‹‹አዋጁ የታወጀው ህዝቡ በሰላም ወጥቶ የማይገባበት ደረጃ ላይ በመድረሱ ነው›› -አቶ ጌታቸው አምባዬ የፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ Featured

09 Mar 2018
በጋዜጣው ሪፖርተሮች በጋዜጣው ሪፖርተሮች

የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የካቲት 23 ቀን 2010 ዓ.ም ባደረገው አስቸኳይ ስብሰባ በሚኒስትሮች ምክር ቤት የተደነገገውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በሁለት ሶስተኛ አብላጫ ድምጽ አጽድቋል፡፡ በዛሬው እትማችን የፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ አቶ ጌታቸው አምባዬ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን አስመልክቶ የሰጡትን ማብራሪያ እንዲሁም የተነሱትን አስተያየቶችና ጥያቄዎች ይዘን ቀርበናል፡፡
አቶ ጌታቸው እንዳብራሩት፤ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በዋናነት ሕገመንግስቱንና ሕገመንግስታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥሉ ሁኔታዎችን ለመከላከል የወጣ ነው፡፡ ይሄን አዋጅ ለማውጣት መሰረታዊ የሆኑ ምክንያቶች አሉ፡፡ እንደሚታወቀው በሕገመንግስቱ በግልፅ እንደተቀመጠው አንድ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚታወጀው መሟላት የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎች ሲሟሉ ነው፡፡ እነዚህ ቅድመ ሁኔታዎች ተሟልተው ሲገኙ ደግሞ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንደሚታወጅ ሕገመንግስቱ በግልጽ ይደነግጋል፡፡
በዚህም መሰረት አንደኛው የውጭ ወረራ ሲያጋጥም የሚታወጅ ነው፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ሕገመንግስታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥል ሁኔታ ሲከሰትና ይሄም አደጋ በመደበኛው የሕግ ማስከበር ሥርዓት መከላከልና መቋቋም የማይቻልበት ሁኔታ ሲያጋጥም የሚታወጅ ነው፡፡ በሦስተኛ ደረጃ ማንኛውም አይነት የተፈጥሮ አደጋ ሲያጋጥምና አደጋውን ለመከላከል የሚያስቸግሩ ሁኔታዎች ሲኖሩ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሊታወጅ እንደሚችል ተደንግጓል፡፡ በአራተኛ ደረጃ ደግሞ የሕዝብ ጤንነትን አደጋ ላይ የሚጥሉና በሽታዎች በሚያጋጥሙበት ጊዜ የፌዴራል መንግስት የሚኒስትሮች ምክር ቤት አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እንደሚደነግግ ያስቀምጣል፡፡
