላል።
ክረምቱ አይሎ አካባቢው በሳርና በቅጠል ሲሸፈን ደግሞ እሷን ላለማየትና የክፉ ድርጊቷ ሰለባ ላለመሆንም መጠንቀቅ ነው። በትክክልም ይህ ጊዜ ለዚህች ፍጥረት ሰርግና መልሷ ይሆናል። በእነዚህ ቦታዎቿ ዘር ማንዘሯን አሰባሰባና በአቅም ተደራጅታ ምሽቱን «ቤቶች»እያለች ብቅ ያለች እንደሆን ውይይይ! ...እመት ቢንቢ ውይይይይ!..
የእሷ ክፋት እኮ የሰዎችን ደም መጦና ያገኙትን ሁሉ ቀማምሶ ማለፍ ብቻ አይሆንም። በእንቅልፍ የደከመና የተረታውን ሁሉ ከያለበት ለመቀስቀስ በአንድ ትንፋሽ ጥዝዝዝዝዝ..ካለች በቃ!ብሽቀትን ጭራ ብስጭትን ታራባለች።ይህኔ በስንት መከራ ዕንቅልፍ ያሸለበው ካለም ጥቂት ከራቀበት የህልም አለም ተመልሶ የእሷ ሰለባ ላለመሆኑ ፊትና መላ አካሉን ዳብሶ ያረጋግጣል። እኔ የምለው? ምንአለበት እንደው አንዳንዴ እንኳን ድምጿን አጥፍታ የምትፈልገውን አድርጋ ብትሄድ? ክፉ! እውነት በጣም ክፉ ሚጢጢ ነፍሳት ናት።
ወዳጆቼ! መቼም ሰሞኑን ከክረምቱ መግቢያ ጋር እየተጓዝን ነውና ብዙ ድምጾችን እየሰማን ስለመሆኑ አምናለሁ። አሁንም የሌሎችን ስሜት ባላውቅም ከዚህ ጊዜ ጋር ተያይዞ በጣም የሚያስገርመኝን አንድ ጉዳይ ላንሳ። እንቁራሪቶችንና ጆሮ የሚበሳ ድምጻቸውን። እንዲህ አይነቱ ደማቅ ድምጽ እንኳን ክረምቱ በወጉ ገብቶ ይቅርና ፣ጥቂት ዝናብም ቢርከፈከፍ ፈጥኖ መደመጥ የሚችል ድምጽ በመሆኑ ሁሌም ያስደንቀኛል።
እኔ ክረምትን ሳስብ እንቁራሪቶችና አካባቢውን የሚያውከው ድምጻቸው ጭምር ትውስ ይለኛል። በጣም የሚያስገርመው ደግሞ እነዚህ ፍጥረቶች ደረቅ ሆኖ የከረመው ሜዳ በድንገቴው ውሃ መላበስ ሲጀምር በማህበር ተደራጅተው ለመገናኘት ያላቸው ፍጥነት ነው። እርስዎ ጠዋት ረግጠው ያለፉት የአፈር መንገድ ማታ ሲመለሱ ውሃ ተኝቶበት ሊደርሱ ይችላሉ።
ይህም ብቻ አይደለም ከየት መጡ የማይባሉ ምድረ እንቁራሪቶች ጉሮሯቸው እስኪላቀቅ በሚያወጡት የቅብብሎሽ ድምጽ የምሽቱን ሰላምዎን ጭምር ይነጥቆዎታል፡፡ እነዚህ አንቋራሪዎች በረጅሙ በሚለቁት የማያቋርጥ ድምጽ ምሽቱን አልፈው እስከ ንጋቱ ሊያደነቁርዎትም ይችላሉ። ለነገሩ ምን ማድረግ ይቻላል? አይደለም ለእነዚህ ሚጥጢዬዎች ለእኛ ለሰው ልጆችም እኮ የድምጽ ብክለት ምናንም እየተባለ የሚወጣው ህግ የሚገዛን አልሆነም።
እናንተዬ የሚያውክ ድምጽን ካነሳን አይቀር የክረምት ውሾችን ጉዳይም በቀላሉ አንዘንጋው።ልብ ብላችሁ ከሆነ በርከት የሚሉ ተልከስካሾች በየመንደሩ እየዞሩ በጨኸት ሰላማችንን የሚነሱን ወቅቱን ሰበብ አድርገው ነው። ከየት መጡ የማይባሉት እነዚህ መንጋ ውሾች ለጠብና ለተፈጥሯዊ ጉዳዮቻቸው ጭምር ቀጠሮ የሚይዙት እኮ በየአጥሮቻችን ስር ሆኗል።ይህን ማድረጋቸው ባልከፋ ፣ግን ምን በወጣን ነው? በእነሱ ድብድብና የከፋ ጨኸት ሳቢያ ሰላማችንን የምናጣው?
አንዳንዴ ደግሞ ከበድ ያለ ዝናብ ሊጥል ሲያምረው አስቀድሞ በጉርምርምታ ድንጋጤውን ይለቅብናል። ሲለው አጨልሞ ሲያሻው አደምኖ «መጣሁ» የሚለው የክረምት ዝናብ በቅድሚያ የሚሰጠው የቃል ማስጠንቀቂያ የዋዛ አይደለም። ከሰማይ ወገብ ወደ ምድር የሚለቀው ደማቅ ብልጭታ በአስደንጋጭ ድምጽና በአስፈሪ ሀይል ሲታጀብም የሚኖረው ማብረክረክ ፍጹም ማንነትን ያዝላል። ምንም እንኳን ጉዳዩ የተፈጥሮ ሆኖ የተለመደ ነው ቢባልም አንዳንዴ ይህን ያስረሳና ድንገተኛ የሚሳይል ጥቃት የደረሰ ያህል ድንጋጤን ያጭራል። እንግዲህ ይህ ሁሉ የሚሆነው በዚሁ አይቀሬው የክረምት ወቅት ላይ ነው።
መቼም ክረምትና ጨለማ ተደጋግፈው ሲመጡ ለደህንነትም ማስፈራታቸው አይቀርም። እንዲህ በሆነ ጊዜ ቀኑ በዳመና ሊታጀብ ግድ ቢሆንም፤ ከምሽቱ ጋር ተደርቦ የሚጥለው ዝናብ ደግሞ ላልተገቡ ድርጊቶች ሁሉ ተባባሪ ሆኖ ሊዘልቅ ይችላል። በዚህ ወቅት አንዳንዶች ለክፉ ድርጊታቸው ይተጋሉ። ጨለማና ዝናብን ተገን አድርገውም ለዝርፊያና ለድብደባ ይዘጋጃሉ።
ብዙ ጊዜ መንገደኞች አምሽተው የሚንቀሳቀሱና ወደ መኖሪያቸው በብቸኝነት የሚዘልቁ ከሆነ፣ ክረምትና ጨለማ ከዘራፊዎች ጋር አብረው ሊያጠቋቸው ይችላሉ። በዝናብ በረከት የለመለሙ ቅጠላ ቅጠሎችም እነዚህን ክፉ አሳቢዎች ሸሽገው የድርጊታቸው አካል መሆናቸው አይቀሬ ይሆናል። ምንግዜም ወንጀል ሲፈጸምና በደል ሲያጋጥም ለመጮህ የሚበረቱ አንደበቶች ታዲያ የክረምቱን አየር ሰንጥቀው በኡኡታ አገር ምድሩን ቢያቀልጡት የሚያስገርም አይደለም። ለምን ከተባለ ደግሞ በክረምት እንዲህ አይነት ድምጾች ተለምደዋልና።

መልካምሥራ አፈወርቅ

Published in መዝናኛ
Wednesday, 13 June 2018 16:55

አሻጋሪዎቹ

ትናንትና ያለፈችበትን አስቸጋሪ መንገድ ዞር ብላ ስታስብ ዛሬ ያለችበትን ህይወት ታመሰግናለች። ከዓመታት በፊት እግሮችዋ ለስደት ሲዘጋጁ ነገ መልካም እንደሚሆን ታስብ ነበር። የዛኔ ብቻዋን አልነበረችም። የልጅነት ጓዷ የትዳር አጋሯ ከጎኗ ነበር። በሱዳን ምድር ወልዳ ያሳደገቻቸው ሁለት ህጻናት ልጆችዋም ከጉያዋ ሳይርቁ ከእቅፏ ሳይወርዱ የአይኖችዋ ተስፋ ሆነዋታል።
ካሳዬነሽ መንገሻ ከትውልድ መንደሯ ርቃ ከሱዳኗ ካርቱም ዘልቃ ዓመታትን ስታሳልፍ እንደሌሎቹ የሀገሯ ልጆች ለራሷና ለባሏ የሚሆን ጥሪትን አላጣችም። ሰርታ መግባቷና በልታ ማደሯ ብቻ ግን በቂ ሆኖ አልተገኘም። ከዚህ በተሻለ ኑሮዋን ልትለውጥ ህይወቷንም ልታሻሽል ትሻለች። እሷ ኑሮን በውጭ ሀገራት ያደረጉ ጥቂቶች ህይወታቸውን እንደለውጡ ሰምታለች። እሷም እንደነሱ ለመሆን በረሃውን አቋርጣና ባህሩን ተሻግራ መሄድ አለባት። ወደተስፋይቱ የህልመኞች ሀገር አውሮፓ።
ካሳዬነሽና ባለቤቷ ወደሚያስቡት የስደት ምድር ለመድረስ የሊቢያን ባህር መሻገር አለባቸው። ከዛ በፊት ግን በረሃማውን መንገድ በእግር፣ ቀጥሎም በመኪና ተጉዘው ከዳርቻው ሊደርሱ ግድ ነው። ይህን ለማድረግም አብረዋቸው ጉዞ የጀመሩ መንገደኞች ጥቂት አልነበሩም። እንደነሱ ባልናሚስት የሆኑ፣ ልጆች ያዘሉና ያቀፉ፣ ሌጣቸውን የሚኳትኑና ሌሎችም የስደቱን ጎዳና ተያይዘውታል።
ቀናት የፈጀው የበርሃ ጉዞ ተጠናቆ ሊቢያን ለመሻገር ከዳርቻው እንደተጠጉ ከስፍራው ያገኟቸው ባዕዳን በአበሾች ላይ የሚፈጽሙት ድርጊት የከፋ ሆነ። ድብደባውና ዝርፊያው፣ እስራትና እንግልቱም ብዙዎችን አሳዘነ። ይህን ያዩ ጥቂቶች የወገኖቻቸውን በደል አምኖ መቀበል ተሳናቸው። ወዲያውም ገጀራና ጠመንጃ የያዙ ጨካኞችን ሊጋፈጡ አንገት ለአንገት ተያያዙ። ድብደቡ፣ ትግልና ጨኸቱ ተባባሰ ። ጥቂት ቆይቶ ግን ከባዱ ፍልሚያ የህይወት ዋጋን አስከፈለ። በዕለቱ «ተደፈርን» ካሉ ባዕዳን አንድ ሰው ሞቶ የአራት ኢትዮጵያውያን ሬሳ በሰው ሀገር ምድር ላይ ተዘረረ።
ከአራቱ ሟቾች አንዱ የካሳዬ ባለቤት ነበር። የዛኔ ይህን ያየችው ወይዘሮ የሆነውን ሁሉ አምኖ ለመቀበል ተሳናት። የልጆችዋን አባት፣ ግማሽ አካሏን በቀነ ጎዶሎ ብትነጠቅ ሃዘኗ የከፋና የበረታ ሆነ። አሁን ወደመጣችበት የሱዳን ምድር ከመመለስ ሌላ ምርጫ የላትም። በውሳኔዋ ጸንታ ካርቱም ስትደርስም ከልጆችዋ በቀር የኔ የምትለው ተስፋ አልነበራትም። ያም ሆኖ ግን ሁለት ተጨማሪ ዓመታትን በባዕድ ሀገር መቆየት ነበረባት። እነዚህ ዓመታት ፈታኝና ከባድ ቢሆኑም ወደ ሀገሯ ለመግባት ምክንያት ሆነዋታልና ብዙ አልጠላቻቸውም። ከውሳኔዋ በኋላ ደግሞ በሀገር ላይ በሰላምና ጤና ሰርቶ ማደር እንደሚቻል አምናለች።
ኢትዮጵያ ስትደርስ ለቤተሰቦችዋና ለወገኗ የሚተርፍ ጥሪት አልነበራትም። ልጆችዋ በዕድሜና በቁመታቸው ጨምረዋል። ለወደፊቱ ማንነታቸው ያኖረችላቸው ቋጠሮ ግን የለም። ይህን ስታውቅ ባገኘችው ስራ ልትሰማራ ከውሳኔ ደረሰች። የመስራት ብርታትና ፍላጎቷም ከብዙ እያደረሰ ያውላት ጀመር።
ካሳዬ በነበራት የቧንቧ ጥገና ሙያና በሌሎችም ስራዎች ስትሮጥ መዋልን ለመደች። ከሁሉም ግን በአንድ ወቅት ያገኘችው የስራ ዘርፍ የስደት ተመላሿን ወይዘሮ ቀልብ ገዛ። በትራፊክ አደጋ የሚደርሰውን የከፋ ጉዳት ለመታደግ የድርሻዋን የማበርከት መልካምነት ቢገባት፣ ከሁሉም ምርጫዎችዋ የልቧ ሚዛን ለዚህኛው ሲያደላ ተሰማት።
እሷ የኑሮን ውጣ ውረድና የህይወትን ዋጋ ጠንቅቃ ታውቃለች። በዕድሜዋ የተማረችውም ከዚሁ ዓላማ ጋር የሚዛመድ ሆኖ አግኝታዋለች። በበጎ ፍቃደኝነት ተመዝግባና ተገቢውን የመንገድ ደህንነት ስልጠና ወስዳ ስራውን ስትጀምር ለዚህ ድንቅ ዓላማ መታጨቷ በእጅጉ አስደሰታት። አሁን ላይ ካሳዬነሽን በአዲስ አበባ ጎዳናዎች የፈለገ አያጣትም። ዘወትር ማለዳ በደንብ ልብሷ ሆና ወጪ ወራጁን ስታስተናብር ትታያለች። ይህን ስታደርግም መልካም ሥራዋ የገባቸው እግረኞች በወጉ ይታዘዟታል። ዓላማዋ የገባቸው አሽከርካሪዎችም ለደንብና ህጉ ተገዥ መሆናቸውን በተግባር ያሳዩዋታል።
አንዳንዴ እሷንና መሰሎችዋን መስማት የማይፈልጉ የመንገድ ተጠቃሚዎች በሚፈጥሩት ስህተት የአደጋ ሰለባ መሆናቸው በእጅጉ ያሳዝናታል። ይህን ስታስብም አንድ ቀን የሆነውን ክፉ አጋጣሚ ሁሌም አትዘነጋም። በዚህ ቀን ምሽት መሀል አስፓልት ለማቋረጥ ጉዞ ከጀመረ አንድ ወጣት ጋር አይን ለአይን ተጋጠመች። ወጣቱ በኪሱ ካለ የእጅ ስልክ ጫፍ የተገናኘ ማዳመጫ በጆሮዎቹ ሰክቶ ወደ መሀል አስፓልቱ ቀርቧል። በሙዚቃው እየተዝናና ስለመሆኑ ከሚያደርገው ድርጊትና እንቅስቃሴ ተረድታለች።
እንዲህ አይነቱ ያልተገባ ድርጊት ሲያጋጥም አይቶ ማለፍን የማታውቀው ካሳዬ ልጁ በአግባቡ እንዲጓዝና ትኩረቱን ለመንገዱ ብቻ እንዲሰጥ ልትመክረው ሞከረች። ወጣቱ የምትለውን ቢረዳም ምክሯን መቀበል አልፈለገም። እንደውም ስድብና ማመናጨቅ አክሎበት እንደነበረው መጓዝን ቀጠለ። በዚህ አካሄዱ ግን ብዙ አልተራመደም። ከፊት ለፊቱ ሲበር በመጣ መኪና ክፉኛ ተገጭቶ ህይወቱን ተነጠቀ።
ካሳዬ ተሽከርካሪዎችን ከእግረኞች ስትዳኝ በምትውልበት ጎዳና ብዙ ያጋጥማታል። አደጋን ለመቀነስ በሚደረገው ጥረት ሃላፊነትን መጋራት የሁሉም ድርሻ እንደሆነ ታውቃለች። ብዙ ግዜ ግን አንዳንድ እግረኞች ይህን እየተረዱም ለህግ ተገዥ መሆንን አይፈልጉም። እሷ ለስራ በምትሰማራበት የሜክሲኮ አደባባይ እግረኞች በዜብራ (በእግረኛ መሻገሪያ) ለማሻገር በገመድ አጥር እስከመስራት ተደርሷል። ይህም ሆኖ ግን ገመዱን ሾልከው የሚሄዱና ‹‹ለምን ተጠየቅን?›› በማለት ለመማታት የሚጋበዙ መንገደኞች አይጠፉም። በዜብራ ከሚሻገሩት መካከልም ስልክ እያወሩ፣ ሙዚቃ እያዳመጡና በሃሳብ እየተከዙ የሚሄዱ እግረኞች ጉዳይ በእጅጉ ያሳስባታል።
ወጣት አዲሱ መኮንንም ልክ እንደወይዘሮ ካሳዬነሽ ሁሉ በበጎ ፍቃደኝነት የመንገድ ትራፊክ ደህንንቱን ሲያግዝ ይውላል። አዲሱ በመንገድ ላይ እንቅስቃሴው ከብዙ እግረኞችና አሽከርካሪዎች ጋር የመገናኘት አጋጣሚው የሰፋ ነው። በዚህ ሂደትም የበርካታ ሰዎች ባህርይ ከማስገረም አልፎ እስከማሳዘን አድርሶታል። እንደ እሱ ትዝብት አንዳንዱ ማድረግ የሚገባውን ትቶ ህገወጥ አካሄድን ይከተላል። ይህ መጥፎ ልማድ በሚያሳድረው ተጽዕኖ ብዙዎች ህገ ወጥነትን በመከተል ስህተት ሲፈፅሙ ይታያል፡፡
አዲሱ እግረኞችን ለማሻገር በሚያደርገው እንቅስቃሴ ከበርካታ አሽከርካሪዎች ጋር ይገናኛል። በስራው አጋጣሚም አብዛኛዎቹ ሾፌሮች ሥነሥርዓት ያላቸውና ለህግ ተገዢዎች መሆናቸውን አስተውሏል። ጥቂቶቹ ደግሞ ከበጎ ፍቃደኛ ወጣቶቹ ይልቅ ለትራፊክ ፖሊሶች ብቻ ሲታዘዙ ይመለከታል። እንዲህ አይነቱ አመለካከት ያላቸውም የትራፊክ ደንቡን ለማክበር ፍቃደኞች አይደሉም። ስህተት ፈጽመው እንዲቆሙ ሲጠየቁም ተሳድበውና አመናጭቀው ለመሄድ ይፈጥናሉ።
ብዙ ጊዜ እንዲህ አይነት ስነምግባር የሚስ ተዋልባቸው አሽከርካሪዎች አደጋ ለማስከተል የፈጠኑ መሆናቸውን የሚያምነው አዲሱ፤ ከእነዚህ መካከል ደግሞ በሰሩት ስህተት የሚፀፀቱት ውለው አድረው ይቅርታ ለመጠየቅ እንደሚመጡ ይናገራል። ብዙ ጊዜ ስልክ እያወሩ መንገድ የሚያቋርጡ እግረኞችም ድርጊታቸው ስህተት መሆኑ እንዲነገራቸው አይፈልጉም።
እንዲህ ለማድረግ የሞከረ አሻጋሪ ሲኖር ስድብ አልያም ቦክስና እርግጫ ሊደርስበት ይችላል። አዲሱን ጨምሮ አብዛኛዎቹ የትራፊክ አጋዦች ወጣት እንደመሆናቸው አንዳንዴ በመንገድ የሚያጋጥሙ ያልተገቡ ግብግቦችን ታግሶ ለማለፍ አዳጋች ሊሆንባቸው ይችላል። እንዲህ ሲሆን ሌሎቹ በመካከለል በመግባትና ነገሩን በማስገንዘብ ስለሚያስተምሩ የየዕለቱ ተሞክሯቸው ትምህርት እየሆናቸው ማለፍን ለምደውታል።
ሁሉም በጎ ፍቃደኛ ወጣቶች በአዲስ አበባ ትራፊክ ማኔጅመንት ኤጄንሲ በኩል የተሰጠውን የትራፊክ ደህንነት ስልጠና በአግባቡ የተከታተሉ ናቸው። ለሚያበረክቱት በጎ አስተዋጽኦም ለኪስ ተብሎ የሚሰጣቸውን ክፍያ ለተለያዩ ጉዳዮቻቸው እንደሚያውሉት ይናገራሉ። ወጣት አዲሱም በግማሽ ቀን ውሎው ከሚያገኘው ጥቂት ገቢ ትምህርቱን ይማራል። በቀሪው ጊዜም ለአቅሙ በሚመጥን ስራ ላይ ተሰማርቶ ራሱንና ቤተሰቦቹን እየጠቀመ ይገኛል።
አዲሱ ማንም ሰው ካሰበውና ካቀደው ዓላማ ለመድረስ በሰላም ወጥቶ መመለሱ ግድ እንደሚለው ያምናል። በየቀኑ በትራፊክ አደጋ እየረገፈ ያለው ህብረተሰብም ለህግና ሥርዓት ተገዢ ቢሆን ጠቀሜታው ለራሱ ብቻ አለመሆኑን ይናገራል። ‹‹ብዙዎች እንደወጡ ለመቅረታቸው ምክንያቱ የራሳቸውም ስህተት ስለመሆኑ ለሌሎች ትምህርት መሆን ይገባዋል›› የሚለው ወጣቱ ይህን እውነት ደግሞ በየቀኑ ከሚቆምበት መንገድና ከሚያገኛቸው በርካታ ሰዎች ማንነት ሊረዳው መቻሉን ይናገራል።
ወጣት አቡበከር ሁሴንም በየቀኑ የትራፊክ ማስተናበሩን ተግባር ሲከውን ይውላል። አቡበከር እሱን ጨምሮ ሌሎች ጓደኞቹ እያደረጉ ባሉት አስተዋጽኦ በርካቶች ጥሩ ግንዛቤ እንዳተረፉ ይገልፃል። ‹‹አብዛኛዎቹ መኪናን ተዳፍሮ ለመሻገር የሚፈሩ በመሆናቸው በሚደረግላቸው ትብብር ምስጋናና ምርቃትን የሚቸሩ ናቸው። ጥቂቶቹም አስቀድሞ ለትራፊክ ህጉ በቂ ግንዛቤ ቢኖራቸውም ሁሌም የሚባሉትን አክብረውና ጊዜ ወስደው ስለሚጠቀሙ ህግ አክባሪዎች ናቸው›› ይላል።
አቡበከር መንገድ በሚዘጋጋና መኪኖች በሚበረክቱበት ወቅት እግረኞች ግራ መጋባትና መዋከብ እንደሚያገጥማቸው ይገልጻል። ይህን ጊዜ አሻጋሪዎቹ ወጣቶች በራሳቸው ስልትና ቅልጥፍና መጨናነቁን በማቃለል በአግባቡ የማስተናበሩን ተግባር ይከውናሉ። ይህን ለማድረግ ግን እግረኞችም ሆኑ አሽከርካሪዎች ስነ ምግባርን የተላበሱ ሊሆኑ ይገባል።
እንደወጣቱ ዕምነት ቀድሞ ከነበረው አመለካከት አሁን ያለው ግንዛቤ የተሻለ ነው፡፡ በፊት መንገድ ጥሰው በእምቢተኝነት የሚያልፉ አሽከርካሪዎችና እግረኞች ዛሬ የሚደረግላቸውን ስለሚያዩና ጠቀሜታውን ስላወቁ ለመተባበር ፍቃደኛ ናቸው፡፡ አንዳንድ አሽከርካሪዎች ባልተገባ ስነምግባር በሚፈጽሙት የሴኮንድ ስህተት ዳግም የማይተካው ህይወት በከንቱ ይጠፋል፡፡ እግረኞችም በመዘናጋት በሚፈጠር ስህተት ለአደጋ ላለመጋለጥ መጠንቀቅ አለባቸው፡፡ ህይወት አንዴ ካለፈች ዳግም ስለማትገኝ ሁሉም ለራሱ፣ ለሌላውና ለብዙሃኑ ኃላፊነቱን መወጣት ይኖርበታል፡፡

