Yaadota Gamtaa Afrikaa fooyyessuuf dhiyaatanirratti ejjennoo Afrikaanotaa Featured

18 Feb 2017

Doktar Nikosazanaa Dilaaminii Zuumaa

Yaa'ii Gamtaa Afrikaa 27fa bara darbe Ruwaandaa Kigaaliitti gaggeeffameen ALA bara 2018tti Gamtaa Afrikaa fooyyessuuf karoorri qabamee ture. Ka'umsuma kanaan akkaataa gamtichi itti fooyya'urratti qorannoon deggaramuun waggaa tokko keessatti akka dhiyeessaniif ergamni Pirezidaantii Ruwaandaa, Pool Kaagameef kan kennamee ture yoo ta'u, argannoon gamticha fooyyessuu danda'an Yaa'ii Gamtaa Afrikaa 28fa Amajjii 22-24/2009 Finfinneetti taa'amerratti dhiyaateera.

Akka Pool Kaagaameen gabaasa argannoosaanii dhiyeessaniitti, sababiileen dadhabina ardii Afrikaa murteewwan miseensota gamtichaan murteeffamuun darban sirnaan hojiitti hiikamuu dhabuufi lammiileen Afrikaa hedduun amantaan gamticharraa qaban gadaanaa ta'uudha. Gamtaan Afrikaa dhimmoota hedduu ta'aniin qindoomina kan hinqabne ta'uusaarraan kan ka'e dhaabbilee deggarsa faayinaansii kennanirratti kan hirkateedha jechuun gabaasasaanii keessatti ibsaniiru. Kunimmoo misoomni dinagdee Afrikaa saffisa barbaadamuun akka hintarkaanfanne hudhee kan qabe ta'uurra darbee xinsammuun hoggantoota ardii Afrikaa akka miidhamu saaxileera jechuun Pool Kaagaameen argannoosaanii wabeeffachuun addeessu.

Rakkoo kana hundeedhaa maqsuufis lammiileen ardichaa marti hubannoo qabaachuu malu kan jedhan Pool Kaagaameen, jijjiiramoota ijaan mul'atan fiduuf sadarkaa gaggeessitootaafi Komishinii gamtichaatti ittigaafatamummaa isaanii iftoominaan qoqqoodanii kennuun murteessaadha. Kana gochuuf ammoo ejjennoofi kutannoon gaggeessitoota Afrikaa kan barbaachisu yoo ta'u, hojiilee durfamee hojjetamuu malanirratti xiyyeeffachuu akka qaban hubachiisu. Kun taanaan ammoo ardiin Afrikaa dhiibbaa tokko malee misoomaafi ijaarsa sirna dimokiraasii ofumaan raawwachuu kan ishee dandeessisu, akkasumas madda faayinaansii argachuuf harka ormaa akka hinilaalle kan gonfu ta'uusaa Pool Kaagaameen jala muranii hubachiisu.

Yaadota Pirezdaantiin Ruwaandaafi Walitti qabaa koree fooyya'ina Gamtaa Afrikaa, Pool Kaagaameen dhiyaatanirratti gaggeessitootni Afrikaa Ministira Muummichaa Itoophiyaa Haayilamaariyaam Dassaalany dabalatee yaa'icharratti bal'inaan mari'achuun hojiirra oolchuuf ejjennoosaanii mul'isaniiru. Kunis tokkummaafi waliigalteesaanii kan ibsuudha.

Ittaanaan Komishinara Komishinii Gamtaa Afrikaa Mistar Iraastus Mewaanaa yaadota gamticha fooyyeessuuf dhiyaatan ilaalchisee tibbanuma midiyaaleef ibsa kennanniin, ardiin Afrikaa qabeenya uumamaa hedduu kan qabdu waan ta'eef, sagantaaleefi pirojektoota misoomaa bocaman eeggattummaafi hirkattummaa tokko malee ofiin hojjechuu malu. Kunis, karoora % 75 misooma hawaas-dinagdee ofumaan sochoosuufi % 25 ammoo nagaafi tasgabbii mirkaneessuuf kan taa'e kan dhugoomsu ta'uusaa mul'isaa jechuun dubbatu.

Kun garuu ta'uu kan danda'u biyyootni miseensa gamtichaa ta'an galii argatanirraa 0.5 Gamtaa Afrikaaf kan gumaachan yoo ta'e, bajatni jiru waggaatti biliyoona 1.5 ta'a jechuudha. Kunimmoo Gamtaan Afrikaa harka dhaabbilee deggarsa faayinaansii kennanii akka hinilaalle taasisa jedhu, Mistar Iraastus. Yaadoota fooyya'insaa Pool Kaagaameetiin dhiyaatanis guutummaatti fudhachuusaanii ibsanii, kanneen biroos akka deggaran waamicha dhiyeessu.

Gama biraan ammoo Komishinarri Komishinii Gamtaa Afrikaa duraanii Doktar Nikosazanaa Dilaaminii Zuumaan yaadoota gamticha fooyyessuuf dhiyaatan kan deggaran ta'uu ibsanii, wayita hojiitti hiikamu garuu hanqina qabaachuu akka hinoolle sodaasaanii lafa kaa'aniiru. Kunis, sadarkaa lammiileerraa kaasee hanga gaggeessitoota biyyoota miseensa gamtichaatti wayita ilaalamu ilaalchi Gamtaa Afrikaaf jiru kan nama boonsisu ta'uu dhabuusaa akka sababaatti kaasu, Doktar Dilaaminiin. Qaamoleen yaada, “Gamtaan Afrikaa humnaafi aangoo waan hinqabneef hinbarbaachisu” jedhanillee waan jiraniif gufuu guddaa ta'uurra darbee humna kan nama buusuudhas jedhu. Yaada kana cabsuuf ammoo gaggeessitoonni biyyaafi hoggantoonni ardichaa ilaalcha dogoggoraa akkanaarraa walaba ta'anii lammiilee Afrikaarratti hubannoo sirrii uumuu qabu jechuun fuulleffatanii dubbatu.

Xiinxaltoonni ardichaa baay'eenis ilaalchi gadaantummaa furamuun yaadota Gamtaan Afrikaa akka fooyya'uuf Pool Kaagaameetiin dhiyaatan haalaan hojiitti kan hiikaman taanaan, bara 2063tti ardii Afrikaa jijjiiramteefi misoomaan badhaate arguun kan danda'amu ta'uusaa shakkii malee abdiisaanii ibsu.

Xiinxallii Oduu

Takkaalliny Gabayyootiin

 

 

 

 

Miidiyaa Hawaasummaarratti

 

Lakkooftuu dubbistootaa

0000340364
Har'a/TodayHar'a/Today399
Kaleessa/YesterdayKaleessa/Yesterday1516
Torban kana/This_WeekTorban kana/This_Week6206
Torban darbe/This_MonthTorban darbe/This_Month22309
Guyyaa mara/All_DaysGuyyaa mara/All_Days340364

       The first Ethiopian Locally Developed Ethionux Operating System, that has been under trial since the last 8 years(2007-2015) in Ethiopian Press Agency, Ethiopian News Agency for the past 2 Years & Ethiopian Revenues And Customs Authority for the past 1 Years , has now become fully operational. This website is built up on the operating system of Ethionux.