ይሄ የተደነገገው አዋጅም የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በስራ ላይ ካለ በ48 ሰዓት ውስጥ አቅርቦ እንደሚያፀድቅ ይጠበቃል፡፡ በስራ ላይ ካልሆነ ደግሞ በ15 ቀናት ውስጥ አቅርቦ ያፀድቃል፡፡ ይሄ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በተለይም ሕገመንግስቱንና ሕገመንግስታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥሉ ጉዳዮች በመከሰታቸውና ይሄንንም በመደበኛው የሕግ ማስከበር ሥርዓት መሸፈንና መቋቋም በማይቻል ደረጃ ላይ ስለደረሰ የታወጀ አዋጅ ነው፡፡
ስለዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ሕገመንግስታዊ ሥርዓት ያለውና በሕገመንግስቱ መሰረት እንዲታወጅ የተደረገ መሆኑን የተከበረው ምክር ቤት ግልፅ ግንዛቤ እንዲይዝበት ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ ተነስቶ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አስፈላጊ ያደረጋቸው መሰረታዊ ምክንያቶች ምንድናቸው የሚሉትን ጉዳዮች አንድ በአንድ ለመዘርዘር እሞክራለሁ፡፡
የመጀመሪያው ጉዳይ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በሀገራችን በተለያዩ አካባቢዎች የሚከሰተው ህገ መንግስቱን እና ህገ መንግስታዊ ሥርዓትን አደጋ ላይ የሚጥሉ ሁኔታዎች እየተከሰቱ ነው፡፡ የህዝቦቻችንን እና የሀገራችንን ደህንነት አደጋ ላይ የሚጥሉ ሁኔታዎች የተለመዱ በሚመስል መንገድ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሱ እና አድማሳቸው እየሰፋ የሄደበት ሁኔታ እየተከሰተ መጥቷል፡፡ በዚህም የተነሳ በህገ መንግስቱ እውቅና ያገኙ እና ህገ መንግስታዊ ዋስትና የተሰጣቸው መብቶች ዜጎች እንዳይጠቀሙባቸው የደረሱበት ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡
ዜጎች በፈለጉበት የሀገሪቱ አካባቢዎች ከቦታ ወደ ቦታ ተዘዋውረው በነጻነት የመስራት እና መንቀሳቀስ የሚችሉበት ሁኔታዎችን የሚገድቡ ልምዶች እና እንቅስቃሴዎች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየታየ ነው፡፡ በሌላ በኩል ማንኛውም የሀገሪቱ ዜጋ በፈለገበት የሀገሪቱ ክልል እና ቦታ የመኖር ከዚያም ባለፈ ሀብት የማፍራት እና በሀብቱ የመጠቀም እድል የሚገድቡ እንቅስቃሴዎች እየሰፉ የመሄዳቸው ጉዳይ ህገ መንግስታዊ ሥርዓት ላይ የተቀመጠውን ዋናውን እና መሰረታዊ መብቶች ዜጎቻችን በአግባቡ ማጣጣም በማይችሉበት ደረጃ ላይ የሚያደርሱ እንቅስቃሴዎች ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተበራከቱ መምጣታቸው እና አድማሳቸው እየሰፋ የመጣበት ሁኔታ አሳሳቢ ደረጃ ላይ የደረሰ ጉዳይ ነው፡፡