Published in ማህበራዊ

ሰሞኑን በተካሄደው አራተኛው አገር አቀፍ የፀረ-ሙስና ጥምረት ጠቅላላ ጉባኤ የተገኙት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ «የተደራጀ ሌብነትና ዝርፊያ (ሙስና) ሕዝብን ያስመርራል፤ የአገርን ዕድገት ያደቃል፤ ነፃ የገበያ ውድድርን ያከስማል፤ ዴሞክራሲን ያቀጭጫል፤ የሕዝብን የወደፊት ተስፋ ያጨልማል» ሲሉ ተደምጠዋል፡፡ አያይዘውም መንግሥታዊና ሕዝባዊ ተቋማትን ከተደራጁ ሌቦች ለመከላከል የሚደረገው ትግል በመንግሥት ብቻ ከዳር እንደማይደረስ አስታውቀዋል፡፡ በመሆኑም መገናኛ ብዙኃን፣ የሃይማኖት አባቶች፣ ሲቪል ማኅበራትና የአገር ሽማግሌዎች የተደራጀ ሌብነትን በመዋጋት ለሕዝቡ አርአያ እንዲሆኑ ጥሪ አቅርበዋል፡፡
በጉዳዩ ዙሪያ አስተያየታቸውን የሰጡ ምሁራንም፤ የተደራጀ ሌብነትን በዘላቂነት ለመከላከል የቁጥጥር ሥርዓቱን ለማጠናከር ሲቪል ማህበራትና መገናኛ ብዙኃን የሚጠበቅባቸውን ሚና እንዲወጡ ምቹ ሁኔታ መፍጠር ያስፈልጋል ይላሉ፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕዝብ አስተዳደርና ልማት አመራር ትምህርት ክፍል መምህር ዶክተር ፈንታ ማንደፍሮ፤ በንግድ እና በዝምድና ግንኙነት የሚፈጠሩ ተገቢ ያልሆኑ ጥቅሞች ለሙስና መበራከት ምንጭ መሆናቸውን ይናገራሉ፡፡ ይህም አገሪቱ ማግኘት የነበረባትን ጥቅም እንዳታገኝ አድርጓል፤ ግለሰቦች መክፈል ያለባቸውን እንዳይከፍሉና አላግባብ እንዲጠቀሙ በር ከፍቷል፡፡ የመልካም አስተዳደር ችግር ፈጥሯል ይላሉ፡፡
እናም ይላሉ ዶክተር ፈንታ፤ ሙስናን በዘላቂነት ለመፍታት በአጭርና በረጅም ጊዜ የሚወሰዱ መፍትሄዎች አሉ፡፡ በአጭር ጊዜ የፖለቲካ መሪ ቁርጠኛ የሆነ አመራር መስጠት ይኖርበታል፡፡ በተቋም ደረጃ ደግሞ እያንዳንዱ አመራር ከውስጡ ያሉትን የነቀዙ አሠራሮች ለይቶ ማውጣት አለበት፡፡ «ሙስና እንደሚያዋጣ የሚናገሩ ሰዎች ያሉበት አገር ነው ያለነው፡፡ ትሰርቃለህ አራት ዓመት ይፈረድብሀል፤ ካርታህን እየተጫወትክ ቆይተህ ከአራት ዓመት በኋላ ከእስር ትወጣለህ፤ ስትወጣ ዘመናዊ መኪና (ቪ-ኤይት) ትነዳለህ ይሉሃል» የሚሉት ዶክተር ፈንታ፤ ይህ አስተሳሰብ ሊሰበር የሚችለው ያጠፉ ሰዎች በሕግ አግባብ ሲቀጡና የመዘበሩትን የሕዝብ ሀብት ማስመለስ ሲቻል ነው፡፡ ስለዚህ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ማለት አመራሩ ይህን ኃላፊነት ወስዶ ተቋሙን ንጹህ ማድረግ አለበት፡፡ መንግሥት ኃላፊነትን ቆጥሮ ሰጥቶ፤ ቆጥሮ መረከብ ይገባዋል፡፡ እነዚህን ማስፈጸም ያቃታቸውን አመራሮች ተጠያቂ ማድረግም ይኖርበታል፡፡ በዚህ ጊዜ ነው የፖለቲካ ቁርጠኝነት በግልጽ ታይቷል የሚባለው፡፡ በመሆኑም ተጠያቂነት ለዜጎች በሚገለፅ ደረጃ ሊኖር ይገባል ይላሉ፡፡
ሁለተኛው በሁሉም መንግሥታዊ ተቋማት ግልጽ የሆነ የአሠራር ዘዴ መከተል ሲሆን፤ በሦስተኛ ደረጃ ጠንካራ፣ ነፃ፣ አገር ወዳድና ሙያዊ ሥነ ምግባር ያለው መገናኛ ብዙኃን ያስፈልጋል፡፡ በተለይም የመንግሥትን ተቋማት ጉድለቶች እየፈተሹ በምርምራ ዘገባ የሚያጋልጡ መገናኛ ብዙኃን እንዲበራከቱ ምቹ ሁኔታ መፍጠር ያስፈልጋል፡፡
«ከዚህ በተጨማሪ የሥነ ምግባር መገንቢያ በሆኑት የሃይማኖት ተቋማት ውስጥ የሚታየው ብልሹ አሠራርና ዝርፊያ ክትትል ሊደረግበት ይገባል፡፡መንግሥት በጸረ ሙስና ትግሉ አይመለከተኝም የሚለው ተቋም ሊኖር አይገባም፡፡ ምክንያቱም የሃይማኖት ተቋማት ጥሩ የሆነ ሥነ ምግባር ያለው ዜጋ መፍጠሪያ በመሆናቸው እነሱ አርአያ ካልሆኑ መልካም ሥነ ምግባር የተላበሰ ዜጋ መፍጠር አይችሉም» ሲሉ ያስረዳሉ፡፡
ከሙዓለ ሕፃናት ጀምሮ እስከ ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ድረስ በሥነ ምግበርና በሥነ ዜጋ የተገነቡ ዜጎችን ማፍራት የግድ ይላል፡፡ ለዚህ ሥራም ከቤተሰብ ጀምሮ ሁሉንም የኅብረተሰብ ክፍልና የሚመለከታቸውን አካላት ማሳተፍ እንደሚገባ ዶክተር ፈንታ ይገልፃሉ፡፡
የአፍሪካ ፀረ ሙስና ቦርድ ሊቀመንበር ሆነው ያገለገሉትና በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስ መምህር ዶክተር ቆስጠንጢኖስ በርኸተስፋ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የሙስና ሁኔታ ብዙ መልክ አለው ይላሉ፡፡አንደኛው መንግሥት ለተቋማት ከሚመድበው በጀት የሚዘረፍ ገንዘብ ነው፡፡ ለዚህም በቅርቡ ዋና ኦዲተር ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባቀረበው ሪፖርት መሠረት ወደ 22 ቢሊዮን ብር ምን ላይ እንደዋለ ማረጋገጥ አለመቻሉን ይፋ ማድረጉን ለአብነት ያነሳሉ፡፡ ይህ አሀዝ የመንግሥት በጀት ዝም ብሎ እንደሚዘረፍ በግልፅ ያሳያል፡፡
ሁለተኛው ባለሥልጣናት የተለያዩ ትላልቅ ፕሮጀክቶች በጨረታ ለግል ኩባንያ ዎች በሚሰጡበት ጊዜ በመደራደር የሚዘርፉት ገንዘብ መኖሩ ነው፡፡ ሦስ ተኛ የመንግሥት መስሪያ ቤቶች ሠራ ተኞችም ሆኑ ባለሥልጣናቱ ሕጋዊ የሆነውን አገልግሎት ለደንበኞች ለመስጠት ጉቦ የሚቀበሉበት ሁኔታ ይስተዋላል፡፡ ከዚህ አኳያ ከመንግሥት ካዝና ጠፋ የሚባለው ገንዘብ 22 ቢሊዮን ብር መድረሱ ሙስና ወደ ከፋ ደረጃ እየተሸጋገረ መሆኑን ያሳያል ባይ ናቸው፡፡