በሌላ በኩል በቅርብ ጊዜ የሚታየው በተለያዩ የሁከት እና የብጥብጥ ሀይሎች እንቅስቃሴ እና ባደረጉት ቅስቀሳ የመንግስት አገልግሎቶች የሚስተጓጎሉበት በሌላ በኩል የግሉ ዘርፍ እንቅስቃሴዎች የተገደቡበት በዚህም የተነሳ ህብረተሰቡ በሰላም ወጥቶ ለመግባት በማይችልበት ደረጃ ላይ እንዲደርስ የሚያደርጉ ሁኔታዎች እየተከሰቱ መጥተዋል፡፡ በዚህም የተነሳ የትራንስፖርት እንቅስቃሴ የሚገደብበት፤ ህብረተሰቡ መሰረታዊ ፍላጎቶችን ማሟላት የሚያስችሉ ሸቀጦችን በአግባቡ የማያገኝበት በሌላ በኩል በሰላም ወጥቶ በሰላም የማይገባበት ሁኔታዎች መፈጠራቸውን ማስታወስ ይቻላል፡፡ ይህ ብቻ አይደለም፤ አሁን አሁን ላይ እየተከሰቱ ያሉት ሁከት እና ብጥብጦች ሀይል የተቀላቀለባቸው ከመሆኑ ጋር ተያይዞ በሰው ህይወት ላይ ጥቃት የማድረስ ጉዳይ የተለመደ ተግባር በሚመስል ደረጃ የሚታይባቸው ሁኔታዎች ተፈጥረዋል፡፡
የንብረት መውደም እና አሁንም ቢሆን የኢንቨስትመንት እንቅስቃሴዎች ላይ መጥፎ ጠባሳ የሚጥሉ እንቅስቃሴዎች ተፈጥረዋል፡፡ የህዝቦች መፈናቀል እና በፈለጉበት አካባቢ የመኖር እድላቸውን የሚዘጋ እንቅስቃሴ እየተደረገ ነው፡፡ መንገድ መዝጋት፣ የአገልግሎት ተቋማት እንዲዘጉ የማድረግ እና በተለይም በከተሞች አካባቢ ህገ ወጥ የመሬት ወረራ እና የህግ የበላይነትን የሚጥሱ እንቅስቃሴዎች እየሰፉ እንዲሄዱ የሚያደርጉ ሁኔታዎች ተፈጥረዋል፡፡
እነዚህ ተዳምረው በሚታዩበት ጊዜ ችግሩ እየዋለ እያደረ በሄደ ቁጥር የብጥብጥ ሀይል እየገነነ እና ህጋዊ ሥርዓት እየተጣሰ በአንጻሩ ደግሞ ህገ ወጥነት የበላይነት እያገኘ የሚሄድበት ሁኔታ እየተንሰራፋ መጥቷል፡፡ ብሄርን መሰረት ያደረገ ጥቃት እና የዜጎች መፈናቀል ተከስቷል፡፡ የሀገራችን ኢኮኖሚ ክፉኛ የተጎዳበት ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ ህዝቡ በሰላም ወጥቶ በሰላም የማይገባበት ደረጃ ላይ ደርሷል፡፡ እነዚህ ሁኔታዎች ተዳምረው ሲታዩ ህገ መንግስታዊ ሥርዓቱ ላይ የተቃጡ አደጋዎች እና ህገ መንግስታዊ ሥርዓቱን በአግባቡ ማስቀጠል በማይቻልበት ደረጃ ላይ ሊያደርሱ የሚችሉ ተግባራዊ እንቅስቃሴዎች እየተከሰቱ በመምጣታቸው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መታወጁን የሚኒስትሮች ምክር ቤት አምኖ እና ፈቅዶ በዚህ መሰረት የካቲት 9 ቀን 2010 ዓ.ም የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እንዲደነገግ በጋራ ውሳኔውን አሳልፏል፡፡
በዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የተካተቱት ጉዳዮች አምስት ክፍሎች እና 18 አንቀጾች አሉት፡፡ ይህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ከመጀመሪያው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በይዘት ተቀራራቢነት እና ተመሳሳይነት ያለው ጉዳይ ቢሆንም በዋና ዋና ጉዳዮቹ ላይ ግን የተወሰኑ መሻሻሎች እና ጭማሪዎች አሉ፡፡ በክፍል አንድ ላይ በግልጽ የተቀመጠው የአዋጁ ስያሜ እና ትርጉም የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች ተቀምጠዋል፡፡ የተፈጻሚነት ወሰኑን በምናይበት ጊዜ በመላ ሀገሪቱ ተግባራዊ የሚደረግ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሆኖ ተደንግጓል፡፡
በክፍል ሁለት የተቀመጡት በአስቸኳይ ጊዜ የሚወሰዱ እርምጃዎች ናቸው፡፡ በዚህ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚወሰዱ እርምጃዎች ከባለፈው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ጋር ለየት ከሚያደርጉ ጉዳዮች በአሁኑ ህገ መንግስታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ ለመጣል ምክንያት የሆኑ ጉዳዮች በዋናነት በጠንሳሽነት እና በማቀድ በነዚህ ተግባራት የሚፈጸሙ እንቅስቃሴዎች ሲያደርጉ የነበሩ አካላት በዋነኛነት ተጠያቂ የሚሆኑበት ሁኔታ የሚያካትት መሆኑ አንዱ ለየት የሚያደርገው ጉዳይ ነው፡፡ ምክንያቱም በሌሎች ግፊት ለተለያዩ የሁከት እና ብጥብጥ የሚሳተፈው ሀይል ብቻ ሳይሆን በዋነኛነት ማተኮር ያለብን ይህንን አቅደው ጠንስሰው እንዲተገብሩ በሚያስገድዱ አካላት ላይ እንዲሆን እና ችግሩን ከስር መሰረቱ መፍታት የሚያስችል እንቅስቃሴ ማድረግ የምንችልበት እንዲሆን ተደርጎ ነው የተቀረጸው፡፡
ሁለተኛው ካለፈው ለየት የሚለው አሁን ላይ የተፈጠረው ሁከት እና ብጥብጥ ካስከተላቸው ጉዳዮች አንዱ አደጋ ሆኖ የሚታየው ብሄር ተኮር የሆኑ ጥቃቶች እንዲሁም መፈናቀል አጋጥሟል፡፡ ስለዚህ ከቀዬቸው የተፈናቀሉ ዜጎቻችንን ወደ ነበሩበት ቦታ ለማቋቋም መንግስት የሚያደርገውን ጥረት ማገዝ እና መደገፍ አንዱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚያተኩርበት እና ካለፈው ያልተካተተ ወይንም መካተት አለበት ተብሎ የገባ አዲስ አንቀጽ ነው፡፡
ህዝባዊ አገልግሎት የሚካተትባቸው ተቋማት ውስጥ አሁን አሁን የሚታዩ ክፍተቶች፣ የስፖርት ማዘውተሪያ ስፍራዎች የሁከትና የብጥብጥ መነሻ እየሆኑ ብሔር ተኮር የሆኑ ግጭቶችን የሚያሳትፉበት ሁኔታ አለ፡፡ እነዚህን መከላከል የሚያስችል ሥራ መስራትና በየአካባቢው የሚፈጠሩ ሁኔታዎችን የማስተካከል ስራ መሰራት እንዳለበት የተጨመረው አንቀጽ ያሳያል፡፡ ሁከትና ብጥብጡን እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም ውስን የሆነውን የአገሪቱ የመሬት ሀብት ላይ የሚደረግ ህገ ወጥ የመሬት ወረራ አለ፡፡ ህገ ወጥ የመሬት ወረራና ህገ ወጥ ግንባታዎች እንዲቆም የማድረግ እና በህግ የሚመራ የመሬት አሰጣጥ ሥርዓት የተስተካከለ እንዲሆን አስተዳደሮችን የማገዝና የመደገፍ ሁኔታዎች ይኖራሉ፡፡ በኢንቨስትመንት ላይ የተሰማራውንም ከአደጋና ከጥቃት መከላከል የሚቻልበትን ሁኔታ የመፍጠር እርምጃዎች መወሰድ እንዳለባቸው ከተከለከሉት እርምጃዎች ውስጥ አዲስ የተካተተ ነው፡፡