ጌትነት ምህረቴ
ይህም በሙስና ከሚታ ወቁት እንደ ናይጀሪያ፣ ኬንያ እንዲሁም ደቡብ አፍሪካ አስፈሪና አስደንጋጭ ደረጃ እየተደረሰ መሆኑን እንደሚያመላክት ዶክተር ቆስጠንጢኖስ ይናገራሉ፡፡ ከዚህ አኳያ ሙስና በአገራችን አሳሳቢ ደረጃ ላይ ደርሷል ማለት ይቻላል፡፡ የመንግሥት ፕሮጀክቶችና ኩባንያዎች እየተስፋፉ ሲሄዱ ሙስናው በዚያው ልክ እየጨመረ ይሄዳል፡፡ ለምሳሌ ቻይናና ሕንድ በኢኮኖሚ ዕድገታቸው የሚጠቀሱ አገሮች ቢሆኑም በሙስናም የጦዙ አገሮች ናቸው፡፡ መንግሥት ብቻ ብዙ ነገር ይስራ በሚባልባቸው (ልማታዊ የመንግሥት አቅጣጫ በሚከተሉ) አገሮች ብዙ የሙስና ችግር ይፈጸማል፡፡ ስለዚህ የመንግሥት የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል ማዘዋወሩ ሙስናን ለመከላከል አንዱ ስልት መሆኑን ይጠቁማሉ፡፡
እንደ ዶክተር ቆስጠንጢኖስ ገለጻ፤ ሌላው ችግር የተጠያቂነት ጉዳይ ነው፡፡ የመንግሥት ኃላፊዎች ከፖለቲካ ሥርዓቱ ጋር አብረው ስለተያያዙ አይጠየቁም፡፡ እነሱን ለመክሰስም አስቸጋሪ ነው፡፡ ምክንያቱም የፖለቲካ ጫና ማድረግ ይችላሉና፡፡ ለአብነትም የብረታ ብረትና ኢንጅነሪግ ኮርፖሬሽን ከጦር ኃይሉ ጋር የተያያዘ ስለሆነ ዘጠኝ ሚሊዮን ብር አባክኗል እየተባለ እሱን ደፍሮ መናገር አልተቻለም፣ ተጠያቂም የሆነ የለም፡፡
እናም መንግሥት ግድቦችን፣ የማዳበሪያና የስኳር ፋብሪካዎችን በአስቸኳይና በተመጣጣኝ ዋጋ ይሰራቸዋል ብለው በቀናነት ያቀዱ ኃላፊዎች ቢኖሩም በተቃራኒው በዚህ አጋጣሚ የሚሰርቁ ሰዎችም ጥቂት አይደሉም፡፡እነዚህን ገንዘብ የሚሰርቁ ሰዎች ትላልቆቹንም ያነካኳቸዋል፡፡ እናም ሌቦቹ የፖለቲካ ከለላ ስላላቸው ተጠያቂነታቸው አነስተኛ ነው ይላሉ፡፡
ፕሮጀክቶችን የሚከታተሉ ኮርፖሬሽኖችና ኤጀንሲዎች በሚቋቋ ሙበት ጊዜ ቢሮ ይከራያሉ፣ ሠራተኛ ይቀጥራሉ፣ መኪናዎች ይገዛሉ፡፡ ይህም ለሙስና በር ይከፍታል፡፡ ስለዚህ መንግሥት እንደ ሰለጠኑ አገራት ትላልቅ መንገዶች፣ ግድቦች፣ ኃይል ማሰራጫዎችን የመሳሰሉ የመሠረተ ልማት ሥራዎች በሚሰሩበት ጊዜ የቁጥጥር ሥርዓቱን ማጠናከር አለበት፡፡ ምክንያቱም ቁጥራቸው በበዛ ቁጥር ዋና ኦዲተርም አሁን እያደረገ ያለውን የናሙና ኦዲት እንኳ ለማድረግ ይቸገራል፡፡
ለምሳሌ የኢንዱስትሪ ፓርኮች ሆነ የፍጥነት መንገዶችን የሚሰሩት የግል ኩባንያዎች ናቸው፡፡ ሆኖም እነዚህን ለማሳለጥ ተብሎ የሚፈጠሩት ኮርፖሬሽኖችና ኤጀንሲዎች ሙስና ውስጥ ይገባሉ፡፡ መንግሥት ይህንን ሊቆጣጠር በሚችልበት ስልት ላይ መሰራት እንዳለበት ምሁሩ አሳስበዋል፡፡
ሙስና በአብዛኛው ከአምባገነናዊ መንግሥቶች ጋር አብሮ የሚሄድ ነው፡፡ በአንጻሩ ዴሞክራሲያዊ በሆኑ አገሮች ላይ ያለው ሙስና በጣም ትንሽ ነው፡፡ ምክንያቱም ሙስናን የሚዋጉ ሁለት ነገሮች አሏቸው፡፡ አንዱ የተደራጀና በአገሪቱ ፖለቲካ ውስጥ መሳተፍ የሚችል የሲቪል ማህበራት ሲሆኑ፤ ዕድሮችን፣ ማህበራትና እንደ ገዳ ዓይነት ያሉ ሥርዓቶችን በማጠናከር ሙሰኞችን እንዲያጋልጡ ካልተደረገ በስተቀር መንግሥት ባለው የፖሊስና የምርመራ ኃይል ሊከላከለው አይችልም፡፡ ምክንያቱም ገንዘብ የሚሰርቁት በቀጥታ ሳይሆን ለሥራ ወጪ ሆኗል ብለው የሀሰት ደረሰኝ በማዘጋጀት ነው፡፡
ለምሳሌ በኢትዮጵያ ትራንስፓረንሲ ኢንተር ናሽናል የሲቪል ማህበር ሆኖ ነው የተደራጀው፡፡ የሙስና ችግር ድምጹን ከፍ አድርጎ ማስተጋባት የቻለው እሱ ነው፡፡ እናም እንደ እነዚህ ዓይነት የሲቪል ማህበራት መጠናከር አለባቸው ብለዋል፡፡
አራተኛ ደረጃ የምርመራ ጋዜጠኝነትን ማጠናከር ነው፡፡ መገናኛ ብዙኃን ለአገሪቱ አስተማሪ፣ መረጃ አቅራቢና ጉድለቶችንም አጉልቶ የሚያሳይ ምርመራ መስራት አለባቸው፡፡ እነዚህ ተቋማት የተሻለ በጀት ኖሯቸውና የሕግ ከለላ ተሰጥቷቸው በሚፈጸሙ ሙስናዎች ላይ ምርመራ በማድረግ ማጋለጥ አለባቸው የሚል ሃሳብ አላቸው፡፡ ለምሳሌ በቅርቡ የጋና እግር ኳስ ፌደሬሽን ፕሬዚዳንት ኪዋሲ ናታኪ ገንዘብ ሲቀበሉ የሚያሳይ በድብቅ በተቀረፀ ምስል መረጃ በመውጣቱ ጋና የእግር ኳስ ፌደሬሽኑን በትናለች፡፡ የዚህ ዓይነት የምርመራ ዘገባ በኢትዮጵያም ያስፈልጋል፡፡
ሆኖም ሙስና ችግር በሚታይባት ኢትዮጵያ ያሉ የሕዝብ መገናኛ ብዙኃን አራት ወፍጮ ተተከለ፣ የመስኖ ግድብ ተሰራ ከማለት ውጪ ጠንከር ያለ የምርምራ ዘገባ የሰሩት ነገር የለም ሲሉ መገናኛ ብዙኃኑን ተችተዋል፡፡ በተለይ ሙስናን በማጋለጥ የሕዝብ መገናኛ ብዙኃን ከፍተኛ ሚና ቢኖራቸውም ሥራቸውን እየሰሩ አይደለም፡፡ እነዚህን የሙስና መከላከያ ስልቶች ተግባራዊ እንዲሆኑ አጠናክሮ መስራት ይገባል፡፡
ሙስናን ከወዲሁ መከላከል ካልተቻለ ለሰላም፣ ለዕድገትና ለንግድ እንቅስቃሴ እንቅፋት መፈጠሩ እንደማይቀር ከሌሎች አገራት ትምህርት መውሰድ ይገባል፡፡ እናም ሙስናን ለመዋጋት የሲቪል ማህበረሰቡ ተሳትፎ ማሳደግ አስፈላጊ ነው፡፡ የምርመራ ጋዜጠኝነትን ማስፋፋትና ከለላ መስጠት ይገባል፡፡ለዚህም የመንግሥትን ቁርጠኝነት ይጠይቃል፡፡

Published in ፖለቲካ

ከሐሮማያ ዩኒቨርሲቲ የመጀመርያ ዲግሪ፣ ከጀርመን ዶርቱሙንድ ዩኒቨርሲቲ ሁለተኛ ዲግሪ፤ እንዲሁም ከእንግሊዙ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኢስት አንግሊያ ሦስተኛ ዲግራቸውን በግብርና ኢኮኖሚክስ ይዘዋል፡፡ በአገር ውስጥ በፕሮጀክት ሥራ አስኪያጅነት የጀመረው የሥራ አገልግሎት እስከ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ድረስ ዘልቋል-ዶክተር ጌታቸው ድሪባ፡፡
ዶክተር ጌታቸው በኬር ኢትዮጵያና ኬር ኢንተርናሽናል ዓለም አቀፍ የተራድዖ ድርጅት፤ በላይቤሪያ የዓለም ምግብ ፕሮግራም ዳይሬክተርና ተወካይ፤ በደቡባዊ አፍሪካ፣ በመካከለኛውና በታላላቅ ሃይቆች/ግሬት ሌክስ/ አገራት በተለያዩ ኃላፊነቶች አገልግለዋል፡፡ በመካከለኛው ምሥራቅ፣ በመካከኛው አውሮፓና በዓለም ምግብ ፕሮግራም ዋና መሥሪያ ቤት የአጋርነትና አቅም ግንባታ ልማት አገልግሎት ኃላፊ፣ በሱዳን የፕሮግራም አማካሪ በመሆን ሠርተዋል፡፡ በቻይና የዓለም ምግብ ፕሮግራም ዳይሬክተርና የፕሮግራሙ ተወካይ ሆነው ያገለገሉ ሲሆን፤ በቤጂንግ የተቋሙ የልህቀት ማዕከል እንዲከፈትም አድርገዋል፡፡
በግብርና ዙርያ ያተኮሩ የተለያዩ ዓለም አቀፍ የምርምር ውጤቶችና ጥናቶችን በማካሄድ ለህትመት አብቅተዋል፡፡ በቅርቡም የኢትዮጵያን የግብርና ጅማሮ፤ ተግዳሮትና የመፍትሔ ምክረ ሃሳቦችን የያዘ ‹‹Overcoming Agricultural and Food Crises in Ethiopia›› የሚል መፅሐፍ በማዘጋጀት ለንባብ አብቅተዋል፡፡ በኢትዮጵያ ግብርና ዙርያ ከዶክተር ጌታቸው ሠፋ ያለ ቆይታ አድርገናል፤ እነሆ፡-