ቁጥር ሶስት ላይ የሚመለከቱት ሁኔታዎች የኮማንድ ፖስቱና የመርማሪ አካላትን የሚያቋቁም ነው፡፡ ከዚህ ቀደም የነበሩት አካላት ላይ የተጨመሩት የአገሪቱ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርም የኮማንድ ፖስቱ አካል ሆነው እንዲቀጥሉ ማድረግ ነው፡፡ ኮማንድ ፖስቱ ወደ ታች የሚደራጅበት መልክ ያለው ሲሆን፤ የፌዴራል መንግስት ዋነኛው የበጀት ምንጭ ሆኖ ያገለግላል፡፡ በህግ አስከባሪ አካላት ስምሪት ውስጥ ስለሚገቡ እነዚህን ለመደገፍ ክልሎች ድጋፍ ያደርጋሉ፡፡ በመርማሪ ቦርዱ በህገመንግስቱ ላይ የተቀመጡ ስልጣንና ተግባራት በዝርዝር ተቀምጧል፡፡ እነዚህም የሰብዓዊ መብት ጥሰት እዳያጋጥም ልዩ ትኩረት አድርጎ የሚሰራ ሰባት አባላት ያሉት መርማሪ ቦርድ ይኖራል፡፡
በክፍል አራት ላይ የተጨመረው የመከላከል፣ የምርመራ፣ የክስና ፍርድ ሂደትን የሚመለከት ነው፡፡ ባለፈው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አፈጻጸም የፖለቲካ አመራሩ ለጸጥታ ኃይሉ ስራዎችን በመስጠት የዳር ተመልካች የሚሆኑባቸውን እንቅስቃሴዎች የነበሩበት በመሆኑ ይህንን ማስተካከል እንዲቻል በየደረጃ የሚገኙ የደህንነት ምክር ቤቶች ሚና ምን እንደሆነ በግልጽ ተቀምጧል፡፡ ምክር ቤቶቹ የፖለቲካ ስራውን የመምራት፣ ህዝብን የማነቃነቅና አጠቃላይ የኮማንድ ፖስቱን ተልዕኮዎች የማገዝና የማስፈጸም ኃላፊነት እንዳለባቸው በግልጽ የተቀመጠበት ሁኔታ አለ፡፡ የአገር መከላከያ ሰራዊትም በህገመንግስቱ አንቀጽ 87 ንኡስ አንቀጽ ሁለት የተሰጠውን ተልዕኮ የሚያስፈጽምበት አንቀጽ ተጨምሯል፡፡ የሚያዙ ሰዎችን ፈጣን ምርመራ፣ የክስ ሂደትና በፈጣን ፍርድ እዲያገኙ የሚሰሩ በየደረጃው የፖሊስ እና ፍርድ ቤቶች ልዩ አስተዳደሮች እንዲኖሩ ለማድረግ የተሞከረበት ገጽታ ነው፡፡ ሌሎች የነበሩ ድንጋጌዎች በፊተኛው የአዋጅ ድንጋጌ ላይ እንደነበሩ ሆነው እንዲቀረጹ ተደርጓል፡፡
የፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ አቶ ጌታቸው አምባዬ ያቀረቡትን ማብራሪያ ተከትሎ ከምክር ቤት አባላት ጥያቄና አስተያየት ተሰንዝሯል፡፡ የመጀመሪያ አስተያየት ሰጪ የመሬት ወረራንና ህገ ወጥ ግንባታን የሚመለከተውን እጋራለው ብለዋል፡፡ በተጨማሪ በሰጡት አስተያየት እንዳሉት፤ መሬትን የመቀማትና የመመለስ ተብሎ የተካተተው ላይ ግን መስተካከል አለበት የምለው ክልሎች የራሳቸው የሆነ የኢንቨስትመንት ፖሊሲ ስላላቸው የራሳቸው አሰራርም ስላላቸው ግልጽ በሆነ ቋንቋ ቢቀመጥ የሚል ነው፡፡ ኢንቨስትመንትን የሚያስተጓጉል ስራቸውን በሚሰሩበት ጊዜ ተጽዕኖ የሚፈጥር ነገር ካለ በመተባበር ደህንነትን መጠበቅ ይቻላል ግን ኢንቨስትመንትን መውሰድና አለመውሰድ በየክልሎቹ የአሰራር መሰረት ቢሆን መልካም ነው፡፡