አዲስ ዘመን፤ ኢትዮጵያ በግብርናው ዘርፍ ያለችበትን ደረጃ እንዴት ይገልፁታል?
ዶክተር ጌታቸው፤ ኢትዮጵያ ያለችበት የግብርና ደረጃ እጅግ አሳፋሪ ነው፡፡ ዓለም ትልቅ ደረጃ ላይ በደረሰበት ወቅት ኢትዮጵያ ከ10 ሺ ዓመት በፊት ከነበረው አሠራር አልተላቀቀችም፡፡ ማረሻ፣ ዶማ፣ አካፋና በሬ በመጠቀም ነው እየተመረተ ያለው፡፡ ምርቱ በአህያ እየተጓጓዘ፣ በባህላዊ ጎተራ ከመጠራቀም አሰራር አልዘለለም፡፡
መንግሥትም ምርትን ለማሳደግ የሚሰራው መሬትን በማስፋት ነው፡፡ ጫካው እየተመነጠረ መሬቱ እየሰፋ መሆኑም ግልፅ ነው፡፡ ምርቱም ማደጉ አይካድም፡፡ ይህ ባይሆን ኖሮ 100 ሚሊዮን ህዝብ መመገብ አይቻልም ነበር፡፡ አሰራሩ ግን የቀድሞውን ይዞ የሚሄድ በመሆኑ መዋቅራዊ ለውጥ የሚያመጣ አይደለም፡፡
ኢትዮጵያ ራሷን ከቀበረችበት ቀና አድርጋ ብታይ ዓለም ብዙ ርቋት ሂዷል፡፡ ኢትዮጵያ ከ10ሺ ዓመት በፊት የነበረውን ቴክኖሎጂ ይዛ ነው ያለችው፡፡ በጥገና የእርሻ ሥርዓት 100 ሚሊዮን ህዝብ መመገብ ከባድ ነው፤ አይቻልም፡፡
በአሁኑ ወቅት በዓለም ዓቀፍ ደረጃ የአንድ ሰው ምርታማነት በሚደንቅ ደረጃ አድጓል፡፡ በኢትዮጵያ አንድ አርሶ አደር ወቅትና ሁኔታዎች ተመቻችተውለት አንድ ሄክታር ቢያርስ ከፍተኛው 25 ኩንታል ነው፡፡ የአብዛኛው አርሶ አደር መሬት ግን ከግማሽ ሄክታር አይበልጥም፡፡ በ21ኛው ክፍለ ዘመን እዚህ ደረጃ ላይ መሆኑ አሳዛኝም፤ አሳፋሪም ነው፡፡
አዲስ ዘመን፡- ኢትዮጵያ ፊቷን ወደ ኢንዱስትሪው ስላዞረች ይሆን እርሻው ደካማ ሆኖ የቀጠለው?
ዶክተር ጌታቸው፡- ዓለም የኢንዱስትሪ አብዮት ውስጥ ከገባ ከ200 ዓመት በላይ አስቆጥሯል፡፡ የኢትዮጵያ የኢንዱስትሪ ዕድገት እጅግ ኋላ ቀር ነው፡፡ አሁን እንዲያውም የኢንዱስትሪ ፓርኮች በመገንባታቸው ነው ስለ ኢንዱስትሪ የሚወራው፡፡ ይህም ቢሆን የእርሻ ውጤቶችን በግብዓትነት ይዞ የሚሄድ አይደለም፡፡ እርሻውን የሚያዘምን የኢንዱስትሪ ዕድገት ባለመሆኑ ኢንዱስትሪና እርሻው አልተጣጣሙም፡፡
አዲስ ዘመን፡- ግብርናው ለመዳከሙ በእርስዎ ጥናት ምክንያቱ ምንድን ነው?
ዶክተር ጌታቸው፡- ለግብርናው ተገቢ ትኩረት አልተሰጠም፡፡ የገጠሩ ወጣት መሬቱ እየተበጣጠሰ ወደ ከተማ እየፈለሰ ነው፡፡ ይሄ ፍልሰት የፖለቲካ መሪዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ የትምህርት ተቋማት፣ የቴክኖሎጂ አንቀሳቃሾችን እንዴት እንቅልፍ ይወስዳቸዋል የሚያስብል ነው፡፡
ኢትዮጵያ ከባለፉት ሠላሳ ዓመታት ጀምሮ በከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ ስንዴ ከውጭ እያስገባች ነው፡፡ ከአምስት ዓመት በፊት ባለው መረጃ መሰረት በየዓመቱ አንድ ቢሊዮን ዶላር በሚጠጋ ወጪ ስንዴ ይገዛል፡፡ እነ ዘይትና ስኳር ቢጨመሩ ወጪው ከፍተኛ መሆኑን ያሳያል፡፡
በአንድ በኩል ፈጣሪ የለገሰንን ቡና ሸምጥጠን ለውጭ ገበያ አቅርበን የውጭ ምንዛሪ ስናገኝ፤ በአገራችን ማምረት ያቃተንን ስንዴ ለመግዛት ደግሞ የውጭ ምንዛሬ እናወጣለን፡፡ ይሄ ብቻውን ግብርናው ላይ ብዙ እንዳልተሰራ በግልፅ ያሳያል፡፡
አዲስ ዘመን፡- ወጣቱ በገጠር ካለው አድካሚ የእርሻ ሥራ ይልቅ በከተማ የራሱን ሥራ ለማንቀሳቀስ ፈልጎ መምጣቱ ለፍልሰቱ ምክንያት አይሆንም?
ዶክተር ጌታቸው፡- የእርሻ ሥራ አድካሚ መሆኑ ግልፅ ነው፡፡ ነገር ግን የኢትዮጵያ ወጣት ለብዙ ጊዜ አባቱን በመተካት በእርሻ ላይ ተሰማርቶ አሳልፏል፡፡ አሁን ግን ነገሩ ተቀይሯል፡፡ ለዚህም ሁለት መሰረታዊ ምክንያቶች ይጠቀሳሉ፡፡ አንዱ መሬቱ ተበጣጥሶ በማለቁ፤ እርሻውን ለመሥራት አለመቻሉ ነው፡፡ በዚህም የተነሳ እርሻ የድህነት ምንጭ ሆኗል፡፡ ሁለተኛው ምክንያት የትምህርት መስፋፋት ነው፡፡ ትምህርት ሲስፋፋ የአስተሳሰብና የልህቀት ዕድገት ይመጣል፡፡ ይህን ተከትሎ ወጣቱ ከእርሻ ይልቅ በሌላ ዘርፍ የመሰማራት ፍላጎት ያድርበታል፡፡ ስለሆነም ወጣቱ በዚህ ዕድሜውና ጉልበቱ ደሃ መሆን ስለማይፈልግ ፊቱን ወደ ከተማ ያዞራል፡፡
አዲስ ዘመን፡- የወጣቱ ፍላጎት ከእርሻ ይልቅ የከተማ ሥራን መርጧል እያሉ ነው?
ዶክተር ጌታቸው፡- እንደነገርኩህ ግብርናው ትኩረት ስለተነፈገው ሥራ ፈጣሪ ሳይሆን የድህነት ምንጭ በመሆኑ ነው ወጣቱ ፊቱን ወደ ከተማ የሚያዞረው፡፡ በፊት እርሻ እንደ ስፖንጅ እየመጠጠ ለብዙዎች የሥራ ዕድል ፈጥሮ ነበር፡፡ አሁን ስፖንጁ ሞልቶ እየፈሰሰ ነው፡፡ ይህ ሞልቶ የፈሰሰው ኃይል ወደ ከተማ እየፈለሰ ለመንግሥት ችግር እየፈጠረበት ነው፡፡ ይህ ደግሞ አፋጣኝና ዘላቂ መፍትሔ ካልተሰጠው መጭው ጊዜ በጣም አስቸጋሪ፣ የተወሳሰበ፣ የኢትዮጵያን ህልውናን የሚፈታተን ችግር መሆኑን በቅንጭቡ የሚያሳይ ነው፡፡
አዲስ ዘመን፡- የግብርናው መዳከም ባለፈው በአገሪቱ ተከስቶ ለነበረው አለመረጋጋት ምክንያት ይሆናል ማለት ነው?
ዶክተር ጌታቸው፡- ንጉሡን የጣለው የአርሶ አደር አብዮት ነው፡፡ አርሶ አደሩ ኃይልና ሥልጣን ባይኖረውም ልጆቹ ከወታደር ጋር ተጋግዘው ሥርዓቱን ጥለዋል፡፡ ደርግንም አርሶ አደሩ በቃኝ በማለቱ ነው ኢህአዴግ ያሸነፈው፡፡ ኢህዴግን ወደ ሥልጣን ያመጣው እስከ አሁንም ሥልጣን ላይ ያቆየው አርሶ አደሩ ነው፡፡ አሁን ያለው እንቅስቃሴም የአርሶ አደሩ ልጅ ግፊት ነው፡፡ ይህን በጥሞና ማየት ይገባል፡፡ የፖለቲካል ኢኮኖሚው መዋቅራዊ ለውጥ እንዲያመጣ መሥራት ይገባል፡፡
ከተመሳሳይ ማህበረሰብና አስተሳሰብ የወጡትና በተለያየ ዕድሜ ላይ የሚገኙት የኢትዮ -ጅቡቲ ባቡርና የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዕድገት ለምን እንደተለያየ በደንብ ማጤን ያስፈልጋል፡፡ አየር መንገድ ውጤታማ የሆነበትን ሥርዓት በሌሎቹ ለመተግበር መሥራት ያስፈልጋል፡፡ በግብርናውም የዚህ ዓይነት ውጤታማ ባህል ማዳበር ያስፈልጋል፡፡
ያለፈ ታሪክን መመልከት ያስፈልጋል፡፡ የግብርናው መዳከም የአክሱም መንግሥት እንዲወድቅ አድርጓል፡፡ ከዛሬ 60ና 70 ዓመት በፊት የነበረው ችግርና ረሃብ የሰሜኖቹ እየተባለ እንደ አገር አለመታየቱ ከዛ በኋላ ሁለት ትላልቅ የረሀብ ገጠመኞችን ለማስተናገድ አስገድዷል፡፡ በሚሊዮኖች የሚቆጠር ህዝብን ለምግብ ድቀት ዳርጓል፡፡
ሥልጣን ላይ ያሉት የኢትዮጵያ መሪዎች ቆም ብለው ሊያስቡና ትልቅ ራዕይ ሊኖራቸው ይገባል፡፡ እስከ 100 ዓመት የሚጠቅም ሥርዓት መዘርጋት ያስፈልጋል፡፡ የመሬት ሥርዓቱ እንደ ህብረተሰቡ ፍላጎትና ሥርዓት እየተለወጠ መሄድ አለበት፡፡ በንጉሡ ዘመን የመሬት ሥርዓት አመቺ አለመሆኑ ‹‹መሬት ላራሹ›› የሚል አብዮት አስነስቷል፡፡ የአሁኑን የመሬት ሥርዓትም መፈተሽ ይገባል፡፡ መሬት የሀብት ማፍርያ መሆን አለበት፡፡ በ21ኛው ክፍለ ዘመን መንግሥት መሬትን ለብቻው ይዞ ፊውዳል መሆን የለበትም፡፡
አዲስ ዘመን፡- ግብርናውን የሚፈለገው ደረጃ ላይ በማድረስ ተጠቃሚ ለመሆንና ወደ ከተማ የሚደረገውን የወጣቱን ፍልሰት ለማስቀረት ምን መሰራት አለበት?
ዶክተር ጌታቸው፡- እርሻውን ትራንስፎርም ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ዘመናዊ የአስተራረስ ዘዴ፣ ትራንስፖርትና የማከማቻ ሥርዓትን መዘርጋት ይገባል፡፡ ይህ ሲሆን ብዙ ምርት ይገኛል፤ ወጣቱ በስፋት ይሳተፋል፡፡ ለምሳሌ የዶሮና የወተት ላሞች እርባታ፣ የወተት ተዋፅዖ፣ የዘይት ምርት፣ የሥጋ ከብቶችን ማድለብን የመሳሰሉ ግብርናዎችን መተግበር የወጣቱን የግብርና ተሳትፎ ያሳድገዋል፡፡
በአውሮፓ፣ ቻይናና ብራዚል ግብርናው ስለዘመነ ወጣቱ በዘመናዊ ግብርና በስፋት ይሰማራል፡፡ በእነዚህ አገራት ግብርና ከሌላው ኢንዱስትሪ እኩል ነው የሚታየው፡፡ እናም ግብርና ተፈልጎ የሚገባበት ዘርፍ ነው፡፡ ዘመናዊ የእርሻ ሥርዓትን በመዘርጋት ወጣቱ በስፋት እንዲሳተፍ መሥራት ጊዜ የማይሰጠው ጉዳይ ነው፡፡ እርሻውን ሜካናይዝ ማድረግ ምርጫ ሳይሆን ግዴታ ነው፡፡
እርሻ የጨለማ ኑሮ አለመሆኑን ማሳየት ያስፈልጋል፡፡ ከተማ ውስጥ ያለው ነዋሪ ውሃና የኤሌክትሪክ ኃይል እንደሚያገኝ ሁሉ ገጠር ያለውም ይህን መሰረተ ልማት ማግኘት አለበት፡፡ በገጠሩ አካባቢ ትምህርት ቤት፣ ጤና ጣቢያና መንገድን ማስፋፋት ይገባል፡፡ ዋና ከተሞች ላይ የሚሰጠው ትኩረት ለታችኞቹ ከተሰጠና የሚያስፈልገው ከተሟላ ወጣቱ መሃል ከተማን አይናፍቅም፡፡ አርሲ አካባቢ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርትን ጨርሶ ወደ ዘመናዊ እርሻ በመግባት 15 ሄክታር መሬት የሚያርስ ወጣት አግኝቻለሁ፡፡ ይሄ ቴክኖሎጂው ወጣቱን መያዝ እንደሚችል ያሳያል፡፡
ከኢንዱስትሪው ጋር ተጣጥሞ የሚሄድ የገጠር ኢንዱስትሪ ሥርዓት በጣም አስፈላጊና ወሳኝ ነው፡፡ የገጠር ኢንዱስትሪ (አግሮ ፕሮሰሲንግ) ሲስፋፋ ግብርናውና ኢንዱስትሪው ይመጋገባሉ፡፡ ለምሳሌ ዘይት ለማምረት የቅባት እህል ያስፈልጋል፡፡ እህሉን የሚያመርቱ ብቻ ሳይሆን እህሉን በግብዓትነት ተጠቅመው ዘይት የሚያመርቱ ፋብሪካዎች እንዲስፋፉ መሥራት ያስፈልጋል፡፡ በወተት፣ አትክልትና ፍራፍሬ ዘርፍም እንዲሁ ከተሰራ ከውጭ የሚገባውን ምርት በአገር ውስጥ መተካት ይቻላል፡፡ ኢንዱስትሪው ይለማል፣ እርሻ ይስፋፋል፤ ከተሞች ያድጋሉ፤ የከተማውን ገበያ ያረጋጋል፡፡
አዲስ ዘመን፡- አብዛኛው አርሶ አደር አነስተኛ መሬት እንዳለው በጥናት ማረጋገጥዎን ፅፈዋል፡፡ በእነዚህ በተበጣጠሱ ማሳዎች ላይ የግብርና ሜካናይዜሽንን ማካሄድ አስቸጋሪ አይሆንም?
ዶክተር ጌታቸው፡- ሜካናይዜሽንን በተበጣጠሰ መሬት ላይ ማካሄድ አስቸጋሪ ነው፡፡ ስለሆነም መሬቱን በማጣመርና በማዋሀድ ሰፊ የእርሻ መሬት መፍጠር ያስፈልጋል፡፡ ይህ ሲሆን ታዲያ የመሬትና የንብረት ባለቤትነትን ጨምሮ ሌሎችም መብቶች በዚህ ሂደት ውስጥ መካተትና መከበር ይኖርባቸዋል፡፡
መንግሥት የተወሰኑ አርሶ አደሮችን በማደራጀት መሬቱን በማስፋት ለማሰራት ሞክሯል፡፡ ውጤቱ በጣም ጥሩ ቢሆንም ዘለቄታዊ ለውጥ አያመጣም፡፡ ይህ ሥራ ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚሸጋገር እንጂ፤ የአንድ ወቅት ጥገናዊ ለውጥ መሆን የለበትም፡፡ አርሲና ባሌ አካባቢ ከ200 ሺ የማይበልጡ አርሶ አደሮች ትራክተር እየተጠቀሙ ነው፡፡ እነዚህ ከአምስት እስከ 10 ሄክታር መሬት ይዘው የሚያርሱ ናቸው፡፡
ኢትዮጵያ የቴክኖሎጂ ሽግግርን የምታየው ኮሜርሻላይዜሽን በሚል ነው፡፡ የውጭ አገር ባለሀብቶችን በሰፋፊ እርሻው የማሰማራት ሥራ ነው ያለው፡፡ ይህ ያረጀ አስተሳሰብ ኢትዮጵያውያን እጃቸውን አጣጥፈው እንዲቀመጡ እያደረገ ነው፡፡ ኢትዮጵያዊ ወጣቱ ትራክተር ይዞ መሥራት ይችላል፡፡ ኮሜርሻላይዜሽን በኢትዮጵያውያን ነው መያዝ ያለበት፡፡ ኢትዮጵያዊው ቢያጠፋም እየተማረ አገሩን ያሳድጋል፡፡ የውጭው ባለሀብት ቴክኖሎጂውን ይዞ መጥቶ ለኢትዮጵያ የሚጠቅም ሥርዓት ሳይዘረጋ ገንዘቡን ይዞ ይሄዳል፡፡
በትላልቅ እርሻዎችና በውጭ ባለሀብቶች ላይ ጥናት ባላደርግም ከመገናኛ ብዙኃንና ከአንዳንድ ሰዎች እንደምሰማው የውጭ ባለሀብቶቹ ውጤታማ ሲሆኑ አይስተዋልም፡፡ ለምሳሌ በጋምቤላ አካባቢ የተሰማራ የውጭ ኩባንያ አልተሳካለትም፡፡ በውጭ አገር ያሉ የዘርፉን ባለሙያዎች በመጠቀም ወጣቱን እያስተማርነውና እያገዝነው ቢሰራ የተሻለ ውጤት ይገኛል፡፡
አዲስ ዘመን፡- በሜካናይዜሽን ዓለም የደረሰበትን ደረጃ ከኢትዮጵያ ጋር በማነፃፀር ቢያብራሩልን?
ዶክተር ጌታቸው፡- በዓለም ያለው የሜካናይዜሽን ደረጃ 12ኛው እርከን ላይ ደርሷል፡፡ 12ኛ እርከን ማለት እጅግ በጣም ከፍተኛ የኮምባይን ሀርቨስተር እና እስከ 300 የፈረስ ጉልበት ያለው ትራክተርን የመጠቀም ደረጃ ነው፡፡ ይህ ትራክተር በአንድ ጊዜ እስከ 500 ሜትር እያረሰ መሄድ ይችላል፡፡ ይሄንን ከዲጂታል ቴክኖሎጂው ጋር በማገናኘት በጥቂት ሰው ብዙ መሳርያ በማንቀሳቀስ፣ ብዙ መሬት ማረስ የሚቻልበት ዘመን ላይ ተደርሷል፡፡ በሌላ አማርኛ ዓለም ቴክኖሎጂውን አሳድጎ በሮቦት ማረስ ተጀምሯል፡፡
ኢትዮጵያ ከአንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ብዙም አልዘለለችም፡፡ አንደኛው እርከን በእጅ ማረስና በዶማ መቆፈር ማለት ነው፡፡ ሁለተኛ ደረጃ በሬ ጠምዶ ማረስ ሲሆን፣ ሦስተኛው ከእርሻ በሬ ጋር በተወሰነ ደረጃ ትራክተር መጠቀም ነው፡፡ በኢትዮጵያ ጥቂት ሊባል በሚችል መልኩ ባለሁለት እግር አነስተኛ የፈረስ ጉልበት ያለው ትራክተር ከበሬ ጋር ጥቅም ላይ ሲውል ይስተዋላል፡፡
አዲስ ዘመን፡- ግብርናውን በማዘመኑ ሂደት ውስጥ ተጠቃሚዎች የመኖራቸውን ያህል የሚጎዱ ዜጎች ይኖራሉ፣ ይህ እንዴት ይጣጣማል?
ዶክተር ጌታቸው፡- ይሄ እውነት ነው፡፡ የቴክኖሎጂ ሽግግር የሚያመጣው ቀውስ መኖሩ በእነ አሜሪካና ብራዚል ታይቷል፡፡ ግብርና ሲዘምን የሚያሸንፍና የሚሸነፍ ቡድን ይኖራል፡፡ የሚያሸንፈው ቡድን ስጋቱን ወስዶ ቴክኖሎጂውን አላምዶ ወደ ሥርዓቱ ይገባል፡፡ በጣም ጠባብ መሬት ያለው ደግሞ ተሸናፊ መሆኑ ግልፅ ነው፡፡
መሬትን በማሰባሰብ የትራንስፎርሜሽን ሂደት ውስጥ ሊጎዱና ሊጠቀሙ የሚችሉ አካላት መኖራቸውን በማስረዳት ሊጎዳ ለሚችለው ማህበረሰብ የማህበራዊ ደህንነት ዋስትናውን በማረጋገጥ መንቀሳቀስ ያስፈልጋል፡፡ የኢትዮጵያ መንግሥትም በዚህ ፍራቻ የቴክኖሎጂ ሽግግሩን ገፍቶ አልሄደበትም፡፡
በዓለም አገራት ግብርናውን ለማዘመን በተደረገው ሂደት ለተጎዱት ሰዎች ጉዳታቸውን ለማካካስ ነው የተሰራው፡፡ በኢትዮጵያም ለተጎጂዎች የማኅበራዊ ዋስትና አገልግሎት የሚሰጥ ብሔራዊ አሠራር መዘርጋት ያስፈልጋል፡፡ በገጠር ከሚተገበረው የሴፍትኔት፣ እንዲሁም በከተማ ከተጀመረው የምግብ ዋስትና ፕሮግራም እልፍ ብሎ ይህን አገልግሎት የሚሰጥ ባንክ ማቋቋም ይቻላል፡፡
ባንኩ አርሶ አደሮች የሚቆጥቡበት ሲሆን፤ የምርት ችግር ሲገጥማቸው ይህንን ለመቋቋም የሚችሉበትን ቁጠባ የሚያስተናግድ መሆን አለበት፡፡ መቆጠብ ለማይችሉት አነስተኛ አቅም ላላቸው አርሶ አደሮች መንግሥት መዋጮ በማድረግ በባንኩ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ማገዝ አለበት፡፡ ይህ ዘላቂነት የሌለውን በምግብ አቅርቦትና በዕርዳታ ላይ የተመሰረተውን የማህበረሰብ ድጋፍ ይተካል፡፡ ዕድር፣ ዕቁብና መሰል ማህበረሰባዊ ተቋማትን በማጠናከር ችግሩን መከላከል ይቻላል፡፡
እርሻው እየዘመነና እያደገ ሲሄድ ከፍተኛ የሥራ ዕድል ይፈጥራል፡፡ ወጣቶች ትራክተር ኦፕሬተር፣ አጫጅ፣ አራሚ ሆነው ይቀጠራሉ፡፡ በእህልና ወተት ማከፋፈል ንግድ እና በአገልግሎት ዘርፍ ይሰማራሉ፡፡ በዚህ በኩል በደንብ ተዘጋጅቶ ወደ ሥራ መግባት ያስፈልጋል፡፡
አዲስ ዘመን፡- በጥናትዎ የኢትዮጵያ አርሶ አደሮችን በተለያየ ደረጃ ከፋፍለው ለማስቀመጥ ሞክረዋል፡፡ ደረጃዎቹንና ምን ያህል አርሶ አደሮች በየደረጃዎቹ እንዳሉ ቢገልፁልን ?
ዶክተር ጌታቸው፡- የኢትዮጵያ አርሶ አደር በአራት ይከፈላል፡፡ አንደኛው በድቀት ውስጥ ያለ ነው፡፡ ይሄ ለመኖር መሰረታዊ የሆነውን ምግብ ማግኘት የማይችል ነው፡፡ በዚህ ውስጥ ወደ ሠላሳ አምስት ሚሊዮን አርሶ አደር አለ፡፡
በሁለተኛው ደራጃ ውስጥ የሚካተቱት እየተንገታገቱም ቢሆን መኖር የሚችሉት ናቸው፡፡ እነዚህ ጥሩ ምርት በሚገኝ ወቅት ምግባቸውን መሸፈን የሚችሉ ናቸው፡፡ የጤናና የትምህርት መሰረታዊ ነገሮችን ወጭ መሸፈን ቢችሉም፤ እርሻቸውን አያዘምኑም፤ ቁጠባም የላቸውም፡፡ እነዚህ 55 ሚሊዮን ህዝብ ይሆናሉ፡፡
‹‹ሪኒዋል›› ወይም ጥሩ ማምረት የሚችሉት ደግሞ ሦስተኛ ደረጃ ላይ ይቀመጣሉ፡፡ እነዚህ አርሶ አደሮች ምግባቸውን ይችላሉ፤ ዓመታዊ የጤናና የትምህርት ወጭያቸውን ይሸፍናሉ፡፡ ማዳበርያን የመሳሰሉ የእርሻ ግብዓቶችን መግዛት ይችላሉ፡፡
አራተኛው ደረጃ ኢንተርፕራይዝ አርሶ አደሮች ይባላሉ፡፡ እነዚህ ከ200ሺ (አንድ ነጥብ ሁለት በመቶ) የማይበልጡ አርሶ አደሮች ናቸው፡፡ ሀብታም በመሆናቸው ችግር ቢፈጠር መቋቋም ይችላሉ፡፡ ምግባቸውን ይሸፍናሉ፤ እርሻውን ያዘምናሉ፤ ይቆጥባሉ፤ በባንክ ገንዘብ አላቸው፡፡
አዲስ ዘመን፡- ግብርናውን ለማሳደግ ከማን ምን ይጠበቃል?
ዶክተር ጌታቸው፡- ግብርናን የማሳደግ ኃላፊነት ለፖለቲከኞች ብቻ የሚተው ሳይሆን ሁሉንም ኢትዮጵያውያን የሚመለከት ግዴታ ነው፡፡ የቴክኖሎጂ ሰዎች ቴክኖሎጂው በደንብ እንዲሰርፅ መሥራት አለባቸው፡፡ የሃይማኖት ሰዎች በግብርናው ዘርፍ የሚወጡ አዳዲስ ግኝቶችና ቴክኖሎጂዎችን ጠቀሜታ ለህዝቡ መስበክ ይጠበቅባቸዋል፡፡
ምሁራን ነባራዊውን አስተሳሰብ ይዘው ከማናፈስ ተሃድሶ የሚያመጡ አዳዲስ ምርምሮችን ማውጣት አለባቸው፡፡ ሲያስተምሩና ሲመራመሩም ይህን ታሳቢ መድረግ ይኖርባቸዋል፡፡
ፖለቲከኞች የራሳቸውን ችግር የሚቀርፍ ሳይሆን ለትውልድ የሚተላለፍ የፖለቲካ አውታር በመዘርጋት ሕዝብን አንቀሳቅሰው ወደ ዘመናዊ ህይወት የሚያመጣ ሽግግር ውስጥ መግባት አለባቸው፡፡ ለትውልድ ጠቃሚ ታሪክ ሠርቶና ሥርዓት ዘርግቶ ማለፍ ይገባል፡፡
አዲስ ዘመን፡- ለነበረን ቆይታ በጣም አመሰግናለሁ፡፡
ዶክተር ጌታቸው፡- እኔም አመሰግናለሁ፡፡