የክልል መንግስታት በጀትን ይመድባሉ የሚለው አሻሚ በመሆኑ በጀትም ላይኖር ስለሚችል ግልጽ በሆነ ቋንቋ ቢቀመጥ፡፡ የኮማንድ ፖስት አደረጃጀት አስመልክቶ ከበፊቱ የኮማንድ ፖስት ሪፖርት በቀረበው መሰረት ተናቦ ባለመስራት የተከሰቱ ብዙ ችግሮች አሉ፡፡
የኮማንድ ፖስት አደረጃጀትን አስመልክቶ ቀደም ሲል የተቀመጡ ነገሮች አሉ በጋራ ባለመስራት የተከሰቱ ችግሮች አሉ፡፡ በየደረጃው ያለው የአስተዳደር አካል በኮማንድ ፖስቱ ሚናው በትክክል መቀመጥ አለበት፡፡ ከዚህ ቀደም የዞን አስተዳደር የኮማንድ ፖስቱ አባል አልነበረም፡፡ ግን የዞኑን አጠቃላይ የጸጥታ ጉዳይ ይመለከተዋል፡፡ የአካባቢውን ተጨባጭ ሁኔታ፣ ባህል አናኗሩን ስለሚያውቅ ፖለቲካዊ አመራረር በመስጠት የተሻለ ውጤት ያስመዘግባል፡፡ በተወከልንበት ምስራቅ ወለጋ ነቀምት የሃይማኖት አባቶች አመራሩ ግጭት እንዳይከሰት ይሰራል፡፡ በአሁንም ግጭት ምንም ንብረት እንዳይወድም ተደግጓል፡፡ ይሁንና አሁን በአካባቢው የታሰሩ የዞኑ ምክትል አስተዳደርና ከንቲባው ታስረዋል፡፡ ገና ከአሁኑ ችግር እየታየ ስለሆነ የአካባው መስተዳድር እንዲፈታው መደረግ አለበት፡፡
ሁለተኛው የምክር ቤት አባላት በሰጡት አስተያየት፤ በአዋጁ ላይ በአንቀጽ ሁለት ስር ከተቀመጡት ቁጥሮች ውስጥ ሶስት ቁጥር ላይ፤ ህግ በሚለው ትርጉም ላይ ህግ ማለት የፌዴራል ህገመንግስት እንደ አግባብነቱ የፌዴራል እና የክልል ህዝቦች ተፈጻሚነቱን እያስቀመጠ ስለሆነ ያለው እንደ አግባብነቱ የሚለው ቃል ከዚህ ውስጥ ቢወጣ። ህገመንግስቱ ለፌዴራል እና ለክልል ህጎች ተፈፃሚ የሚሆኑበት ሁኔታ የሚያመላክት ሁኔታ ቢቀመጥ የሚል ሃሳብ አለኝ ብለዋል።
በተጨማሪም በሰጡት አስተያየት፤ በአንቀጽ አራት ንኡስ ቁጥር አንድ ማንኛውም ሁከት ብጥብጥ እና በህዝቦች መካከል መጠራጠር እና መቃቃርን ይፋዊ የሆነ የድብቅ ቅስቀሳ ማድረግ እንደማይቻል ተቀምጧል። ከዚህ ውስጥም ይፋዊ የድብቅ ቅስቀሳ ማድረግ የሚለው ቃል በራሱ አሻሚ ነው። ይፋዊ ከሆነ ይፋዊ ነው። የድብቅ ከሆነ ይሄንን በግልጽ በማስረጃ አስደግፎ ለማቅረብ ስለማይቻል፤ የድብቅ ቅስቀሳ የሚለው ከዚህ ውስጥ ቢወጣ የሚል ሃሳብ አለኝ። በዚሁ አንቀጽ ንኡስ ቁጥር ሶስት ፤በቡድን ሆኖ መንቀሳቀስን ይከለክላል ይላል። በቡድን ሆኖ መንቀሳቀስ ማለት ምን ማለት ነው? ይሄ የራሱ የሆነ ማብራሪያ እና ትርጓሜ ሊሰጠው ይገባል። በዝርዝር ሁኔታዎቹ መቀመጥ ካልቻለ በአሁኑ ወቅት የትኛውም የማህበረሰባችን ክፍል ካለው የባህል መስተጋብር አኳያ እንቅስቃሴው በቡድን ነው። ለምሳሌ ወደ ገበያ፣ታዳጊዎች ወደ ትምህርት ቤት ወዘተ የሚሄዱት በቡድን ነው። ይሄ ሁኔታ ስላለ ትርጓሜው በዝርዝር ተብራርቶ ሊቀመጥ ይገባል።
በንኡስ ቁጥር አራት ላይ ደግሞ፤ ማንኛውንም ሰው ያለፍርድ ቤት ትዕዛዝ በቁጥጥር ስር እንዲውል ያደርጋል የሚል ተቀምጧል። ይሄ አንዳለ ሆኖ በአስቸኳይ ወደ ፍርድ ቤት የሚሄድበት ሁኔታ ስለመኖሩ ምንም የተቀመጠ ነገር የለም። በህገ መንግስቱ ግን አንድ ተጠርጣሪ በቁጥጥር ስር ከዋለበት በ48 ሰዓት ውስጥ ፍርድ ቤት መቅረብ አለበት ይላል። ከዚህ አንጻር ሲታይ ይህ ክልከላ ትንሽ ለቀቅ የተደረገ ይመስላል። ምናልባትም ለቀቅ ማድረግ አስፈልጎም ከሆነ፤ ተጠርጣሪው በአስቸኳይ ወደ ፍርድ ቤት መቅረብ የሚችልበት ሁኔታ መቀመጥ አለበት።
በዚሁ አንቀጽ ንኡስ ቁጥር አስራ አንድ ፤የተፈናቀሉ ወገኖችን መልሶ ያቋቁማል የሚል የተቀመጠ ነገር አለ። ይሁንና መልሶ በሚያቋቁምበት ጊዜ የተፈናቀሉ ወገኖችን ፍቃድ መጠየቅ አስፈላጊ ነው። የተፈናቀሉበትን ክልል መንግስት በማነጋገር በመመካከር የሚሰራ መሆኑን አብሮ ቢካተት የተሻለ ነው የሚል ሃሳብ አለኝ።
ንኡስ ቁጥር 15 ላይ ደግሞ፤ ከኢንቨስተሮች ማፈናቀል በተመለከተ በህገመንግስቱ አንቀጽ 25 «በህግ ፊት ሁሉም እኩል ነው» ይላል።ከዚህ አኳያ ሁኔታውን ስንመለከተው ኢንቨስተሮችን ብቻ ለይቶ እንደማውጣት ነው። በሌሎች የማህበረሰብ ክፍሎች ላይ የሚደርሱ አንዳንድ ጉዳቶችን በዛ ውስጥ አካቶ መስራት እንዳይቻል ህግ ማበጀት ይሆናል። ስለዚህ ኢንቨስተሮችን ብቻ ለይቶ ማውጣት ተገቢ አይሆንም። ይህ መታየት ይገባዋል።
በአንቀጽ ስድስት ንኡስ ቁጥር አንድ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ስለሚያስፈጽመው ኮማንድ ፖስትን የሚመለከት ነው። እዚህ ላይ እንደተቀመጠው የኮማንድ ፖስቱ አባላት የፌዴራል መንግስት አባላት ናቸው።ይሁንና ግን ችግሮቹ ባሉበት ክልሎች ላይ ያለ የክልሉ መንግስት ፕሬዚዳንት የዚህ የኮማንድ ፖስቱ አባል ሆኖ የሚሰራበት ፣ የሚያግዝበት ሁኔታ መኖሩ እጅግ አስፈላጊ ስለሆነ በዚህ ውስጥ መካተት አለበት የሚል ሃሳብ አቅርበዋል።
ከዚሁ በተመሳሳይ በንኡስ ቁጥር ሁለት ላይ፤ የህግ አስከባሪ አካላትን በአንድ እዝ ስር አድርጎ በበላይነት ይመራል ይላል። ከህግ አስከባሪ አካላት ውስጥ አንደኛው የፖሊስ ኮሚሽን ነው።ይህ የፖሊስ ኮሚሽን ደግሞ በፌዴራል እና በክልል ስር አለ። በዚህ ንኡስ ቁጥር ላይ ሲቀመጥ የክልል መስተዳድርን መሰረት ባደረገ መልኩ አይደለም። ስለዚህ ይሄንን መሰረት ቢያደርግ የተሻለ ነው የሚል ሃሳብ አለኝ።