Published in ኢኮኖሚ

ዓለም በጉጉት ሲጠብቀው የነበረውን የአሜሪካና የሰሜን ኮሪያ መሪዎች ውይይት ለማዘጋጀት ሲንጋፖር ሰሞኑን ሽር ጉድ ስትል ሰንብታለች፡፡ ከብዙ እሰጥ አገባ በኋላ ትናንት ፕሬዚዳንት ትራምፕና የሰሜን ኮሪያው መሪ ኪም ጆንግ ኡን በሲንጋፖር ተገናኝተዋል፡፡ ሁለቱ መሪዎች ሲገናኙም በሞቀ ሁኔታ ሰላምታ ተለዋውጠዋል፡፡
በሲንጋፖር በተካሄደው የሁለቱ አገራት ውይይት የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕና የሰሜን ኮሪያው መሪ ኪም ጆንግ ኡን ጥቅል ስምምነት ተፈራርመው ማጠናቀቃቸው ይፋ ሆኗል። ሁለቱ መሪዎችም በሲንጋፖር ደሴት በሚገኘው ቅንጡ ሆቴል 45 ደቂቃ የቆየ ውይይት አድርገዋል፡፡ ለ70 ዓመታት በባላንጣነት ሲተያዩ የነበሩት አገራት መሪዎች ፊት ለፊት ተገናኝተው መወያየታቸው ወደ ወዳጅነት የሚያመራ ጎዳና ላይ እንደሚገኙ ያመለክታል ሲል ኒውዮርክ ፖስት ዘግቧል፡፡
አሜሪካና የሰሜን ኮሪያ መሪዎች በሲንጋፖር ያደረጉት የፊት ለፊት ግንኙነት በሁለቱ አገራት አዲስ ታሪክ ያስመዘገበ መሆኑ ተነግሯል፡፡ ለ70 ዓመታት በጥርጣሬና በስጋት ከመታያየት በኋላ መሪዎቹ የፊት ለፊት ግንኙነት ማድረጋቸው ያልተጠበቀ እንደሆነ የፖለቲካ ተንታኞች ያመለክታሉ፡፡
ከመገናኘታቸው በፊት ፕሬዚዳንት ትራምፕ በጣም ጥልቅ ስሜት እንደተሰማቸውና ጥሩ ውይይት ይሆናል ብለው ተስፋ አድርገው እንደነበር ገልጸዋል፡፡ ከውይይቱ በኋላም ይህንኑ ስሜታቸውን አንጸባርቀዋል፡፡
ውይይቱን አስመልክቶ በሰጡት አስተያየት፥ ከኪም ጆንግ ኡን ጋር ያደረኩት ውይይት ከተጠበቀው በላይ ስኬታማ ነው ብለዋል።
በሲንጋፖር የተካሄደው ውይይት በኮሪያ ልሳነ ምድር ሰፍኖ የቆየውን ውዝግብ የሚያረግብ ነው ተብሎለታል፡፡ በተለይ አካባቢውን ከኑክሌር ስጋት የሚያላቅቅ እንደሚሆን የተገመተ ሲሆን፤ ፕሬዚዳንት ትራምፕ በጋዜጣዊ መግለጫቸው የሰጡት ፍንጭ ይህን ያመለክታል፡፡ አካባቢው ከኑክሌር ነፃ የማድረግ እንቅስቃሴው በፍጥነት መጀመር እንዳለበትም አሳስበዋል፡፡ ሰሜን ኮሪያ የኑክሌር ማብለያዎቿን ስትዘጋ አሜሪካ የደህንነት ማስተማመኛ ትሰጣታለች፡፡
ፕሬዚዳንት ትራምፕ፤ የሰሜን ኮሪያው መሪ ኪም አገራቸው የሚሳይል ማስወንጨፊያዎችን እንደምታስወግድ ገልጸውልኛል ብለዋል፡፡ ማዕቀቡ ግን ይህ እስኪረጋገጥ ድረስ እንደሚቆይ ነው ያስታወሱት፡፡ በተመሳሳይ አሜሪካ ከደቡብ ኮሪያ ጋር በቅንጅት የምታካሂደውን የጦር ልምምድ ታቆማለች ሲሉ ተናግረዋል፡፡
ትራምፕ የሰሜን ኮሪያው መሪ የዲፕሎማ ሰው፣ አስተዋይና ሰላምን በጸኑ ፈላጊ ሰው ናቸው ሲሉ አድንቀዋቸዋል፡፡ ኪም አገራቸውን ከኑክሌር ነፃ በማድረግ የሁለቱን አገራት ግንኙነት ያጠናከራሉ ሲሉ ተስፋ እንደጣሉባቸው ጠቁመዋል፡፡ ውይይቱ ሰሜን ኮሪያ የኑክሌር ፕሮግራሟን የምታቋርጥበት ሂደት መጀመሪያ እንደሚሆን ተስፋቸውን ገልጸዋል፡፡
የሰሜን ኮሪያው መሪ ኪም ጆንግ ኡን በበኩላቸው ያለፈውን በአሉታ የመተያየት አባዜ ለመተው መስማማታቸውን ገልጸዋል፡፡ «ጥሩ ግንኙነት እንደሚኖረን አምናለሁ፡፡ ለዚህ ጥርጥር የለኝም፡፡ የቆየው ፍረጃና ጥሩ ያልሆነ ልምዳችን ለግንኙነታችን እንቅፋት ሆኖ ቆይቷል፡፡ ዛሬ ሁሉንም ችግር አልፈነዋል» ሲሉ ውይይቱ ፍሬያማ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ ከፕሬዚዳንት ትራምፕ ጋር ያደረጉት ውይይት ታሪካዊ መሆኑን አንስተው፤ ዓለም በቅርቡ ለውጦችን ማየት እንደምትጀምር ፍንጭ ሰጥተዋል።
ውይይቱን ተከትሎም የፖለቲካ ተንታኞች ከተጨባጭ ድምዳሜ ይልቅ አመላካች ውጤቶች የተገኙበት እንደሆነ ነው የተናገሩት፡፡ በዋሽንግተን መከላከያ ማዕከል ምሁር የሆኑት አንቶኒ ሩጊሮ «የሁለቱ አገራት መሪዎች የፈረሙበት ሰነድ ስለ ማዕቀብም ሆነ የሰላም ስምምነት ስለመደረሱ የሚገልጸው ነገር የለም፡፡ በውይይቱ ላይ የተደረሰባቸው ነጥቦች ብዙም ግልጽ አይደሉም፡፡ ግን ለተጨማሪ ውይይት የሚጋብዙ ናቸው፡፡ በጥቅሉ ሁለቱ አገራት ከውዝግብ ወጥተው ወደ ጥሩ ግንኙነት ሊያመሩ ይችላሉ» ብለዋል።
ሁለቱ መሪዎች በስብሰባቸው ማጠናቀቂያ ከስምምነት ደርሰውብታል የተባለ ሰነድ ላይ ቢፈራረሙም ይዘቱ ግልጽነትና ተጨማሪ ማብራሪያ የሚጠየቅ እንደሆነ እየተገለጸ ነው፡፡ ቢሆንም ስምምነቱ ሰሜን ኮሪያን የኑክሌር ትጥቋን የምትፈታበትን አካሄድ የሚያሳይ ጭምር እንደሆነ አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ ጠቁሟል፡፡
የሰሜን ኮሪያ መሪ ኪም ውይይቱን ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታ ተጠቅመውበታል እያሉ የሚተቹ የፖለቲካ ተንታኞች የመኖራቸውን ያህል ለሰላም ፈር የቀደደ መድረክ ሲሉ የሚገልጹም ጥቂት አይደሉም፡፡ የሁለቱ አገሮች መሪዎች በሲንጋፖር ፈር ቀዳጅ ውይይት ማድረጋቸውም በኮሪያ ልሳነ ምድር ያለውን የኑክሌር ስጋት ዘላቂ መፍትሄ ይሰጠዋል ተብሎ ይጠበቃል፡፡
አንድ ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ የሰሜን ኮሪያ ባለሥልጣን እንገለጹት «እስካሁን የመጣንበት መንገድ ቀላል አይደለም፡፡ የተሸፈነውን ዓይናችንን ገልጠን፣ አባጣ ጎርባጣውን መንገድ አልፈን እዚህ ላይ ደርሰናል፡፡ መጪው ጊዜም የወዳጅነታችን ገመድ ማጥበቂያ ይሆናል» ሲሉ ውይይቱ ለሁለቱ አገራት ግንኙነት መሠረት የተጣለበት ተስፋ ሰጪ መሆኑን መግለጻቸውን ዋሽግተን ፖስት ዘግቧል፡፡
የኪም እና ትራምፕ ታሪካዊ ውይይት በሰሜን ኮሪያ እና አሜሪካ መካከል ለረጅም ጊዜ ሰፍኖ የቆየው አለመግባባት ይፈታዋል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ እ.አ.አ. ከ1950-1953 ሁለቱ ኮሪያዎች ያደረጉትን ደም አፋሳሽ ጦርነት ተከትሎ አሜሪካና ሰሜን ኮሪያ መካከል ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነታቸው የሻከረ መሆኑን የታሪክ ድርሳናት ያስታውሳሉ፡፡
በተለይ ሰሜን ኮሪያ የምታደርገው የጦር መሣሪያ ባለቤት የመሆን ሩጫ ተከትሎ አሜሪካ፣ የመንግሥታቱ ድርጅት እና ሌሎች አገራት በሰሜን ኮሪያ ላይ ተከታታይ ማዕቀቦችን ጥለዋል፡፡ ይህም የሰሜን ኮሪያን ኢኮኖሚ እና ከሌሎች ሀገራት ጋር ያላትን ግንኙነት በከፍተኛ ደረጃ ጎድቶታል፡፡
የሰሜን ኮሪያው መሪ ኪም ጆንግ ኡን ከአሜሪካና ደቡብ ኮሪያ ጋር የቆየውን አለመግባባት በውይይት ለመፍታት ከመሞከር ይልቅ በግትር አቋማቸው ጸንተው ቆይተዋል፡፡ ይህም አገሪቱ ከዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እንድትገለልና ኢኮኖሚያዊ ጫናም እንዲበረታባት አድርጎ የቆየ መሆኑ ይታወሳል፡፡
ከፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ጋርም በተለያዩ አጋጣሚዎች ከስድብ እስከ ዛቻ አዘል ንግግሮች ድረስ ተለዋውጠዋል፡፡ ይሁንና ኪም ጆንግ ኡን አገራቸው የደረሰባትን ኢኮኖሚያዊ ጫና እና ከዓለም አቀፍ ማህበረሰብ መገለል በመረዳት ይመስላል ከደቡብ ኮሪያ ጋር የነበራቸውን የሻከረ ግንኙነት እንደገና ለማደስ እየሞከሩ ነው፡፡
የሰሜን ኮሪያ መንግሥት መገናኛ ብዙኃን ድርጅት ይፋ እንዳደረገው አገሪቱ ከአሜሪካ ጋር አዲስ የስምምነት ምዕራፍ ለመክፈት ፍላጎት እንዳላት እና ይህን ለማድረግ የሚያስችል ተስፋ መኖሩን ጠቁሟል፡፡
የፖለቲካ ተንታኞች በበኩላቸው የሁለቱ ሀገራት ፍላጎት ለየቅል መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ሰሜን ኮሪያ የተዳከመው ኢኮኖሚዋን እንዲያንሰራራ ለማድረግ የተጣሉ ማዕቀቦች እንዲነሱላት እና የኑክሌር ባለቤትነቷ እንዲከበር ፍላጎት አላት፡፡ አሜሪካ በበኩሏ ቀዳሚ አጀንዳዋ ሰሜን ኮሪያ የኑክሌር ፕሮግራሟን ሙሉ በሙሉ እንድታቋርጥ መሆኑን ተንታኞች አስረድተዋል፡፡ በዚህ ምክንያት ስምምነት ላይ ለመድረስ ቀጣይ እና ተከታታይ ውይይቶች ሊደረጉ እንደሚችሉ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል፡፡
እአአ በ2018 መጀመሪያ ላይ ሰሜን ኮሪያ ያካሄደችውን የሚሳይል ሙከራ ተከትሎ በኮሪያ ልሳነ ምድር ጦርነት ይቀሳቀሳል ተብሎ ተሰግቶ እንደነበር ይታወሳል፡፡ በእዚህም የተነሳ በአሜሪካና በሰሜን ኮሪያ የቃላት ጦርነት ተጀምሮ ነበር፡፡ ሆኖም እሰጥ አገባውን ወደ ጎን በመተው ሁለቱ አገራት ችግሩን በውይይት ለመፍታት ጥረት ከማድረግ አልተቆጠቡም፡፡ በተለይ ችግሩ በሰላም እንዲፈታ ደቡብ ኮሪያና ቻይና የተጫወቱት ሚና በቀላሉ የሚታይ አለመሆኑን የፖለቲካ ተንታኞች ያወሳሉ፡፡

ጌትነት ምህረቴ

Published in ዓለም አቀፍ

በ1990 ዓ.ም በኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል የተከሰተው የድንበር ጦርነት የሁለቱን አገራት የቀደመ የወዳጅነት ታሪክ ወደ ደም አፋሳሽነት በመቀየር ጥቁር ጥላውን አጥልቶ አልፏል፡፡ በጦርነቱ ከሁለቱም አገራት እስከ 70 ሺ የሚጠጉ ወገኖች ህይወታቸውን ማጣታቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ለከባድ የአካል ጉዳት የተዳረጉትም ቁጥራቸው ጥቂት አይደለም፡፡ በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ደግሞ ከኤርትራና ከኢትዮጵያ የድንበር አካባቢ ከመኖሪያ ቀያቸው ተፈናቅለዋል፡፡ ጦርነቱ ከፍተኛ የንብረት ውድመትንም አስከትሏል፡፡
የአገራቱን ቅራኔ በህግ አግባብ ለመፍታት በወቅቱ የአፍሪካ አንድነት ድርጅትና በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በወቅቱ ጥረት ተደርጓል፡፡ በዚህም ኢትዮጵያና ኤርትራ ከዛቻና ከኃይል ዕርምጃ ተቆጥበው በ1993 ዓ.ም በተፈረመው የአልጀርሱን የሠላም ስምምነትን መሰረት ገለልተኛ የድንበር ኮሚሽን ተቋቁሟል፡፡ ይህን ተከትሎም አምስት አባላት ያሉት የድንበር ኮሚሽን ተቋቁሞ የሁለቱን አገራት ድንበር ይግባኝ በሌለው ውሳኔ በዓለም አቀፍ ህግ መሰረት እንዲፈፅም አቅጣጫ ተቀምጦ ወደ ሥራ ተገብቷል፡፡ ኮሚሽኑም በተሰጠው ኃላፊነት መሰረት ሥራዉን አጠናቋል፡፡ ደንበሩን በወረቀት ላይ አስፍሯል፡፡ ሁለቱ ሃገራት ውሳኔውን ይተገብሩ ዘንድ ለሁለቱም ሃገራት ውሳኔውን ሰጥቷል፡፡
በደንበር ኮሚሽኑ በወረቀት ላይ በአሰፈረው ደንበር ማካለል ከኢትዮጵያ ወደ ኤርትራ፣ ከኤርትራም ወደ ኢትዮጵያ የተካለሉ ቦታዎች አሉ፡፡ በተለይ ደግሞ በሁለቱም አገራት ግጭት መነሻ የሆነችው ባድመን እና የኢሮብ የተወሰኑ ቦታዎች ወደ ኤርትራ ያካለለ ሲሆን፣ በጾረናና በሌሎች አካባቢ ያሉ የኤርትራ ቦታዎችንም ወደ ኢትዮጵያ በማካለል ሥራውን ማጠናቀቁን አሳወቀ፡፡
ኢትዮጵያ ውሳኔውን ተቀብላ በአፈፃፀሙ ዙርያ ከኤርትራ ጋር ተጨማሪ ድርድር ማድረግ እንደምትፈልግ በወቅቱ አሳወቀች፡፡ ለዚህም የተለያዩ ምክንያቶችን አቀረበች፡፡ በውሳኔው መሰረት ድንበር የማካለል ሥራው ከተከናወነ ቤቶች፣ መቃብሮች ቤተ ክርስቲያናት ለሁለት የሚከፈሉበት እውነታ ስላለ አፈፃፀሙን በድርድር መፍታቱ የተሻለ አማራጭ መሆኑን ተጨባጭ ምክንያት በማቅረብ አስገነዘበች፡፡ ኤርትራ ግን የድንበር ኮሚሽኑን ውሳኔ እንደ ወረደ ተቀብሎ ከመተግበር ውጪ ሌላ ድርድር አያስፈልግም በማለቷ ጉዳዩ እልባት ሳያገኝ 17 ዓመታትን አሳልፏል፡፡ በዚህም የተነሳ አካባቢው ጦርነትም ሠላምም የሌለበት ቀጣና ሆኖ ቆይቷል፡፡
በሁለቱ አገራት መካከል የተፈጠረው ቅራኔ ተፈትቶ ሠላም እንዲወርድ ኢትዮጵያ በተለያዩ ዓመታትና አጋጣሚዎች የሠላም ጥሪ ስታደርግ ቆይታለች፡፡ በመንግሥት ከተደረገው ጥሪ ባሻገር የኢትዮጵያና የኤርትራ ምሁራንን ያሳተፈ መድረክ በማዘጋጀት ወንድማማችና እህትማማች ሕዝቦችን ለማቀራረብ ጥረት ተደርጓል፡፡ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎችና የሀገር ሽማግሌዎች የሁለቱን አገራት የቀደመ ታሪክ ለመመለስ የበኩላቸውን ሞክረዋል፡፡
እውነታው ይህ ቢሆንም ግን የኤርትራ መንግሥት ለሠላሙ ጥሪ ጀርባውን ከመስጠት ባለፈ ጉዳዩን ለመቀበል ፍቃደኛ ሲሆን አልተስተዋለም፡፡ በዚህም የተነሳ እስከ አሁን ድረስ በሁለቱ አገራት መካከል የተናፈቀው ሠላም ሳይወርድ ቆይቷል፡፡ በፖለቲካው ቀውስ የሚነፋፈቁት ህዝቦችም ተስፋን ሰንቀው ከመጓዝ ያለፈ ምንም ሊያደርጉ አልቻሉም፡፡
ሰሞኑን ታዲያ የኢህአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ኢትዮጵያ የአልጀርሱን ስምምነትና የድንበር ኮሚሽኑን ውሳኔ ሙሉ በሙሉ በመቀበል ለተግባራዊነቱ እንደምትሠራ አረጋግጧል፡፡ ለ17 ዓመታት የጥላቻ ግድግዳ የሆነውን ምክንያት ተቀብሎ ለሠላም መዘጋጀቱን በይፋ አድርጓል፡፡ የኤርትራ መንግሥትም ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ተመሳሳይ አቋም እንዲወስድ አሳስቧል፡፡ የኤርትራ መንግሥት የሰላም ጥሪውን ተቀብሎ በሁለቱም ወንድማማች ህዝቦች መካከል ከዚህ በፊት የነበረውን አብሮነትና ሰላም ወደነበረበት ለመመለስና በቀጣይም ዘላቂነቱን ለመጠበቅ ለተግባራዊነቱ ያለማመንታት በቁርጠኝነት እንዲሠራ ጥሪ ቀርቧል፡፡ እስከ አሁን ድረስ ታዲያ ከኤርትራ መንግሥት የተሰጠ ግልጽ ምላሽ የለም፡፡
እንደሚታወቀው ለኢትዮጵያ ዕድገትና ለሕዝቦች ተጠቃሚነት ሰላም ከምንም በላይ ትልቅ ዋጋ የሚሰጠው ጉዳይ ነው፡፡ ውሳኔውም ይህን ታሳቢ ያደረገ በመሆኑ ፋይዳው እጅጉን ሚዛን ይደፋል፡፡ ምክንያቱም ሰላም የሁሉም ነገር መሰረት ነውና፡፡ ኢትዮጵያና ሠላም ደግሞ የአንድ ሳንቲም ሁለት ገፅታ ናቸው፡፡ የኢትዮጵያ ስም ሲነሳ ለሠላምና ነፃነት የምትሰጠው ቦታ በብዙዎች ዘንድ ይታወቃል፡፡ ከራሷ አልፋ ለምትገኝበት አህጉርና ዓለም ሠላም ትጨነቃለች፡፡ ለዚህም ግጭትና አለመረጋጋት በተከሰተባቸው የተለያዩ አገራት ሠላምን ለማስከበር ያደረገችውና እያደረገች ያለው ተሳትፎ ምስክር ነው፡፡
የአልጀርሱ ስምምነትና የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ ተግባራዊ አለመደረጉ በአካባቢው ልማት እንዳይከናወን፤ ዜጎች በየዕለቱ በስጋት ውስጥ ተውጠው እንዲያሳልፉ አስገድዷል፡፡ እንደ ኢትዮጵያ ደግሞ ሙሉ አቅሟን ወደ ልማት በማዞር የሚጠበቅባትን እንዳትወጣ የበኩሉን አሉታዊ አስተዋፅዖ ማበርከቱ አይካድም፡፡ እልባት ያላገኘ ጉዳይ ለልማት እንቅፋት መሆኑ ግልጽ ነውና፡፡ ዘላቂ መፍትሔ ያልተበጀለት ጉዞ ጊዜ ከመፍጀትና ጥላቻን ከማግዘፍ በስተቀር ለሁለቱም ህዝቦች የሚፈይደው አንዳች ነገር የለም፡፡
ኢትዮጵያ ወደዚህ ውሳኔ መምጣቷ ለሠላም ያላትን ቁርጠኝነት በተጨባጭ የሚያሳይ ነው፡፡ ያልተዘጋውን የቅሬታ ዶሴ በመዝጋት ለሠላምና ለልማት ቆርጣ የመነሳቷ ምስክር መሆኑም አያጠያይቅም፡፡ ኤርትራ አሁን የኢትዮጵያን የሠላም ጥሪ ለመግፋት ምክንያት አይኖራም፡፡ ኢትዮጵያን እንደ ፀጥታ ስጋት በመጥቀስ በዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ዘንድ ለመክሰስ የምታደርገው ጥረትም ሰሚ አያገኝም፡፡
የዘርፉ ምሁራን በተደጋጋሚ እንደሚያነሱት የኤርትራ መንግሥት የአልጀርሱ ስምምነትና የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ በኢትዮጵያ በኩል ተቀባይነት አግኝቶ ተግባራዊ አለመደረጉን በመጥቀስ በተለያዩ ጊዜያት በኢትዮጵያ ላይ ዲፕሎማሲያዊ ጫና ለመፍጠር ሞክሯል፡፡ አሁን ታዲያ ኢትዮጵያ የአካባቢውን የዲፕሎማሲ የስጋት ምንጮች በማምከኗ ኤርትራ የቀድሞ አካሄዷን ለመቀየር ትገደዳለች፡፡ ይህን የሠላም ጥሪ አለመቀበል ደግሞ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ጫና እንዲያሳድርባት ከማድረግ ያለፈ የሚያትርፍላት አንዳች ነገር አይኖርም፡፡ ለሠላም የተዘረጋን እጅ መግፋት በዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ዘንድ ውግዘት ሊያስከትልባት ይችላል፡፡
የኢትዮጵያ ውሳኔ ለዓመታት የተራራቁ ወንድምና እህትማማች ህዝቦችን የመገናኘት ተስፋ ያበረታል፤ ያጠነክራል፡፡ የአገራቱን የቀደመ የወዳጅነት ታሪክን በማደስ ግንኙነቱን በአዲስ ምዕራፍ ለማስቀጠል ይረዳል፡፡ የሕዝብ ለህዝብ ትስስሩን በማጠናከር በቀጣናው ዘላቂ ሠላምን ለማረጋገጥ፣ ልማትን ለማፋጠንና በጋራ ተጠቃሚነት ላይ የተመሰረተ ጉዞን ለማስቀጠል ዓይነተኛ ሚና ይጫወታል፡፡
ከዚህም በተጨማሪ የኢትዮጵያና የኤርትራ ጤናማ ግንኙነት መመሥረት ለአፍሪካ ቀንድ ሀገሮችና ለአካባቢው የፖለቲካ ቀውስ መብረድና መረጋጋት ዘላቂው መፍትሔ ነው፡፡ በደም፣ በባህል፣ በቋንቋ እና በረጅም ጊዜ የጋራ ታሪክ ለተሳሰሩት ህዝቦች ደግሞ ውሳኔው ትልቅ የምሥራች ነው፡፡ በፖለቲካዊ ችግር የተነሳ የአንድ ቤተሰብ አባላት በሁለቱ አገራት ለዓመታት ተለያይተው ለመኖር የተገደዱበት ጊዜ ያበቃል፡፡ በሁኔታዎች አስገዳጅነት ተራርቀው በናፍቆት ለተቃጠሉ ሰዎች ትልቅ እፎይታን ይሰጣል፡፡ እናም በጥቅም ብቻ ሳይሆን በደም ለተሳሰሩት የሁለቱ ሀገር ሕዝቦች ጠቀሜታው ከቃላትም በላይ ነው፡፡
የተለያዩ የውጭ መገናኛ ብዙኃንም ይህንኑ እውነታ ነው ሲዘግቡ የሰነበቱት፡፡ የእንግሊዙ የዜና አውታር ቢቢሲ ‹‹ኢትዮጵያ በአፍሪካ ረጅሙ የግጭት ታሪክ እንዲያበቃ የሚያስችል ዕድል ለኤርትራ ሰጥታለች›› በማለት የኢትዮጵያን ውሳኔ በማድነቅ ዘግቧል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ በበዓለ ሲመታቸው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባደረገት ንግግር ከኤርትራ ጋር ሠላማዊ ግንኙነት ለመፍጠር ኢትዮጵያ ፅኑ ፍላጎት እንዳላት መናገራቸውን ቢቢሲ አስታውሷል፡፡ የአሁኑ የኢህአዴግ ውሳኔ ታዲያ ይህን ወደ መሬት በማውረድ የፍላጎት ብቻ ሳይሆን ጠንካራ የደም ትስስር ያላቸውን ህዝቦች ግንኙነት ለማጠናከር ቆርጦ መነሳቱን በተጨባጭ ያረጋገጠ ነው ብሏል፡፡ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ የአልጀርሱን ስምምነትና የድንበር ኮሚሽኑን ውሳኔ ያለአንዳች ቅድመ ሁኔታ ለመቀበል መወሰኑ አገሪቱ ሙሉ በሙሉ ፊቷን ወደ ሰላም በማዞር ዓመታት የፈጀውን ስቃይ ለማቆም ማለሟን ያሳያል ብሏል፡፡
የፈረንሳዩ የዜና ወኪል አጃንስ ፍራንስ ፕሬስ(ኤኤፍፒ) በበኩሉ በጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ የሚመራው የኢትዮጵያ መንግሥት ከኤርትራ ጋር ያለውን ውዝግብ ለመፍታት የሚያስችለውን ዕርምጃ መውሰዱ ኢትዮጵያ ለሠላም ያላትን ቁርጠኝነት ከማሳየቱም በላይ፤ ከጎረቤት አገራት ጋር መልካም ግንኙነት ለመፍጠር ከፍተኛ ፍላጎት እንዳላት አመላካች እንደሆነ ጠቅሷል፡፡
‹‹በሁለቱ ሃገራት መካከል ለረጅም ጊዜ ጠፍቶ የቆየውን ሰላም ለማምጣት ኢትዮጵያ ወደ ተግባር ገብታለች›› ሲልም ጨምሮ ገልጿል፡፡ ከሁለቱ አገራት ጦርነት በኋላ የኢትዮጵያና የኤርትራ ጉዞ ለየቅል እንደነበር ዘገባው አስታውሶ፤ ኤርትራ ከዓለም ሃገራት የመገለል ዕድሏ እየሰፋ ሲሄድ፤ የኢትዮጵያ ተሰሚነት ግን በፈጣን ኢኮኖሚ እየታጀበ መጨመሩን ነው ያመለከተው፡፡
የአሜሪካው ሲ.ኤን.ኤን ኤርትራ ከኢትዮጵያ የቀረበውን የሠላም ጥሪ በአግባቡ ካልተጠቀመችበት ውስጣዊ አለመረጋጋቱ እንዲበረታ ያደርጋል ሲል ስጋቱን ገልጿል፡፡ ሮይተርስና ሌሎች የዜና ምንጮችም የኢትዮጵያን ውሳኔ ዐቢይ ዜናዎቻቸው በማድረግ ሰፊ ዘገባ ሠርተዋል፡፡ የፖለቲካ ተንታኞችም ኢትዮጵያ ለሠላም ቅድሚያ በመስጠት ውሳኔ ማሳለፏ እጅግ የሚደነቅ እንደሆነ ነው የተናገሩት፡፡ አሁን ቀሪው የቤት ሥራ የኤርትራ መንግሥት ነው ብለዋል፡፡
ለሠላም ሲባል፤በተለይም ለዘመናት በአንድነት ሲኖሩ ለነበሩና በደም ለተሳሰሩ ህዝቦች የኢትዮጵያ ውሳኔ ሚዛን ይደፋል፡፡ በስጋት ተወጥሮ የነበረ አካባቢ በሠላም አማራጭ እንዲረግብ ማድረግ አስፈላጊ ነው፡፡ ህዝቦች ‹‹ከአሁን አሁን ምን ይፈጠር›› ከሚል ሰቀቀን ተላቀው በነፃነት እንዲኖሩ ምቹ መደላድል ይፈጥራል፡፡ በድንበሩ አካባቢ ለዓመታት የራቀው ሠላም በዘላቂነት እንዲረጋገጥ ያግዛል፡፡ ልማቱ እንዲፋጠንና የህዝቡ ተጠቃሚነት ዕውን እንዲሆን ይረዳል፡፡ ከሁለቱ አገራት አልፎ በቀጣናው ሠላምና ፀጥታ እንዲሰፍን ትልቅ አስተዋፅዖ አለው፡፡ በሠላም እጦት የሚናጠው ምሥራቅ አፍሪካ የሠላም አየር እንዲተነፍስ ምቹ መዳላድል ይፈጥራል፡፡ እናም ኢትዮጵያ ሠላምና ወዳጅነትን በማስቀደም ያሳለፈችው ውሳኔ በየትኛውም መመዘኛ ቢለካ አዎንታዊነቱ እጅጉን ሚዛን ይደፋል፡፡ ለተግባራዊነቱ ሁሉም የበኩሉን ከተወጣ በአጭር ጊዜ ጥሩ ውጤት ማየት ይቻላል፡፡

ሠላም ዘአማን

Published in አጀንዳ
Wednesday, 13 June 2018 16:46

በየመድረኩ ማስማሉ ይብቃ!