በአንቀጽ 12 ንኡስ ቁጥር አንድ ላይ የምርመራ እና የክስ ሂደትን በተመለከተ በፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ እና በፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን እንደሚሰራ ተቀመጧል። ከአገሪቱ የቆዳ ስፋት እና ጠቅላላ ካለው የስራ ብዛት ብሎም ጫና ተነስተን ለፌዴራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ እና ለፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ብቻ ይሄንን ስራ መተው አጅግ በጣም አስቸጋሪ ይሆናል። ውሳኔዎችም በተገቢው ጊዜ እንዳይሰጡ የሚያደርግ ነው። የፍትህ ሥርዓቱን ተጎታች የሚያደርግበት ሁኔታ ይኖራል የሚል ስጋት አለኝ። ህገ መንግስቱ ለፌዴራል እና ለክልል መንግስታት በተሰጠው ስልጣን መሰረት ከፍርድ ቤቶች ጋር የተሰጠው ስልጣን እንዳለ ሆኖ ፤ ነገር ግን የፌዴራል አቃቤ ህግ ከጎን እገዛ የሚያደርግበት ሁኔታ መፈጠር አለበት። የራሱ በራሱ ክልሉ በህገ መንግስቱ የተሰጠውን ስልጣን የሚተገብርበት ሁኔታ መፈጠር አለበት እንጂ፤ ለፌዴራል አቃቤ ህግ እና ለፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ብቻ መስጠቱ ስራውን በተቀላጠፈ ሁኔታ ለማስኬድ አዳጋች የሚያደርገው ይሆናል።
በአዋጁ ማብራሪያ ገጽ ስምንት ላይ ፤ ኮማንድ ፖስቱ እንደ አስፈላጊነቱ በተዋረድ ተመሳሳይ የኮማንድ ፖስት ይዘረጋል ይላል።ይህ በአዋጁ ውስጥ የለም። በየክልሉ ያለውን ችግር በቅርብ ሆኖ ለመከታተል እና ለመፍታት ክልሎችን ያማከለ የኮማንድ ፖስት ሥርዓት ቢፈጠር የተፈጠረውን ችግር ትክክለኛውን መፍትሄ መስጠት ያስችላል። በአዋጁ ውስጥ ቢካተት የሚል ሃሳብ አለኝ።
በክፍል ሁለት አንቀጽ አራት ላይ በኮማንድ ፖስቱ የሚወሰዱ እርምጃዎችን በተመለከተ በንኡስ ቁጥር 7 ፤ ኮማንድ ፖስቱ የአገልግሎት መስጫ ተቋማቱ እንዲዘጋ ያዛል ይላል። ወረድ ብሎ ደግሞ በንኡስ ቁጥር 12 ላይ የአገልግሎት መስጫ ተቋማቱ የሚያስተጓጉሉ ችግሮችን ጥበቃ ያደርግለታል ይላል። እነዚህ ሁለቱ ሃሳቦች እርስ በዕርሳቸው የሚጣረሱ ናቸው። ስለዚህ በንኡስ ቁጥር ሰባት ላይ የተቀመጠው ሃሳብ ቢወጣ የሚል ሃሳብ አለኝ። አልያም የትኞቹ የአገልግሎት ተቋማት ናቸው የሚዘጉት የሚለው በማብራሪያ ሊቀመጥ ይገባዋል ባይ ነኝ።
ይቀጥላል

ማህበራዊ ድረገፃችንን ይጎብኙ

 

            በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባው የመጀመሪያው ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኢትዮኑክስ ስርጭት ላለፉት 8 ዓመታት (1999-2007 ..) በኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላለፍት 2 ዓመታት እንዲሁም በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ወርሃዊ ጋዜጣ ላይ ላለፈው 1 ዓመት በተግባር ተሞክሮ ሥራ ላይ ውሏል። ይህ ድረገጽ በኢትዮኑክስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ላይ ተገንብቶ የሚሰራ ነው።