በኢትዮጵያና በግብፅ መካከል በተለይም በአባይ ወንዝ ዙሪያ ላለፉት መቶ ዓመታት መተማመን ነበር ብሎ መናገር ራስን ማሞኘት ይሆናል። ስለሆነም የአገራቱ ሚዲያዎችና ባለስልጣናት በተለይም በግብፅ በኩል ያሉቱ፤ በህዝቦች መካከል መተማመንን ለመገንባት ከመሥራት ይልቅ ፍጹም አፍራሽ በሆነ ፕሮፖጋንዳ ተጠምደው ኖረዋል። ይህ ሁኔታ አለመተማመንን በማስፋቱ የአገራቱ መሪዎች በተገናኙባቸው አጋጣሚዎች ሁሉ የሚያወሩትና የሚማማሉት ተመሳሳይ ነገር ሆኖ ዛሬም ድረስ ዘልቀናል።
ኢትዮጵያዊያን በታሪካቸው አብረው መዋኘትን እንጂ ተያይዘው መስመጥን የማይመርጡ ህዝቦች ናቸው። ይህን ደግሞ ግብፆችም፤ ዓለምም የሚያውቀው ሀቅ ነው። ለዚያም ነው የጎረቤቶቻችን ሰላም የእኛም ሰላም ነው፤ የጎረቤቶቻችን በሽብር መጠቃት የእኛም ጥቃት ነው በሚል ሰላም አስከባሪና ተዋጊ ወታደር ሳይቀር በመላክ ለጎረቤት አገራት ወንድሞችና እህቶች ሰላምና ፀጥታ የምንቆስለው፤ የምንሞተው። ከዚህ መለስ ያለው ሁሉ ለኢትዮጵያዊያን በጣም ቀላልና በሰጥቶ መቀበል የሚፈታ ነው ብለን እናምናለን፤ እንታመናለንም። የአባይ ወንዝም በዚህ አግባብ የሚታይ ነው።
የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ሰሞኑን ለግብፃዊያን፤ «እኛ ኢትዮጵያዊያን ወንድምነትና ጉርብትና የምናውቅ ደግሞም እግዚአብሔርን የምንፈራ ህዝብና አገር ነን። ስለሆንም ነው መተኪያ ለሌለው ህይወታችን እንኳ ሳንሳሳ ለሰው አገር ሰላምና ጸጥታ ሰላም አስከባሪ ኃይል በመላክ አፍሪካዊ ኃላፊነታችንን እየተወጣን ያለነው። እውነታው ይሄ በመሆኑም በረሃ ለሚበላው የወንዝ ውሃ የምንሰስትበትና ‹እኛ ብቻ እንልማ› የምንልበት ምንም ተፈጥሯዊም ሆነ ሰው ሠራሽ ምክንያት የለንም›› ሲሉ የገለጹት የኢትዮጵያ ህዝብና መንግሥት ትክክለኛ አቋም የሚያንጸባርቅ ነው፡፡
‹‹የአባይን ወንዝ ለግብፅ፤ ለሱዳን እና ለኢትዮጵያ ካለው ዘርፈ ብዙ ፋይዳ አንጻር በጋራ አልምተን በጋራ መጠቀም ቢገባንም፤ ታላቁ መሪ መለስ ዜናዊ የግድቡ ግንባታ የመሰረት ድንጋይ ሲጣል እንዳሉት፤ በአባይ ወንዝ ዙሪያ አብሮ መሥራት ስላልተለመደ በወንዙ ላይ ግድቡን ብቻችንን እየገነባን እንገኛለን። ለብቻችን ወገባችንን አጉብጠን እየገነባን ብንሆንም «እኛ ብቻ እንጠቀም» የሚል አገራዊም፣ ግለሰባዊም አመለካከትና አቋም ዛሬም ድረስ የለንም። ይህንን ደግሞ ገና የግደቡ መሰረት ድንጋይ ሲጣል ጀምሮ የተናገርነው፤ ቃል የገባነው ሀቅ ነው። ይህ የማይናወጥ የምንጊዜም አቋማችን ስለሆነም ጭምር ነው በታላቁ መሪ አቶ መለስ ዜናዊ ጊዜ፣ በአቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ዘመን እና አሁንም በዶክተር አብይ የስልጣን ዘመን ላይ ምንም ዓይነት የአቋም ለውጥ ሳናደርግ ለግብፅ ህዝብ እያረጋገጥን ያለነው።
የግብፅ ህዝብ ከእኛ ጋር ተመሳሳይ አቋምና አመለካከት እንዳለው በአንድ ወቅት ወደ ኢትዮጵያ መጥተው የነበሩ የግብፅ የፐብሊክ ዲፕሎማሲ ቡድን አባላት ነግረውናል። ነገር ግን የግብፅ አንዳንድ ምሁራን ከሳይንሳዊ ምክንያት ይልቅ በመላምት በማመን ህዝቡን ግራ እያጋቡት ዛሬም ደረስ ቀጥለዋል። ዶክተር አብይ በካይሮው መግለጫቸው፤ እንደዚህ ዓይነት አመለካከት ያላቸው ምሁራንና ሚዲያዎች ሳይንሳዊ ካልሆነ አፍራሽ አካሄዳቸው እንዲቆጠቡ አሳስበዋል። ይህ ተገቢ ማሳሰቢያ ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ የግብፆች የመጀመሪያም የመጨረሻም ፍላጎትና ጥያቄ በሆነው በአባይ ወንዝ ዙሪያ የኢትዮጵያን የማይናወጥና በዘመናት የማይቀየረውን አቋም ደግመው ነግረዋቸዋል። ባልተለመደ መልኩም በአረብኛ ቋንቋ ሳይቀር ኢትዮጵያ ግብፅን ውሃ እንደማታስጠማ አረጋግጠውላቸዋል። ይህ የግብፅ ‹‹አሁንም አሁንም ንገሩኝና ማሉልኝ›› አካሄድ ያበቃ ዘንድም ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ ለሁለቱም አገራት የመንግሥት ኃላፊዎችና የመገናኛ ብዙሃን እንዲሁም ለግብፅ ህዝብ ማለት ያለባቸውን ብለዋል።
ይህ የጠቅላይ ሚኒስትሩ መልዕክት የእኛም መልዕክት ነው። «ጦር ከፈታው ወሬ የፈታው» እንዲል ብሂሉ፤ የግብፅ መገናኛ ብዙሃን በፈጠራ ወሬ በይሆናል ዘገባ ህዝቡን ግራ ከማጋባት መታቀብ አለባቸው። የግብፅን ህዝብ ውሃ የማስጠማት ፍላጎት በኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊያን ዘንድ በፍጹም እንደሌለ ሊታወቅ ይገባል። እውነታው ይሄ ነው፡፡ መዘገብ ያለበትም ይህ የኢትዮጵያ አቋም ነው፡፡ ከዚህ ውጪ በአሉባልታ የሚሠራ ዘገባ የሁለቱን አገራት ወንድምና እህት ህዝብ ቢያቃቅር፤ ቢያለያይ እንጂ ለግብፅም ሆነ ለኢትዮጵያ ጠብ የሚል አንዳች ነገር የለውም። እኛ ኢትዮጵያዊያን ፍቅርንም ጸብንም አሳምረን የምናውቅ ህዝብና አገር መሆናችንም ከግምት ውስጥ ቢገባ መልካም ነው።
ከግብፅ ህዝብ ይሁንታ ውጪ በስልጣን ላይ የነበሩ የአገሪቱ መሪዎች የስልጣን ጊዜያቸውን ለማራዘም፤ መገናኛ ብዙሃንም ገቢያቸውን ብቻ ታሳቢ በማድረግ እውነት ባልሆነ ጯሂ ዘገባ የተነሳ በሁለቱ አገራት ህዝቦች መካከል አለመተማመንን አንግሠው ኖረዋል። ይህ አለመተማመን ግን ምንም ዓይነት የወንዝ ዳር መሀላ ሳያስፈልገው በሁለትና በሦስት ዓመታት ከግድቡ ግንባታ መጠናቀቅ ጋር አብሮ ይቋጫል። እስከዚያው ድረስ ግን እውነት እውነቱ ብቻ ቢዘገብና ቢነገር ለሁለቱም አገር ህዝብ ይጠቅማልና ሁሉም ወገኖች በዚህ ዙሪያ ብቻ ይሥሩ። በየመድረኩ መማማሉም ይብቃ።

Published in ርዕሰ አንቀፅ

አዲስ አበባ፡- የፌዴራል ቤቶች ኮርፖሬሽን በ2011 በጀት ዓመት በሚያከራያቸው 18ሺ645 ቤቶች ላይ የኪራይ ዋጋ ማሻሻያ እንደሚያደርግ አስታወቀ። በቀጣይ ሶስት ዓመታት ከ16ሺ 200 በላይ ቤቶችን እንደሚገነባም ገልጿል።

በኮርፖሬሽኑ የኮሙኒኬሽን ዳይሬክተር አቶ ክብሮም ገብረመድህን፤ የኪራይ ዋጋ ማሻሻያውን ለማድረግ የሚያስችል ጥናት በማጠናቀቅ ላይ መሆኑን ገልፀው፤ በሚቀጥለው በጀት ዓመት መጀመሪያ ላይ ተግባራዊ ለማድረግ እየተሰራ እንደሆነ በተለይም ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ ተናግረዋል።
ኮርፖሬሽኑ በአሁኑ ወቅት ከ30 ብር እስከ 1000 ብር እንደየቤቶቹ ዓይነት እያከራየ መሆኑን ዳይሬክተሩ ተናግረዋል፡፡ ለውጭ አገር ዲፕሎማቶች በዶላር የሚያከራይ ቢሆንም የኪራይ ዋጋው ካለው የገበያ ዋጋ አንጻር ፍጹም የማይጣጣም ነው ብለዋል። ኮርፖሬሽኑ ገቢውን ለማሳደግ በኪራይ ላይ ማሻሻያ ከማድረግ በተጨማሪ አዳዲስ ቤቶችን በራሱ ይዞታው እና ከአዲስ አበባ መስተዳድር በትብብር በሚያገኘው መሬት ላይ ለመገንባት ማቀዱን አቶ ክብሮም ገልፀዋል፡፡
የሚገነቡትን ቤቶች ለፌዴራል መንግስት ሀላፊዎችና ሰራተኞች፣ ለአፍሪካ ህብረትና ሌሎች ዲፕሎማቶች ፤እንዲሁም በህንፃው ወለል ላይ ያሉትን ቤቶች ለንግድ እንደሚያከራይ ተናግረዋል፡፡ እየጨመረ የመጣውን የቤት ፍላጎት ለማሟላት እንደሚያግዝም ነው የገለፁት፡፡
አቶ ክብሮም እንዳሉት፤ በ2011 በጀት ዓመት 3ሺ 200 ቤቶችን ግንባታ ለማከናወን የራሱ ይዞታ በሆኑ ስድስት ቦታዎች ላይ 12 ሄክታር መሬት አዘጋጅቷል፡፡ የህንፃዎቹ የዲዛይን ሥራ የተጠናቀቀ ሲሆን፤ ህንፃዎቹ የከተማዋን መሪ እቅድ መሰረት ተደርጎ ከዘጠኝ እስከ 21 ወለል ያላቸው ናቸው። የግንባታው ጨረታ በቅርብ ጊዜ ወጥቶ በመጪው በጀት ዓመት ወደ ስራ ይገባል። ዘጠኝ ወለል ያላቸው ህንፃዎች 22 ወራት ከፍተኛ ወለል ያላቸው ህንፃዎች ደግሞ በ30 ወራት ውስጥ ይጠናቀቃሉ።
በቀጣይ ሶስት ዓመታት ከ16ሺ200 በላይ ቤቶችን ለመገንባት እቅድ መያዙን የገለፁት ዳይሬክተሩ፣ ግንባታዎቹን በራሱ ይዞታዎች ከማካሄድ በተጨማሪ ለግንባታ አመቺ ያልሆኑትን ትናንሽ ቦታዎች ከከተማ አስተዳደሩ ጋር በመቀየር ለግንባታ ምቹ የሆኑ ቦታዎችን በመረከብ የሚከናወን መሆኑን አስታውቀዋል። የግንባታው ወጪ በኮርፖሬሽኑና በብድር እንደሚሸፈን አስረድተዋል፡፡
ኮርፖሬሽኑ የፌዴራል መንግስት ቤቶችን ለማስተዳደር ከአንድ ቢሊዮን ብር በላይ ካፒታል የተቋቋመ ሲሆን፤ አጠቃላይ ሀብቱም ከ31 ቢሊዮን ብር በላይ ደርሷል፡፡

አጎናፍር ገዛኸኝ

Published in የሀገር ውስጥ

በኢትዮጵያ በቅርብ ጊዜያት የምግብ ሸቀጦች ዋጋ መጨመር የህብረተሰቡ የዕለት ተዕለት ሮሮ ከሆነ ሰነባብቷል፡፡ ነጋዴዎች በሸማቹ ላይ ዋጋ ጨመሩ እንጂ ቀነሱ ሲባል መስማት ብርቅ ሆኗል።በተለይ በአዲስ አበባ ከተማ የሚታየው የኑሮ ውድነት የህዝቡን ወገብ አጉብጧል ቢባል ማጋነን አይሆንም፡፡ የዋጋ ንረቱን ለማረጋጋት መንግስት በሸማቾች ሥራ ማህበራት አማካኝነት መሰረታዊ ሸቀጦችን በሚዛናዊ ዋጋ ለማቅረብ ቢሞክርም የሚፈለገውን ውጤት እያመጣ አይደለም፡፡

ሸማቹ የዋጋ ንረትን ሽሽት ከሸማቾች ማህበራት ደጅ ቢጠናም ሸቀጦችን በሚፈልገው መጠንና ጊዜ አለማግኘቱ ለድካምና እንግልት ዳርጎታል፡፡ በአሁኑ ወቅት በአዲስ አበባ ከተማ የተለያዩ አካባቢዎች ላይ ከሚታዩት የታክሲ ሰልፎች ቀጥሎ፤ በሸማች ማህበራት አካባቢ የሚታየው ሰልፍ በሁለተኛ ደረጃ ይጠቀሳል፡፡ ይህ እንዳለ ሆኖ ሸማች ማህበራት ለጤናማ ግብይት መፈጠር የጎላ አስተዋፅኦ ማበርከታቸው አይካድም፡፡ የህብረተሰቡን ችግር እያስታገሱ ካሉት ሸማች ማህበራት ጀርባ ገበሬውን መሰረት አድርገው የተቋቋሙ የገበሬዎች ህብረት ስራ ማህበራት ሚና ከፍተኛ ነው፡፡
በሉሜ አዳማ የገበሬዎች ህብረት ስራ ማህበራት ዩኒየን ቅጥር ግቢ ውስጥ ያገኘኋቸው እና በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ የሚገኘው ብርሃንና መርካቶ ዩኒየን የቦርድ ሰብሳቢ አቶ ኃይላይ ለማ ይሄንኑ እውነታ ነው ያረጋገጡልኝ። የሸማች ማህበራት ህብረተሰቡ ምግብና ምግብ ነክ ያልሆኑ ሸቀጦችን በተመጣጣኝ ዋጋ ማግኘት እንዲችል ትልቁን ሚና እየተጫወቱ ነው። የገበሬዎች ህብረት ስራ ዩኒየኖች ለሸማች ማህበራቱ የዋጋ ድጎማ በማድረግ ምርቶችን ማቅረባቸው ሸማቹ ዋጋ ለመግዛት አስችሎታል ይላሉ፡፡
ብርሃንና መርካቶ ዩኒየንን ጨምሮ በአዲስ ክፍለ ከተማ የሚገኙት ዩኒየኖች ከሉሜ አዳማ የገበሬዎች ህብረት ስራ ማህበራት ዩኒየን ጋር የገበያ ትስስር በመፍጠር ለህብረተሰቡ በተመጣጣኝ ዋጋ የስንዴ ዱቄት፣ስንዴ ፣ጤፍ፣የቁም ከብት የመሳሰሉትን በተመጣጣኝ ዋጋ እንደሚወስዱ አቶ ኃይላይ ይገልጻሉ። «ያለፈውን የፋሲካ በዓል መሰረት በማድረግ 180 በሬዎችን በመውሰድ ለሸማቹ ስጋን በተመጣጣኝ ዋጋ ማዳረሳቸውን ለማሳያነት ያቀርባሉ፡፡
የሉሜ አዳማ የገበሬዎች ህብረት ስራ ማህበራት ዩኒየን ስራ አስኪያጅ አቶ ታደለ አብዲ በበኩላቸው ዩኒየኑ የአገር ውስጥ ገበያን በማረጋጋት ረገድ ከፍተኛ አስተዋፅኦ እያበረከተ መሆኑን ይገልፃሉ፡፡ «በአዲስ አበባ ከተማ ለሚገኙ የሸማች ማህበራት ለሁሉም በሚባል ደረጃ አስር የተለያዩ የምርት አይነቶችን በማቅረብ ላይ ነን። ለኢትዮጵያ አየር መንገድ አንደኛ ደረጃ ዱቄት በሳምንት አራት ጊዜ እናቀርባለን፣ ለስምንት ዩኒቨርሲቲዎች ጤፍ እያቀረብን ነው» በማለት ዩኒየኑ ለገበያ መረጋጋት ትልቅ እገዛ እያደረገ መሆኑን አስረድተዋል፡፡ በየዓመቱም 43 ሺ ኩንታል የተለያዩ ምርቶችን ከአርሶ አደሩ በመረከብ ለገበያ በማቅረብ ዋጋን እያረጋጋ ነው ብለዋል፡፡
ከአርሶ አደሩ በሚረከቡት ምርት ላይ እሴት በመጨመር ለገበያ እያቀረቡ እንደሆነ አቶ ታደለ ይገልፃሉ፡፡ ለዚህም በስምንት ሚሊዮን ብር የዱቄት ፋብሪካ በመገንባት በቀን ሶስት መቶ ኩንታል አንደኛ ደረጃ ስንዴ ዱቄት በማምረት ለሸማቹና ለተቋማት እያቀረቡ ይገኛል፡፡ በየዓመቱም እስከ ዘጠኝ ሚሊዮን ብር ሽያጭ ያከናውናሉ፡፡
ከዚህ በተጨማሪም በቀን 20 ሺ ዳቦ የማም ረት አቅም ያለው ፋብሪካ በመትከል ለሞጆና አካባ ቢዋ ገበያን የማረጋጋት ስራን እየሰራ እንደሚገኝም ነው አቶ ታደለ የገለፁት፡፡ በኢንዱስት ሪው ላይ የተሻለ ተሳትፎ ለማድረግ የማካሮኒና ፓስታ ፋብሪካ ለመገንባት የመሰረት ድንጋይ መጣሉን ገልጸው ፤ወደ ተግባር ለመግባትም ሂደት ላይ ነው ብለዋል፡፡
የጨርጨር ኦዳ ቡልቱም የገበሬዎች ህብረት ስራ ዩኒየን ስራ አስኪያጅ አቶ ንጉሴ ለገሰ ዩኒየናቸው በወተት ተዋጽኦ ዘርፍ ገበያ የማረጋጋት ሥራ እያከናወነ ነው ይላሉ፡፡ ዩኒየኑ የቡና ምርትን ለውጭ ገበያ የሚያቀርብ ሲሆን፤ የቀንድ ከብቶች ፣የወተት ላሞች፣ የስጋና የወተት ምርቶችን ከህብረተሰቡ በተጨማሪ ለኦዳቡልቱና ለሃሮማያ ዩኒቨርሲቲዎች በተመጣጣኝ ዋጋ እያቀረበ እንደሚገኝ ነው የገለፁት፡፡ ዩኒየኑ የተደራሽነት አድማሱን በማስፋት ለጭሮና አካባቢዋ ነዋሪዎች የወተት ምርትን እያቀረበ ነው፡፡
የህብረት ስራ ማህበራት ለአባላት ከሚሰጡት ጠቀሜታ በሻገር ገበያውን በማረጋጋት ረገድ ከፍተኛ ሥራ እያከናወኑ መሆኑን ከፌዴራል ህብረት ስራ ኤጀንሲ የተገኘው መረጃ ያስረዳል፡፡ የሸማቾች የዩኒየን ማህበራ ትስስር መፍጠር የገበያ ሰንሰለቱን በማሳጠር ህብረተሰቡ ሸቀጦችን በተመጣጣኝ ዋጋ እንዲያገኝ ረድተዋል፡፡
ከፌዴራል ጀምሮ እስከ ቀበሌ ድረስ የህብረት ስራ ማህበራትን አደረጃጀት በማጠናከር በተለይም መሰረታዊ ሸቀጦችን ለህብረተሰቡ በተመጣጣኝ ዋጋ እንዲያቀርቡ መስራትና መደገፍ ይገባል፡፡ በአገር አቀፍ ደረጃ 19 ሚሊዮን 464ሺ 336 አባላትን ያቀፉ 84ሺ 727 መሰረታዊ የህብረት ሥራ ማህበራት፤382 የህብረት ሥራ ዩኒየኖች እና ሶስት የህብረት ሥራ ፌዴሬሽኖች እንዳሉ ለማወቅ ተችሏል፡፡

ዜና ሐተታ
ዳንኤል ዘነበ

Published in የሀገር ውስጥ

መንግስት በእጁ ስር ያለውን ኢትዮ-ቴሌኮምን ትልቁን የአክሲዮን ድርሻ ራሱ ይዞ ቀሪውን ለሀገር ውስጥ እና ለውጭ ባለሀብቶች ለማስተላለፍ ወስኗል፡፡ ኩባንያው በተወሰነ የአክሲዮን ድርሻ ወደ ግል መተላለፉ ብዙ ጥቅም እንዳለው የምጣኔ ሀብት ምሁራን ይገልፃሉ፡፡

የኢትዮ-ቴሌኮም የተወሰነ ድርሻ ወደ ግል መተላለፉ የምጣኔ ሀብት ዕድገቱን ይበልጥ ለማፋጠን እንደሚረዳ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የህግ ትምህርት ቤት መምህርና በአክሲዮን ላይ ጥናት ያካሄዱት ረዳት ፕሮፌሰር ፈቃዱ ጴጥሮስ ይናገራሉ፡፡ ዕውቀትና ገንዘብ ያላቸው የውጭ ባለሀብቶች በዕድገቱ ላይ አዎንታዊ ሚና እንዲወጡ ያስችላል፡፡ ብቃት ያለው የሰው ሀይል ለመገንባት፣ የተቋሙን ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነት ለማሳደግ እንደሚረዳም ነው የሚገልፁት፡፡ የንግድ ውድድርን በመፍጠር፣ ጥራት ያለው አገልግሎትን ለዜጎች ተደራሽ ለማድረግ ከፍተኛ ሚና ይጫወታል፡፡
ረዳት ፕሮፌሰር ፈቃዱ ጴጥሮስ እንደሚሉት፤ መንግስት ቀደም ሲል ጀምሮ መንግስታዊ ድርጅቶችን በከፊልም ሆነ ሙሉ ለሙሉ ወደ ግል ቢያዞርም ለመንግስት በጣም ከፍተኛ ገቢ የሚያስገኘውን ኢትዮ- ቴሌኮምን ለማዞር ፍቃደኛ አልነበረም፡፡ ተቋሙን በብቸኝነት ይዞ የአገልግሎት ጥራት ማስጠበቅ አይቻልም፡፡ የአሁኑ ውሳኔ ታዲያ መንግስት በአገልግሎት አሰጣጥ ጥራትና ተደራሽነት ላይ ውጤታማ እንዲሆን ያስችለዋል፡፡
ኢትዮ- ቴሌኮም ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ገንዘብ ቢያስገኝም የብር ዶላርን የመግዛት ዋጋ እያሽቆለቆለ በመሄዱ ገቢው ልማቱን በሚፈለገው መልኩ ሊያግዝ አለመቻሉን ምሁሩ ይናገራሉ፡፡ ስለሆነም የተቋሙ አክሲዮን መሸጥ የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት ይረዳል፡፡
እንደ ምሁሩ ገለጻ ተቋሙ በአፍሪካ ብቻ ሳይሆን ከሌሎች ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪዎች ጋር እኩል ለመሆን፤ ከተቻለም ለመብለጥ ለመስራት ያነሳሳዋል፡፡ በፋይናንስ፣ በእውቀት፣ በአስተዳደርና በቴክኖሎጂ አቅም ልቆ በመገኘት በዓለም አቀፍ ደረጃ ተወዳዳሪ ለመሆን ይረዳዋል፡፡ በተለይ የውጭ ባለሀብቶች ከገቡ ኩባንያው በውጭ ኩባንያዎች ደረጃ እንዲሰራ ይገደዳል፤ባለአክሲዮኖቹ ከኢትዮጵያ ውጭም ቅርንጫፍ የመክፈት ድፍረቱና አቅሙ ስለሚኖራቸው ዓለም አቀፋዊ ተወዳዳሪነት ይጨምራል፡፡
በመንግስት እጅ ያሉት ትላልቅ ተቋማት ሙሉ ለሙሉ ወደ ግል ቢዛወሩ የተሻለ ውጤት እንደሚኖር ረዳት ፕሮፌሰሩ ጠቁመው፤ ኢትዮ-ቴሌኮምም ሙሉ በሙሉ ወደ ግል ቢዞር የአገልግሎት አሰጣጥ ጥራትና ዓለም አቀፍ ተወዳዳሪነትን በማሳደግ ረገድ ስር ነቀል ለውጥ እንደሚያመጣ የሌሎች አገራትን ተሞክሮ በመጥቀስ ያስረዳሉ፡፡
እነ ኬንያ ኡጋንዳ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ጋናና ሌሎች የአፍሪካ አገሮች ቴሌን የመሳሰሉ ተቋማትን ወደ ግል በማዞራቸው ጥራት ያለው አገልግሎት መስጠት ችለዋል፡፡ የውጭ ምንዛሪ እጥረትም አያጋጥማቸ ውም፡፡ ለምሳሌ በኢትዮጵያ ነጋዴዎች መድኃኒት ለማምጣት የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት ወረፋ ጠብቀው ሲወስዱ፣ በኬንያ ማንኛውም ዜጋ የሚፈልገውን ያህል ዶላር በኢቲኤም ካርድ ነው የሚቀበለው፡፡
የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ምሁሩ ዶክተር ገብረህይወት ተስፋይ በበኩላቸው ግዙፍና ረጅም ታሪክ ያለው ቴሌ ለኢትዮጵያ ከፍተኛ የገቢ ምንጭ ሆኖ ማገልገሉን በማስታወስ፤ የተወሰነ ድርሻው ወደ ግል መዛወሩ የግሉን ዘርፍ ተሳትፎ ለማሳደግ እንደሚረዳ ይናገራሉ፡፡ በተለይም በአገር ውስጥ ላሉትና በውጭ ለሚኖሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን መልካም አጋጣሚ ይፈጥራል፡፡ በትርፍና በግብር የሚገኘው ከፍተኛ ገንዘብም የአገሪቱን ልማት ለማገዝ ይረዳል፡፡
በተለይም ዳያስፖራዎች ዶላርና እውቀት ይዘው ስለሚመጡ የሚያገኙትን ትርፍ በኢትዮጵያ ውስጥ ኢንቨስት ስለሚያደርጉበት ጥቅሙ እጥፍ ድርብ ነው የሚሆነው፡፡ የውጭ ምንዛሪ እጥረትን ከመፍታትና በተጨማሪ ኢንቨስትመንት ከማስፋፋት በተጨማሪ ከፍተኛ የሥራ ዕድል ይፈጥራል ይላሉ-ዶክተር ገብረ ህይወት፡፡ የውጭ ኩባንያዎች ድርሻውን የሚገዙ ከሆነ ደግሞ የውጭ ምንዛሬ ስለሚገኝ መንግስት ያለበትን የውጭ ምንዛሬ እጥረት ለማቃለል ይረዳዋል፡፡
‹‹ኢትዮ-ቴሌኮም በአክሲዮን ድርሻ ወደ ግል መዛወሩ ለውጤታማነት ያግዘዋል፡፡ ኩባንያው በማትረፉ የሚጠቀሙት፤ በመክሰሩ ደግሞ የሚጎዱት ባለአክሲዮኖቹ በመሆናቸው ስራውን በብቃት በመምራት፣ ሀብትን በመቆጠብና ከብክነት በማስወገድ የተሻለ ውጤት ለማምጣት ይሰራሉ›› የሚሉት ደግሞ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የቢዝነስና ኢኮኖሚክስ ትምህርት ክፍል መምህር ዶክተር አጥላው አለሙ ናቸው፡፡
እንደ ቴሌ ያሉ በሞኖፖል የተያዙ ድርጅቶች ካፒታላቸው ከፍተኛ በሆነ ቁጥር ወጪያቸው ስለሚቀንስ፤ አገልግሎቱን በተመጣጣኝ ዋጋ ለህብረተሰቡ ስለሚያቀርቡ በመንግስት መያዛቸው የተሻለ እንደሆነ የሚገልፁ አካላት መኖራቸውን ዶክተር አጥላው ይገልፃሉ፡፡ ሆኖም ግን ይህ አካሄድ የመንግስትን ስልጣን ተገን አድርገው የሚጠቀሙ ቡድኖች እጅ ላይ የሚወድቅበት ዕድሉ ስላለ የመልካም አስተዳደር ችግር ከመፍጠሩም በላይ የተቋሙ ገቢ ወደ ሙሰኞች ጎተራ ሊገባ ይችላል የሚል ስጋት አላቸው፡፡
ለምሳሌ ያልተገባ ጥቅም ለማግኘት ሲባል ለኩባንያው ለግብዓትነት የሚውሉ የጥራት ደረጃቸውን የጠበቁ መሳሪያዎችን መርጦ በመግዛት የመጠቀም ነገር አይኖርም፡፡ ይህም በአገልግሎት ጥራቱ ላይ ችግር እንዲፈጠር ያደርጋል፡፡ የተቋሙ አመራሮቹ በፓርቲው ጣልቃ ገብነት ስለሚሾሙ የአመራር ብቃት የሌላቸው ከመሆናቸውም በላይ ላጠፉት ጥፋትም አይጠየቁም፡፡ ይህም ለተቋሙ አገልግሎት ጥራትና ተደራሽነት ፈተና ይሆናል፡፡ ስለሆነም ወደ ግል መዛወሩ እነዚህን ክፍተቶች ለመድፈን እንደሚረዳ ነው ዶክተር አጥላው የሚናገሩት፡፡
መንግስት ቀደም ሲል እንደ ቴሌ ያሉ ትላልቅ የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል ለማዛወር ፍላጎት እንደሌለው በተደጋጋሚ ሲገልፅ ቆይቷል፡፡ የሰሞኑን የመንግስትን ውሳኔ ተከትሎ በአፍሪካ በቴሌኮም ዘርፍ ግዙፍ የሆኑት ቮዳኮምና ኤምቲኤን የተባሉት ኩባንያዎች የኢትዮ- ቴሌኮምን ባለቤትነት ከፊል ድርሻ ለመግዛት ፍላጎት አሳይተዋል፡፡
ባለፉት ሶስት ዓመታት በመንግስት እጅ ሥር የነበሩ ከ300 በላይ የልማት ድርጅቶች ለውጭና ለሀገር ውስጥ ባለሀብቶች እንዲዛወሩ መደረጉን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡
ኢትዮ ቴሌኮም በመንግስት እጅ በሞኖፖል ከቆየ የአገር ውስጥ አንበሳ ብቻ ሆኖ ይዘልቃል፡፡ ውጤታማነቱና ዓለም አቀፋዊ ተወዳዳሪነቱም የሚፈለገው ደረጃ ላይ አይደርስም፡፡ የምዝበራና የመልካም አስተዳደር የችግር ምንጭ ሆኖ ይቀጥላሉ፡፡ በዘርፉ የሚሰማሩ ባለሀብቶች እንዳይኖሩ፤ ተጨማሪ ኢንቨስትመንት እንዳይስፋፋና ለኢኮኖሚው የሚያበረክተው አስተዋጽኦ ተገድቦ እንዲቆይ ያደርጋል፡፡

ዜና ትንታኔ
ጌትነት ምህረቴ

Published in የሀገር ውስጥ
Page 1 of 2

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።